Trends & Ontwikkelingen

In de tweede editie van 2026 duikt Kunstzone in het thema neurodiversiteit binnen het kunstonderwijs. Wat gebeurt er als we stoppen met uitgaan van een ‘standaardbrein’? En wat betekent dat voor de manier waarop we lesgeven, beoordelen en samenwerken in de klas? Eén ding wordt in dit nummer duidelijk: zonder verschillen in denken, waarnemen en leren bestaat er geen creativiteit.

Kunst heeft intrinsieke waarde. Maar voor de gemiddelde leerkracht, laat staan politicus, is dat maar vaag. Wat hen wél overtuigt, zijn de ‘bijeffecten’ van kunst voor de basisvakken. Volgens Belén Kerkhoven moeten we dus ophouden te discussiëren over kunst als doel versus middel, en de bijeffecten gewoon omarmen. Uiteindelijk leidt dat tot meer kunst in de klas – inclusief intrinsieke waarde.

Wat mag je als culturele organisatie doen met persoonsgegevens volgens de AVG? Wanneer mag je publieksdata verzamelen, foto’s publiceren of persoonsgegevens gebruiken voor marketing? En welke regels gelden daarvoor?

DEN beschrijft welke stappen je organisatie kan nemen om persoonsgegevens op een zorgvuldige en juridisch correcte manier te verwerken. Je krijgt uitleg over verwerkingsgrondslagen, toestemming, gerechtvaardigd belang, bewaartermijnen en het verwerkingsregister.

De waarde van muziek beperkt zich niet tot sfeer alleen. Dat is de kernboodschap van het internationale onderzoeksprogramma MUSIC360 Living Labs, en die boodschap klonk gisteren voor het eerst luid en duidelijk. Tijdens Retail Media Day (19 mei 2025, Jaarbeurs Utrecht) presenteerde Peeter Verlegh, hoogleraar Marketing aan de Vrije Universiteit Amsterdam, de Retail bevindingen van het onderzoek aan een zaal vol branche experts. Het was de officiële aftrap van de openbaarmaking van dit omvangrijke internationale onderzoek.

Door maandenlang te meten in real-life situaties ontstaat een glashelder beeld: muziek beïnvloedt niet alleen hoe we kopen, werken en ontspannen, maar zelfs hoe we herstellen, verbinden en herinneren.

Na bijna twee jaar verbouwen is Huis73 aan de Hinthamerstraat in Den Bosch weer opengesteld. Om alvast vertrouwd te raken met de hernieuwde situatie heeft het publiek de kans gekregen tijdens het openingsweekend op ‘ontdekkingsreis’ te gaan. „Een complete metamorfose.” Om de opening extra glans te geven, zijn er workshops en muziekoptredens ingepland.

In 2026 heeft Cultuur Eindhoven opnieuw laten onderzoeken hoe mensen die met ons werken ons ervaren. Het onderzoek is uitgevoerd door Markteffect en laat zien hoe onze organisatie, dienstverlening en regelingen worden beoordeeld. De uitkomst is positief en stabiel. 

De culturele sector staat op een kantelpunt, schrijft Astrid Honing, directeur van Plein C. Niet omdat we minder maken, delen of beleven, integendeel. Overal wordt volop gecreëerd: in studio’s, buurthuizen, garages, kelders, kerken, digitale chats, gehuurde zalen en leegstaande winkels. Daar, buiten het zicht van traditionele structuren, groeit een nieuwe generatie makers, amateurkunstenaars en communities.

Dit is geen tijdelijke trend, maar een blijvende verschuiving waarin mensen samenkomen om hun creativiteit te uiten, zonder formele structuren. Het systeem dat ooit gebouwd is om cultuurparticipatie financieel te ondersteunen, past steeds minder bij de manier waarop mensen zich vandaag de dag organiseren. Sterker nog: het werkt als drempel. Het is aan ons, steuninstellingen, beleidsmakers, fondsen, culturele organisaties en betrokken burgers om de potentie van informele amateurkunstgroepen te erkennen en te benutten.

Diversiteit en inclusie? Allang geen ‘extraatje’. Het ís de maatstaf voor relevantie, bereik en toekomstbestendigheid. Stichting OAK sprak met Factorium Cultuurmakers over hoe je dat niet alleen zegt, maar doet. 

