Trends & Ontwikkelingen

De sector cultuureducatie is volop in beweging. Recent brancheonderzoek van Cultuurconnectie laat zien met welke ontwikkelingen en uitdagingen organisaties te maken hebben, zoals veranderingen in financiering en een lichte daling van het bereik. Deze ontwikkelingen vragen niet alleen om inzicht in resultaten, maar ook om een proactieve benadering van data. 

Hoe kun je data gebruiken om ontwikkelingen vroegtijdig te signaleren en beter voorbereid te zijn op wat komen gaat? Planned Culture organiseert op 17 november een digitale bijeenkomst om de antwoorden op deze vragen te onderzoeken.

Verspreid over het land laten leden van Cultuurconnectie dagelijks zien wat de kracht van cultuurbeoefening doet. Ook Cultivier. 

Cultivier brengt workshops en voorstellingen naar 820 scholen in heel Nederland, ook op plekken waar het culturele aanbod minder vanzelfsprekend is. Directeur Sjoerd Berendsen vertelt hoe een cultuurdocent in korte tijd iets bij een leerling in beweging kan zetten, waarom juist de ontmoeting met een kunstenaar zo waardevol is en hoe slimme automatisering helpt om daar meer tijd voor vrij te maken.

De popsector beschikt over een relatief sterk ecosysteem voor talentontwikkeling, waarin regionale popkoepels een belangrijke verbindende rol spelen tussen muzikanten, podia, opleidingen en andere partners. Zij ondersteunen talent via coaching, ontwikkeltrajecten, netwerkactiviteiten en showcases. Talentontwikkeling staat daardoor nadrukkelijk op de agenda van de sector, onder meer via het Convenant Talentontwikkeling in de Popmuziek 2025–2027.

Tegelijkertijd signaleren veel popkoepels knelpunten. Vooral financiële beperkingen en een gebrek aan capaciteit bemoeilijken de ontwikkeling van nieuwe activiteiten. Ook maken relatief weinig cultuurbeoefenaars gebruik van het aanbod. Daarnaast hebben poppodia steeds minder ruimte voor risicovolle programmering van nieuw talent. Hierdoor komt de doorstroom van opkomende muzikanten onder druk te staan. Volgens LKCA zijn duurzame financiering, samenwerking en continuïteit essentieel om het talentecosysteem toekomstbestendig te houden.

De organisatoren van Paaspop, Harmony of Hardcore en 7th Sunday Festival doen een laatste verwoede poging om de prettaks van tafel te krijgen. „Ook als Meierijstad de belasting verlaagt tot 1,50 euro per kaartje, zijn de festivals nog steeds een verdienmodel en dat is oneerlijk.”

De discussie over de vraag of Meierijstad een belasting moet invoeren voor de drie grote muziekfestivals loopt al anderhalf jaar. Donderdag 5 november valt een besluit; de raadscommissie praat er donderdag 29 oktober al over.

De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met een hervorming die het aantal lokale omroepen terugbrengt van ruim tweehonderd tot maximaal tachtig. De nieuwe wet moet ervoor zorgen dat deze omroepen sterker worden. Het stelsel gaat in op 1 januari 2028.

Het idee is dat er met minder omroepen meer financiële ruimte is om de journalistieke kwaliteit te verbeteren. Lokale omroepen worden nu nog gefinancierd vanuit de gemeenten, maar door de nieuwe wet verschuift die verantwoordelijk naar het Rijk.

Het Nederlandse cabaret staat er goed voor, zei Volkskrant-cabaretrecensent Joris Henquet in De Staat van het Cabaret 2026. ‘Ik moet hier bekennen dat ik het eigenlijk wel een goed seizoen vond. Of misschien zelfs wel: een uitzonderlijk goed seizoen.’ Hij deelde zijn visie op het veld vorige week op het Cabaretgala in Theater Diligentia.

Twintig Europese muziekorganisaties, waaronder IMPALA, ESNS, GESAC en YOUROPE, verzetten zich tegen een voorgestelde bezuiniging van 30% op het Europese financieringsprogramma AgoraEU.

In een gezamenlijke verklaring roepen zij de EU-lidstaten en het Ierse voorzitterschap op het oorspronkelijke budget van 8,6 miljard euro te herstellen en structurele financiering voor de muzieksector veilig te stellen. De verklaring, volgt op een voorstel om het budget voor AgoraEU voor de periode 2028–2034 terug te brengen van 8,6 miljard naar circa 6 miljard euro. Volgens de ondertekenaars raakt deze verlaging de culturele, media- en democratiesector onevenredig hard. 

