Trends & Ontwikkelingen

Nog niet eens zo lang geleden bestond de kunstwereld vooral uit witte mannen. Dat lijkt flink te zijn omgeslagen, en in 2026 zullen grote solotentoonstellingen van vrouwelijke kunstenaars te zien zijn. Maar zijn de scheve verhoudingen nu ook daadwerkelijk rechtgetrokken? 

Kunstenaars, adviesorganen, private cultuurfondsen, belangengroepen en zelfs een bank komen geregeld met hetzelfde pleidooi. Investeer toch eens meer in cultuur. Wat in politiek Den Haag niet door iedereen wordt begrepen, zo stellen belanghebbenden, is dat cultuur meer is dan een uitje. Het maakt de democratie weerbaar, zorgt voor innovatie en verbetert het mentale welzijn van mensen, zegt Cathelijne Broers, de directeur van het Cultuurfonds namens de vier fondsen. Daarom vragen zij de Rijksoverheid om 250 miljoen euro per jaar extra.

Het grote onderliggende probleem, stelt Broers, is dat cultuur altijd wordt gezien als bijzaak. Maar cultuur zorgt voor democratische weerbaarheid, zegt ze. “Daarom pakken autocratische regimes direct de culturele sector aan.” Cultuur zorgt daarnaast voor maatschappelijk welzijn. Broers: “Er zijn enorm veel onderzoeken verschenen over de werking van kunst en cultuur op gezondheid. Voor mensen met alzheimer of parkinson bijvoorbeeld. In Zwitserland zetten artsen cultuur in tegen depressies.”

Wat vier decennia geleden begon als bandwedstrijd tussen Nederland en België, is uitgegroeid tot een ijkpunt voor de Europese muziekindustrie. Tijdens Eurosonic, de Europese tak van het duo-festival Eurosonic-Noorderslag dat woensdag de veertigste editie aftrapt, lijkt de hele stad Groningen om muziek te draaien. Theatercomplex de Oosterpoort is met zijn talloze zalen het epicentrum van de conferentie. Daar worden ontwikkelingen in de muziekindustrie besproken door panels vol professionals. Op de gangen en wordt genetwerkt en pluggen managers hun bands die op het festival optreden.

De ruim 260 artiesten die ’s avonds op het officiële festival staan, proberen overdag zo veel mogelijk gratis optredens te spelen, alles in de hoop opgepikt worden door die ene boeker die internationale deuren opent. Het festival trekt jaarlijks zo’n 40.000 bezoekers en is ook dit jaar weer uitverkocht. Voor de muzikanten is de aanwezigheid van de muziekindustrie nog belangrijker dan het reguliere publiek. Vorig jaar waren er zo’n vierduizend professionals, uit 41 landen. Vooral uit Europa, maar ook vanuit de rest van de wereld komen mensen overgevlogen.

Er is een tijdelijke oplossing voor het huisvestingsprobleem van Podium Boxtel. De komende twee jaar kan de theaterorganisatie terecht in gemeenschapshuis De Walnoot. Wat eraan voorafging: per september dit jaar verliest Podium Boxtel zijn onderkomen in SintLucas, die de ruimte zelf nodig heeft vanwege een flinke toename van het aantal studenten.

Uit zo’n sterke gemeenschap komt de winnaar van de Cultuurprijs 2025: Mirte Brouwers (24).  De Oirschotse Margot Kuijpers werd onthuld als opvolger en tevens laatste Dorpsdichter van de gemeente Oirschot.

Een expo die vanaf de straat te bewonderen is, die kun je vinden bij ateliercomplex Nova Zembla in Den Bosch. In twee grote zogeheten Wonderkabinetten voor de ramen tonen kunstenaars uit het complex afwisselend hun werk. „De Wonderkabinetten in de ramen zijn een ludieke en mooie aanvulling om ons werk te exposeren in het hart van Den Bosch. Zo komen Bosschenaren en mensen van buiten de stad in aanraking met kunst en tonen wij op een laagdrempelige manier ons werk”, vertelt initiatiefnemer en beeldend kunstenaar Carlette Rijcken uit Den Bosch.

