Trends & Ontwikkelingen

Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) heeft meer details gegeven over de 47 miljoen euro die ze moet besparen op cultuur. Een lange reeks musea moet het met 30 procent minder doen en ook het sociaal-cultureel volwassenenwerk levert opnieuw in.

De Vlaamse regering koos er bij de begrotingsopmaak voor om de middelen te concentreren waar ze de grootste impact hebben. Er komen deze keer dus geen besparingen op de grote musea of op de grote fondsen als Literatuur Vlaanderen. De besparing wordt gezocht bij de eerder lokale of bovenlokale initiatieven.

In Heeze-Leende start op 3 oktober de elfde editie van Kunstsmullen. Tot en met 25 oktober kun je dagelijks genieten van kunst, cultuur en natuur tijdens verschillende wandelroutes en activiteiten. Het evenement staat dit jaar in het teken van het thema ‘Ruimtelijke Verkenning’. Kunst, natuur en de vier kernen van de gemeente worden hierin met elkaar verbonden. 

In het centrum van Uden is een bijzondere nieuwe muurschildering onthuld van de Udense kunstenaar Pablo Slenders. Het kunstwerk vormt een visuele tijdsbrug tussen de rijke geschiedenis van Maashorst, het karakteristieke landschap van de regio en het leven van vandaag.

De muurschildering is het eerste nieuwe kunstwerk in de openbare ruimte dat tijdens deze bestuursperiode van het college van burgemeester en wethouders is gerealiseerd. Daarmee vormt het een mooie eerste stap in de ambitie om meer kunst zichtbaar te maken in de openbare ruimte, zoals opgenomen in het samenwerkingsakkoord van de huidige coalitie.

Zwijndrecht droomt van mogelijkheden om een nieuw cultuurhuis met theater te openen. Nog geen 20 jaar na de sluiting van theater De Uitstek, dat maar twintig jaar bestaan heeft, zou een cultuurhuis een mooie aanvulling zijn op winkelcentrum Walburg.

Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar de toekomst van het winkelcentrum, uitgevoerd in opdracht van de gemeente. Die heeft grote ambities, zo blijkt. Ze wil van het winkelcentrum een echt stadscentrum maken, compleet met culturele, maatschappelijke en recreatieve activiteiten.

Vijf Almeerse culturele organisaties krijgen volgend jaar geen subsidie van de gemeente, terwijl hun aanvragen wel positief zijn beoordeeld. Onder hen zijn Inner Circle en Goede Rede Concerten. Beide organisaties zeggen dat het besluit grote gevolgen kan hebben voor hun activiteiten in 2027.

De Pas in Heesch is voorlopig gered. De gemeenteraad van Bernheze trekt de portemonnee zodat het sociaal cultureel centrum open kan blijven. Het bestuur van De Pas moet wel aan strikte voorwaarden voldoen, zoals elke maand inzicht geven in de financiële situatie. De gemeenteraad vindt de maatschappelijke functie van De Pas te belangrijk en wil voorkomen dat gebruikers op straat komen te staan en het bestuur het bijltje erbij neergooit.

Een van de duurste en zwaarste boeken ter wereld is gestolen uit een museum in Frankrijk. Alleen al de door Salvador Dalí gemaakte kaft van kunstwerk de Apocalyps weegt 150 kilo. Het is een raadsel hoe de dieven het loodzware boekwerk het pand uit hebben gekregen. Het Openbaar Ministerie is een onderzoek gestart naar de diefstal in de gemeente Issoire, zo'n honderd kilometer ten westen van Lyon.

Horror beleeft gouden tijden. Bioscopen en streamingdiensten vullen zich met griezelfilms; het genre is plots ook geliefd bij mensen die zich niet per se identificeren als horrorfans.

Waarom is horror ineens zo populair? “Die ommezwaai kent een lange aanloop”, nuanceert Mathias Clasen de horrorwetenschapper van de Deense Aarhus Universiteit. “Horror is gestaag gegroeid, kende alleen in de jaren negentig een dip.” Na het einde van Koude Oorlog overheerste optimisme. “Mensen hadden het gevoel dat ze leefden in een tijd van vrede en voorspoed. En dat is niet bepaald een goed cultureel klimaat voor horrorfilms. Net als een paddenstoel gedijt horror nu eenmaal het best in het donker. Hoe enger en onvoorspelbaarder de wereld is, hoe meer behoefte mensen hebben aan horrorverhalen.”