Hobby Centrum Mill heeft een bijdrage van 10.000 euro veiliggesteld voor haar toekomstige huisvesting. Het bedrag wordt beschikbaar gesteld door Rabobank Land van Cuijk & Maasduinen en is bestemd voor de realisatie van een nieuwe hobby- en ontmoetingsruimte in Cultureel Centrum Myllesweerd.

Van religieuze beelden tot abstracte sculpturen: de campus van Tilburg University staat vol kunst. Maar wat voor kunstcollectie is er in de afgelopen honderd jaar eigenlijk samengebracht? In aanloop naar het eeuwfeest in 2027 neemt Maartje van den Heuvel de collectie onder de loep.

De website van Tilburg University maakt duidelijk dat de kunstwerken er niet zomaar als versiering staan. Samen maken ze van de campus een Denkraum dat uitnodigt tot reflectie. 

Na anderhalf jaar verbouwen heropent Gashouder eind oktober in het Amsterdamse Westerpark als onafhankelijk cultuurpodium. Van Nederlandse hiphop tot ligconcerten, de voormalige gasopslag wil meer zijn dan een feestlocatie. Met een capaciteit van 3.500 bezoekers vult Gashouder het gat tussen Paradiso en Melkweg (beide 1.500) en AFAS Live (6.000).

013-directeur Frens Frijns noemt de komst van Gashouder „spannend”: hij had „liever gehad dat-ie er niet was geweest”. Er is al langer sprake van concurrentie met Amsterdam. „We verliezen ook acts aan Paradiso, terwijl ze daar een derde verdienen. Dat is wat Amsterdam doet.” Hij verwacht grotere artiesten kwijt te raken, wat ook het imago van 013 raakt. Maar er liggen kansen als artiesten één grote show in AFAS Live verruilen voor twee kleinere

Dit najaar staat voor Stichting De Best Verzorgde Boeken in het teken van herdenken, vieren en vooruitkijken. De organisatie bestaat honderd jaar en presenteert vanaf 7 november de jaarlijkse selectie van De Best Verzorgde Boeken in het Stedelijk Museum Amsterdam. Tegelijkertijd wordt stilgestaan bij het plotselinge overlijden van directeur Esther Scholten, die ruim tien jaar een centrale rol speelde binnen de stichting.

De internationale livemuziekmarkt is definitief een markt van twee snelheden geworden: stadion- en arenashows van de grootste sterren en clubshows van opkomende acts doen het goed, terwijl artiesten in het middensegment het steeds zwaarder hebben. Dat is de belangrijkste conclusie van de Global Promoters Report 2026 van het Britse vakblad IQ Magazine, dat op 20 oktober verscheen en 76 landen onder de loep neemt.

Hoeveel mensen doen aan sport, en aan welke vooral? Welke culturele hobby’s hebben mensen? Hoe is dit veranderd tussen 2014 en 2024, en in welke mate is dat veranderd tijdens de coronapandemie? Verschilt sport- en culturele hobbydeelname tussen verschillende groepen? Het CBS brengt de sportdeelname en beoefening van culturele hobby’s tussen 2014 en 2024 in kaart.

Het Fonds voor Cultuurparticipatie en VSBfonds sluiten aan bij maakdekunst, de gezamenlijke werkwijze van het Cultuurfonds en voordekunst voor meervoudige cultuurfinanciering. Daarmee brengen nu vier partijen hun financieringsmogelijkheden dichter bij elkaar. Niet de afzonderlijke regelingen of fondsen, maar het plan en de vraag van de aanvrager staan centraal. 

Via één vooraanvraag kijkt maakdekunst welke ondersteuning, financieringsvorm en financier het beste passen. Voordekunst en het Cultuurfonds willen met dit initiatief de samenwerking binnen de culturele sector bevorderen. “Kunst ontstaat niet zomaar – kunst maak je samen,” aldus de initiatiefnemers.

Het Fonds voor Cultuurparticipatie voert een aantal veranderingen door binnen de huidige beleidsperiode 2025-2028. Door meer focus aan te brengen zorgen we ervoor dat regelingen toegankelijker, uitvoerbaarder en toekomstbestendiger worden en dat aanvragen een gelijkere kans krijgen op behandeling en beoordeling. Later dit najaar maken we per projectregeling bekend hoe de wijzigingen eruitzien, wanneer projectregelingen openen en welke voorwaarden gelden. Vanaf 2027 voeren we de wijzigingen verder uit.

Voor de resterende beleidsperiode in 2027 en 2028 versterken we de projectregelingen binnen de programmalijnen Amateurkunst, Co-creatie en Cultuureducatie. We brengen meer focus aan door ons aanbod te vereenvoudigen. Om aanvragen op een transparantere en gelijkere manier te behandelen, gaan we werken met een gefaseerd aanvraagproces op de meest overvraagde regelingen. 