Het wetsvoorstel om de subsidietermijn voor rijksgesubsidieerde culturele instellingen vanaf 2029 te verlengen van vier naar maximaal acht jaar is een belangrijke eerste stap naar verdere verbeteringen in het Nederlandse cultuurbestel. Dat schrijft de Raad voor Cultuur in een advies op verzoek van demissionair minister Gouke Moes van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De raad is enthousiast over het wetsvoorstel om de subsidietermijn te verlengen en brengt graag zijn eerdere oproep aan provincies en gemeenten in herinnering om dit voorbeeld waar mogelijk te volgen. 

Door een langere subsidietermijn ontstaan meer mogelijkheden voor de BIS-instellingen om artistiek en inhoudelijk te innoveren en om meer verantwoordelijkheden op zich te nemen binnen het bestel, zoals inzet op talentontwikkeling. Verder wijst de raad erop dat culturele instellingen hierdoor interessanter worden voor cofinanciering door private financiers. 

Het plan was om het eerste kwartaal van dit jaar te beginnen met de bouw van het Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker, maar dat zit er niet in. Door een gat van 1,4 miljoen euro moet eerst nog het mes in het ontwerp worden gezet. Want één ding is duidelijk: het oorspronkelijke ontwerp kan niet gerealiseerd worden. Daar is niet genoeg geld voor. In het nieuwe voorstel heeft één optie de voorkeur. Bij deze optie wordt het zijgebouw naast het centrum weggelaten. Zonder zijgebouw moet het SCC het doen zonder grote repetitieruimte en zonder enkele kantoorruimtes.

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur ’s-Hertogenbosch-Vught heeft in 2025 een recordaantal kinderen in de gemeente ’s-Hertogenbosch geholpen om mee te doen aan sport en cultuur. In ’s-Hertogenbosch ondersteunde het Jeugdfonds bij 1.231 aanvragen, het hoogste aantal tot nu toe. Ter vergelijking: in 2024 ging het om 1.177 aanvragen. Nog nooit konden zoveel Bossche kinderen dankzij het Jeugdfonds meedoen aan sport, muziek, dans of andere culturele activiteiten. De stijging in ’s-Hertogenbosch past in een trend die al meerdere jaren zichtbaar is. 

Een ticket voor het Rijks of het Van Gogh Museum kost 25 euro; de toegang tot het Stedelijk is 22,50. Musea lijken steeds duurder te worden. Hoe komt dat? En waarom zijn de musea in Nederland niet gratis, zoals in Engeland?

Vera Carasso, directeur van de Museumvereniging en Stichting Museumkaart: “Er is prijsperceptie en er is een daadwerkelijke prijs. Wij hebben een analyse van de toegangsprijzen van de afgelopen tien jaar. Je ziet dat deze iets achterlopen op de consumentenprijsindex (CPI). Dus de prijzen van musea lopen in lijn met andere producten. Het probleem met toegangsprijzen van musea zit volgens Carasso nu meer ‘aan de achterkant’. “De kosten zijn meegestegen, maar de subsidies niet. Vooral musea die gemeentelijk gesubsidieerd worden krijgen minder inkomsten. Eigenlijk zouden musea de toegangsprijzen nog meer moeten verhogen om dat te compenseren, maar dat willen ze juist niet." 

Investeren in cultuur is investeren in Nederland. Een nieuwe regeerperiode breekt aan. Dit is hét moment voor politieke partijen om te laten zien hoe zij het culturele en creatieve fundament van onze samenleving willen versterken. 

De culturele en creatieve sector gaf het formatieteam vijf redenen mee waarom investeren in cultuur een investering in Nederland is: Investeren in cultuur is investeren in onze samenleving, in ons verdienvermogen, in onze democratie en weerbaarheid, in gelijke kansen en in oplossingen. Cultuur maakt wie we zijn, waar we vandaan komen, en hoe we vooruit kunnen. Een pamflet van Kunsten '92 presenteert nu tien concrete stappen om tot een bloeiende culturele en creatieve sector te komen. 

