Trends & Ontwikkelingen

Valkenswaard is straks twee kunstwerken rijker. De houten ‘Lemnispoort’ van kunstenaar Chris Adriaan en architect Dolf Langerak en ‘Mater’ van Bauke Liebrand, een ode op de muur aan de voormalige kloostergemeenschap Sint Agnetendal, zijn door een selectiecommissie tot winnaars verkozen.

Geluidskunstenaar Christian Schwarz is gekozen voor de eerste residentie Sound & Ceramics van Ekwc en Willem Twee Studio’s. De werkperiode duurt dertien weken en vindt plaats bij de Brabantse werkplaatsen in Oisterwijk en Den Bosch.

Het Europees Keramisch Werkcentrum en Willem Twee Studio’s werken voor het eerst samen in deze pilot, die wordt ondersteund door het Cultuurfonds. Ruim vijftig kandidaten reageerden op de open call voor makers uit onder meer beeldende kunst, geluidskunst, design, muziek en architectuur.

Hoe moeten musea en publiek omgaan met werk dat in een andere tijd werd gemaakt, in een maatschappij waarin andere normen en waarden golden en waarin de machtsverhoudingen anders lagen? Hoe presenteer je het werk van een hondsbrutale en anarchistische fotograaf als Van der Elsken, die werkte in de tijd van de seksuele revolutie, wiens oeuvre zo veel verschillende kanten had en die ook foto’s maakte van de strijd voor vrouwenemancipatie?

Zippora Elders, directeur van het Nederlands Fotomuseum laat weten: „Binnen onze omvangrijke collectie is Van der Elsken een van Nederlands bekendste fotografen. Veranderende maatschappelijke inzichten kunnen vanzelfsprekend aanleiding zijn om bestaand werk van geactualiseerde context te voorzien. We zien dit niet als een afgerond proces, maar als een voortdurend onderdeel van de museale praktijk, waar we ook de komende jaren stappen in zullen zetten."

Onder het personeel van het Nationaal Archief in Den Haag is grote onrust ontstaan over plannen van de directie om alle publiekstaken te staken. Bijna de helft van de ruim driehonderd medewerkers ondertekende een brief aan OCW-minister Rianne Letschert, in handen van NRC, waarin zij stellen dat het Nationaal Archief niet alleen in goede staat moet zijn, maar ook „laagdrempelig toegankelijk” voor gebruikers, die „de context van de stukken tot zich moeten kunnen nemen”.

Dat laatste staat volgens hen op het spel nu de directie heeft besloten dat het Nationaal Archief geen publicaties meer uitbrengt, stopt met historisch onderzoek, tentoonstellingen en educatieve programma’s, én geen archieven meer overneemt die niet door overheidsinstellingen zijn gevormd. 

Veel Eindhovenaren staan er niet bij stil, maar in het centrum van de stad staat een gebouw dat een meesterwerk wordt genoemd. Het is de Bijenkorf. Het gebouw wordt bejubeld in het boek Chromatic Architecture dat volgende week verschijnt van de Londense schrijvers Adam Nathaniel Furman en Kate Mazade. De BBC dook in het Eindhovense gebouw en zette de Bijenkorf meteen in een lijst van acht meest kleurrijke gebouwen van de wereld.

„Mensen weten het theater weer te vinden”, vertelt directeur Frans Funnekotter. „De coronaperiode heeft een flinke klap uitgedeeld aan culturele podia. Maar de laatste jaren groeit het aantal bezoekers weer aanzienlijk. Niet alleen in Schouwburg Cuijk, maar in het hele land.”

Een van de belangrijke doelstellingen van de schouwburg is om jeugd aan te trekken. De moeilijkste doelgroep om te bereiken zijn volgens Funnekotter jongeren tussen de 18 en 30 jaar. Schouwburg Cuijk probeert het programma ieder jaar inclusiever te maken voor het publiek. Zo zijn er voorstellingen met doventolken voor slechthorenden en kunnen slechtzienden gebruikmaken van extra audio-ondersteuning.

Amsterdam telt bijna tienduizend monumentale en historisch gebouwen en beschermde stadsgezichten. In de afgelopen vijf jaar zijn hier 88 nieuwe monumenten en 5 beschermde stadsgezichten bijgekomen. Dit zijn stuk voor stuk gebouwen en gebieden die bescherming verdienen om hun monumentale waarde en hun zeldzaamheid. Op een digitale kaart valt meer te lezen over deze monumenten en hun geschiedenis, bewoners en architecten.

