Trends & Ontwikkelingen

Opera wordt nog vaak gezien als een elitaire kunstvorm met een vergrijzend publiek. Hoe kan de opera een jongere en diversere doelgroep bereiken? En wat is de rol van deze en andere kunsten in de samenleving? In de jaarlijkse OFF Think Tank denken studenten daar samen met artiesten, dramaturgen en beleidsmakers over na. ‘In onze maatschappij is opera verheven tot iets voor ingewijden, terwijl het in de negentiende eeuw juist een breed toegankelijk genre was.’

Twaalf studenten uit heel Nederland, van verschillende studierichtingen, kwamen in de afgelopen maanden samen in de OFF Think Tank om mee te denken over de opera. Over hoe deze kunstvorm inclusiever kan, toegankelijker, en voor een jonger publiek. En over wat opera, en cultuur in bredere zin, betekent in onze maatschappij. De jaarlijkse denktank is een samenwerking tussen de UvA, De Nationale Opera en het Opera Forward Festival.

Ruim twintig jaar was het uit het straatbeeld verdwenen. Maar op 27 maart is het monumentale KALO- wandreliëf van kunstenaar Jan Dijker officieel onthuld op zijn nieuwe plek, bij het busplatform van Station Tilburg. Het bijna tachtig meter lange kunstwerk vormt daarmee opnieuw een markant onderdeel van de Tilburgse openbare ruimte. 

Tanja Mlaker vertrekt na tien jaar als directeur van Stichting Cultuur Eindhoven. In oktober legt ze haar functie neer. Zij was de eerste directeur van de Stichting, die in 2015 werd opgericht om het cultuurbeleid van de gemeente Eindhoven uit te voeren. Ze kreeg te maken met interne conflicten over de koers die ze voer. 

Gedurende haar periode bij Cultuur Eindhoven zette zij zich in voor het versterken van de positie van makers, het toegankelijker maken van subsidieregelingen en professionele ontwikkeling van culturele initiatieven in de stad. Eén van de speerpunten in haar werk was het aanjagen van vernieuwing en samenwerkingsverbanden.

De 39ste editie van de AFK Sonneveldprijs, zaterdagavond in theater De Kleine Komedie, werd gewonnen door Annica Muller (1995). De publieksprijs ging naar de jonge acteur Daan Put (2002). De Shaffy Cheque, een aanmoedigingsprijs, ging naar de derde finalist, Dorelia Schraven (2002). Zij liet zich in haar programma I Love Me(n) op een nogal zoekende en aftastende wijze uit over haar relatie tot de mannen in haar leven.

Filmmaker Julias Ponten betoogt dat kunst geen bijzaak is, maar een krachtig en onderbenut preventiemiddel tegen jeugdcriminaliteit. Nederland investeert veel in preventie, maar benut kunst onvoldoende, terwijl films en series jongeren al sterk beïnvloeden. Het verschil tussen kunst mét een vooraf bedachte preventieve boodschap en onafhankelijke kunst is cruciaal: jongeren voelen authenticiteit feilloos aan. Onafhankelijke films openen gesprekken zonder te moraliseren en doorbreken weerstand via verhalen. Juist die artistieke vrijheid maakt kunst effectief als ingang voor reflectie over keuzes en rolmodellen. Ponten pleit voor meer onderzoek naar structurele inzet van onafhankelijke kunst binnen educatie en preventie.

Het Noordbrabants Museum krijgt een tweekoppig bestuur. Dat heeft de raad van toezicht besloten na onafhankelijk onderzoek, naar aanleiding van een brandbrief over onder meer een angstcultuur. Per 1 mei wordt Hans van de Bunte zakelijk directeur van het museum in Den Bosch. Met deze ingreep hoopt de raad van toezicht (rvt) de onrust en onvrede binnen de organisatie op te lossen. Jacqueline Grandjean, die sinds de zomer van 2022 directeur is van het museum, ‘blijft primair verantwoordelijk voor het artistieke beleid, de visie en de strategische koers’.

Van de Bunte, die eerder hoofd publiek en presentatie van het Tropenmuseum in Amsterdam was, zal in zijn rol moeten zorgen voor ‘de dagelijkse aansturing van de organisatie’ en ‘het versterken van de samenwerking’. Hij is voor twee jaar aangesteld. Jasmijn de Visser, die in april 2023 was aangesteld als zakelijk directeur, heeft volgens de raad van toezicht ‘besloten haar loopbaan elders voort te zetten’.

