Trends & Ontwikkelingen

Xillan Macrooy heeft de Hebban Debuutprijs 2026 gewonnen met zijn roman Mensen als zonnen en mensen als manen. Eerder dit jaar won hij daarvoor al de Hebban Winq Regenboogprijs. Het is voor het eerst dat een boek meerdere Hebban-prijzen wint.

Het Prins Claus Fonds heeft de Impact Award 2026 toegekend aan Karikacha Seidou. Aan de tweejaarlijkse prijs voor een persoon die internationaal baanbrekend cultureel werk verricht, is 50 duizend euro verbonden. De uitreiking vindt in november plaats in het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam.

Seidou (58) speelt vanuit Kumasi een cruciale rol in de kunstwereld van Ghana en West-Afrika. Hij is kunstenaar, onderzoeker, dichter, wiskundige en onderwijsvernieuwer. In het juryrapport worden twee van zijn grondregels aangehaald: ‘Kunstenaars maken in plaats van kunst maken’ en ‘Kunst transformeren van handelswaar naar geschenk.’ Jurylid Ibrahim Mahama, een bekend Ghanees kunstenaar, zegt over Seidou: ‘Zijn aanpak heeft fundamenteel veranderd hoe kunst wordt gezien en beoefend.’

Goede koffie, een lekkere stoel en een goed boek in het Engels. Steeds meer ondernemers openen winkels die voorzien in precies die behoefte. De afgelopen vier jaar openden in ieder geval tien nieuwe zaken in Nederland hun deuren, onder meer in Tilburg, Utrecht en Amersfoort. Ook bestaande boekwinkels breiden hun assortiment Engelse boeken uit, onder meer als gevolg van de populariteit van BookTok.

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Hoog tijd om na te denken over alternatieve vormen van kunstkritiek.

Nijmegen stelt zich kandidaat voor de titel Europese Culturele Hoofdstad 2033. Dat is het voorstel van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. De titel en de weg ernaartoe kunnen bijdragen aan trots, nieuwe samenwerkingen en de positieve ontwikkeling van Nijmegen en de regio. De gesprekken die de afgelopen maanden in de stad zijn gevoerd, onderstrepen voor het college dat Nijmegen deze stap wil zetten.

Of Nijmegen zich daadwerkelijk inschrijft als kandidaat voor de titel, is een besluit van de gemeenteraad. De raad neemt naar verwachting in het najaar een besluit over de kandidatuur. 

Het Cultuurfonds investeert € 900.000 extra in erfgoedvrijwilligers en erfgoedgemeenschappen: mensen die het Nederlandse erfgoed levend houden. Het geld gaat naar Open Monumentendag en stichting OPEN, het landelijke netwerk van provinciale erfgoedhuizen. Met de investering krijgen duizenden vrijwilligers en lokale erfgoedorganisaties meer ondersteuning bij het behouden, zichtbaar maken en doorgeven van erfgoed. 

Filmregisseur en producent Hetty Naaijkens-Retel Helmrich uit Goirle is door de Amerikaanse organisatie The Indo Project bekroond met de prestigieuze Lifetime Achievement Award 2026. Deze oeuvreprijs is een erkenning voor haar meer dan vijfendertig jaar lange toewijding aan het behoud en de verspreiding van de Indische cultuur en geschiedenis.

Arthur Wagenaar is de winnaar van de Lichtingprijs, de prijs voor aanstormend modetalent. Wagenaar ontvangt de prijs voor zijn collectie Monnikenwerk, geïnspireerd op de eindeloze herhaling in het klooster. De Lichtingprijs wordt sinds 2007 ieder jaar op de Amsterdam Fashion Week uitgereikt aan uitzonderlijk Nederlands modetalent dat net is afgestudeerd. 

f je het nou zelf beoefent, bekijkt of beleeft, kunst is gezond. Dat is de boodschap van het nieuwe boek Kunst als medicijn van wetenschapper Daisy Fancourt. Haar inzichten staaft de Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie met talloze onderzoeken en voorbeelden. Kunst werkt bijvoorbeeld stressverlagend en voorkomt chronische ziekten. Ook interessant: kunst maakt ons socialer en zelfs, bijvoorbeeld als we zingen, seksueel aantrekkelijker.

Fancourt (36) houdt zich al vijftien jaar wetenschappelijk bezig met de invloed die kunst op welzijn en gezondheid kan hebben. Ze schrijft: ‘Kunst is geen luxe, maar een noodzaak.’

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Kunstkritiek steeds meer wordt gereduceerd tot een soort reclamerubriek – lees dit, bekijk dat, luister hiernaar! Die trend is niet zo moeilijk te verklaren. Het cultuuraanbod dat de laatste jaren binnenkomt via film-, tv- en audiostreamers is zo immens dat er meer dan ooit behoefte is aan curatoren die de parels eruit vissen. 