Vanaf 1 januari 2027 verandert de financiering van de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) voor gemeenten. Het ministerie van VWS voegt de SPUK Stimulering Sport en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) samen tot één regeling: de SPUK Sport en Bewegen. Via deze regeling wordt in de periode 2027-2029 geld beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de inzet van combinatiefunctionarissen. Dit zijn cultuurcoaches en buurtsportcoaches die cultuur, sport, het sociale domein en onderwijs met elkaar verbinden. 

Omdat de nieuwe SPUK Sport en Bewegen in korte tijd is ontwikkeld, zijn de afspraken nog niet volledig uitgewerkt en gepubliceerd. De huidige regeling is het vertrekpunt voor de komende drie jaar, waarschijnlijk met beperkte aanpassingen. Het definitieve budget en de voorwaarden worden naar verwachting in november of december 2026 bekendgemaakt. 

Fenix heeft zeldzame brieven van de wereldberoemde kunstenaar Willem de Kooning verworven, die tot nu toe in familiebezit waren. De brieven die hij naar zijn vader en andere familieleden verstuurde, zijn vanaf woensdag te zien in het museum. Directeur Anne Kremers zegt dat de brieven ‘de mens achter de beroemde kunstenaar heel dichtbij brengen’. „Honderd jaar na zijn vertrek kunnen we niet alleen zijn kunst tonen, maar nu ook zijn eigen woorden.”

De Koninklijke Stedelijke Harmonie Hulst bestaat dit jaar maar liefst 225 jaar. Een bijzonder jubileum voor een vereniging die al meer dan twee eeuwen stevig geworteld is in Hulst. En zo’n verjaardag vraagt natuurlijk om een muzikaal cadeau. Dat komt er op zaterdag 10 oktober, wanneer het Orkest Koninklijke Luchtmacht naar Hulst komt.

Dat de Harmonie na 225 jaar nog altijd springlevend is, heeft volgens klarinettiste en secretaris Cindy Boon-Carpentier alles te maken met de bijzondere mix binnen de vereniging. Jong en oud spelen er samen, ook wanneer je nog maar net begonnen bent met een instrument. Ook het repertoire gaat met de tijd mee. Van Coldplay en Queen tot The Beatles. „Oubollig is het zeker niet.”

In oktober 2026 publiceerde SLO de conceptexamenprogramma’s voor de vakken binnen het cluster kunst en cultuur. Dit zijn de vakken CKV, beeldend, dans, film, muziek, theater. Onder leiding van het College voor Toetsen en Examens worden dit schooljaar 2026-2027 conceptsyllabi ontwikkeld voor de vakken met een centraal examen.

Het Schoenenkwartier in Waalwijk sluit aan bij het grote Europese project Tannoria. Het museum gaat samen met partners uit Spanje en Portugal zich inzetten voor het behoud van een bijzonder ambacht: het leerlooien.

„Het is een grote eer.” Directeur Rinske Jurgens is trots op de deelname van het Schoenenkwartier aan het EU-project. „We zijn niet voor niets geselecteerd. We hebben veel historische kennis en innovatiekracht in huis. Dat valt op.” Het museum krijgt 60.000 euro uit een Europese subsidiepot (Creative Europe Programme). Het geld is bedoeld voor de uitvoering van het project, en dekt 80 procent van de kosten. Achter het project schuilt een bijzondere missie. Veel leerlooierijen zijn verdwenen, toch mag dit erfgoed niet verloren gaan.

Stichting Sociale Veiligheid Podiumkunsten lanceert de handreiking Beschermd Besturen. De publicatie richt zich op de sociale veiligheid van directeur-bestuurders in de podiumkunsten en helpt bestuurders en toezichthouders om zorgvuldig om te gaan met situaties rond ongewenste omgangsvormen en grensoverschrijdend gedrag.