De kabinetsplannen voor cultuur maken het beleid goedkoper en transparanter. En in het huidige stelsel zitten genoeg mogelijkheden voor vernieuwing, schrijft kunstsocioloog Quirijn van den Hoogen. De eerdere opiniebijdrage van Joost Heinsius en Henk Krijnen bevat volgens hem een paar denkfouten. 

Goddank zijn die kunstenaars afwezig in zo’n beleidsstuk. De minister gaat helemaal niet over kunstenaars, noch over de kunst zelf. Het is in Nederland een goed gebruik dat er (forse) afstand is tussen wat politici en ambtenaren doen en wat kunstenaars maken en tonen aan een publiek.

Na 100 dagen is Sonsbeek 2026: ‘Ik hoef geen tuin, ik deel een park’ op 11 oktober afgesloten. Meer dan 155.000 bezoekers zagen de dertiende editie in Park Sonsbeek, bij partnerinstellingen en in de Arnhemse binnenstad, en ruim 500.000 mensen kwamen de werken in het voorbijgaan tegen.

De minister verbouwt het cultuurbestel, maar vergeet de vernieuwing, schrijven politicologen Joost Heinsius en Henk Krijnen. Letschert belooft minder bureaucratie en meer zekerheid, maar laat de kern onbesproken: voor welke kunst, voor welke kunstenaars en voor welk publiek moet het bestel er eigenlijk zijn?

Gevestigde kunst verdient publieke steun. Alleen: traditionele kunstvormen zijn stevig verankerd in het bestel, terwijl nieuwe vormen telkens opnieuw hun waarde moeten aantonen. Kunstpraktijken midden in de samenleving zijn doorgaans afhankelijk van tijdelijke projectsubsidies.

Kunstenaars en carnavalsverenigingen kunnen in hun handjes knijpen. De gemeente Montferland wil vanaf 2027 structureel meer geld beschikbaar stellen voor kunst en cultuur. Daarbij is het versterken van deze sector geen doel op zich, maar draagt het bij aan iets groters: samenbrengen en verbinden.

Wethouder Polman: "De achterliggende gedachten is dat kunst en tradities mensen samenbrengen en zo ook eenzaamheid wordt tegengegaan. Het verbetert de leefbaarheid en daarmee gezondheid in onze gemeente."

Twintig jaar lang is Willem van Zeeland al fervent DDW-bezoeker, maar dit jaar loopt hij er voor het eerst rond als directeur. Het ED liep de laatste twee uur op zondag met hem mee. „Het valt echt op hoe veel belangstelling er is vanuit Azië.”

Via de Regeling Activiteitenprogramma’s creatieve industrie worden in 2027-2028 zestien culturele instellingen ondersteund. Met een tweejarig activiteitenprogramma zullen de instellingen bijdragen aan de kwaliteit, ontwikkeling en professionalisering van de Nederlandse creatieve industrie.

Onder de 16 toekenningen zijn twee organisaties die in Eindhoven gevestigd zijn: New Order of Fashion en STORE. Zij hebben beiden niet eerder meerjarige ondersteuning van het Stimuleringsfonds ontvangen. 

Het Muziekinstrumentenfonds is in één klap een hoop instrumenten rijker. Het gaat om 25 historische strijkinstrumenten van onder meer Amati, Gagliano en Ruggeri.

Een aanzienlijk deel is nog in authentieke Barokke staat. Het Muziekinstrumentenfonds kreeg de collectie overgedragen van een stichting die al langer op zoek was naar een nieuw onderdak voor de collectie. De voorwaarden waren duidelijk: de instrumenten moesten niet alleen professioneel beheerd worden, ook moesten ze bespeeld blijven worden. En dat is precies waar het Muziekinstrumentenfonds voor staat; ze koppelen talent aan een topinstrument. 

Club VHS, de enige videotheek van Amsterdam, zet een tandje bij. Wat in de zomer van 2025 begon op dertien vierkante meter en later uitgroeide tot een stevige ruimte met dito aanbod in de voormalige museumwinkel van Eye, wil verder doorontwikkelen tot een stabiele, vaste waarde in het meer-dan-streamen-segment.

Ismay Dotinga en Eli Knijff, oprichters en drijvende krachten achter Club VHS, vinden het tijd voor een professionaliseringsslag. Met een crowdfundingsactie hopen ze €15.000 bij elkaar te krijgen. Daarmee willen ze het aanbod, dat nu zo’n 3.000 voornamelijk ‘unstreamable’ titels bevat, verder uitbreiden. Er zijn plannen voor een professioneel verhuur- en kassasysteem, maar ook voor Club VHS-merchandise. Daarnaast wil de videotheek een podium bieden aan lokale makers en de marketing verbeteren.