De steeds grotere claim van de Amerikaanse president Donald Trump op het Kennedy Center in Washington DC heeft opnieuw tot een conflict geleid. De Nationale Opera van de Verenigde Staten vertrekt uit het Kennedy Center in Washington, wat sinds 1971 de thuisbasis van het Amerikaanse operagezelschap. Reden voor het vertrek is de invloed van president Donald Trump op het cultuurcentrum.

Die beslissing heeft alles te maken met Trumps bemoeienis met de organisatie, die vroeg in zijn tweede presidentstermijn begon. Volgens het bestuur van de WNO liepen de donaties al sinds het begin van Trumps tweede presidentstermijn terug. Ook bleven steeds meer van de 2.364 stoelen van de grote operazaal leeg. Dat een toenemend aantal artiesten weigert op te treden in het culturele centrum sinds Trumps naam op de gevel prijkt, lijkt de druppel.

Steeds meer Zeeuwse kinderen krijgen financiële steun om te kunnen sporten of deel te nemen aan culturele activiteiten. Het gaat om jongens en meisjes uit gezinnen met geldzorgen, voor wie een lidmaatschap bij een sportclub of muziekles vaak te duur is. In 2025 keurde het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zeeland in totaal 2855 aanvragen goed. Daarmee werden contributies, lesgelden en soms ook sportkleding of dansschoenen betaald. In 2022 hielp het fonds nog ‘maar’ 2400 kinderen.

Het fonds spreekt in het recent verschenen jaarverslag van een grote en aanhoudende vraag naar financiële steun. Het doel is om dit jaar ongeveer 4000 kinderen te ondersteunen en dat is een forse uitbreiding. Die groei moet onder meer komen uit intensievere samenwerking met scholen en gemeenten, en uit betere nazorg na kennismakingsprojecten, zodat kinderen daadwerkelijk doorstromen naar structurele deelname.

De culturele instellingen en de bibliotheek in Venlo hebben een succesvol jaar achter de rug. Bij Museum van Bommel van Dam en Bibliotheek Venlo werden er zelfs bezoekersrecords gebroken. Met name Bibliotheek Venlo springt positief in het oog. Met 380.520 bezoekers noteerde de instelling in 2025 het hoogste bezoekersaantal in haar geschiedenis. Dat zijn er ruim 50.000 meer dan in 2024, een groei van ruim vijftien procent. 

Onder amateurkoren is er veel bevlogenheid voor nieuwe muziek. Ze vormen een broedplaats voor jonge componisten en een community waar gevestigde namen graag voor schrijven. 

Voor de nieuwste koormuziek van Nederlandse bodem kun je zo nu en dan terecht bij professionele koren. Toch is het aantal premières – en Nederlandse muziek in het algemeen – bij profkoren te beperkt om er als koorliefhebber je concertagenda mee te vullen. Wie nieuwsgierig is naar wat er in Nederland aan nieuwe koormuziek wordt gecomponeerd – en trouwens ook aan bestaand werk – vindt bij amateurkoren een rijk aanbod. Die laten met regelmaat nieuwe stukken componeren door Nederlandse of hier gevestigde componisten: ter gelegenheid van een jubileum bijvoorbeeld, of als eigentijdse aanvulling op een thematisch programma. Sommige amateurkoren hebben het samenwerken met componisten zelfs tot speerpunt gemaakt.

Andrew Watts, leider van het Bossche zangconcours International Vocal Competetion (IVC), breidt de activiteiten van zijn organisatie uit. Niet meer alleen een concours en zangavonden in de stad, maar ook muziekeducatie voor aankomende generaties. Nu muziekeducatie door het landelijk onderwijsbeleid zo goed als uit de scholen is verdreven en gemeentelijke muziekscholen vanwege bezuinigingen afdelingen moeten sluiten en voor de resterende lessen steeds hogere tarieven moeten berekenen, voelen de Nederlandse orkesten en operagezelschappen meer en meer de noodzaak zelf jeugd en andere publieksgroepen voor wie theater en concertzaal geen vertrouwde omgeving is, kennis te laten maken met de creatieve kracht die van muziek uitgaat.

