Trends & Ontwikkelingen

Door middel van tekeningen, gedachte-experimenten, recepten, instructies, tuinideeën, opstanden en persoonlijke revoluties komen 140 kunstenaars samen in een publicatie gewijd aan het milieu en de klimaatnoodsituatie.

Als onderdeel van Serpentine’s Back to Earth-project en in samenwerking met Penguin Press dragen 140 kunstenaars, wetenschappers, architecten, filmmakers en anderen ideeën bij aan een doe-het-zelfgids over hoe we een ecologischere en rechtvaardigere toekomst kunnen vormgeven.

Om voortrekkers, voor en achter de schermen, te belonen reikt de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) maandag, ter afsluiting van de Klimaatweek, voor de tweede keer de Duurzaamheid Award uit. Vijf genomineerden maken kans op deze onderscheiding.

Naast Sarah Moeremans en Rick Spaan van Het Zuidelijk Toneel en Marion Cornelissen, hoofd gebouw & facilitair van Stadsschouwburg Amsterdam, zijn ook choreograaf Nicole Beutler en haar productieleider en duurzaamheidsmanager Raïssa Pater genomineerd, omdat zij in ‘vernieuwende dans- en muziektheaterproducties de zorg voor de mens en de planeet centraal zetten’, aldus de jury. Ook Vis à Vis uit Almere is genomineerd, omdat deze theatergroep al vanaf de oprichting in 1990 het onderwerp klimaatverandering op een grappige en betrokken manier in spektakelvoorstellingen wist te verwerken, zonder belerend te worden. Minder bekend is de eveneens genomineerde Rob van Wegen, die sinds 2017 in alle evenementen die hij produceert voor festivals als Oerol nadrukkelijk duurzaamheid centraal stelt. 

De muziekindustrie en grote techbedrijven strijden in de rechtbank om de rechten op muziek, die onder het auteursrecht vallen. Maar binnen de muziekwereld speelt een tweede conflict. Uitgevers en platenmaatschappijen eisen zeggenschap en geld voor het gebruik van hun catalogus. Maar hoeveel daarvan komt terecht bij de mensen die de muziek maken?

In Nederland zijn er volgens BumaStemra tot nu toe zijn er alleen enkele afspraken gemaakt tussen AI-bedrijven en grote muziekbedrijven en het is nog niet duidelijk welk deel daarvan bij makers terechtkomt. Wat kan een Nederlandse componist of tekstschrijver dan wel doen? De krachten bundelen, zegt UvA-hoogleraar Senftleben. Een collectieve organisatie vertegenwoordigt een groter repertoire en heeft meer slagkracht om te onderhandelen of naar de rechter te stappen.

Tijdens de uitreiking van de Architectenweb Awards 2026, op woensdagavond 4 november 2026 in het Keilepand in Rotterdam, is BiermanHenket Architecten uitgeroepen tot Architect van het Jaar 2026. Door scherpe analyses en door goed te luisteren naar opdrachtgevers, gebruikers en andere betrokkenen weet BiermanHenket Architecten in iedere opgave onvermoede ruimtelijke kwaliteit te ontsluiten. 

Van 20 tot en met 29 november is Den Bosch weer dé ontmoetingsplek voor avontuurlijke muziekliefhebbers en makers. Tijdens November Music komen uiteenlopende muzikale werelden samen, van hedendaags gecomponeerde muziek tot jazz en elektronica. 

Talenthub blikt vooruit met Tim Hoogesteger, voor hem wordt het de eerste editie als zakelijk directeur, artistiek directeur Marieke Hopman en programmeur en educatiemedewerker Remy Alexander. Ze vertellen waar zij het meest naar uitkijken, de bijzondere concerten die op het programma staan en de ruimte die het festival biedt aan nieuwe makers.

De hoeveelheid data en het aanbod aan marketingsoftware om met die data te werken, groeit gestaag. Maar de sleutel tot datagedreven werken zit zelden in nieuwe tools. Als cultuurmarketeer kun je vaak veel waarde halen uit de software die je al in huis hebt. Dat vertelt Frans Riemersma, docent Datagedreven werken. 

