Trends & Ontwikkelingen

Minister Letschert (OCW) geeft antwoord op schriftelijke vragen over de geannoteerde agenda van de informele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur en Sportraad (OJCS-Raad) die plaats vindt op 6 maart 2026. Het gaat om het onderdeel cultuur. De vaste Tweede Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de vragen gesteld. De Eerste Kamer heeft eenzelfde brief ontvangen.

De Raad voor Cultuur start een adviestraject over de bescherming van journalistieke vrijheid. Aanleiding hiervoor zijn zorgen over de onafhankelijkheid van de journalistiek en de veiligheid van journalisten. Die komen steeds meer onder druk te staan in deze tijd van ingrijpende technologische en (geo)politieke ontwikkelingen. Voor nieuwsconsumenten wordt het steeds lastiger om uit te maken welke informatie zij kunnen vertrouwen. Het advies verschijnt naar verwachting in het najaar.

In de nieuwste editie van PrimaOnderwijs vertelt Bart Droogers, specialist De Bibliotheek op school – primair onderwijs bij Stichting Lezen, over de kracht van lezen als fundament van goed onderwijs. In het interview staat één gedachte centraal: “Een goed gekozen boek is de basis van je onderwijs. Het ondersteunt het leerproces van de leerlingen én het handelen van de leerkracht. Het vergroot de betrokkenheid in de klas. Dat maakt lezen geen extra taak, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs.”

Bart licht toe hoe De Bibliotheek op school Plus scholen ondersteunt bij het duurzaam versterken van hun leesonderwijs. Niet als los vak, maar als verbindend onderdeel van taal- en wereldoriëntatieonderwijs. 

Teksten van auteurs onmisbaar voor AI-taalmodellen, maar zij ontvangen geen vergoeding. De Auteursbond, de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) en Stichting Lira eisen in een sommatiebrief dat Meta, het moederbedrijf achter Facebook en ontwikkelaar van het AI-model Llama, per direct stopt met het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk van Nederlandse schrijvers, vertalers en journalisten voor de training van AI-modellen.

Liesbet van Zoonen, voorzitter van de Auteursbond: “Wij zijn niet tegen taalmodellen, maar de AI-industrie is een miljarden business, die nu het werk van schrijvers, vertalers en journalisten illegaal gebruikt en overneemt. Dat moet stoppen. Het is niet meer dan logisch dat ze gaan betalen. Auteurs zijn geen gratis grondstof voor AI.”

De deelnemende kunstenaars aan de centrale tentoonstelling op de Biënnale van Venetië zijn vandaag bekendgemaakt. 111 kunstenaars zijn geselecteerd, onder wie twee deels in Nederland woonachtige kunstenaars: Buhlebezwe Siwani en Sawangwongse Yawnghwe.

Met de volledige steun van de familie van Koyo Kouoh heeft La Biennale di Venezia besloten om de tentoonstelling te realiseren zoals zij die had bedacht en gedefinieerd, met als doel haar ideeën en het werk dat zij zo gepassioneerd nastreefde te behouden, te versterken en te verspreiden. Koyo Kouoh is op 10 mei 2025 plotseling overleden. 

Iemand boekt je voor een optreden, je spreekt een tarief af en denkt klaar te zijn, totdat je opdrachtgever ineens over en gageverklaring begint en er loonheffing wordt ingehouden. Ben jij een optredend artiest en overkomt dit jou weleens? Dan heb je waarschijnlijk te maken met de artiestenregeling: regels die kunnen betekenen dat je opdrachtgever loonheffing moet inhouden op jouw gage. De Creatieve Coalitie dook in de handleiding artiestenregeling van de Belastingdienst en zette alle informatie op een rij.

Waar ligt de balans tussen cyberveiligheid en werkbaarheid? Die vraag staat centraal in het werk van Bud Scheffer, hoofd ICT bij Museum Boijmans Van Beuningen. ‘Hoe veiliger je alles maakt, des te lastiger wordt het soms om goed te kunnen werken.’

Scheffer vertelt hoe de digitalisering en het hybride werken nieuwe risico’s meebrengen. Beveiligingsmaatregelen zoals multi-factor authentication en beperkte toegangsrechten verhogen de veiligheid, maar vragen gewenning. Menselijk gedrag blijft de grootste kwetsbaarheid, daarom investeert het museum in trainingen en phishingtests. Ook is onderzoek gedaan naar welke systemen de “kroonjuwelen” vormen, zoals het collectieregistratiesysteem. Samenwerking met partners vraagt om veilige gedeelde omgevingen. 