Ook het IVC doet dit nu, ook al blijft de hoofddoelstelling van dit Bossche concours om professionele klassieke zangers te ondersteunen aan het begin van hun carrière. “Breng je opera en klassieke muziek niet naar de klas”, stelt artistiek leider van het IVC Andrew Watts, “dan verliezen volgende generaties het contact met deze muziek en leren ze dus niet genieten van de rijke muzikale traditie.”

Steeds meer Aziatische bands en artiesten duiken op in de internationale hitlijsten. Maar waar blijven de Chinese popsterren? Dat juist K-pop zo’n internationaal succes is geworden is volgens Flora Smit, die promotieonderzoek doet naar de rol van K-pop-idolen, te danken aan het feit dat de Zuid-Koreaanse overheid vol op het genre heeft ingezet. “Zuid-Korea heeft vol ingezet op cultuur en heel veel geld in onder meer de muziekindustrie gepompt.” 

Waarom lukt het China dan niet om zijn popartiesten ook tot internationale sterren te maken? Volgens Frank Kouwenhoven, kenner van de Chinese muziek , zou China wel willen dat de Chinese pop of C-pop internationaal doorbreekt, maar weten de Chinezen niet hoe ze deze aan de man moeten brengen. Volgens Jeroen de Kloet, hoogleraar globalisering aan de Universiteit van Amsterdam, speelt ook het imago van China een rol. “Korea en Japan worden gezien als hip en als landen die in de voorhoede lopen. China wordt daarentegen meer geframed als een oude cultuur met een heel lange geschiedenis." Wat ook niet helpt, is dat de huidige C-pop bepaald niet is toegesneden op de westerse smaak. 

De belangrijkste verklaring is de controle die de Chinese overheid op de cultuursector uitoefent. “Cultuur is gevaarlijk en kan ook bedreigend zijn voor de positie van de machthebbers, want popartiesten zijn over het algemeen mensen die hun kont tegen de krib gooien, die rebels zijn. Dat is iets wat machthebbers heel huiverig maakt ten aanzien van cultuur en het schept een klimaat waarin zij heel erg graag controle houden over alles wat er op cultuurgebied gebeurt."

De culturele sector in Nederland is een serieuze economische motor die goed is voor ruim 120.000 banen en 2,4% van het bruto binnenlands product. Desondanks wordt kunst vaak weggezet als een luxe extraatje, waardoor de publieke budgetten structureel onder druk staan. In het nieuwe rapport ‘Vooruitgang door verbeeldingskracht’ pleit Triodos voor een fundamentele herwaardering.

De werkelijke waarde van kunst begint namelijk niet bij economische rendementen, maar bij het moment dat een voorstelling je onverwachts raakt of een schilderij je blik op de wereld verandert. Het rapport stelt dat kunst in de eerste plaats van waarde is omwille van zichzelf, omdat het ons in contact brengt met emotie en nieuwe perspectieven. Wanneer we cultuur reduceren tot een luxeproduct, verliezen we de levensader voor innovatie en het vermogen om complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit een ander licht te bekijken.

Verhoog het cultuurbudget met 250 miljoen euro per jaar. Houd de gunstige fiscale maatregelen voor private investeerders in stand. Investeer meer in de regio. Tot die maatregelen roepen vier directeuren van grote private cultuurfondsen de formerende partijen in Den Haag deze woensdag op in een brandbrief. „Publiek geld fungeert als hefboom voor privaat geld”, schrijven ze.

De directeuren, Cathelijne Broers (Cultuurfonds), Henk Christophersen (Fonds 21), Ronald Ockhuysen (VandenEnde Foundation) en Bernt Schneiders (VSBFonds), constateren een scheefgroei: terwijl het aandeel van het cultuurbudget in de totale rijksbegroting de afgelopen twintig jaar daalde van 0,47 procent naar 0,35 procent, bleven de private bijdragen nagenoeg gelijk. Dat strookt niet met de rol van de fondsen, die „aanvullend en niet vervangend is”, schrijven ze.  „We worden overvraagd, de grenzen zijn bereikt”, zegt Broers in een reactie tegen NRC.

Met ingang van dit jaar zijn ook ouderen genomineerd voor de BNG Literatuurprijs, de oeuvreprijs voor beginnende schrijvers die nog niet zijn doorgebroken. Eerder was de leeftijdslimiet 40. Naast schrijvers van 55 en 65 zit er ook een tachtiger tussen de genomineerden. “We hebben in de literatuur lang een vertekend beeld van beginnend schrijverschap gehad”, zegt de jury.