Riemersma ziet regelmatig dat organisaties een ‘Ferrari in de garage’ hebben staan: geavanceerde software die niet optimaal wordt gebruikt. Als cultuurmarketeer zou je je niet primair moeten richten op wat software allemaal kan, maar op de vraag waar je naartoe wilt sturen, de bestemming. En de bestemming is altijd de klant, bezoeker of deelnemer. Om datagedreven te werken is begrip van de data in de software belangrijker dan de software zelf.

Een stadspas moet ervoor zorgen dat meer kinderen kunnen meedoen. Maar is het uitgeven van zo’n pas wel genoeg? Ivar Spierings, manager bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur, vraagt zich af of gemeenten niet te veel focussen op regelingen en te weinig op de gezinnen die de hulp echt nodig hebben. 

“We dreigen succes te verwarren met bereik. Uiteindelijk gaat het niet om hoeveel passen we uitgeven, hoeveel regelingen we invoeren of hoe efficiënt we een systeem organiseren. Het gaat erom dat kinderen daadwerkelijk mee kunnen doen."

Rixt Heegsma is benoemd tot Professor of Practice - Future of Libraries. Dat maken de KB nationale bibliotheek en TU Delft vandaag bekend. De PoP is een verbindende rol tussen bibliotheken, wetenschap, erfgoed en industrieel ontwerp. 

De Professor of Practice is verantwoordelijk voor samenwerkingen tussen bibliotheken, overheden, organisaties en andere partners, haalt financiering voor onderzoeksprojecten binnen en zorgt dat wetenschappelijke kennis impact heeft op de praktijk. Ook heeft de PoP een actieve rol in het onderwijs door colleges, ontwerpstudio's, projecten en gastlezingen.

De Tweede Kamer wil een verbod op het gebruik van generatieve AI op de basisschool. Een motie van Volt en CDA kreeg donderdag een ruime meerderheid. Een wet tegen generatieve AI op de basisschool gaat staatssecretaris Tielen nu nog een stap te ver.

Volt-leider Laurens Dassen diende de motie donderdag in tijdens het debat over de onderwijsbegroting. ‘Jonge leerlingen ontwikkelen hun kritisch denkvermogen, creativiteit en verbeelding voor een belangrijk deel op het primair onderwijs. Gebruik van generatieve AI vormt daarvoor een risico’, zo staat in de motie.

De Europese brancheorganisatie IMPALA heeft haar zesde rapport over gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie (EDI) gepubliceerd. Daarin waarschuwt de organisatie voor de gevolgen van marktconcentratie en veranderende verdienmodellen voor de culturele diversiteit in de muziekindustrie. Tegelijkertijd introduceert IMPALA een nieuwe toolkit waarmee onafhankelijke muziekbedrijven hun diversiteitsbeleid kunnen evalueren en verbeteren.

IMPALA waarschuwt dat de verdere concentratie van de muziekmarkt de positie van onafhankelijke labels kan verzwakken. Ook het uitsluiten van bepaalde streams van royaltybetalingen raakt volgens de organisatie vooral kleinere onafhankelijke labels.

De Zelfstandigenwet belooft zzp’ers meer zekerheid, maar legt de lat voor creatieve zzp’ers nog te hoog. Dat stelt De Creatieve Coalitie in haar bijdrage aan de internetconsultatie, ingediend op donderdag 29 oktober. De koepelvereniging vraagt om ruimte voor artistieke aansturing, voorzieningen naar draagkracht en eerlijke betaling van álle gewerkte uren. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aangegeven open te staan voor aanpassingen.

De ontwikkeling van generatieve AI (GenAI) moet het creatieve vermogen van makers vergroten in plaats van beperken. Namens de culturele en creatieve sector komen de Kunstenbond en haar bondgenoten op voor behoud van zeggenschap over eigen werk, eerlijke vergoedingen en een verantwoorde arbeidsmarkttransitie. Hiervoor is actie nodig. Dit pamflet vertaalt onderzoek naar politieke eisen en geeft een aanzet tot een helder kader langs vier lijnen.  