De Europese Commissie werkt aan een specifieke AI-strategie voor de culturele en creatieve sector. De strategie moet ingaan op de kansen van kunstmatige intelligentie, maar ook op vraagstukken rond rechten, transparantie, vakmanschap en de positie van makers en culturele organisaties. AI raakt inmiddels steeds meer onderdelen van de culturele praktijk. Denk aan publieksbereik en toegankelijkheid, maar ook aan archieven, planning, administratieve processen en andere vormen van bedrijfsvoering. Tegelijkertijd spelen er vragen over auteursrecht, arbeidspraktijken, benodigde kennis en vaardigheden en het behoud van sectorspecifieke expertise.

In Amerikaanse schoolbibliotheken zijn in het schooljaar 2025-2026 bijna 12.000 boekenverboden geregistreerd, een nieuw record. Dat blijkt uit onderzoek van PEN America. Wilma van Wezenbeek, algemeen directeur van de KB, nationale bibliotheek, noemt de ontwikkeling zeer zorgelijk en benadrukt het belang van vrije toegang tot kennis en verschillende perspectieven.

Erfgoed is van iedereen. Maar niet iedereen kan een museum, monument of Werelderfgoedlocatie op dezelfde manier bezoeken. Daarom werken Stichting Werelderfgoed Nederland, de Nederlandse UNESCO Commissie, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en Stichting Accessibility samen aan toegankelijker Werelderfgoed. Tijdens de Week van de Toegankelijkheid wordt op woensdag 7 oktober in Droogmakerij de Beemster een volgende concrete stap gezet in de uitvoering van het Actieplan Toegankelijk Werelderfgoed.

Vera Carasso, directeur van de Museumvereniging en lid van de Nederlandse UNESCO Commissie, benadrukt het belang: “Het recht op cultuur betekent dat iedereen toegang moet hebben tot cultuur, eraan moet kunnen deelnemen en ervan moet kunnen genieten. UNESCO beschouwt dit als een fundamenteel recht. Toegankelijkheid is daarom geen extra service, maar een onderdeel van de publieke opdracht van musea, monumenten en bezoekerscentra.”

Coalitiefracties D66 en PRO en oppositiefractie VVD willen dat de gemeente Eindhoven 1,9 miljoen euro extra vrijmaakt voor de culturele sector. Dat hebben de partijen laten weten in raadsvragen. Zonder dat geld dreigen een aantal belangrijke culturele instellingen hun subsidie te verliezen, hoewel ze wel positief zijn beoordeeld door de Cultuurraad. Daarbij willen de fracties ook weten of het college van B&W het cultuurbudget wel groot genoeg vindt. ‘Past het huidige cultuurbudget bij de ambitie van Eindhoven als groeiende kennis-, design- en cultuurstad?’ vragen de fracties.

Na maanden van trainen, geld inzamelen en aandacht vragen voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur hebben 65 collega’s van detacherings- en consultancybedrijf FITZ een uitzonderlijke prestatie geleverd. Voor hun sportieve uitdaging, de Three Peaks Challenge, reisden zij af naar het Verenigd Koninkrijk om binnen 24 uur de hoogste bergen van Schotland, Engeland en Wales te beklimmen. Daarmee haalden zij een indrukwekkend bedrag van € 71.500 op. 

Een tekening, schilderij of kleurrijk kunstwerk maken én daarmee een ander kind helpen om te sporten, dansen of muziek te maken. Duizenden leerlingen deden het afgelopen jaar via De Kunstweken. Samen met hun scholen, ouders en verzorgers haalden zij €24.045 op voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Met deze donatie kan het Jeugdfonds tientallen kinderen uit gezinnen met weinig geld helpen om mee te doen aan sport of cultuur. De cheque werd overhandigd in Museum Jan Cunen in Oss. 

Elke week verhaalt een Bredanaar over zijn of haar favoriete plekken in de stad. In deze aflevering Hilda Vliegenthart (58), sinds 2022 directeur/bestuurder van cultureel centrum De Nieuwe Veste. "Kunst en cultuur máken onze stad.”