Het is opmerkelijk. Eerdere winnaars van deze literaire prijs (15.000 euro) waren allemaal vaak ver onder de 40. Zoals Nina Polak, Marjolijn van Heemstra en Trouw-columnisten Merijn de Boer en Jamal Ouariachi. Dit jaar is daar stilzwijgend van afgeweken. Waarom? Jurylid Dieuwertje Mertens zegt dat haar jury leeftijdsdiscriminatie niet meer van deze tijd vindt.

Nisrine Mbarki Ben Ayad wordt de nieuwe Dichter der Nederlanden. Zij zal de komende twee jaar de titel dragen en optreden als nationaal ambassadeur voor de poëzie, onder meer door te dichten bij landelijke (nieuws)gebeurtenissen. Zij volgt hiermee Babs Gons op.

De Dichter der Nederlanden stond voorheen bekend als de Dichter des Vaderlands – tot in 2024 gezamenlijk tot een naamswijziging werd besloten met de organisaties die onder meer de Denker der Nederlanden en Componist der Nederlanden ondersteunen.

De culturele en creatieve sector in Nederland verdient veel meer erkenning en structurele steun. Dit is niet alleen noodzakelijk vanwege de economische waarde van de sector, maar vooral vanwege haar onmisbare rol in het creëren van een toekomstbestendige, veerkrachtige en verbonden samenleving. Dat stelt Triodos Bank in haar nieuwste rapport ‘Vooruitgang door verbeeldingskracht: de noodzaak van een sterke culturele sector’.

Volgens het rapport vormt de aanhoudende onderwaardering van kunst en cultuur een bedreiging, niet alleen voor de sector zelf, maar ook voor de bijdrage die zij levert aan andere sectoren en aan de brede welvaart in Nederland. Lambert de Pater, relatiemanager voor de kunst- en cultuursector bij Triodos Bank: “Het risico is dat we kunst reduceren tot een luxeproduct, terwijl ze in werkelijkheid een levensader vormt voor verbeeldingskracht, innovatie en samenleven. Dit is hard nodig bij de grote uitdagingen waar we als samenleving momenteel voor staan.” Daarnaast zijn culturele en creatieve ondernemers economisch van groot belang. De sector telt meer dan 120.000 banen, 139.000 zelfstandigen en is goed voor ruim 2,4% van het Nederlandse bbp. Indirect is de impact nog veel groter, met positieve effecten op innovatie, het vestigingsklimaat en de leefbaarheid van steden en dorpen.

De campagne Small is Better is een manifest dat oproept om kleine en middelgrote podia centraal te stellen in de verdere ontwikkeling van de livemuzieksector. Het initiatief wordt gedragen door een brede coalitie van Europese partners – waaronder muzieknetwerken, podia, festivals, universiteiten en ecologische experts – en bouwt voort op onderzoek en praktijkervaring in samenwerking met honderden podia en festivals. De kern: hoe kunnen we artiesten blijven ondersteunen en internationaal laten bewegen, terwijl we tegelijkertijd de ecologische impact van live muziek verkleinen?

Small is Better stelt dat kleine podia (tot 300 bezoekers) en middelgrote podia (tot 2000 bezoekers) de ruggengraat vormen van een duurzame en veerkrachtige popsector. Ze spelen een onmisbare rol in talentontwikkeling, artistieke vernieuwing en het toegankelijk houden van cultuur. Bovendien bieden ze een realistischer en eerlijker antwoord op de klimaatuitdagingen waar de sector voor staat.

Van 27 t/m 29 maart organiseert het Mondriaan Fonds een nieuwe editie Prospects tijdens Art Rotterdam. De tentoonstelling laat het werk zien van 92 startende kunstenaars. Alle kunstenaars ontvingen in 2024 een financiële bijdrage binnen de regeling Kunstenaar Start van het Mondriaan Fonds. 