In het Haagse Nieuwspoort presenteerde de Kunstenbond maandag het pamflet ‘Zonder makers geen AI!’. Daarin stond een duidelijke boodschap: de razendsnelle opmars van AI is funest voor creatieve makers, en de politiek moet nú ingrijpen. Met resultaat: PRO en D66 beloofden zich bij de begrotingsbehandeling hard te gaan maken voor het auteursrecht en betere bescherming van makers. 

De afgelopen jaren staat toezicht in de culturele sector regelmatig in de belangstelling, zowel als beleidsthema als in de media. In samenwerking met de Nederlandse Vereniging Toezicht Cultuur (NVTC) onderzoekt de Boekmanstichting de staat van het cultureel toezicht. Vanaf het najaar van 2026 verkennen we deze vragen aan de hand van interviews met toezichthouders, literatuuronderzoek, kennissessies en documentanalyses. Begin 2027 delen we de bevindingen van dit kwalitatieve onderzoek in een artikel.

Op 19 en 20 november vindt de formele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur-, en Sportraad (OJCS) plaats in Brussel. Tijdens de Cultuurraad staan het EU werkplan voor cultuur en het voorstel voor voortzetting en aanpassing van de actie voor Europese culturele Hoofdsteden op de agenda. Over het werkplan is overeenstemming bereikt in de raadswerkgroep cultuur. Voor wat betreft de Europese culturele Hoofdsteden zal het blijven bij een voortgangsrapport, omdat de onderhandelingen hierover pas net zijn begonnen.

De VriendenLoterij verlengt de structurele financiële bijdrage aan culturele organisaties verspreid over Nederland. Onder de organisaties waarmee de samenwerking wordt voortgezet zijn Foam, Kunsthal Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Museum Catharijneconvent, Museum Plus Bus, Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, Nederlands Fotomuseum, Spoorwegmuseum, Teylers Museum, Van Abbemuseum, Wereldmuseum en Zuiderzeemuseum. Ook wordt de samenwerking met het Cultuurfonds voortgezet.

Op woensdag 25 november van 15.00 tot 16.00 uur organiseer Cultuur Eindhoven een algemene informatiebijeenkomst over het traject richting de Cultuurbrief 2029-2032. Tijdens deze bijeenkomst lichten we toe hoe het proces eruitziet, welke stappen we de komende periode zetten met betrekking tot de Cultuurscan en hoe de Cultuurbrief zich verhoudt tot de ontwikkeling van de Cultuurvisie 2040. Ook geven we inzicht in het tijdpad en de mogelijkheden om betrokken te zijn bij het traject.

Componist der Nederlanden Camiel Jansen presenteert 24 november 2026 zijn opera De Toerist op November Music in ‘s-Hertogenbosch. Hét Europese topfestival voor nieuwe muziek. Brabant Cultureel laat de maatschappelijk betrokken componist aan het woord over zijn werk en over zijn missie.

De gemeente Gorinchem stopt per 1 juli 2027 met de kunstuitleen van het Gorcums Museum. Het aantal gebruikers is in de loop der jaren afgenomen en de educatieve activiteiten die vroeger onderdeel waren van de kunstuitleen, worden niet meer georganiseerd. Om de kunstuitleen opnieuw een bredere functie te geven, zijn extra investeringen nodig. Daarom heeft de gemeente besloten de kunstuitleen te beëindigen.

Beleid werkt beter als burgers vanaf het begin mee praten over plannen en de uitwerking ervan. Dat blijkt volgens SCP-directeur Karen van Oudenhoven uit drie pilots tijdens de Dutch Design Week. Deze zogenoemde ontwerpcoalities laten zien hoe vruchtbaar de betrokkenheid van burgers bij beleidsontwikkeling kan zijn. De motor achter deze coalities is Pont (Publieke Ontwerppraktijk), een tijdelijk programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 

Van den Oudenhoven schrijft dat je zou willen dat een dergelijke aanpak consequent wordt doorgevoerd in de ministeries. Beschouw de departementen als designlabs, waar ambtenaren samen met burgers en uitvoerders werken aan beleid. Dat zou het beleid een stuk beter maken. 