De Museumtalentprijs wordt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap uitgereikt. Met de prijs wordt jong talent in de erfgoedsector in de schijnwerpers gezet en worden frisse ideeën en nieuwe energie met elkaar gedeeld. De prijs bevordert de verbinding van generaties in de erfgoedsector en genereert positieve (publicitaire) aandacht voor cultureel erfgoed en jonge professionals. 

De winnaar ontvangt een uniek en naar eigen wens in te vullen ontwikkeltraject ter waarde van €3.000. De keuze voor de winnaar van de Museumtalentprijs 2026 is gevallen op Maaike Rikhof, die bijdraagt aan een blijvende verandering in de wijze waarop musea naar erfgoed, kunstgeschiedenis en representatie kijken.

 Er waren een paar verrassende toekenningen tijdens het prijzengala van de Nederlandse Dansdagen in Maastricht. Dit jaar stond het thema Dans & Culturele Identiteit centraal in de programmering. Geen nieuw thema: al geruime tijd vormen afkomst, herinneringen, geschiedenis en gender een bron van inspiratie voor veel makers. Tegenwoordig wordt juist het activisme stevig omarmd, zoals ook in de (schriftelijke) seizoensterugblik De Staat van de Nederlandse Dans werd geconstateerd.

Tijdens het Nederlandse Dansdagen Gala in Theater aan het Vrijthof zijn 2 oktober, in aanwezigheid van Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de VSCD Dansprijzen 2026 uitgereikt. Deze prijzen staan bekend als de prestigieuze Zwanen en Jonge Zwanen. 

Peggy Olislaegers ontving dit jaar de Gouden Zwaan voor haar sterke bijdrage aan de erkenning van dansdramaturgie als zelfstandige en essentiële artistieke praktijk in Nederland en Europa. Zwanen waren er ook voor breakdancer Tyrone Menig en voor de productie waxes van Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson, die werken bij Scapino Ballet Rotterdam.

Dordrecht wil een gooi doen naar de titel Europese Culturele Hoofdstad 2033. Het college van burgemeester en wethouders wil de stad aanmelden en vraagt de gemeenteraad om daarmee in te stemmen. Of Dordrecht uiteindelijk echt kandidaat wordt, is nog niet zeker.

Met de vooraanmelding begint een lang traject. De gemeente wil eerst onderzoeken wat een kandidatuur Dordrecht en de regio kan opleveren en wat de financiële gevolgen zijn. De gemeenteraad krijgt in 2027 de resultaten van dat onderzoek en beslist daarna over het vervolg.

Met de slogan "Laat het licht aan" verzet de erfgoedsector zich tegen de besparingen van minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit). Van erfgoedbibliotheken, archieven en andere instellingen worden de subsidies fors verminderd of zelfs helemaal geschrapt. "Dit zal het culturele landschap verschralen", klinkt het bij experten. 

Als eerste land ter wereld stelde Ierland een basisinkomen beschikbaar voor kunstenaars, in eerste instantie als proef. De positieve gevolgen voor het welzijn en de productiviteit van de ontvangers van het inkomen, 325 euro per week, waren overduidelijk. Ze voelden zich minder depressief of neerslachtig. Ze besteedden gemiddeld elf uur per week méér aan kunst en waren dus ook productiever.

En de investering van de overheid betaalde zich terug. Volgens een kostenbatenanalyse leverde elke euro aan subsidie de Ierse regering 1,39 euro terug op. Dat waren ‘harde’ opbrengsten als hogere belastinginkomsten en besparingen op sociale uitkeringen, maar ook minder meetbare winst zoals de blootstelling aan kunst voor inwoners. Voor de kunstenaars steeg hun inkomen uit kunst met 500 euro per maand, terwijl hun inkomen uit werk buiten de kunstsector met 280 euro afnam.

Begin dit jaar eindigde het experiment, dat drieënhalf jaar liep. In het voorjaar maakte de Ierse regering bekend dat de subsidie permanent wordt. Binnenkort horen tweeduizend kunstenaars in Ierland of ze drie jaar lang een basisinkomen krijgen.  

Choreograaf en danser Cheroney Pelupessy (36) en theatermaker Jef Van gestel (45) zijn de winnaars van de Gieskes-Strijbis Podiumprijs 2026. Beiden kregen maandagavond in Amsterdam de grootste particuliere geldprijs voor de podiumkunsten uitgereikt: een bedrag van 70.000 euro dat ze geheel naar eigen inzicht mogen besteden. 