Het Verenigd Koninkrijk weigert Kanye West toegang. Dat meldt de omroep BBC op basis van het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken. De regering heeft de visumaanvraag van de Amerikaanse artiest afgewezen na ophef over zijn geplande optreden op een Londens festival dit jaar. Grote sponsoren hebben aangekondigd zich terug te trekken, omdat West zich geregeld antisemitisch uitlaat.

Vorige week werd bekend dat West in juli drie dagen op het Londense Wireless Festival zal optreden. Meerdere sponsoren zeiden daarop dat ze zich terugtrekken, waaronder hoofdsponsor Pepsi en bier- en whiskyproducent Diageo, bekend van merken als Johnnie Walker, Guinness en Captain Morgan. Ook de Britse premier Starmer liet zich uit over de kwestie. Het zou volgens hem "zeer zorgwekkend" zijn als West op het festival zou optreden.

Niet naar de platenwinkel om rijtjes vinyl door te spitten, maar om als allereerste naar een nieuw album te luisteren; vooral jonge fans zijn daarvoor te porren, ook als de muzikanten er zelf niet bij zijn. Zogenoemde luistersessies zijn terug van weggeweest, ziet brancheorganisatie NVER. "Zeker de afgelopen drie maanden hebben de evenementen een grote vlucht genomen", zegt Esther Vollebregt van de brancheorganisatie.

"Een paar jaar geleden hadden we één luistersessie per maand. Nu is dat vaak één keer per week", zegt Dick van Dijk van platenzaak Concerto in Amsterdam. Andere grote winkels, zoals Sounds Venlo en Velvet Leiden, zien ook een opleving van de evenementen. "Jongeren zijn echt de drijvende kracht achter de comeback van vinyl en luistersessies", vertelt Vollebregt van brancheorganisatie NVER. "Ze hebben de behoefte aan iets fysieks op hun kamer en willen afstand van het digitale leven."

Meerdere grote artiesten geven dit jaar concerten op slechts één plek in Europa. Artiest en promotor hebben daar veel profijt van, de fan weinig. In Europa gebeurde het zelden dat een populaire artiest een week of langer op één plek optrad. Universitair hoofddocent Erik Hitters van de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft dat de afgelopen jaren zien toenemen. Hij doet onderzoek naar livemuziek in de popwereld. “Twee of drie shows op een plek was heel gebruikelijk, iemand als Bruce Springsteen doet dat, maar op het Europese vasteland kwam het niet vaak voor.”

De voordelen zijn vooral voor de artiest en concertpromotor, zegt Hitters. "Je bespaart er geld mee. Een tour is heel duur. Je moet steeds opbouwen, een show spelen, weer afbouwen en weer door. Er zijn honderden mensen bij betrokken die ook steeds moeten reizen." Het zijn wel echt de allergrootste artiesten die dit soort 'mini-residencies' kunnen doen, zegt onderzoeker Hitters. “Die kunnen het zich veroorloven, omdat ze een grote fanschare hebben die veel over heeft voor een kaartje.” Voor de fans zijn er weinig voordelen, denkt Hitters. Een show kan mogelijk grootser worden opgezet omdat er minder moet worden op- en afgebroken, maar de fan is vooral veel meer geld kwijt. 

De internationale muziekindustrie staat een grote overname te wachten. Het investeringsfonds Pershing Square Holdings van Bill Ackman wil een van de grootste muzieklabels ter wereld overnemen. Ackman is bereid zo'n 56 miljard euro te betalen voor Universal Music Group, waarvan 9,4 miljard euro in contanten en aandelen voor een nieuw op te richten bedrijf.

Universal Music Group staat achter een flink aantal beroemde artiesten zoals Taylor Swift, Kendrick Lamar en Ariana Grande. In Nederland zijn bijvoorbeeld artiesten als Anouk en Kensington aangesloten bij het label. Met de overname hoopt Ackman Universal Music Group (UMG) te laten fuseren met een deel van zijn investeringsbedrijf. Het doel is dat het nieuwe bedrijf dan in de Verenigde Staten beursgenoteerd wordt.

Poppodia en festivals in Nederland opereren nadrukkelijk buiten hun eigen muren en terreinen. Dat blijkt uit een inventarisatie van de VNPF onder 44 aangesloten organisaties. In 2025 programmeert 86,4% van de respondenten ook op externe locaties, goed voor minimaal 148 extra speelplekken in stad en regio.