Dwaal langs metershoge archiefkasten en vitrines en neem de kleuren en het materiaal in je op. In de expo Hella Jongerius – Slimme handen laat het TextielMuseum Tilburg een deel zien van het textielarchief dat ontwerper Hella Jongerius (1963) schonk. Een kijkje in het proces dat aan de textiele werken en objecten voorafgaat, mét het eindresultaat erbij.

Door haar textiele ontwerparchief bij het TextielMuseum onder te brengen, krijgt het een nieuwe lading. Het biedt een bredere blik op wat ontwerpen is, hoe een werk tot stand komt en wat de rol van een archief kan zijn. 

De Eindhovense cultuursector kan voorlopig opgelucht ademhalen. Acht kleine culturele instellingen die dreigden hun subsidie mis te lopen, kunnen dankzij extra geld van de gemeente en een financiële concessie van de instellingen zelf alsnog doorgaan. Daarmee is de acute nood gelenigd, maar de financiële toekomst van de sector blijft onzeker.

Grote Kerk Naarden is officieel opgenomen in het Museumregister. De eeuwenoude kerk heeft de daarvoor vereiste procedure succesvol doorlopen. Vanaf de kerstvakantie kunnen bezoekers er ook met de Museumkaart terecht. Volgens directeur Ellen Snoep is de erkenning een belangrijke stap in de ontwikkeling van de kerk als museum. Een van de belangrijkste onderdelen van de collectie is het beschilderde tongewelf uit 1518, dat onlangs werd gerestaureerd. 

Wat is nu eigenlijk het plan onder de brief waarin minister Letschert van cultuur begin oktober bekend maakte hoe zij het subsidiebestel wil hervormen? De uitvoering van de BIS wordt voor het overgrote deel belegd bij de rijksfondsen, die bovendien moeten fuseren. Alleen de symfonieorkesten en de operagezelschappen blijven rechtstreeks onder het ministerie vallen. Er bestaan hierover grote zorgen in het kunstenveld. Dat blijkt onder meer uit brieven van de NAPK en Kunsten ‘92 en een rondgang onder insiders door Theaterkrant.

De hamvraag blijft welk probleem de minister nu precies wil oplossen met deze grote stelselherziening. De belangrijkste vorm van vereenvoudiging is de verlenging van de subsidieperiode van vier naar acht jaar. Daarbij kan het onderbrengen van alle podiumkunsten in één fonds helpen om de kloof tussen Fonds en BIS die de afgelopen jaren is ontstaan – en die bepalend is voor de structuur van het theaterveld – te dichten. Daarbij is het volgens Simon van den Berg en Wendy Lubberding wel van essentieel belang dat het gesprek over welke functies er moeten zijn een openbaar gesprek blijft.

Stichting Dansersfonds ’79 reikt dit jaar zijn Prijzen van Verdienste uit aan dansers Yanaika Holle, Erica Horwood en Edo Wijnen. Dat gebeurde afgelopen maandag op het Nederlands Balletgala in de Amsterdamse Stadsschouwburg, in aanwezigheid van Prinses Beatrix. De Aanmoedigingsprijs van het fonds gaat dit jaar naar Louisella Vogt, die bij Het Nationale Ballet een ‘opmerkelijke ontwikkeling’ doormaakte.

De Dansersfondsprijzen zijn de langst bestaande Nederlandse dansprijzen, in 1979 ingesteld op initiatief van het beroemde danspaar Alexandra Radius en Han Ebbelaar. 

Stichting BREIN lanceert een online meldpunt waar artiesten, acteurs en andere makers onrechtmatig gebruik van hun stem, gezicht of identiteit via AI-deepfakes kunnen melden. De organisatie wil hiermee sneller kunnen optreden tegen schadelijke AI-content.

Via het nieuwe Deepfakeloket kunnen makers en hun vertegenwoordigers melding doen van deepfakes waarin hun stem of beeltenis zonder toestemming wordt gebruikt. BREIN beoordeelt de meldingen en onderzoekt of sprake is van onrechtmatig gebruik. Wanneer dat het geval is, kan de organisatie actie ondernemen om de betreffende content te laten verwijderen of blokkeren. Indien nodig volgen aanvullende stappen.