De overige genomineerden, violist, zanger en componist Diamanda La Berge Dramm (35), choreograaf en filmmaker Dunja Jocić (48) en theatermaker, acteur en regisseur Florian Myjer (34), houden 35.000 euro over aan hun voordracht.

De MAX Gouden Vleermuis Oeuvre Award 2026 gaat naar Linda van Rijn, het pseudoniem van Mariëtte Middelbeek. De oeuvreprijs wordt voor de veertiende keer uitgereikt en is voor de tweede keer uitsluitend bestemd voor Nederlandstalige auteurs.

Het Kersjesfonds, dat elk jaar beurzen en een prijs toekent aan jonge musici, heeft deze week de Kersjesprijs 2026 toegekend aan het Viride Kwartet. Het gaat om vijftigduizend euro. "Negen jaar na hun aanmoedigingsstipendium staat hier een opvallend hecht ensemble", aldus het Kersjesfonds. "Die vroege start wierp duidelijk zijn vruchten af; het kwartet blinkt uit in een prachtige balans en een subliem samenspel."

Het Kersjesfonds – opgericht door naamgever en dirigent Anton Kersjes – maakte ook bekend dat Kaya Can Gür de violistenbeurs ontvangt. 

Het Drents Museum in Assen zit per 1 november zonder algemeen directeur. De huidige, Robert van Langh, heeft samen met het museum besloten te vertrekken vanwege een verschil van inzicht over het beleid. Dat melden beide partijen in een persbericht. Algemeen directeur Robert van Langh was op 17 augustus door de Raad van Toezicht van het museum al op non-actief gesteld. Ondertussen werd een onderzoek ingesteld naar de werkcultuur in het museum. 

De populaire Zuid-Koreaanse band Stray Kids sluit zich aan bij die ándere grote K-popgroep, BTS. Zij kondigden eerder deze zomer al aan de Grammy Awards van 2027 te boycotten, vanwege de introductie van de categorie Best Asian Pop Music Performance. Daarmee wil de organisatie van de Grammy’s Aziatische popmuziek eren als een „onderscheidende en wereldwijd erkende vorm van populaire muziek, gekenmerkt door een geïntegreerde benadering van muziek, uitvoering en presentatie”. Een eigen award moet „de omvang, het artistieke niveau en de wereldwijde impact van het genre beter weerspiegelen”.

Dat stuitte op kritiek van artiesten en publiek. Zou een eigen categorie K-popbands niet juist in een hokje duwen? De BTS-leden schreven op Instagram veelzeggend te hopen dat hun muziek „gehoord en gewaardeerd kan worden om wat het is, in plaats van verdeeld te worden door regio of taal”. De Grammy’s worstelen al jaren met de vraag hoe ze de toenemende populariteit van K-pop kunnen reflecteren. 

In Maastricht zijn vrijdagavond de Zwanen, oftewel de ‘Oscars van de dans’, uitgereikt tijdens het jaarlijkse Gala van de Nederlandse Dans. Het prijzengala fungeert tevens als aftrap van de Nederlandse Dansdagen. 

Peggy Olislaegers kreeg de oeuvre-Zwaan voor haar werk als mentor van makers en als verbindende gangmaker achter de schermen, waarbij ze ‘internationaal generaties, disciplines, instellingen en netwerken met elkaar in dialoog brengt’, aldus de jury van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties. De Zwaan voor de indrukwekkendste dansproductie van het afgelopen seizoen, ook wel ‘de Oscar van de Nederlandse Dans’ genoemd, ging naar het ‘indrukwekkende, compromisloze totaalkunstwerk’ Waxes (2026), gechoreografeerd door Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson voor zeven vrouwelijke dansers van Scapino Ballet Rotterdam.

Naast deze ereprijzen was er ook een geldprijs te winnen van 25 duizend euro. Cheroney Pelupessy (36), nam deze Innovatieprijs Nederlandse Dansdagen Maastricht mee naar huis voor haar onderzoek naar haar ‘unieke bewegingstaal vanuit culturele en etnische roots’.