De organisatie, die culturele lessen aanbiedt, streeft ernaar een afspiegeling van de diverse samenleving te zijn in zowel publiek als personeel. Initiatieven zoals meertalige communicatie, laagdrempelige vacatures en een ‘inloopuurtje’ helpen hierbij: geïnteresseerden kunnen vrijblijvend kennismaken zonder direct te solliciteren. Dit verlaagt drempels en vergroot de instroom van diverse kandidaten. Medewerkers ervaren de inclusieve cultuur als oprecht en ondersteunend.

Op 1 juni start Maaspoort in Venlo met het grensoverschrijdende project Resonanz. Onder het motto Where Makers Move Borders and Futures Take Shape wil de organisatie jonge makers, culturele instellingen en communities uit Nederland en Duitsland met elkaar verbinden.

Het project richt zich vooral op jonge makers tussen de 16 en 35 jaar en zet in op talentontwikkeling en talentbehoud, culturele vernieuwing en een sterkere gedeelde identiteit in de grensregio. Met een vernieuwend programma, waarin opera, urban culture en nieuwe vormen van storytelling samenkomen, wil Resonanz nieuwe samenwerkingen tussen jonge makers stimuleren.

Bijna driekwart van de Nederlandse kinderen is lid van de bibliotheek. Het gaat hierbij vaak om kinderen die zelfstandig kunnen lezen. Ongeveer een derde van de baby’s, dreumessen en peuters is lid van de bibliotheek (37%), terwijl het bij vier- tot achttienjarigen gaat om ruim acht op de tien (4-12 jaar: 81%; 12-18 jaar: 86%). Kinderen onder de achttien jaar kunnen in heel Nederland gratis lid worden van de bibliotheek. Sinds 2022 is dit ook wettelijk vastgelegd.

Voor jongeren is live meer dan een leuke ervaring. Ze stellen andere vragen dan vorige generaties en verwachten dat een event bijdraagt aan hun identiteit. Maroeska Bakker van The Recharge Club legt uit wat je moet weten over next-gen en live. Volgens Bakker stellen jongeren andere vragen bij events. Niet alleen: is dit een leuke ervaring? Maar: wat draagt dit bij aan mijn verhaal? Hoe authentieker de beleving, hoe meer verbinding. 

Het Van Abbemuseum meldt dat zakelijk directeur Anastasia van Gennip de instelling verlaat om op 10 augustus 2026 te beginnen als zakelijk directeur-bestuurder van het Centraal Museum in Utrecht.

Van Gennip is benoemd door de Raad van Toezicht van de Stichting Centraal Museum Utrecht. In haar nieuwe functie vormt zij samen met artistiek directeur Bart Rutten een tweehoofdig bestuur van het Centraal Museum, het nijntje museum en het Rietveld Schröderhuis.

Nederland is rijk aan erfgoed. Van het Rotterdamse zomercarnaval tot Slot Loevestein, van het coulissenlandschap in de Achterhoek tot de scheepswrakken in de Waddenzee. Gemeenten, provincies en het Rijk hebben nieuwe bestuurlijke afspraken gemaakt om beter samen te werken op het gebied van erfgoed. Met deze afspraken willen de overheden de basis van het erfgoedbeleid verstevigen om zo goed te kunnen inspelen op nieuwe ruimtelijke en maatschappelijke uitdagingen.

De vorige bestuurlijke afspraken over erfgoed dateren uit 2015 en waren alleen gesloten tussen de provincies en het Rijk. De nieuwe afspraken gaan over vier thema’s: de omgang met erfgoed bij de grote ruimtelijke transities in Nederland, de instandhouding van monumenten, de versterking van kennis en capaciteit bij gemeenten en provincies, en de goede werking van het archeologiestelsel.

We zitten midden in een verschuiving: van traditionele zoekmachines naar AI-gedreven antwoorden. Hoe zorg je ervoor dat jouw museum, theater of festival nog zichtbaar is wanneer een bot het antwoord geeft? Het antwoord is GEO.