Goed toezicht gaat verder dan kennis van wetten en codes. Het draait ook om waarden en gedrag. Regelmatige, open gesprekken over hoe de raad van toezicht zijn rol vervult zijn daarom essentieel. Een toezichtkader kan daaraan bijdragen.

Een toezichtkader beschrijft de gemeenschappelijke waarden, rolopvattingen en onderlinge verwachtingen van de raad van toezicht. Het geeft houvast bij de uitvoering van toezicht-, advies-, werkgevers- en ambassadeursrollen, en helpt voorkomen dat de raad op de stoel van de bestuurder gaat zitten. Door regelmatig gesprekken te voeren over rollen, verwachtingen en maatschappelijke context kan de raad beter afwegen hoe met complexe kwesties om te gaan. De Raad voor Cultuur adviseert het opnemen van zo’n kader in de nieuwe Governance Code Cultuur. Cultuur+Ondernemen betrekt deze aanbeveling bij de ontwerpkeuzes voor de nieuwe versie van de Governance Code Cultuur. 

Begin 2025 is Cultuur + Ondernemen als penvoerder van de Governance Code Cultuur gestart met een traject om de code te actualiseren en te verbeteren. Er werd veel informatie opgehaald. Een deel daarvan is eenvoudig toe te passen. Maar er zijn ook wensen en ideeën die lastiger te verenigen zijn. Of elkaar zelfs tegenspreken. Hoe maak je de code korter én voeg je tegelijkertijd actuele onderwerpen toe? Hoe verenig je de roep om een strengere code én verlicht je regeldruk en verantwoordingslast? Cultuur + Ondernemen beschrijft in een artikel drie dilemma’s.

Naar aanleiding van recente problemen en conflicten rond bestuur en toezicht in de sector vinden sommigen dat de code hogere eisen moet stellen en minder vrijblijvend moet worden. Maar past dit bij het karakter van de Code? Tweede dilemma is of er onderscheid gemaakt moet worden tussen grote en kleine organisaties. Maar wat is een kleine organisatie? Het derde dilemma gaat over het korter een eenvoudiger maken van de code enerzijds en de wens om meer onderwerpen toe te voegen. De planning is om voor de zomer een nieuwe werkbare code te presenteren. 

De nieuwe Schroef gaat over ongeveer twee jaar open. Het gebouw aan de Molenstraat moet dan weer gebruikt kunnen worden door cultureel Zundert en verenigingen. De komende maanden maakt een architect een ontwerp. Het college van burgemeester en wethouders heeft een planning naar de gemeenteraad gestuurd. Daaruit blijkt dat ergens tussen april en juni 2028 de deuren geopend moeten worden. Er is nu geen cultureel centrum in Zundert, nadat De Schroef zes jaar geleden werd gesloten en daarna het plan ‘De Zindering’ wegens geldgebrek naar de prullenbak verdween.

Op maandag 2 maart vindt het wetgevingsoverleg Digitale Zaken plaats. Met het oog op dat debat vraagt een zeer brede coalitie uw aandacht voor de rol van data in het AI-ecosysteem en de unieke kans die Nederland heeft daarin koploper te worden.

NDP Nieuwsmedia, TNO, VNO-NCW, de Mediafederatie, Nederlandse Vereniging van Journalisten, KB Nationale Bibliotheek, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, The European Trust Alliance, Amsterdam Economic Board, Hogeschool van Amsterdam – Lectoraat Responsible IT, Auteursbond en Waag Futurelab roepen uw Kamer op om het belang van kwalitatief hoogwaardige en pluriforme data voor verantwoorde AI te erkennen en om te zetten in concreet stimuleringsbeleid. Ons pleidooi: maak snel werk van een kwalitatief hoogwaardig en pluriform data-ecosysteem die de Nederlandse adoptie van verantwoorde AI voor zowel burgers, startups, MKB, bedrijfsleven en publieke sector aanjaagt en Nederland AI-koploper kan maken in Europa. Zonder actief beleid zal de kwaliteit van AI-modellen en het aanbod van kwalitatief hoogwaardige inhoud achteruitgaan, en daarmee de snelle adoptie van verantwoorde AI belemmeren. 