Onlangs kwam boekhandel Daan Nijman in Roden in een ruimer pand terecht en vandaag is er opnieuw reden tot feest, want eigenaar Femke Liemburg is Boekverkoper van het Jaar van het jaar geworden. Liemburg krijgt de Albert Hogeveenbokaal 2026-2027 en mag zich een jaar lang de beste boekhandelaar van Nederland noemen.

Na een productieve onderhandelingsperiode hebben cao-partijen op 18 juni een principeakkoord bereikt over de cao Muziekensembles 2027-2028.

Na achterbanraadpleging hebben alle partijen op 20 juli ingestemd met het onderhandelingsresultaat van de Cao Muziekensembles 2027-2028. Deze cao treedt in werking ​op 1 januari 2027 en loopt tot en met 31 december 2028. De cao geldt ​voor de 14 ensembles die bij deze cao zijn aangesloten.

Sarah de Koning heeft met Tekstielen de Poëziedebuutprijs 2026 gewonnen. Dat is zojuist bekendgemaakt. De Poëziedebuutprijs is een initiatief van Poëziecentrum en deAuteurs. De winnaar ontvangt 1.500 euro.

Het experimentele cultuurhuis Sexyland vestigt zich de komende tien jaar in de NDSM-loods in Amsterdam-Noord. Daarmee eindigt de zoektocht naar een vaste plek van de ‘speelplaats’, waar elke dag een andere ‘eigenaar’ de dienst uitmaakt. Begin 2027 moet de locatie opengaan.

Eindhoven werd dit weekend overspoeld door cultuurliefhebbers: honderdduizend bezoekers kwamen naar de stad voor De Opening, de landelijke start van het culturele seizoen. Op veertig plekken in de stad was er iets te doen, veelal gratis. Eindhoven was de tweede gaststad die De Opening organiseerde.

Bezoekers kregen te zien wat ze komend seizoen in theaters, musea en concertzalen in het hele land kunnen verwachten. De Opening is de opvolger van De Uitmarkt die 45 jaar in Amsterdam werd georganiseerd.

De Pont Museum in Tilburg wijdt een tentoonstelling aan de Duitse kunstenaar Sigmar Polke. De tentoonstelling Sigmar Polke – Het weten van de kleuren is van zondag 20 september tot en met 28 februari te zien.

De tentoonstelling gaat over Polkes kleurexperimenten vanaf de jaren tachtig. Er zijn meer dan vijftig werken uit de jaren tachtig tot en met de late jaren 2000, met bruiklenen uit particuliere en museale collecties in onder meer Duitsland, Frankrijk en Engeland.

Theo Maassen, Hans Teeuwen, Guido Weijers, Marc-Marie Huijbregts, Mark van de Veerdonk en Janneke de Bijl. Het lijstje bekende Brabantse cabaretiers dat ooit meedeed aan cabaretfestival Cameretten is opvallend lang. Zijn Brabanders dan gewoon grappiger? Cabaretkenner Carmen Verhoeven uit Rosmalen heeft daar wel een paar ideeën over.

Een wetenschappelijke verklaring heeft ze niet. Maar op basis van "psychologie van de koude grond" heeft ze wel een theorie: Brabant heeft volgens haar misschien lange tijd een soort Calimero-gevoel gehad tegenover de Randstad. Humor kan dan een manier zijn geweest om toch op te vallen. "Zoals je vaak ziet dat de kleinste jongetjes van de klas de grappigste zijn, omdat ze iets moeten compenseren", zegt Verhoeven. 

Londen heeft een tijdelijk exportverbod afgekondigd voor een schilderij van Rembrandt van Rijn (1606-1669). Het ministerie van Cultuur wil voorkomen dat ‘de nationale schat’ naar het buitenland gaat. Het kunstwerk uit 1657 heeft een geschatte waarde van 83 miljoen euro. Op het schilderij staat Catrina Hooghsaet, een vrouw die Rembrandt opdracht gaf haar te portretteren. Het mag tot zeker 27 december het land niet uit. 

Uit een museum in Wenen is donderdag een kostbare diamanten halsketting gestolen die ooit toebehoorde aan de Egyptische koningin Nazli. Twee mannen sloegen tijdens openingstijd een vitrine stuk, namen de ketting mee en vluchtten, meldde de Oostenrijkse politie. De roof gebeurde rond 14.00 uur in het Museum voor Toegepaste Kunst (MAK), terwijl meerdere bezoekers aanwezig waren.