Generative Engine Optimization (GEO) draait minder om het verkrijgen van webverkeer naar jouw website om daar de antwoorden op de zoekvraag te vinden, maar meer om het worden van het bronmateriaal voor het AI-antwoord zelf. 

Een nieuw kunstwerk, ‘Volgende Velleke’, is onthuld op het KVL-terrein in Oisterwijk. Het kunstwerk van Martijn Sandberg symboliseert de geschiedenis en toekomst van de voormalige leerfabriek en biedt bewoners en bezoekers een plek om te ontspannen.

In augustus is Eindhoven het toneel van DE OPENING, een groots gratis festival waarmee het culturele seizoen in het hele land wordt afgetrapt. In het Evoluon werd op 21 mei het programma en de bijbehorende app gepresenteerd met een aantal Eindhovense optredens. 

Er was ooit een tijd dat er in Eindhoven op cultureel gebied bar weinig te beleven was. Maar de stad is al jaren hard aan het werk om dat imago van zich af te schudden. Met succes, zo was de conclusie donderdagmiddag in het Evoluon. In een opgetogen sfeer en omlijst met optredens werd het programma voor de opvolger van de Uitmarkt gepresenteerd.

Als rijkscultuurfonds voor vormgeving, architectuur en digitale cultuur financiert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie goed ontwerp voor opgaven van de toekomst. Het Stimuleringsfonds presenteert het jaarverslag 2025 op vernieuwende wijze. Via 12 subsidieregelingen en 16 open oproepen ondersteunde het fonds in 2025 bijna 700 projecten van individuele makers en culturele instellingen. 

De kracht van ontwerp wordt in de terugblik getoond in 5 verhalen. Alle cijfers zijn in interactieve infographics gebundeld. 

 De IJslandse musicus en componist Hildur Guðnadóttir is dit jaar de associate artist van het Holland Festival. „Ik maak muziek vanuit een diepe nieuwsgierigheid naar geluid en het vertellen van verhalen,” vertelt musicus en componist Guðnadóttir via een beeldverbinding met Berlijn. De IJslandse woont en werkt al ruim twee decennia vanuit de Duitse hoofdstad. De Oscarwinnaar is dit jaar de associate artist van het Holland Festival waar ze in 2013 voor het eerst optrad, met twee (nieuw ontworpen) elektrische cello’s. Nu heeft ze meegedacht over de programmering en is er bestaand en nieuw werk van haar hand te beluisteren. Ze wil als associate artist ook iets meegeven aan het publiek: „Benader het festival met open geest en open oren, zonder vooroordelen over wat het festival zou moeten zijn.” In de NRC een uitgebried interview met Guðnadóttir. 

De provincie Noord-Brabant en het Rijk investeren samen € 3,5 miljoen in de restauratie van twaalf rijksmonumenten verspreid over de provincie. De projecten starten op korte termijn en zorgen ervoor dat karakteristieke gebouwen in steden en dorpen behouden blijven en in gebruik blijven. De helft van dit budget is afkomstig van het Rijk, via het provinciefonds. De belangstelling voor de regeling was groter dan het beschikbare budget.

Het behoud van monumenten draagt bij aan het Verhaal van Brabant. Deze gebouwen laten zien waar de provincie vandaan komt en geven steden en dorpen hun karakter. Ook over 50 jaar moeten inwoners en bezoekers dat verhaal nog kunnen zien en beleven. Gedeputeerde Bas Maes (Erfgoed) benadrukt dat belang: “Monumenten zijn geen decorstukken, ze horen bij het dagelijks leven in Brabant. Met deze regeling zorgen we ervoor dat ze behouden blijven en dat mensen ze ook in de toekomst kunnen blijven ervaren.”

Stichting KOP (Kunstenaars Ontwikkel Platform) is verhuisd naar De Moerbei aan de Aardenhoek 4 in Breda. De nieuwe locatie markeert een belangrijke strategische stap voor de organisatie, die zich de komende jaren nadrukkelijker richt op participatief werken. 

De Moerbei is een dagbestedingslocatie met onder meer een professionele houtwerkplaats, ateliers, een moestuin en gezamenlijke keuken. Naast andere kunstprojecten en programma brengt KOP op deze plek kunstenaars en deelnemers van de dagbesteding samen om gezamenlijk kunstprojecten te ontwikkelen. Met de verhuizing geeft KOP concreet invulling aan haar beleidsplan 2025–2028. Binnen dat beleid staan drie inhoudelijke pijlers centraal: participatief werken, het realiseren van grootschalig werk en het vergroten van publieksinteractie.