Nu er een groeiend begrip is voor de impact die kunst kan hebben op onze gezondheid en gevoel van welzijn, krijgt de beweging die zich hiervoor inzet steeds meer vaste grond onder de voeten. Waar staat Arts in Health Netherlands nu? En welke vaardigheden heb je als maker nodig om in dit veld te kunnen werken?

Arts in Health Netherlands (AiH NL) verenigt een netwerk van organisaties uit de kunst, zorg en het onderwijs verspreid door heel Nederland. Samen voeren ze wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek uit, maken ze projecten mogelijk en zichtbaar, en lobbyen ze bij de ministeries van Cultuur én Volksgezondheid. Initiatiefnemer Kirsten Krans: ‘Er zijn allerlei initiatieven in Nederland, maar dat kunnen we als sector nog beter structureren. Pas als er een verandering in denken ontstaat, kunnen de zorg- en kunstsector echt samenwerken.'

Het Design Museum in Den Bosch blijft zitten waar het zit. Nadat een streep is gezet door de nieuwbouw bij de Citadelpoort, wil de directie niet meer verhuizen. Ze geeft wel aan meer ruimte nodig te hebben, maar buurman het Noordbrabants Museum heeft die wens ook. Directeur Timo de Rijk van het Design Museum heeft aangegeven dat hij wil blijven in het Museumkwartier. Het pand ligt aan De Mortel, in het hart van de stad, en grenst direct aan het pand van het Noordbrabants Museum. Ook het gemeentebestuur is van mening dat het logisch is dat het Design Museum op de huidige locatie blijft.

Beide musea hebben hun wensen aan gemeente en provincie kenbaar gemaakt: het Design Museum wil uitgroeien tot een landelijk museum, terwijl het Noordbrabants Museum de ambitie heeft om een rijksmuseum te worden. De gemeente en de provincie gaan kijken wat de mogelijkheden zijn in het Museumkwartier, onder meer door te onderzoeken of bestaande ruimten beter benut kunnen worden en of beperkte uitbreidingsmogelijkheden haalbaar zijn.

Museum Jan Cunen in Oss krijgt per 1 april Mickelle Haest als nieuwe directeur. Haest volgt Herman Tibosch op, die na zes jaar afscheid neemt. Mickelle Haest (53) brengt ervaring mee in de culturele sector. Ze was mede-oprichter en tot 2025 algemeen directeur van het Antwerpse chocolademuseum Chocolate Nation. Daarnaast heeft ze ervaring in publieksgericht programmeren, museale beleving en strategische communicatie. Haest gaf ook leiding aan diverse projecten en was actief als journalist en columnist.

Guido van Nispen schrijft over hoe de Nederlandse cultuursector omgaat met kunstmatige intelligentie. Uit recente beleidsdocumenten blijkt dat AI vooral wordt benaderd vanuit risicobeheersing, regelgeving en controle. AI wordt gezien als iets dat ingekaderd moet worden, niet als een bron van innovatie. Alleen Birgit Donker benadrukt ook de kansen voor makers en pleit voor betrokkenheid van kunstenaars en een AI-heffing om hen te ondersteunen. Van Nsipen stelt dat deze defensieve houding kan leiden tot verlies van relevantie, omdat AI juist nieuwe creatieve, interactieve en analytische mogelijkheden biedt. De sector heeft daarom naast beleid ook een duidelijke innovatievisie nodig.

Bezoekers van theatervoorstellingen hebben sterk de behoefte om na afloop een reactie te geven, ervaringen uit te wisselen of hun beleving te verdiepen. Dat blijkt uit een onderzoek naar publieksbeleving dat de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) deed, samen met negen gezelschappen. Daarvoor werd speciaal gekeken naar de inzet van zogenaamde ‘afterpagina’s’. Een afterpagina is een pagina waar bezoekers na hun bezoek feedback kunnen geven en extra content over de voorstelling kunnen vinden. 

Schouwburgen gebruiken dit soort pagina’s meestal om hun service te laten beoordelen, maar in dit onderzoek boden de gezelschappen verdiepende en verrijkende content aan over de voorstelling en een mogelijkheid tot het delen van ervaringen. Dit is geen losstaande digitale gimmick, maar een betekenisvolle, dramaturgisch doordachte verlenging van het voorstellingsbezoek. De pilot Van bezoeker naar fan die NAPK het afgelopen jaar uitvoerde geeft inzicht in wat bezoekers drijft en welke elementen daadwerkelijk impact hebben – inzichten die waardevol zijn voor gezelschappen én de sector als geheel.