Het Mondriaan Fonds organiseert de tentoonstelling Prospects jaarlijks tijdens Art Rotterdam om de zichtbaarheid van startende kunstenaars een extra impuls te geven. Door de nabijheid van Art Rotterdam kunnen kunstprofessionals en verzamelaars, maar ook een brede groep geïnteresseerden kennismaken met het werk van deze veelbelovende kunstenaars.

Kunst als medicijn? Volgens bijzonder hoogleraar Arts & Wellbeing Janine Stubbe is dat geen overdreven uitspraak. In haar onderzoek naar de relatie tussen kunst en gezondheid ziet ze keer op keer hoe creativiteit mensen helpt die vastlopen in woorden. Niet iedereen kan zijn problemen of trauma’s benoemen, legt Stubbe uit in een interview voor Studio Erasmus. “Met dans, muziek of schilderkunst wordt het mogelijk om op een andere manier te communiceren over gevoelens en trauma’s.” In Studio Erasmus spreken wetenschappers en docenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam over actualiteit en het laatste academische onderzoek.

De komende twee jaar onderzoekt HKU samen met Fontys en een breed consortium van culturele organisaties, brancheverenigingen, ondersteunende instellingen, Rijkscultuurfondsen en private fondsen hoe culturele organisaties en fondsen met behulp van artistieke en participatieve methodes impactgericht kunnen werken. Het project wordt geleid door het HKU-lectoraat Waarde(n)vol ondernemen in en door de kunsten.

Van kunstpraktijken wordt steeds vaker verwacht dat ze maatschappelijke verandering teweegbrengen en bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken. In de praktijk is het sturen op en aantonen van impact ingewikkeld. Organisaties hebben behoefte aan kwalitatieve methodes die recht doen aan hun manier van werken en aan de impact die ze genereren bij deelnemers en andere stakeholders. Er zijn handvatten nodig voor het sturen op, evalueren en faciliteren van maatschappelijke impact in het sociale domein.

Sinds begin dit jaar heeft Nederland er zes nieuwe musea bij: het gaat om monumentale panden van Hendrick de Keyser Monumenten die zich nu officieel museum mogen noemen. Van een weelderig landgoed in de duinen tot een rijtjeshuis uit de jaren vijftig in Hilversum.

De vereniging koopt en restaureert dit soort historische gebouwen in heel Nederland - het zijn er momenteel ruim 450 en ieder jaar komen er meer bij. Vaak worden ze gewoon bewoond of zijn ze te huur als vakantieverblijf. Zes van die panden voldoen nu aan alle voorwaarden om bij de Museumvereniging te worden ingeschreven - ze kunnen daardoor ook met de Museumkaart bezocht worden.

Tussen ‘talent’ en ‘gearriveerd’ zit een periode waarin het voor veel musici een kwestie van overleven is. Of ze haken af, zoals fluitiste Ilonka Kolthof. ‘Conservatoria leiden studenten op voor een beroep dat bijna niet meer bestaat.’ 

Toen Ilonka Kolthof fluitiste was, kon ze van haar werk amper bestaan. Ze woonde op één kamer, had nooit geld voor kleding of eigen meubels en kon geen nieuwe fiets kopen als haar oude kapot ging. Ze speelde door als ze ziek was, want ze kon het geld niet missen. Het is een situatie die veel klassieke musici bekend voor zal komen. Want het maar net kunnen redden, is heel gewoon in de klassieke muziek. Een mooi verlichte zaal, prachtige muziek, een chique lange jurk of een smoking: een concert geeft het publiek een gevoel van weelde. Maar achter de schermen wordt vaak genoeg na afloop een minimaal geldbedrag overhandigd.

Kolthof gooide uiteindelijk het roer om, werkt nu als communicatieadviseur en woordvoerder bij de Raad voor Cultuur en runt een adviespraktijk voor musici. Ze helpt musici om met betere pr aan meer opdrachten te komen. En ze adviseert musici die worstelen om rond te komen en ook overwegen om te stoppen.

