Trends & Ontwikkelingen

Het uitgaansleven in Nederland staat onder druk: het aantal clubs en kroegen is de afgelopen tien jaar bijna gehalveerd. Waarom is Gen Z steeds minder op de dansvloer te vinden? En wat betekent dit voor de toekomst van het nachtleven? Hoofdredacteur Pieter Klok bespreekt het met verslaggevers Miluska van Rompu en Marieke de Ruiter in Culturele Bagage van de Volkskrant.

Wat gebeurt er als we zelf de regie pakken over onze straten, pleinen, parken, onbestemde plekken en ‘ruimtelijke restjes’? Op 21 augustus nodigen Spoor en Kaapstad inwoners, beleidsmakers, kunstenaars, ontwerpers, ontwikkelaars en andere nieuwsgierigen uit om samen te werken aan een reactie op die vraag. Het doel van de dag is een concrete Kaart van de stad: een plattegrond bomvol ideeën, interventies, nieuwe plannen en samenwerkingen. 

Bijna de helft van de Nederlanders doet in de vrije tijd aan een vorm van kunst. Wat betekent het voor hen? De NRC rubriek ‘Mijn kunst en ik’ bestaat uit portretten van cultuurbeoefenaars. Zoals een musicalzangeres, natuurfotograaf, jazzdanseres en iconenschilderes. 

Deze week startte de CPNB de campagne voor de NS Publieksprijs 2026, te beginnen met het benaderen van de boekhandels. De zes bestverkochte boeken van het afgelopen jaar strijden om de titel Boek van het Jaar. De lezer bepaalt de uiteindelijke winnaar.

Uit cijfers over 2025 blijkt dat de campagne niet alleen een enorm bereik heeft, maar ook zorgt voor een flinke stijging van de verkoop van de genomineerde boeken. Na de start van de campagne steeg de afzet van de zes genomineerde boeken gemiddeld met maar liefst 147%. Na bekendmaking van de winnaar groeide dit nog verder door. Extra aandacht voor bestsellers levert nog grotere bestsellers op.

Deze week blijkt uit onderzoek onder 1682 representatieve Amerikaanse volwassenen dat AI minstens net zo goed korte verhalen kan schrijven als mensen. Volgens The Guardian werden aan de participanten zes korte verhalen voorgelegd, waarvan drie geschreven door ChatGPT. De drie menselijke verhalen stonden in een literair tijdschrift of een korteverhalenbundel. Over welke verhalen kunstmatig waren, werd gelogen. Het resultaat? De deelnemers vonden de AI-verhalen zowel boeiender als beter geschreven. Uit een andere test onder 905 volwassenen blijkt ook dat men niet in staat is een AI-verhaal van een echt verhaal te onderscheiden.

Deprimerend nieuws voor ambachtelijke schrijvers, al geeft het onderzoek een sprankje hoop: wanneer men dacht dat een verhaal geschreven was door een mens, werd het hoger beoordeeld dan het kunstmatige verhaal. Men wil dus blijkbaar wel graag mensenwerk lezen.

Sopraan Ana-Carmen Balestra heeft de GrachtenfestivalPrijs 2026 gewonnen. De jury koos voor de zangeres vanwege haar energie, technische kunde en de warme Zuid-Amerikaanse klanken waarmee zij het publiek wist te raken.

De GrachtenfestivalPrijs wordt jaarlijks toegekend aan een jong, opvallend talent met een duidelijke artistieke visie en sterke uitstraling op het podium. Voor Balestra betekent de onderscheiding dat zij in 2027 een hoofdrol krijgt binnen het Grachtenfestival als Artist in Residence 2027.

Zaterdagavond 15 augustus zijn vier kunstwerken van de Italiaanse grootmeester Antonello da Messina (1430-1479) geroofd uit museum MuMe in de Siciliaanse havenstad Messina. Burgemeester Federico Basile spreekt van een ‘aanval op het geheugen, de cultuur en de identiteit van Messina’. Bij de roof werden drie van de vijf panelen van het San Gregorio-veelluik (Polittico di San Gregorio) uit 1473 gestolen

Kunstproject Half Nul aan de snelfietsroute door Veghel nadert zijn voltooiing. De laatste twee fietsbeelden van kunstenaar Florentijn Hofman worden vrijdag 4 september geplaatst en onthuld.

