Trends & Ontwikkelingen

Het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam gaat niet voor 2033 open. De gemeente heeft extra tijd nodig voor het ontwerp, de vergunningen, de inspraakdagen en de aanbesteding. Eerder werd gemikt op 2030. De gemeente sluit niet uit dat het project verdere vertraging oploopt. De aanvankelijke planning uit 2024 was ‘slechts globaal van aard’, schreven de verantwoordelijke wethouders Hendrik Jan Biemond (Kunst en Cultuur) en Elise Moeskops (Gemeentelijk Vastgoed) donderdag in een brief aan de gemeenteraad.

Er is een tekort van 22,3 miljoen euro voor de bouw. De museumorganisatie zoekt ondertussen naar een tijdelijke locatie zodat er alvast tentoonstellingen kunnen worden gemaakt en de collectie kan uitbreiden.

Wie de open studio’s van de Jan van Eyck Academie in Maastricht bezoekt, vindt achter elke deur iets anders: video- en geluidskunst, rituelen, schilderijen en performances over voedsel. In ateliers en labs experimenteren kunstenaars met verf van hibiscus en sojamelk of creëren ze zelf zoutkristallen. Op een radiator in het trappenhuis liggen plakken kaas te drogen, met erbij een bordje: ‘Don’t touch or eat. It’s art!’

Gedurende drie dagen laten veertig kunstenaars die een jaar lang in Maastricht wonen en werken hier hun kunst en work in progress zien. Ze hebben felbegeerde ‘postdoc’-opleidingsplekken, als vervolgopleiding na de kunstacademie. De kunstenaars zijn geselecteerd uit meer dan tweeduizend aanmeldingen en afkomstig uit 31 verschillende landen. De Volkskrant licht er 4 talenten uit. 

Na zes intensieve weken zit BredaPhoto er weer op. De editie van 2026 leidt tot grote tevredenheid bij festivaldirecteur Friso Wijnen. „Ik schat dat we evenveel bezoekers kregen als twee jaar geleden. En we slagen steeds beter in het doel om het festival écht van de stad te maken.” 

Waar Wijnen ook heel blij mee is: „Ons thema rond troost en veerkracht sprak veel mensen aan. Dat merkte ik ook bij de groepen die ik zelf rondleidde. Fotografie is de kern, maar BredaPhoto vertelt verhalen. Ook dit jaar waren er lovende recensies van binnen- en buitenlandse media over BredaPhoto. De brede waardering is geweldig, maar we slagen er steeds beter in om BredaPhoto een evenement van de stad te laten zijn.”

Nederland doet volgend jaar toch niet mee aan het Eurovisiesongfestival. De NPO moet terugkomen op een eerder besluit om toch een Nederlandse artiest naar het evenement te sturen, nadat omroep Avrotros zich eerder had teruggetrokken.

De NPO meldt dat in overleg met het College van Omroepen is besloten de ‘pauzeknop’ in te drukken in de voorbereidingen rond het Eurovisiesongfestival. ‘Na gesprekken met omroepen blijkt er op dit moment onvoldoende draagvlak om in 2027 deel te nemen’, aldus de NPO in een verklaring.

Rudi Fuchs was directeur van het Van Abbemuseum in Eindhoven, het Haagse Gemeentemuseum en het Stedelijk Museum in Amsterdam. Als directeur ging hij altijd uit van de kunst en de kunstenaars. Met zijn eigenzinnige aanpak vierde hij grote successen, maar oogstte ook kritiek.

Maandag werd bekend dat Rudi Fuchs afgelopen zondag op 84-jarige leeftijd is overleden. Hij verbleef al enige jaren in een verzorgingshuis aan het Amsterdamse Museumplein.

Emily Ansenk begint in februari als directeur van het Amsterdamse filmmuseum Eye. De 56-jarige kunsthistorica wordt de opvolger van de huidige interim-directeur, financieel adviseur John Middelweerd. 