Duurzaam bouwen begint met zo veel mogelijk gebouwen en materialen hergebruiken. Dat scheelt grondstoffen, afval en CO₂-uitstoot. Architecten zien het als hun taak om een nieuwe esthetiek voor deze circulaire aanpak te ontwikkelen. De bouwsector verbruikt 50 procent van alle grondstoffen en veroorzaakt 40 procent van alle CO2-uitstoot en 40 procent van de afvalproductie. Het is duidelijk dat die cijfers fors omlaag moeten om de doelen uit het klimaatakkoord te behalen. Dat kan door beton en staal te vervangen door ‘biobased’ materialen. Deze ‘houtbouwrevolutie’ begint inmiddels op gang te komen. Maar de grootste impact is te bereiken door te werken met bestaande gebouwen en materialen. Daarmee wordt zowel de afvalberg als de CO2-uitstoot gereduceerd, en er zijn geen nieuwe grondstoffen nodig. 

‘Het is belangrijk dat bevlogen architecten en opdrachtgevers laten zien wat er mogelijk is met hergebruik’, zegt Vincent Gruis, sinds 2011 hoogleraar housing management aan de Technische Universiteit Delft, en gespecialiseerd in circulair bouwen. ''Om echt een slag te maken, moet je de organisatie van de bouw aanpakken.’ Daarom meldt Gruis zich met het initiatief Nationale Aanpak Hergebruik Bouwmaterialen bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Hij ziet een systeem voor zich waarbij producenten gebruikte gebouwcomponenten terugnemen en opknappen. Ook moet er een nationale marktplaats voor tweedehands bouwmaterialen komen. Op die manier moet in 2035 minimaal 15 procent van het materiaal hergebruikt worden. Dat betekent een verdubbeling ten opzichte van de huidige situatie.

Het Culturele Doelgroepenmodel is uitgebreid. De Culturele Doelgroep Proevende Buitenwijkers is opgesplitst in twee nieuwe subgroepen: de Bruisende Buitenwijkers en Ontspannen Buitenwijkers. Deze wijziging wordt in de komende periode doorgevoerd. Aanleiding voor deze wijziging is dat de Proevende Buitenwijkers, met name in de ‘randen van Nederland’, een grote omvang heeft. Door deze doelgroep verder te differentiëren, wordt het mogelijk om gerichter te werken en beter aan te sluiten bij de specifieke kenmerken en behoeften van de verschillende subgroepen. 

Om de continuïteit van bestaande analyses te waarborgen, blijft de overkoepelende groep Proevende Buitenwijkers naast de twee nieuwe subgroepen bestaan. Dit maakt het mogelijk om historische en toekomstige data met elkaar te blijven vergelijken.

Het Nederlandse initiatief Cineville, dat sinds 2009 een succesvol abonnement voor onbeperkt filmbezoek in onafhankelijke bioscopen biedt, heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een internationaal model voor publieksbinding binnen de culturele sector. Inmiddels is Cineville niet alleen actief in Nederland, maar ook in België, Oostenrijk, Duitsland en - sinds april 2025 - in Zweden. Wat begon als een cultureel ondernemersidee met een sterke lokale verankering, groeit nu via Europese samenwerking uit tot een netwerk dat zowel filmtheaters als filmliefhebbers verbindt.

In 2024 ontving Cineville met het project CINERGY – Cinema innovation through new subscription-based business models in Europe  een Europese bijdrage van ruim 900.000 euro. Die steun gaf ruimte aan een volgende stap in de digitalisering van het model: de ontwikkeling van tools die het publiek niet alleen in cijfers vangen, maar ook in gedrag en voorkeur leren lezen. “De Europese steun kwam precies op het juiste moment,” zegt Samir Azrioual, directeur van Cineville. 

Op de website van fairPACCT staan de index-verhogingen van fair pay salarissen en zzp-tarieven t/m 2026. Er zijn op dit moment actuele tabellen met fair pay salarissen en/of zzp-tarieven vanuit alle 12 Ketentafels voor 14 beroepsgroepen beschikbaar. Hier is voor zeven groepen een definitieve index-verhoging doorgevoerd, bij de andere zeven betreft het een index-prognose. Ter aanvulling op de tabellen zijn er vanuit zeven ketentafels online rekentools beschikbaar. Met behulp daarvan kunnen werkenden en werkverleners per activiteit en/of opdracht uitrekenen wat een fair pay salaris of tarief is.