Half Nul bestaat dan uit zeven kunstwerken aan de 7 kilometer lange doorfietsroute F50. Hofman maakte metershoge beelden van fietsende mensen. Dit zijn sterk uitvergrote modelbouwpopjes. De kunstenaar legt zo een link met de voormalige spoorlijn Duits Lijntje, waar de fietsroute langs ligt. De naam Half Nul is ontleend aan de modelspoorbouw.

Nirwana Tuinfeest heeft van de gemeente Someren een speciale onderscheiding gekregen. Het jubilerende festival in Lierop beleeft dit weekend de 50ste editie. Burgemeester Dilia Blok overhandigde daarom donderdag de zilveren gemeentepenning aan de organisatie. Een blijk van waardering voor de manier waarop het muziekevenement de gemeente Someren op de kaart zet.

Urban Matterz viert de tiende en mogelijk laatste editie van het hiphopfestival in Eindhoven. Het vertrek uit Helmond hing al een jaar in de lucht, sinds de gemeente besloot dat het invliegen van Amerikaanse artiesten niet strookt met haar duurzaamheidsambitie en dat zij dit dus niet wil subsidiëren. Meer dan 32.000 euro subsidie kreeg Urban Matterz niet.

Hans van den Berkmortel: „Toen we in 2015 begonnen met Urban Matterz, heeft de gemeente ons geweldig gesteund in alle opzichten. Ook met De Cacaofabriek hebben we al die jaren heel goed samengewerkt. Maar van de steun van de gemeente merken we de laatste jaren weinig. In het coalitieakkoord staat nota bene hoe belangrijk de urbancultuur is voor Helmond, maar het belangrijkste festival laten ze kapotgaan.”

Al 500 jaar zorgt een stadsbeiaardier voor vrolijke klanken hoog boven het centrum van Breda. Dat wordt deze maand gevierd met vier jubileumconcerten vanuit de toren. Maar er hangt wel een donkere wolk boven het klokkenspel, want de toekomst van de eigen beiaardier is onzeker.

Maar 50 jaar geleden kwam de stadsbeiaardier van Breda – met inmiddels 47 klokken tot zijn beschikking – op de loonlijst van de gemeentelijke muziekschool, die in 2012 werd verzelfstandigd tot De Nieuwe Veste. Maar de stichting moet nu bezuinigen en ziet het betalen van de stadsbeiaardier en het Klokkenluidersgilde Breda niet meer als haar kerntaak. De gemeente Breda zegt dat er hard wordt gewerkt aan een oplossing om de stadsbeiaardier van de Grote Kerk te behouden. 

Na tien jaar restaureren wil Breda najaar 2027 met een elfdaags licht-, video- en geluidspektakel vieren dat de Grote Kerk er weer een eeuw tegen kan. De restauratie van de kooromgang van de Grote Kerk loopt al zo lang, dat de jongste generatie Bredanaars het gotische icoon nog nooit zonder steigers zag. Om het einde van het proces te vieren, bereidt Breda een ambitieus video-, licht- en geluidsspektakel voor.

Het idee is dat elf avonden lang om 19.30, 20.30 en 21.30 uur voorstellingen de Grote Markt verlichten en het geheel met (elektronische) muziek en projectie ‘interactief, participatief en inclusief’ omlijsten. Er komt geen scherm, de kerk is het canvas.

Met de pilot Onderzoek & Creatieve Praktijk: samenwerken aan maatschappelijke opgaven wordt onderzocht hoe we de samenwerking tussen de culturele en creatieve sector en praktijkgericht onderzoek kunnen stimuleren, om zo te werken aan de maatschappelijke uitdagingen. Grote maatschappelijke uitdagingen laten zich niet oplossen vanuit één discipline of sector. Ze vragen om kruisbestuivingen tussen diverse werelden. 

Tijdens de conferentie Onderzoek & Creatieve Praktijk op 18 mei 2026 stond daarom de volgende vraag centraal: hoe kunnen praktijkgericht onderzoek en de creatieve en culturele sector elkaar duurzamer en gelijkwaardiger versterken? Het verslag van de conferentie staat nu online. 

Een van de ambities van het Programma Duurzame Cultuursector is dat ecologisch duurzaam werken ook vanuit de bedrijfsvoering wordt omarmd en gestimuleerd. Duurzaamheid staat niet op zichzelf, maar is verweven met alle aspecten van cultuur maken. Een manier om dit structureel te borgen is door ecologische duurzaamheid te integreren in de bestaande culturele codes en richtlijnen. Zo wordt duurzaamheid meegenomen als belangrijk element voor rolbewust handelen binnen de sector.