Eye kwam de voorbije jaren meermaals in het nieuws vanwege financiële problemen. De voormalige leiding ontsloeg elf medewerkers en bezuinigde in 2026 en 2027 circa 2,25 miljoen euro, waardoor er nog maar twee tentoonstellingen per jaar kunnen worden georganiseerd.

Het Tilburgse Dwaalgebied een jazzfestival: Take Five. Binnenkort al. „We beginnen binnen.” Dat vertellen Renée Blommaert en Mirte van der Sanden, de horecaonderneemster van Steck013 aan de Vijfsprong. Het festival op zondag 8 november is gratis toegankelijk en strijkt neer op vijf plekken in het dwaalgebied: De Burgerij, De Harmonie, Dees, Steck en Paradox.

De lokale horeca zit achter het festival, samen met Sophie Sanders en Renée Blommaert die Club PARA organiseren in jazzpodium Paradox. Ze halen met PARA (vooral) jongeren het podium binnen. 

Het Zwanenmeer, de Vijfde van Beethoven en kunst- en lichtinstallaties: het is allemaal te zien tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE), dat op 25 oktober is begonnen. Het grootste evenement voor elektronische muziek ter wereld viert dit jaar zijn 30-jarig bestaan. Tienduizenden muziekprofessionals en dj's zijn deze dagen in Amsterdam om elkaar te ontmoeten, zaken te doen en op te treden.

Wat ooit begon als een conferentie over dancemuziek voor een paar honderd kenners in debatcentrum De Balie, is uitgegroeid tot een cultureel evenement met onder meer panels, festivals en feesten door de hele stad. 

De Tweede Kamer heeft op 13 oktober ingestemd met een wijziging van de Wet markt en overheid. De nieuwe regels moeten oneerlijke concurrentie door overheden tegengaan. De wetswijziging kan ook relevant zijn voor de culturele sector, bijvoorbeeld wanneer gemeenten culturele accommodaties exploiteren of vastgoed tegen gunstige voorwaarden beschikbaar stellen.

Brabant C is een ondernemend publiek-privaat cultuurfonds dat investeert in cultuur in Brabant met als doel blijvende maatschappelijke impact te realiseren. 

Brabant C sprak met Marie-José, projectleider bij Theater aan de Parade, Annemarie, relatiemanager bij Philzuid, en Jurjen, zakelijk manager bij Opera Zuid, over de impact van Opera op de Parade. Met steun vanuit de ASML x Brabant C-financieringsregeling kreeg het evenement dit jaar een extra dimensie: het participatieprogramma rondom Opera op de Parade, waarmee bezoekers zelf opera konden zingen en ervaren.

Pianist Brad Mehldau is winnaar van de Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026. De jury prees onder meer zijn ‘unieke improvisatietalent’. Met weergaloze overgangen weet hij grote klassiekers aan elkaar te verbinden. In de Volkskrant een interview. 

Vanaf deze woensdag doffen fuifnummers zich op voor de dertigste editie van ADE. Maar buiten deze feestweek lopen de dansvloeren juist leeg, ziet Imogen Willetts. De Britse historica maakt zich zorgen over de uitgaanscultuur. ‘We zullen de roes van collectieve vervoering nooit via een scherm kunnen voelen.’

Ook in Nederland dreigen lege planken in boekwinkels, als een antiterreurwetsvoorstel wordt aangenomen, waarschuwt Joke J. Hermsen. De aanscherping van de antiterreurwetgeving in het Verenigd Koninkrijk, maar ook in Frankrijk en Nederland, heeft tot gevolg dat het grootste goed van een democratie, namelijk de vrijheid van meningsuiting, en in het verlengde daarvan de artistieke vrijheid, in het gedrang komen.