Hier komt bij dat de scheidslijn tussen beroepsrecensenten, enthousiaste amateurs en gesponsorde content creators steeds meer vervaagt. En dat lijken veel consumenten prima te vinden, zolang een bespreking maar onderhoudend wordt gebracht. Maar intussen heeft deze ontwikkeling dus wel gevolgen. De discussie over nieuwe kunstwerken wordt eenzijdiger, hijgeriger, minder doorwrocht. En uiteindelijk is dat voor iedereen nadelig: voor makers, voor liefhebbers, en voor het hele culturele klimaat.

Venetië is nog nauwelijks bekomen van de controverse rond de kunstbiënnale eerder dit jaar, en nu is het filmfestival begonnen. Vooraf was er al de nodige commotie, vanwege een ‘open brief’, ondertekend door onder anderen Nobelprijswinnaar Annie Ernaux en enkele filmmakers, waarin het filmfestival wordt gesommeerd ‘meer concrete en zichtbare’ steun aan Gaza te betuigen. Ook had artistiek directeur AlbertoBarbera laten weten enkel op basis van kwaliteit te selecteren: er werden vooraf geen landen buitengesloten.

Op de eerste dag klinkt er kritiek op het geringe aantal vrouwelijke regisseurs in de competitie voor de Gouden Leeuw; twee slechts, op 21 titels. Ook de afwezigheid van écht grote Hollywoodfilms veroorzaakt rumoer. Nadat de overzeese studio’s eerder dit jaar de concurrent Cannes hebben genegeerd, beleeft Venetië nu iets soortgelijks. De redenen zijn bekend: zo’n festivallancering is peperduur en de kans op publicitaire schade wordt door de Amerikanen (te) groot geacht, vanwege die zo kritische en onvoorspelbare festivalpers.

November Music begint samen met Buma Cultuur met NMConnects, een nieuw programma voor makers en professionals in de hedendaagse muziek. Zaterdag 21 november is de eerste editie van 16.00 tot 18.00 uur in Theater aan de Parade en de Azijnfabriek in ’s-Hertogenbosch. Het programma is onderdeel van het festival November Music. Componisten, musici, programmeurs, producenten en medewerkers van culturele organisaties komen samen voor een keynote, talks, makersessies en showcases. 

Kinderburgemeester Stephanie Aarts houdt een cultuurmiddag voor inwoners van Valkenswaard. Zondag 13 september staat het Van Bestpark van 12.00 tot 16.00 uur in het teken van cultuur, ontmoeting en verbinding. Bezoekers maken tijdens de middag kennis met verschillende landen, tradities en activiteiten. Op het programma staan onder meer hapjes, traditionele kleding, muziek, dans, verhalen, tradities en creatieve workshops.

Volgens kinderburgemeester Stephanie Aarts is het belangrijk dat iedereen zich welkom voelt. Met de cultuurdag wil zij laten zien hoe waardevol en leuk het is om van elkaar te leren.

Popmonument groeit. De stichting wil buiten Bergen op Zoom en Breda meer festivals organiseren in middelgrote monumentale steden. Een popfestival dwars door de stad met optredens in monumenten. Popmonument is inmiddels een gevestigd festival geworden in Breda en Bergen op Zoom. In Breda is er een samenwerking met Mezz en heeft Popmonument nu voor meerdere jaren subsidie.

Af en toe zijn er al kleinere uitstapjes naar andere steden. Joep Gudde van Stichting Popmonument heeft meer ambitie. „We zijn een keer in Gouda geweest, maar bijvoorbeeld ook Amersfoort of Dordrecht zijn steden op ons verlanglijstje. Ook kleinere stadjes kunnen prima." Gudde denkt het festival in samenwerking met andere culturele instellingen maximaal vier keer per jaar te kunnen organiseren met de huidige bezetting. „Bergen op Zoom en Breda blijven onze vaste thuisbases. Tussendoor is ruimte voor andere steden."

Libris.nl gaat samenwerken met vier content creators die zich richten op boeken. Met de samenwerking wil de boekhandel beter aansluiten bij Generatie Z, die via sociale media steeds meer invloed heeft op wat er in de boekhandel wordt gekocht.

In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) gaat een nieuwe regionale samenwerking van start tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven: een Regional Skills Partnership (RSP) als onderdeel van het European Pact for Skills.

Het initiatief richt zich op de culturele en creatieve sector en wil ervoor zorgen dat creatieve professionals zich gedurende hun loopbaan kunnen blijven ontwikkelen en zich kunnen aanpassen aan een snel veranderende arbeidsmarkt, onder invloed van digitalisering en generatieve AI. Daarnaast wil het partnerschap de kracht van de creatieve sector beter benutten bij maatschappelijke vraagstukken in andere sectoren, zoals de zorg, energie en bouw.