Delft krijgt er op donderdag 5 november een cultuurpodium bij. Zwaan, gevestigd in de monumentale Lutherse Kerk aan het Noordeinde, gaat van start met een optreden van indiepopband The Awkward tijdens Popronde Delft.

Zwaan cultuurpodium is een initiatief van de Stichting tot Behoud van de Lutherse Kerk te Delft. Met de nieuwe naam krijgt de bestaande concert- en ontmoetingslocatie een duidelijker cultureel profiel. Het podium richt zich op een brede programmering met muziek, debat, lezingen en andere culturele activiteiten.

Vrouwelijke popsterren zijn populairder dan ooit. Dat zie je terug in de manier waarop er over ze geschreven wordt. Al zijn traditionele rolpatronen in recensies nog altijd niet helemaal verdwenen. 

Jongeren luisteren weer meer platen, cd’s en zelfs cassettebandjes. Dat blijkt uit onderzoek van het Royal Philharmonic Orchestra in Londen. Jongeren onder de 25 maken het meest gebruik van fysieke media. 12 procent zet wel eens een bandje op. De cd is het populairst: daar luistert bijna een kwart van de jongeren weleens naar. Hier staat trouwens tegenover dat bijna 39 procent van de jongeren streamingdiensten gebruikt en 30 procent zijn muziek kijkt, op YouTube.

Het Britse onderzoek sluit aan bij een trend die ook al in Nederland gaande is in de verkoop van fysieke media. Zo bracht de NVPI, de brancheorganisatie voor film- en muziekindustrie, vorig jaar al opmerkelijke cijfers. De verkoop van álle fysieke dragers (CD, vinyl en overig) steeg ten opzichte van 2024 minstens met twintig procent. 

In de musical Cats – Het meesterwerk blijkt een nepkunstwerk van M.C. Escher te zitten. Onregelmatigheden suggereren het gebruik van AI. ‘Hier is geen creativiteit aan te pas gekomen’, zegt Escher-specialist Micky Piller. Ook andere ‘kunstwerken’ in de voorstelling kloppen niet.

De kunstprojectie wordt aangepast naar aanleiding van vragen van de Volkskrant. In de toekomst zullen in de voorstelling ‘uitsluitend de originele werken’ van de wereldberoemde kunstenaar M.C. Escher te zien zijn, laat de M.C. Escher Foundation weten.

Dinsdagmiddag werd bekendgemaakt dat Philippe Jaenada (62) voor zijn roman L’Inconnue du quai de Javel de Prix Goncourt in ontvangst mag nemen. Jaenada stond al vier keer op de shortlist van de prijs, die als de belangrijkste en meest prestigieuze literaire bekroning van Frankrijk geldt. Met zijn dertiende roman, een truecrimeroman over de moord op een Parijs’ model in 1949, is het nu eindelijk raak.

Nieuw onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam en Stichting Nalaten aan Cultuur toont aan dat cultuur met € 38,4 miljoen ruim 25% meer ontvangt uit erfenissen dan gedacht. Daarmee pikt de cultuursector slechts een bescheiden graantje mee van de komende ‘Gouden Eeuw van de Filantropie’. De inkomsten vormen maar 7,4% van het totale geefbedrag uit erfenissen in Nederland, en het geld komt terecht bij slechts een derde van de organisaties. 

Dat blijkt uit onderzoek van het Centrum voor Filantropische Studies (Vrije Universiteit Amsterdam) en Stichting Nalaten aan Cultuur (SNAC).

De Bossche Bol, ook wel Bossche chocoladebol genoemd, wordt erkend als immaterieel erfgoed. Dat meldt ‘Stichting Genotschap van de Bossche Chocoladebol’ in een persbericht. Het is al langere tijd een wens van vele Bosschenaren dat de Brabantse lekkernij op de Inventarislijst Immaterieel Erfgoed Nederland terechtkomt. De Bossche Bol komt hiermee in een lijstje met de Limburgse Vlaai, de Groningse Eierbal en natuurlijk het Brabantse worstenbroodje.