Vrijdag 23 oktober was de laatste dag dat het mogelijk was publiekelijk te reageren op het wetsvoorstel over een nieuw publiek omroepbestel. Er zijn vooral zorgen over wat er met kunst en cultuur gaat gebeuren.

Tijdens de uitzending van Podium Klassiek op NPO 2 zijn de Edisons Jazz en Klassiek 2026 uitgereikt. Brad Mehldau ontving uit handen van presentator Floris Kortie de Edison Oeuvreprijs Jazz. De Edison Oeuvreprijs Klassiek ging naar Katia en Marielle Labèque. Ook pianist Cor Bakker viel in de prijzen: hij ontving de Edison Publieksprijs Jazz voor zijn album Momentum Vol.1.

De NAPK heeft gereageerd op de Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029 van minister van OCW Letschert. De vereniging  deelt haar ambitie om de toegang tot cultuur te vergroten, administratieve lasten te verlagen en het bestel toekomstbestendiger te maken. Binnen de vereniging zijn er echter grote zorgen over het voorgestelde proces, tijdspad en de gekozen oplossingsrichting.

Het Charlotte Köhler Stipendium (een aanmoedigingsprijs voor literair talent), gaat dit jaar naar Maarten Liebregts. Liebregts is vertaler van Japanse literatuur. Volgens de jury (Silvia Marijnissen, Ivo Smits en Remco Breuker) werkte Liebregts de afgelopen jaren aan een prachtig Nederlandstalig oeuvre van topschrijvers uit Japan. 

Schrijver Maite Karssenberg krijgt de Libris Geschiedenis Prijs voor haar biografie Dubbelleven. Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie.

De prijs voor het beste geschiedenisboek van het jaar werd uitgereikt door juryvoorzitter Frits Spits in een speciale uitzending van het VPRO-radioprogramma OVT. Karssenberg krijgt 20.000 euro. Het boek legt de "schrikbarend ondergeschikte rol van de vrouw in de 19e eeuw bloot", zegt de jury.

De gemeente Geldrop-Mierlo heeft een lijst samengesteld van 147 kunstwerken die worden afgestoten. De meeste van die werken zijn in gemeentelijk bezit gekomen via de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR).

Via de BKR-regeling kregen kunstenaars die niet van hun werk konden rondkomen een inkomen van de gemeente. In ruil daarvoor leverden zij kunstwerken. De regeling stopte in 1987 en de werken kwamen in depots terecht. Die werken kunnen worden teruggevraagd door de kunstenaar of de erven.

Volwassenen met een laag inkomen in Son en Breugel kunnen steun krijgen voor sport of cultuur. Het Volwassenenfonds betaalt maximaal 300 euro per jaar voor lidmaatschap of materialen. De gemeente Son en Breugel wijst inwoners op de regeling, omdat sportverenigingen en culturele instellingen voor iedereen bereikbaar moeten zijn. De vergoeding geldt voor één volwassene en kan worden gebruikt voor sport of cultuur.

De gemeente Someren houdt een eerste Cultuurcafé voor inwoners, makers, vrijwilligers, jongeren, verenigingen en andere belangstellenden. Donderdag 29 oktober staat bij Punt 18 aan de Postelstraat 18 het thema ‘De deur open voor cultuur’ centraal. De bijeenkomst gaat over cultuur in Someren. Deelnemers praten over de zichtbaarheid en vindbaarheid van cultuur, en over wat nodig is om cultuur te ontdekken, uit te proberen of eraan mee te doen.

De bandleden van Racoon zijn zaterdag benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. De onderscheiding werd uitgereikt door burgemeester van Goes, Cees van den Bos, voorafgaand aan het concert van de band in de Zeelandhallen. De Zeeuwse bandleden kregen de koninklijke onderscheiding voor hun bijdrage aan de Nederlandse muziek en voor hun langdurige inzet voor de provincie Zeeland en maatschappelijke doelen.

Nederland krijgt nieuwe landelijke radioprijzen. De audioafdelingen van DPG Media, Talpa en Mediahuis hebben de handen ineengeslagen voor de Nederlandse Radio Awards. De awardshow met de uitreiking van de Kristallen, zoals de prijzen worden genoemd, is op 2 februari 2027 in het Amsterdamse theater DeLaMar.

Afgelopen januari kwam er een einde aan de traditionele Gouden RadioRing, die twintig jaar in verschillende categorieën werd uitgereikt. Reden voor organisator AvroTros om ermee te stoppen waren de bezuinigingen bij de publieke omroep. De grote spelers op de radiomarkt stelden toen meteen al zich daar niet bij neer te leggen.