Bijna een op de vijf onderzochte ingezonden opiniestukken in vijf Nederlandse kranten wordt door AI-detector Pangram aangemerkt als grotendeels door AI gegenereerd. Vooral bij de Volkskrant is het aandeel opvallend hoog.

De Europese culturele en creatieve sectoren vormen op zichzelf een innovatiesysteem. Toch worden de culturele en creatieve industrieën in het huidige voorstel voor het Europees Concurrentievermogenfonds slechts één keer genoemd – verspreid over 132 pagina's – en is er geen specifieke financieringslijn voor hen voorzien. 

De petitie BrandBrief roept de Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten op om dit structurele tekort te herstellen voordat het kader voor de periode 2028–2034 definitief wordt vastgelegd.

Met drie virtualreality-werken in de Venice Immersive-competitie, is Nederland een van de meest toonaangevende landen op het filmfestival van Venetië. Dit jaar zijn er 68 producties uit 28 landen geselecteerd voor Venice Immersive, waarvan er 30 meedoen in de competitie. Nederland is het afgelopen decennium uitgegroeid tot een van de meest toonaangevende en vaak prijswinnende landen op het festival, dat woensdag opende en tot en met zaterdag 12 september duurt. 

Nu de VR-wereld volwassen begint te worden, rijzen vragen als: Waar zijn al die werken buiten het festivalcircuit te zien? Is er een duurzaam distributiemodel mogelijk? En hoe ga je om met zoiets als digitaal erfgoed? Begin dit jaar lanceerde het Nederlands Film Festival met instituut voor mediacultuur Beeld & Geluid, en een aantal VR-makers, een consortium dat zich ten doel stelt om „de toekomst van immersieve media veilig te stellen.” Ook IDFA DocLab, het belangrijkste premièrepodium in Nederland, werkt aan een platform voor interactieve documentaires voor na het festival in november.

De cao Kunsteducatie is van toepassing op direct of indirect gesubsidieerde organisaties die activiteiten verrichten op het terrein van kunsteducatie, waaronder dansscholen, jeugdtheaterscholen en circusscholen. Alle werkgevers en werknemers binnen de bedrijfstak zijn wettelijk gebonden aan de bepalingen van de cao.

Alle werkgevers die onder de werkingssfeer vallen mogen geen lagere arbeidsvoorwaarden zoals minder loon of vakantiedagen aanbieden dan in een algemeen verbindend verklaarde (avv) cao is vastgelegd. Dit creëert een gelijk speelveld en draagt bij aan een stabiele en aantrekkelijke sector.

Op 11 en 12 mei vond een OJCS-Raad plaats in Brussel. De minister heeft deelgenomen aan zowel het onderwijs- als het cultuurdeel. Via een brief informeert de minister de Eerste en Tweede Kamer over de Raad met een verslag van de beleidsdebatten die hebben plaatsgevonden, de stukken die zijn vastgesteld en de door andere lidstaten ingebrachte AOB-punten. 

Stichting Onbeperkt Lezen heeft de ‘Innovatie-impuls Leestoegankelijkheid’ in het leven geroepen. Met deze nieuwe financiële regeling wil de stichting ontwikkelaars, onderzoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties helpen om innovatieve oplossingen voor mensen met een leesbeperking sneller naar de praktijk te brengen. 

Veel goede ideeën rondom leestoegankelijkheid stranden in de ontwikkelfase door een gebrek aan middelen. Met de Innovatie-impuls wil Onbeperkt Lezen juist dié initiatieven ondersteunen die de tekentafel inmiddels voorbij zijn. Het gaat om projecten die technisch al werken en een sterke organisatorische basis hebben, maar een financieel steuntje in de rug nodig hebben voor de volgende, beslissende stap: implementatie, bredere opschaling of marktintroductie.

Op donderdagmiddag 16 april 2026 kwamen culturele professionals samen bij Cultuur Academy met één doel: uitpluizen hoe kunst en cultuur zich verhouden tot maatschappelijke en politieke vraagstukken, en welke rol je daarin als organisatie of maker inneemt. Aan de hand van actuele voorbeelden ontstond een verdiepend gesprek over positie innemen, verantwoordelijkheid en de rol van kunst in de samenleving.

De theaters lopen weer voller en de culturele sector kijkt voorzichtig vooruit. Maar er zijn ook nieuwe uitdagingen: budgetten staan onder druk, de vraag naar maatschappelijke impact groeit en AI verandert de manier waarop organisaties werken. Juist daarom wordt het steeds belangrijker om keuzes te baseren op betrouwbare data en gezamenlijke kennis. Volgens Gijs Meijer, manager innovatie & ecosystemen bij DEN,  speelt DIP daarin een belangrijke rol. "Als je weet wie je bereikt, weet je ook wie je nog niet bereikt. Dat inzicht maakt organisaties én de sector sterker." 