Een museum bezoeken, muziek luisteren of een film kijken is niet alleen ontspannend, maar mogelijk ook goed voor je gezondheid. Uit nieuw onderzoek van University College London blijkt dat mensen die zich regelmatig bezighouden met kunst langzamer ouder worden. Volgens kunsthistoricus Cathelijne Blok benadrukt dat vooral hoe belangrijk kunst eigenlijk is. Dat effect beperkt zich niet alleen tot mentaal welzijn. Kunst zou invloed hebben op stress, ontspanning en uiteindelijk zelfs op biologische veroudering.

"De wetenschappers laten zien dat het vergelijkbaar is met fysiek bezig zijn in de sportschool", vertelt Blok. Volgens haar gaat het daarbij niet alleen om schilderijen bekijken in een museum. Ook muziek luisteren, zelf muziek maken, films kijken of kunst op straat ervaren vallen daaronder. Toch moet kunst zich volgens Blok nog te vaak verdedigen. "Het gaat dan over de kunsten als elitehobby en waarom we kunst eigenlijk nodig zouden hebben", zegt ze. Zeker wanneer er bezuinigd moet worden, ligt de culturele sector vaak als eerste onder vuur. 

Muziekschool De Heraut in Kaatsheuvel stopt na dit schooljaar. De school werd na het overlijden van oprichter Robert de Kok vorig jaar nog voortgezet door een stichting en betrokken vrijwilligers. „Het is een ingrijpende, maar onvermijdelijke beslissing.” Volgens bestuursleden Lonneke den Dries en Jan den Hartog is het een optelsom. „Een tekort aan docenten, het niet kunnen vinden van een nieuwe locatie en oplopende kosten maakt de situatie simpelweg niet langer houdbaar. Om te voorkomen dat we volgend schooljaar in de problemen komen, moeten we nu een grens trekken.”

Het bestuur heeft de leerlingen deze week ingelicht per brief. Den Dries en Den Hartog hopen dat de leerlingen toch muziek blijven maken, schrijven ze. Docenten en leerlingen kunnen na sluiting van de muziekschool contact met elkaar op nemen. „Mocht er vanuit beide kanten de wens zijn om de lessen na de zomer op een andere, zelfstandige manier voort te zetten, dan moedigen wij dat alleen maar aan.”

Tilburgse kunstenaar en curator van het eerste uur René Korten (1957) neemt met de groepstentoonstelling Wise Up afscheid van PARK platform for visual arts. In zijn expo toont hij werk van kunstenaars voor wie hij bewondering heeft én die uitnodigen tot het stellen van vragen.

„Met een clubje kunstenaars bedachten we in 2013 aan de keukentafel een plan voor een podium voor kunstenaars van kwaliteit, om prikkelende expo’s te maken in Tilburg. Dat werd PARK”, vertelt Korten. „Het initiatief kwam van Rob Moonen, een vriend en collega van mij. We wilden iets toevoegen aan het culturele klimaat in Tilburg en de gemeente had daarvoor een pand beschikbaar. Ze heeft dat omarmd en zo openden we in oktober 2013 onze eerste expositie.PARK is geen museum of galerie; het is een tussengebied. Wij tonen wat er in onze ogen urgent is in de wereld. Het is iedere keer een verrassing wat je aantreft. Dat is de kracht van kunst: het mag zo prikkelend mogelijk zijn, wat mij betreft.”

Het project ‘Verborgen verhalen’ van Stichting Nachtburgemeester Nijmegen is uitgeroepen tot de winnaar van de Gelderse Roos Prijs 2026. ‘Het is een krachtig co-creatief erfgoedproject, dat onderbelichte geschiedenissen uit de Nijmeegse muziek- en cultuurwereld op uiteenlopende manieren zichtbaar maakt’, zo luidde het oordeel van de jury. ‘Hierdoor komen artiesten en betrokkenen uit de muziekwereld van de afgelopen 50 jaar nog sterker als gemeenschap in de stad Nijmegen te staan.’