De positieve invloed van vrijetijdsbesteding op het leven van mensen is uitgebreid onderzocht. Daarbij gaat het onder meer om plezier, zingeving, identiteitsvorming, talentontwikkeling, innovatie, fysieke en mentale gezondheid, sociale cohesie, diversiteit en inclusie. Dit zijn ook de waarden die vaak worden genoemd wanneer het belang van street culture en urban sports wordt besproken. Het zijn bovendien precies de maatschappelijke effecten die beleidsmakers hopen te bereiken wanneer zij investeren in voorzieningen voor deze doelgroepen.

Street culture en sports leveren aantoonbaar maatschappelijke waarde op: ze stimuleren creativiteit, ondernemerschap, identiteitsvorming, talentontwikkeling, gezondheid, inclusie en sociale cohesie. Hun kracht ligt in de community zelf, niet in institutionele structuren. Dat vraagt van overheden een andere rol: faciliterend in plaats van sturend.

In de Financial Times een artikel dat verkent hoe kunst kan bijdragen aan het vertragen of verzachten van cognitieve achteruitgang, zoals dementie en Parkinson. Historisch maakten artsen al gebruik van creatieve therapieën, maar recent wetenschappelijk onderzoek toont overtuigend aan dat kunst het dopaminesysteem op een gecontroleerde manier stimuleert. Dit bevordert nieuwe verbindingen in de hersenen en kan symptomen jaren uitstellen. Zowel actief kunst maken als kunst beleven blijkt effectief: luisteren naar muziek verlaagt het risico op dementie zelfs sterker dan zelf spelen. Kunst blijkt daarnaast economisch aantrekkelijk via sociale zorgprogramma’s. Experts pleiten daarom voor een structurele plek voor kunst binnen de gezondheidszorg.

Tijdens de Boekenweek draait het met het thema Mijn generatie ook om de taal van verschillende generaties. Om die reden werkt de Boekenweek dit jaar samen met genootschap Onze Taal, die onderzocht welke positieve modewoorden het meest typerend zijn voor elke leeftijdsgroep. De populairste woorden staan centraal in de boekhandelscampagne tijdens de Boekenweek van 11 tot en met 22 maart. Bezoekers in de boekhandel ontdekken tijdens de Boekenweek al de volgende generatieklassiekers: Stille generatie - Mieters, Babyboomers - Jottum!, Generatie X - Kicken!, Millennials - OMG, Gen Z - Slay, Gen Alpha - Lit.  

Met de nieuwe podcast Denkspoor onderzoekt De Groene Amsterdammer hoe invloedrijke denkers onze ideeënwereld hebben gevormd – soms zonder dat we dat zelf beseffen. Schrijver en presentator Stephan Sanders gaat in gesprek met schrijvers en deskundigen over markante, minder voor de hand liggende kopstukken.

De Museumvereniging ontving het predicaat Koninklijk. Het predicaat werd overhandigd aan Vera Carasso, directeur Museumvereniging en Stichting Museumkaart door Dhr. J.C.J. (Jelle) Beemsterboer, lococommissaris van de koning in de provincie Noord-Holland.

“Het ontvangen van het predicaat Koninklijk op de dag dat de Museumvereniging 100 jaar bestaat is een grote eer en een bijzondere erkenning voor iedereen die zich dagelijks inzet voor onze musea,” aldus directeur Vera Carasso. Ter gelegenheid van dit jubileum verschijnt vandaag ook het boek ‘100 jaar Museumvereniging. Een eeuw verweven’. Voor het eerst is de geschiedenis van de Museumvereniging en de Nederlandse museumsector in samenhang vastgelegd.

De populariteit van 'fysieke' muziek zet door. Nederlanders gaven vorig jaar opnieuw meer uit aan langspeelplaten. De omzet van vinyl steeg met 21 procent ten opzichte van een jaar eerder, tot 45 miljoen euro. Ook de verkoop van cd's zat in de lift.