De Europese creatieve sector verkeert in een identiteitscrisis, en volgens mediatheoreticus Sönke Zehle is dat niet per se een slechte zaak. Terwijl generatieve AI kunstopleidingen dwingt hun onderwijs vanaf de basis te heroverwegen en platformmonopolies hun greep op de digitale infrastructuur verstevigen, stelt Zehle dat verzet de verkeerde reactie is. Beter is het, zo betoogt hij, om alternatieven te creëren die zo goed zijn dat niemand erom hoeft te vechten – een filosofie die hij samenvat als "omzeilen, niet bevechten".

Hoe ondersteun je als kunstdocent leerlingen met verschillende leerbehoeftes? Waarom haken niet alle leerlingen aan? En hoe bereidt een kunstdocentenopleiding haar studenten voor op een neurodiverse praktijk? Drie kunstdocenten hebben hun masteronderzoek aan deze vragen gewijd. In Kunstzone een samenvatting. Zonder vaste plek in het curriculum blijft aandacht voor neurodiversiteit afhankelijk van individuele betrokkenheid. 

De komende decennia staat Nederland voor ingrijpende ruimtelijke transities, door sommigen wel omschreven als de ‘wederombouw’ van ons land. Dat biedt een uitgelezen kans om ook de ruimtelijke kwaliteit van onze leefomgeving te versterken en verbeteren. Die ruimtelijke kwaliteit staat nu onder druk. Bezuinigingen en institutionele verschraling hebben geleid tot een geleidelijke afbraak van de ondersteuning voor ruimtelijke kwaliteit die vanaf begin jaren negentig is opgebouwd. Terwijl de complexiteit en urgentie van ruimtelijke opgaven juist toenemen.

In het advies Versterk Ruimtelijke kwaliteit pleit het College van Rijksbouwmeester & Rijksadviseurs (CRa) voor een hernieuwde, samenhangende inzet op ruimtelijke kwaliteit, met het Rijk in een actieve, richtinggevende rol. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap moet inzetten op de ontwikkeling van een eigentijds nationaal architectuurbeleid. 

Publiek-privaat cultuurfonds Brabant C rondt transitiefase af en maakt zich op voor nieuw leiderschap. Vier jaar geleden begon Victoria Simonsz-van Krieken als tijdelijk directeur met een duidelijke opdracht: Brabant C begeleiden in de transitie naar een publiek-privaat cultuurfonds. Nu haar opdracht bijna is afgerond, breekt een nieuwe fase aan. 

Die volgende fase kent volgens Victoria een duidelijke richting. “Ik hoop dat mijn opvolger over vijf jaar kan zeggen dat het gelukt is om voort te bouwen op de basis die wij als team hebben gelegd tijdens de transitie van publiek naar publiek-privaat. En dan vooral langs drie lijnen: bestendigen, verbreden en versterken." 

Uden heeft een nieuwe, spraakmakende entree: een schitterende muurschildering op de kop van de flat aan de Wilhelminastraat. Twee weken lang heeft kunstenaar Tymon de Laat in opdracht van woningcorporatie Area aan de muurschildering gewerkt. 

Jacques Vriens (’s-Hertogenbosch 1946) schreef dit jaar de tekst van het Kinderen voor Kinderen-lied bij de Kinderboekenweek. De opnames voor de videoclip waren op dinsdag 1 september. Tijdens die opnames verraste Stichting CPNB Vriens niet alleen met twee Gouden Boeken, maar nu ook een Platina Boek.

Goud was voor Oorlogsgeheimen en Grootmoeders grote oren… en platina voor Achtste-groepers huilen niet. Het Kinderen voor Kinderen-lied markeert de aanloop naar de Kinderboekenweek die dit jaar begint op 30 september en duurt tot en met 11 oktober. 

Liefhebbers van opera en ballet kunnen in hun handjes knijpen: het Teatro alla Scala in Milaan stelt vanaf vandaag namelijk tientallen opera's, balletten en concerten uit hun archief beschikbaar. Eerder was er een betaalmuur voor opnames van het theater in Milaan maar die is geslecht met steun van een grote Italiaanse bank.

De uit Hongarije afkomstige Eva Besnyö (1910-2003) is een van de grote Nederlandse fotografen van de 20ste eeuw. Toch vond haar nalatenschap pas kort geleden vast onderdak. Fotomuseum Den Haag kocht twee jaar geleden 341 afdrukken van Iara Brusse, de dochter van Besnyö, en toont ruim de helft daarvan in een expositie.