Floortje de Bruijn en Marlyn de Kort laten het niet bij zingen en muziek maken: ze zamelen geld in voor MuziekMoment, dat in maart een nieuwe studio in gebruik nam in het Elisabeth Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg.

Floortje de Bruijn weet wat dat oplevert: „Troost, plezier, afleiding.” Ze leest het af aan de gezichten van wie langskomen in de studio van ETZ MuziekMoment. Samen met Marlyn de Kort besloot Floortje meer te doen dan zingen en muziek maken. De organisatie achter de 25 vrijwilligers kan, zo besloten de twee, een financieel steuntje in de rug gebruiken. „Dus zijn we een benefiet gaan organiseren”, zegt Marlyn monter. Een blik op het programma van zaterdag 12 september leert dat het niet bij half werk is gebleven. 

Nederlandse professionele podia trokken in 2024 in totaal zo'n 23,5 miljoen bezoekers. Met ruim 3,5 miljoen bezoekers is musical een van de best bezochte genres, blijkt uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hiermee is dit aantal weer bijna terug op het niveau van vóór de coronacrisis, toen de sector te maken kreeg met teruglopende bezoekersaantallen.

Het aanbod is enorm. Vakblad Scènes constateert dat er het afgelopen seizoen meer dan dertig musicals aan theaters waren aangeboden, terwijl twaalf tot vijftien titels in een seizoen lange tijd gebruikelijk was. Producenten hebben klaarblijkelijk voldoende vertrouwen in het publiek om tegelijkertijd tientallen grote en kleine producties uit te brengen.

Wie zijn de mensen die zich over jouw filmplan buigen? Hoe gaan ze te werk en waar letten ze op bij de inhoudelijke beoordeling van aanvragen? Het Nederlands Filmfonds organiseert een kennismakingssessie, bedoeld voor regisseurs en scenaristen. Tijdens rondetafelgesprekken vertellen de filmconsulenten alles over hun werkproces en wat ze daarin tegenkomen. 

Eindhoven profileert zich als cultuurstad met de organisatie van ‘De Opening’ dit weekend, de landelijke start van het culturele seizoen. Ondertussen investeert de groeiende stad veel minder in cultuur dan vele andere steden.

Ruimtegebrek is een groot probleem voor de Eindhovense cultuur, weet ook het stadsbestuur. Ook is er weinig geld. De vijfde stad van Nederland in bevolkingsomvang heeft per inwoner minder cultuurbudget dan vijftien andere steden. 

Rijn IJssel, Museum Arnhem en Stichting Jeugd van NU starten een samenwerking voor mbo-studenten in een museale omgeving. Vanaf september werken studenten binnen de Creatieve Industrie aan kunst- en cultuurprojecten voor Museum Arnhem.

Het gaat om een nieuw clusterbreed keuzedeel, waaraan studenten van verschillende opleidingen kunnen meedoen. Zij werken aan actuele maatschappelijke en culturele vragen en ontwikkelen een museumproduct, zoals een tentoonstelling, educatief programma, voorstelling, act of digitaal concept.

De culturele sector presenteert zichzelf als onmisbaar en vooruitstrevend. Maar in de praktijk blijft het cultuurbeleid vaak achter, zowel inhoudelijk als in de manier waarop het tot stand komt. Die spanning vormt het vertrekpunt van een nieuwe website. Toekomst van Cultuurbeleid onderzoekt de uiteenlopende visies en denkwijzen die het Nederlandse cultuurbeleid kenmerken. De website is een initiatief van Joost Heinsius en Henk Krijnen.

"Nederland neemt zijn eigen game-industrie niet serieus. Doodzonde." Dat vindt de industrie zelf. Want er is talent, er zijn uitstekende opleidingen én succesvolle Nederlandse games. Maar nu zit de klad erin en vallen Nederlandse gamestudio's om. Net als in andere landen zou de overheid met financiële steun moeten komen, vindt de Dutch Games Association (DGA).

Na de zomer komt ook het culturele seizoen weer op gang. Dat gebeurt dit weekend groots in Eindhoven, waar De Opening neerstrijkt. Op meer dan dertig locaties in de stad zijn optredens, voorstellingen en andere activiteiten. 

Ook klassieke muziek is het hele weekend op verschillende plekken te vinden. Een van de opvallendste onderdelen is de Philmob XXL van Philzuid. Zo’n 600 musici tussen de 7 en 85 jaar spelen zaterdag samen op het plein, onder leiding van dirigent Duncan Ward. Philzuid werkt tijdens De Opening daarnaast samen met verschillende andere artiesten.