In de Governance Code Cultuur (GCC) stond al dat organisaties die zich houden aan de GCC hun maatschappelijke doelstelling op een duurzame en bedrijfsmatig verantwoorde wijze realiseren. Aan dit principe is in de nieuwe code de aanbeveling toegevoegd dat de organisatie daarbij ook ‘streeft naar ecologische duurzaamheid’.

Nog maar vier steden hebben de serieuze ambitie om in 2033 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Nijmegen, Groningen, Heerlen en Zwolle zijn hun officiële kandidaatstelling aan het voorbereiden. Den Haag trekt zich terug en Leiden ‘maakt een pas op de plaats.’

Culturele instellingen in Den Haag zijn verrast, maar tonen ook begrip voor het besluit van het nieuwe college om niet langer mee te dingen naar de titel van Europese Culturele Hoofdstad 2033.

Hoe behoud je als cultuurmarketeer de aandacht nadat de (openings)hype is gaan liggen? Kunstmuseum Fenix werkte jarenlang doelgericht toe naar de opening. Toen de deuren eenmaal open waren, begon de volgende marketinguitdaging. Fenix was niet langer alleen een merk in de steigers, maar een operationeel museum dat zes dagen per week bezoekers ontvangt. Het programma-aanbod groeide bovendien razendsnel uit naar ruim tweehonderd evenementen in een jaar en de collectie werd groter.

Eén van de lessen is dat slim geclusterde uitingen meer marketingimpact opleveren dan het pushen van losse evenementen. Door programma’s strategisch te groeperen en gezamenlijk te presenteren, bijvoorbeeld in één overzichtelijke post met de agenda voor de hele week, werd het aantal losse uitingen drastisch verminderd. 

Wat als je campagne barst van diverse gezichten, maar de connectie met je doelgroep ontbreekt? Hamza Ouamari legt uit wat er nodig is voor echte inclusiviteit en hoe je aan de hand van tien attributen toetst hoe representatief jouw marketingcommunicatie is.

De wens om inclusief en representatief te zijn, leeft bij veel culturele organisaties. Belangrijk om je te realiseren is dat echte representatie verder gaat dan alleen beeldmateriaal. Echte representatie draait niet om wie je op beeld laat zien, maar om de waarden en emoties die worden overgebracht, aldus Ouamari. Het gaat er om dat je publiek zich niet alleen gezien, maar ook begrepen en gerespecteerd voelt.

In totaal 31 beeldmakers ontvangen van het Nederlands Letterenfonds een projectsubsidie voor het maken van een graphic novel, geïllustreerd boek of prentenboek. Het is de eerste keer dat er binnen de nieuwe regeling toekenningen worden gedaan aan beeldmakers; de verruimde regeling Projectsubsidies voor makers van boeken ging begin dit jaar van start. In totaal is er € 558.333 toegekend.

De regeling Projectsubsidies voor makers van boeken is een van de grootste regelingen van het Nederlands Letterenfonds, waarin jaarlijks 3,6 miljoen euro omgaat. Schrijvers in alle literaire genres kunnen via deze regeling subsidie aanvragen voor het maken van nieuw werk. Dat de regeling er nu ook is voor beeldmakers (stripauteurs en illustratoren) is nieuw.

Cultuur ligt op straat deze zomer in de Eindhovense binnenstad. Dat leverde onverwachte ontmoetingen op met het publiek. De artiesten zijn ingehuurd door Emoves en Bureau Binnenstad, waarin ondernemers, gemeente en vastgoedeigenaren samenwerken. Met de pilot De Stad als Podium willen ze in de zomerweken zorgen voor reuring en cultuur in de openbare ruimte.

Het Bossche Theaterfestival Boulevard is door de jaren heen veranderd. Vroeger kocht je spontaan een kaartje aan een loket, nu doe je dat online. Er zijn ook minder theatertentjes op de parade. Maar het ouderwets slenteren is niet verdwenen. Hoe vindt Boulevard zichzelf steeds opnieuw uit, zonder die sfeer te verliezen?

Wie in de cijfers duikt, merkt dat het bezoekersgedrag verrassend constant is. Een derde van de tickets gaat vooraf over de digitale toonbank; het overgrote deel, twee derde van de kaarten, wordt tijdens het festival zelf gekocht. Inspiratie voor de huidige, open opzet werd een paar jaar geleden opgedaan toen het festival vanwege de verbouwing van Theater aan de Parade uitweek naar het Zuiderpark. „Daar zagen we ineens mensen met kleedjes in het gras gaan zitten,” vertelt Kibbelaar. „Die laagdrempelige parksfeer proberen we sindsdien elk jaar op de Parade vast te houden.”