Erfgoed Gelderland reikte op 22 mei voor de vierde keer de Gelderse Roos Prijs uit. Deze editie stond in het teken van het zichtbaar maken van verborgen verhalen.

Het audiovisuele archief van Beeld & Geluid is open voor een breder publiek. Daarmee komt na twintig jaar werken een omvangrijke collectie beschikbaar van meer dan 700.000 uitzendingen, samen goed voor ruim een half miljoen televisie-uren. In totaal gaat het om 751 miljoen gigabyte. Daarmee behoort het Nederlandse audiovisuele archief tot de grootste ter wereld. 

De grootste uitdaging bij het openstellen van het archief lag jarenlang bij de rechten. Een wijziging in de Erfgoedwet heeft Beeld & Geluid uiteindelijk geholpen om grote stappen te zetten. Beelden ouder dan 25 jaar worden daardoor niet langer als commercieel verhandelbaar beschouwd. Beeld & Geluid is in gesprek met onder meer RTL en Talpa om op termijn ook delen van het commerciële televisiearchief toe te voegen.

Op papier lijken circulaire oplossingen vanzelfsprekend. Maar zolang overconsumptie winstgevender blijft en weggooien makkelijker is dan repareren, blijkt verandering in de praktijk weerbarstig. Juist in de textiel- en kledingindustrie komen economische systemen, culturele gewoonten en ontwerpkeuzes samen. Wat vraagt het om die dynamiek echt te doorbreken? En welke rol kan ontwerp daarin spelen?

Gebaseerd op de CLICKNL Design Innovation Sessions tijdens de Dutch Design Week 2025, biedt de Design Innovation Update #2 niet alleen inzichten en reflecties, maar vooral ook perspectieven op hoe professionals kunnen bijdragen aan een bloeiende planeet. Van grote verhalen die cultuur en gedrag beïnvloeden tot concrete stappen die vandaag al gezet kunnen worden in ontwerp en productie.

De Jonge Maaskantprijs 2026 is toegekend aan de architecten Eileen Stornebrink en Willie Vogel, de oprichters van Studio Inscape. Dit is een op samenwerking gericht bureau voor architectuur en landschap dat met een ecologische denkwijze werkt aan onderzoek, ontwerp en dialoog. De prijs wordt op 20 november in het stadhuis van Rotterdam uitgereikt door burgemeester Carola Schouten.

De Jonge Maaskantprijs is een aanmoedigingsprijs voor architecten, landschapsarchitecten of stedenbouwers van 35 jaar of jonger, waarbij het architectonisch of stedenbouwkundig werk, al dan niet uitgevoerd, voorop staat.

Kunstencentrum h19 in Oosterhout heeft in 2025 ruim 20.000 mensen bereikt met lessen, projecten en cultuur, meldt het jaarverslag. ‘De maatschappelijke rol groeit verder, naast het traditionele cursusaanbod in muziek, dans, theater en beeldende kunst.’

h19 profileert zich nadrukkelijk als culturele verbinder in de stad. Directeur Hans van Gemert schrijft dat kunst daarbij ‘middel en geen doel’ is. De organisatie werkt steeds vaker samen met partners in zorg, onderwijs en welzijn.

De website van het Programma Duurzame Cultuursector is live! Duurzamecultuursector.nl is vanaf nu dé plek voor alles rondom verduurzaming in de culturele en creatieve sector. Ontdek inspirerende praktijkvoorbeelden, artikelen, interviews, wet- en regelgeving, handige tools en cases over verschillende duurzaamheidsthema’s en culturele disciplines. En blijf via de agenda op de hoogte van komende evenementen en bijeenkomsten in de sector.

Paul en Frank Wintermans studeerden eind jaren zestig Bouwkunde in Eindhoven en ontwierpen een groot aantal gebouwen en bruggen. Zij stonden aan het roer van het Rotterdamse bureau Quist Wintermans, maar zijn ook altijd meubels blijven ontwerpen. Aan het nog steeds groeiende oeuvre is nu het boek ‘Meubels en plastieken’ gewijd waarin onder andere de spanning tussen modernisme en ambachtelijkheid aan de orde komt.