Tijdens de zomermaanden houden veel theaters de deuren gesloten, maar ondertussen wordt er niet stilgezeten. Van nieuwe trekkenwanden en verduurzamingen tot de jaarlijkse grote schoonmaak: veel theaters benutten de afwezigheid van artiesten en publiek volop. 

Een openhartoperatie, daarmee vergelijkt directeur Ruud van Meijel de situatie in de ‘theaterstraat’ van het Chassé Theater in Breda. Het idee was dat er deze zomer roltrappen en een lift zouden komen in het enorme theatercomplex, maar dat was even buiten de enorme, betonnen luchtkanalen gerekend die onder de vloer liepen. Het resultaat is dat het halve theater op dit moment openligt.

In 2024 verloor theatergroep De Warme Winkel geheel onverwacht haar subsidie van het Fonds Podiumkunsten. Na deze klap deed acteur en mede-oprichter Vincent Rietveld een aantal overtuigingen en ideeën op hoe het systeem van het fonds beter kan: ‘duurzamer voor makers en efficiënter voor het theaterveld als geheel’.

Rietveld stelt vier veranderingen voor: Een integrale weging, een waarschuwingssysteem, een subsidieplafond en een matchingsregeling. 

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van North Sea Jazz presenteert Kunsthal Rotterdam vanaf 5 september de tentoonstelling 50 jaar North Sea Jazz Fotografie. De tentoonstelling komt tot stand in samenwerking met North Sea Jazz en Nationale-Nederlanden, dat hoofdpartner is van zowel de Kunsthal als het NN North Sea Jazz Festival.

Hij omschrijft het zelf als “het onzichtbare zichtbaar maken.” Jorge Alves Lino doet dit dagelijks als directeur van het Eindhovense straatcultuurplatform Emoves. Concreet betekent dit dat hij en zijn team nog onbekend talent uit de urban & streetculture een podium biedt. En dat podium kan zomaar de straat zijn, letterlijk.

DE OPENING – de opvolger van de Uitmarkt – is het nieuwe en gratis toegankelijke festival dat de nationale start van het culturele seizoen viert. Dit jaar is Eindhoven de gaststad, waardoor de stad drie dagen lang bruist met workshops, optredens en exposities. Verschillende leden van Cultuurconnectie zijn van de partij, en laten nieuw publiek kennismaken met hun aanbod én met de kracht van cultuurbeoefening.

Eindhoven maakt zich op voor de schijnwerpers. De landelijke start van het culturele seizoen vindt komend weekend in Eindhoven plaats tijdens De Opening. 150 activiteiten zijn er verdeeld over veertig plekken in de stad. Directeur Jack Pisters van Muziekgebouw Eindhoven wil Nederland laten zien wat de stad op cultureel vlak te bieden heeft. “Eindhoven is met een inhaalslag bezig.”

Maar liefst 150 culturele instellingen in Eindhoven werken mee aan De Opening, de aftrap van het nationale culturele seizoen. Volgens de organisatoren gaat de stad als geen ander de kans aangrijpen om te laten zien wat haar culturele sector allemaal in huis heeft. “De stad gaat echt zijn visitekaartje afgeven.”

Misschien wel de voornaamste plek om in het weekend te bezoeken, is het hoofdpodium op het Stadhuisplein. “Ik wil mijn grote dank uitspreken aan Philzuid. Zij gaan heel bijzondere dingen doen”, zegt Mlaker. Daarmee doelt ze onder meer op de flashmob – voor de gelegenheid tot Philmob omgedoopt, die zaterdag op het Stadhuisplein gaat plaatsvinden. Zo’n 600 muzikanten, zowel professioneel als amateur, gaan daar een muziekstuk spelen.

De gemeente wil een plek voor cultuur en ontmoeting maken in het stationsgebouw van station Geldermalsen. In deze culturele broedplaats is ruimte voor culturele, maatschappelijke en educatieve activiteiten voor en door verschillende groepen en organisaties. De gemeente betrekt culturele organisaties, maatschappelijke partners en mogelijke gebruikers bij de verdere uitwerking van de plannen. Na een opstartfase van twee jaar is het de bedoeling dat de broedplaats als zelfstandige stichting verdergaat.

Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam maakt bekend dat Stephan Alspeer per 1 september 2026 is benoemd tot algemeen directeur. Met deze benoeming kiest de raad van toezicht voor een bestuurder die ervaring in leiderschap en organisatieontwikkeling combineert met een sterke betrokkenheid met cultuur, publiek en maatschappelijke betekenis.