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van NVPI, de brancheorganisatie van de film- en muziekindustrie. In totaal steeg de omzet in de Nederlandse muziekindustrie met 10 procent naar 367 miljoen euro. Streamingplatforms zoals Spotify, Apple Music, Tidal en Deezer waren verantwoordelijk voor 82 procent van die omzet.

Zangeres Roxy Dekker heeft twee 3FM Awards in de wacht gesleept. Ze mocht zowel de prijs voor beste artiest als beste song in ontvangst nemen. Die laatste award kreeg ze voor haar nummer Loser. Roxy Dekker was de enige die twee prijzen kreeg. De award voor de beste groep ging naar Di-rect, Sef kreeg de prijs voor het beste album voor zijn album Lieve Monsters. Hij was in meerdere categorieën genomineerd.

Suzan en Freek sleepten de prijs voor beste livemoment in de wacht. Volgens de zender bezorgden ze "kippenvel" met hun optreden tijdens Concert At Sea, nadat bekend was gemaakt dat Freek ongeneeslijk ziek is. De prijs voor de beste samenwerking ging naar Luna en Russo voor het nummer Voorbestemd. Ook was er een prijs voor de beste nieuwkomer. Die ging naar de 22-jarige Def.

 Rotterdam Durft luidde de slogan waarmee de stad zich twintig jaar geleden opnieuw wilde uitvinden als de plek van vooruitgang en ondernemerschap. Het leidde tot een reeks – veelal door particulieren gefinancierde – initiatieven voor iconische bouwwerken. 

In de buurt de Waterkant, waar een combinatie van projectontwikkelaars de woonwijk gaat realiseren, wil ondernemer Don Ritzen nu alsnog ‘een icoon van wereldformaat’ bouwen: Shift Landmark. Het moet een ervaringscentrum worden dat mensen inspireert tot een duurzame levensstijl. Het komt naast de nieuw te bouwen stadsbrug te liggen. Vijf toparchitecten presenteerden dinsdagavond hun prijsvraagontwerpen, eind april wordt de winnaar bekendgemaakt.

De opkomst van generatieve AI is voor het Fonds voor Cultuurparticipatie aanleiding geweest om een richtlijn op te stellen voor onze medewerkers, adviseurs en aanvragers. In de woorden van Gabbi Mesters, directeur‑bestuurder Fonds voor Cultuurparticipatie: “Het gebruik van generatieve AI bij subsidieaanvragen neemt zichtbaar toe. Daarom hebben we in 2025 samen met de andere Rijkscultuurfondsen een werkgroep opgericht om onze kennis te bundelen en richting te geven aan verantwoord gebruik. Deze richtlijn is een eerste resultaat daarvan. Tegelijkertijd onderzoeken we in een pilot hoe AI op een zorgvuldige en ondersteunende manier kan bijdragen aan onze subsidieprocessen en bedrijfsvoering, waarbij we gebruikmaken van een Europees AI-model. De inzichten die dit oplevert, delen we zo veel mogelijk, en waar nodig passen we de richtlijn aan op basis van nieuwe ontwikkelingen en wat we in de praktijk leren.” 

De nieuwe Schroef gaat over ongeveer twee jaar open. Het gebouw aan de Molenstraat moet dan weer gebruikt kunnen worden door cultureel Zundert en verenigingen. De komende maanden maakt een architect een ontwerp. Het college van burgemeester en wethouders heeft een planning naar de gemeenteraad gestuurd. Daaruit blijkt dat ergens tussen april en juni 2028 de deuren geopend moeten worden.

De animatiefilm Thanksgiving Day werd vorige maand gekozen als winnaar van het net opgerichte Frame Forward Animated AI Film Festival: een onlinecompetitie waarvoor ‘aanstormend regisseurstalent’ een film kon insturen. De prijs voor de winnaar was een vertoning in de filmzalen van American Multi-Cinema (AMC), de grootste bioscoopketen van de wereld. Maar AMC zag zich genoodzaakt Thanksgiving Day uit de roulatie te halen, omdat vooral online oproer was uitgebroken. De kritiek van bioscoopbezoekers richtte zich allereerst op de AI-film zelf, die al op YouTube was te zien en volgens veel kijkers ‘zielloos’ was. Maar ook de zalen kregen kritiek, omdat ‘niet-menselijke content niet thuishoort in een bioscoop’.