Jorge Nieuwenhuis moet er niet aan denken dat de sloophamer in Cultuurhuis De Suite gaat. Zo ver is het ook nog lang niet, zegt de gemeente Roosendaal. Maar de gemeente gaat wel met vastgoedontwikkelaar Koninvest onderzoeken of er in het gebied een nieuwe woonwijk kan verrijzen. Daar is alvast de naam Boulevard En-Suite op geplakt.

In De Suite wordt muziekles gegeven aan zo’n 500 leerlingen. Zo’n 30 bands en orkesten maken er gebruik van en 43 docenten en organisaties huren er ruimtes. „Dit zou een enorme klap voor de cultuur in Roosendaal zijn”, zegt Nieuwenhuis. Gemeentewoordvoerder Remko Vermunt laat weten: ,,Voor de gemeente staat voorop dat de huidige culturele, maatschappelijke en educatieve functies behouden blijven."

Er liggen nog stuclopers op de vloeren, maar het ED mocht al binnen kijken bij de verbouwde Kunsthal in Boscotondo. Veel lijkt hetzelfde gebleven, toch is er meer veranderd dan je zou denken. En dit is nog maar het begin, want inmiddels is de tweede fase van de verbouwing in gang gezet. 

De grootste ingreep is de fonkelnieuwe studio. „Dit was eerst een afgesloten ruimte, waar onze werkplaats in zat, voor sokkels bijvoorbeeld. Maar nu is het een open ruimte, waar schoolklassen of andere groepen creatieve workshops kunnen volgen.” Die verandering symboliseert de nieuwe richting. „Toen dit museum begon, draaide alles puur om het behouden en tonen van de collectie. Nu draaien we dat om en zetten we de bezoeker juist centraal. Die kan hier kunst zien, maar ook iets beleven, andere mensen ontmoeten en zelf iets doen."

De Nederlandse regisseur Nina Broers uit Veldhoven heeft met haar film Waar is mijn libido? een Student Academy Award gewonnen. Zij is een van de drie winnaars in de categorie experimentele films. De uitreiking vindt plaats op 14 september in Toronto.

De Studenten Oscars worden in vier categorieën uitgereikt: experimentele film, animatie, documentaire en korte dramafilm. In elke categorie zijn drie winnaars geselecteerd. In totaal werden voor de competitie bijna 3000 titels uit de hele wereld ingestuurd.

Het analoge fotohokje duikt weer vaker op in het straatbeeld: het biedt al decennia de illusie van een eerlijk portret, een ‘echte’ werkelijkheid. Daar komt anno 2026 de belofte van nostalgie nog bij.

Naar een concert in de kerk, het klooster of op het strand. Poppodia organiseren concerten op allerlei plekken: in theaters, kerken en monumentaal erfgoed, tot aan Paleis Soestdijk toe. Een nieuwe trend. Volgens onderzoek van de VNPF (Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals) programmeren de 58 poppodia uit het onderzoek steeds vaker muziek buiten de eigen muren. In de periode 2023-2025 groeide het aantal concerten op locatie met 30,9 procent.

Poppodia organiseren muziekactiviteiten in buurthuizen, kerken, erfgoed en de openbare ruimte, vaak samen met culturele en maatschappelijke organisaties. Daarmee nemen poppodia een maatschappelijke rol op zich, zegt Berend Schans, directeur van de VNPF. 

De jeugdserie ‘Investigation Art Mysteries’ (I AM) laat kinderen niet zien wat kunst betekent, maar wat kunst met mensen doet. Daarmee raakt de serie aan een gemis in het Nederlandse cultuuronderwijs, waarin kennis vaak belangrijker is dan verwondering.

Programma’s als Het Klokhuis en Welkom in de Geschiedenis en instanties als SchoolTV besteden al jaren aandacht aan kunstenaars en kunstgeschiedenis. Maar met I AM kiezen de makers Wilbrink en Blekendaal bewust niet voor een klassieke kunstles. Met abstracte hersenspinsels en een TikTok-achtige montage zetten de makers verwondering centraal. Een belangrijke toevoeging aan het „beperkte cultuuronderwijs”, aldus Barend van Heusden, hoogleraar kunstwetenschappen en cultuuronderwijs.

Lenny Kravitz in een Bondgame, Ariana Grande in Final Fantasy: de gamewereld wordt gekoloniseerd door popsterren. Waarom moeten we in Fortnite soms vechten tegen tien Sabrina Carpenters? Of tegen Metallica?