Naast reguliere zalen en festivalterreinen wordt livemuziek gebracht naar onder meer musea, erfgoedlocaties, horeca, theaters, pleinen en tijdelijke locaties. Van de 44 respondenten geven 38 organisaties aan dat zij buiten de eigen locatie programmeren. In veel gevallen gaat het om reguliere concertprogrammering, aangevuld met activiteiten gericht op talentontwikkeling en publieksverbreding. In beleidsdiscussies worden poppodia en festivals nog vaak benaderd als fysieke locaties of evenementen. De VNPF stelt dat dit beeld onvolledig is. De organisatie benadrukt dat de impact juist ook zit in programmering buiten de eigen infrastructuur en in de rol als aanjager van cultureel aanbod in de stad.

Dialectrock krijgt een vermelding op de lijst voor immaterieel erfgoed. Dat heeft het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) bekendgemaakt. In het algemeen wordt met dialectrock (of boerenrock) het Nederlands/Belgische muziekgenre bedoeld waarin rockmuziek wordt gecombineerd met teksten in een streektaal of dialect.

Bennie Jolink, zanger en oprichter van de boerenrockband Normaal, reageert 'oerendtrots'. "Uiteraard is het eervol dat iets dat we meer dan vijftig jaar geleden vrij spontaan, maar toch fanatiek zijn begonnen, nu officieel tot ons erfgoed behoort", zegt hij bij Omroep Gelderland. "En mooi dat daarmee ook wordt ingezien dat Normaal toch iets meer was en is dan een succesvol bandje."

Met de bezoekerscijfers is nog steeds weinig mis, maar toch moet de gemeente Eindhoven opnieuw diep in de buidel tasten om de Effenaar overeind te houden. Het poppodium krijgt dit jaar 445.000 euro extra steun. Vorig jaar moest de gemeente ook al bijspringen, toen met een bedrag van 603.000 euro. Een voorwaarde voor die steun was toen dat de Effenaar met een ‘realistisch plan voor een sluitende begroting’ zou komen. Daarbij zou het poppodium zich ook door een expert moeten laten adviseren.

Dat is inmiddels gebeurd. De directie en raad van toezicht van het poppodium hebben bureau Berenschot ingeschakeld en een plan opgesteld dat door Stichting Cultuur Eindhoven (SCE) is beoordeeld. Burgemeester en wethouders hebben deze week besloten opnieuw geld te geven, op basis van een advies van de cultuurstichting. Een belangrijke oorzaak van de huidige financiële problemen zijn de sterk gestegen personeelskosten.

Museum Prinsenhof Delft heeft een grote particuliere schenking ontvangen. De Surinaams-Nederlandse ondernemer Eduard Hogenboom schenkt 8 miljoen euro. Vijf jaar geleden kreeg het middelgrote museum 10 miljoen euro van een particuliere schenker.

Het zijn opvallend grote schenkingen voor een museum dat jaarlijks tussen de tachtig- en honderdduizend bezoekers trekt. Volgens museumdirecteur Janelle Moerman worden de schenkers aangetrokken door het nationale belang van de plek. Schenker Hogenboom voelt zich bovendien verbonden met Delft, omdat hij er in 1945 werd geboren.

Mediahuis NRC start een eigen boekenuitgeverij voor non-fictie. Dit maakte de NRC afgelopen week bekend in een persbericht. De focus ligt voor de uitgeverij op non-fictieboeken van onder andere eigen NRC-journalisten, maar de uitgeverij brengt ook andere Nederlandse en internationale titels uit. De eerste boeken liggen komende zomer in de winkel.

Simone Atangana Bekono, Harmen van Liemt en Maren Stoffels schrijven dit jaar alle drie een kort verhaal voor 3PAK. Dit is de gratis verhalenbundel van de jongerencampagne Goed Verhaal. Het geschenk wordt vanaf 1 september uitgedeeld op middelbare scholen en in boekhandels en bibliotheken.

De gemeente Sint-Michielsgestel lanceert een subsidie voor kunst- en cultuurprojecten. Organisaties kunnen maximaal 1.500 euro aanvragen, waarbij de gemeente tot 75 procent van de kosten vergoedt. De subsidie richt zich op het stimuleren van kunst en cultuur onder inwoners en het bereiken van nieuw publiek. Innovatieve en aanvullende initiatieven krijgen daarbij de ruimte. Ook samenwerking tussen lokale organisaties en kunst- en cultuureducatie zijn belangrijke pijlers.