Oss bouwt een circulair theater, op een manier die volgens de betrokkenen niet eerder is gedaan. Er wordt een compleet nieuwe theaterzaal tegen De Lievekamp aangebouwd, gemaakt van materialen uit een ander theater: het voormalige Zuiderstrandtheater uit Scheveningen. Daarna krijgt het bestaande gebouw van De Lievekamp zelf een complete metamorfose. 

Geboren Ossenaar Sjoert Bossers trad in mei 2025 aan als nieuwe theaterdirecteur. De bouwplannen waren toen al klaar; het is nu aan hem om het in goede banen te leiden. De verbouwing van De Lievekamp gaat volgens hem ook niet alleen om nieuwe stenen. „Theater is beleving. We willen letterlijk en figuurlijk drempels verlagen. Zodat het voor iedereen toegankelijk is. En door samen te werken met andere culturele organisaties.” Deze eerste fase van de bouw zal ongeveer anderhalf jaar duren. Daarna begint de verbouwing van het bestaande pand van De Lievekamp. 

Muziekonderwijs is onmisbaar voor kinderen. Het helpt hen om zich gezond te ontwikkelen, muzikaal, sociaal én cognitief. Muziek vergroot het zelfvertrouwen, stimuleert concentratie en motoriek en leert kinderen luisteren, samenwerken en hun emoties uiten. Toch krijgen steeds minder kinderen muziekles door bezuinigingen. En dat is zonde. Want muziek maken zou voor ieder kind vanzelfsprekend moeten zijn. Daarom komt AVROTROS Klassiek in actie.

Na het succes van twee eerdere edities zetten Jet Berkhout, Carine Lacor en Johannes Wirix-Speetjens zich van vrijdag 10 t/m vrijdag 17 april opnieuw in op NPO Klassiek. Dit jaar halen we geld op voor het Leerorkest: een bijzonder muzikaal én sociaal project dat kinderen in lagere inkomenswijken de kans geeft om een instrument te leren bespelen. Het Leerorkest stelt muziekinstrumenten in bruikleen beschikbaar aan bijna honderd muziekeducatie-projecten door heel Nederland. Zo krijgen duizenden kinderen toegang tot muziekles, ook als dat thuis niet vanzelfsprekend is.

De VriendenLoterij kan, dankzij de deelnemers, over 2025 opnieuw een grote bijdrage leveren aan cultuur in Nederland. In totaal schenkt de loterij 115.137.792 miljoen euro aan 74 culturele organisaties, waaronder musea, erfgoedinstellingen en verdeelfondsen. Dat is negen miljoen euro meer dan het jaar daarvoor. Met deze steun kunnen organisaties onder meer werken aan het verrijken en onderhouden van hun collecties en investeren in educatie, tentoonstellingen en andere publieksactiviteiten. Dit draagt bij aan een divers en toegankelijk cultureel aanbod voor bezoekers in heel Nederland.

Het Koninklijk Conservatorium bestaat 200 jaar. Mooi, maar maken we het talenten steeds moeilijker om zich te ontwikkelen, schrijft Lies Colman. Internationaal staat het instituut er goed voor: onze studenten en alumni vinden hun weg naar toonaangevende orkesten, gezelschappen, podia en festivals over de hele wereld. Het onderwijs bloeit, de artistieke lat ligt hoog. Er is veel om trots op te zijn. Maar een jubileum nodigt ook uit tot een ongemakkelijke vraag: wat zegt het succes van één instelling over de staat van het muziekonderwijs in Nederland als geheel?

Het Koninklijk Conservatorium werd in 1826 opgericht bij koninklijk besluit. Vanuit een duidelijke overtuiging: muziek werd gezien als essentieel onderdeel van beschaving, opvoeding en maatschappelijke ontwikkeling. Er was behoefte aan professionele muziekopleidingen, omdat men begreep dat muzikaal talent zich niet vanzelf ontwikkelt. Twee eeuwen later is dat besef paradoxaal genoeg minder vanzelfsprekend geworden. Waar het conservatorium bloeit, hebben we in Nederland de bijl gezet aan de wortels van ons eigen cultuurlandschap. Veel muziekscholen moesten de deuren sluiten, het leeuwendeel van de vakdocenten is uit het basisonderwijs verdwenen, en muziekonderwijs is steeds afhankelijker geworden van lokale keuzes, incidentele projecten en ouderbijdragen.