De gamewerelden van nu kunnen popsterren een enorm nieuw podium en bereik bieden, vaak een heel ander publiek dat de gemiddelde ster via de geijkte kanalen te pakken krijgt. Een interessante, lekker gevarieerde doelgroep. 

Spotify voorziet vermoedelijk vanaf september AI-gegenereerde artiesten van een ‘AI Persona’-label. Dat maakte de grootste streamingdienst ter wereld deze week bekend. Streamingdiensten worden overspoeld met AI-muziek, vaak zonder dat duidelijk is dat die door kunstmatige intelligentie is gemaakt.

AI-artiesten worden standaard ook uitgesloten van bepaalde aanbevelingen en gepersonaliseerde afspeellijsten. Het bedrijf laat weten dat Spotify hiermee ‘muziek van authentieke artiesten die een carrière in de muziek opbouwen’ nadrukkelijker onder de aandacht wil brengen. Het AI-label komt naast de artiestennaam te staan.

Volgens Koen van Mensfoort, directeur van het Next Nature Museum, hebben Eindhoven en Brainport naast een economische en technologische agenda een culturele agenda van vergelijkbare ambitie nodig. Een regio die haar technologie tientallen jaren vooruit plant, kan haar culturele verbeeldingskracht niet van project naar project financieren. Investeren in culturele instellingen, vrijplaatsen, makers en publiek debat is geen compensatie voor technologische groei, maar een voorwaarde voor een geslaagde schaalsprong.

Eindhoven hoeft geen tweede Amsterdam, Berlijn of Londen te worden. Het kan iets worden wat nog nergens bestaat: het culturele centrum van Amsterbrusseldorf. 

Het WMC in Kerkrade is een muzikaal feest dat zijn gelijke niet kent in de internationale (blaas)muziekwereld, maar helaas ook een ongewisse toekomst tegemoet gaat. De recente editie heeft ons ‒ opnieuw ‒ met de neus op de feiten gedrukt. Want het festival, dat sinds jaar en dag niet alleen kwaliteit stimuleert, verbroedering omarmt en vernieuwing initieert, heeft ons vooral ook de consequenties van het huidige cultuurbeleid in ons land onder ogen laten zien. Tekenend in dit verband is dat ­slechts twee Limburgse korpsen deze keer met de felbegeerde ‘wereldtitel’ aan de haal gingen. Consequenties die in een ‘muzikale’ provincie als Limburg nu al, maar zeker op termijn, een vernietigende impact hebben. Dat schrijft Jos Frusch in De Limburger. 

Hoe kan muziek bijdragen aan welzijn, verbinding en een menselijkere zorgomgeving? In het initiatief Muziekmaatjes brachten professionele musici van Muziekschool Boedijn twee keer per week livemuziek naar de afdeling Kind en Jeugd van het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Niet als concert of therapeutische interventie, maar als manier om samen muziek te maken, contact te leggen en waardevolle ontmoetingen te creëren tussen patiënten, hun familie, zorgpersoneel en de musici.

Uit de evaluatie, uitgevoerd in samenwerking met Arts in Health en ondersteund door VSBfonds, blijkt dat Muziekmaatjes een betekenisvolle toevoeging was aan de dagelijkse ziekenhuiscontext. De live muziek zorgde voor ontspanning, afleiding en plezier, creëerde onderlinge verbindingen en hielp de ziekenhuisomgeving vertrouwder en positiever te maken voor patiënten en hun families. Na de succesvolle pilot wordt het initiatief de komende twee jaar uitgebreid naar meerdere verpleegafdelingen.

In 2025 bood de culturele sector van de EU werk aan 8,9 miljoen mensen, oftewel 4,3% van de totale werkgelegenheid. Bijna de helft van de werkenden in de cultuursector (48,5%) was tussen de 30 en 49 jaar oud. De verdeling naar geslacht was nagenoeg gelijk: vrouwen maakten 49,6% uit van het totaal en mannen 50,4%. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van Eurostat. 

In 17 van de 27 EU-landen bedroeg de werkgelegenheid in de culturele sector tussen de 4% en 5% van de totale werkgelegenheid. De hoogste aandelen werkenden in de cultuursector werden waargenomen in Nederland (5,7%), Estland (5,3%) en Malta (5,1%). De laagste aandelen waren daarentegen te zien in Roemenië (1,8%), Slowakije (3,3%) en Ierland (3,4%).