Het openlijk uiten van je politieke mening of sympathie behoort tot de fundamenten van de democratie, maar kan in het nieuwe Nederlandse wetsvoorstel als strafbaar feit worden aangemerkt. De Nederlandse regering moet dit wetsvoorstel volgens Hermsen grondig heroverwegen, zo niet van tafel vegen, om de artistieke vrijheid te beschermen en situaties als die van Sally Rooney in Nederland te allen tijde te voorkomen. Zo niet, dan dreigen ook hier lege planken in de boekwinkels.

Louise Osieka (36) wordt per 1 januari 2027 de nieuwe algemeen en artistiek directeur van Bonnefanten in Maastricht. Zij volgt Stijn Huijts op, die na bijna vijftien jaar met pensioen gaat. De Vlaamse Osieka is van huis uit kunsthistoricus. Osieka heeft tien jaar ervaring als curator en directeur van culturele organisaties. 

‘Met Osieka kiest Bonnefanten voor een nieuwe generatie cultureel leiderschap: artistiek uitgesproken, ondernemend en verbindend, stevig geworteld in Limburg en de Euregio en met een vanzelfsprekend internationale blik’, zo verklaart het museum.

Rijksmuseum Meermanno in Den Haag heeft het naastgelegen pand aan de Prinsessegracht 32 gekocht. Met de aankoop krijgt het museum er ongeveer driehonderd vierkante meter aan ruimte bij. Het boekenmuseum wil er een studiecentrum met een depot inrichten, zodat de collectie die nu deels elders is opgeslagen bij het museum kan worden ondergebracht. De uitbreiding maakt deel uit van een vernieuwingsplan dat eind 2030 gereed moet zijn.

De gemeente Utrecht houdt vast aan het besluit om de subsidie aan Architectuurcentrum AORTA vanaf 2028 te beëindigen. Een gesprek tussen de gemeente en het architectuurcentrum heeft daar geen verandering in gebracht. Ook een zoektocht naar alternatieve financiering heeft niets opgeleverd. Daarmee blijft ook de toekomst van de Rietveldprijs en de Dag van de Architectuur onzeker.

Tientallen directeuren van Groningse musea en culturele instellingen vragen de Rijksuniversiteit Groningen het Universiteitsmuseum open te houden. Dit doen ze in een gezamenlijke verklaring.

Woensdag hoorde de directeur van het Universiteitsmuseum dat de RUG ’zijn’ museum wil sluiten om geld te besparen. Naast het universiteitsmuseum wil het cvb meer diensten afstoten. „Hiermee zet de universiteit een streep door onze positie in de maatschappij en de provincie Groningen”, zegt Lars Hendrikman, directeur van het Universiteitsmuseum. „Dit is een onbegrijpelijke keuze.”

Cultuur Eindhoven bestaat dit jaar 10 jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum spreekt Cultuur Eindhoven mensen die de afgelopen tien jaar hebben bijgedragen aan het culturele leven in Eindhoven. Dit keer is dat Tanja Mlaker. Als directeur stond zij aan de basis van Cultuur Eindhoven en gaf zij de organisatie de afgelopen tien jaar vorm. "Ik wilde dat we voor de sector een kritische vriend zouden zijn.”

Volgens Tanja is de impact van Cultuur Eindhoven het duidelijkst zichtbaar in die ontwikkeling van de sector. "De dynamiek is groter geworden. Er gebeurt meer. Ook zijn we erin geslaagd om het gesprek vaker over het grotere geheel te voeren." 

De Nederlandse nachtcultuur krijgt op lokaal niveau steeds meer erkenning, maar landelijk blijft die achter. Met de Nationale Agenda Nachtcultuur pleiten de Boekmanstichting, Podiumkunst.net en VibeLab voor een volwaardige plek voor nachtcultuur in het nationale kunst- en cultuurbeleid. 

De Nationale Agenda Nachtcultuur benoemt drie samenhangende prioriteiten die om gezamenlijke inzet vragen: 1. Geef nachtcultuur een volwaardige plek in het nationale cultuurbeleid. 2. Bouw aan een landelijke kennisbasis voor de nacht. 3. Bewaar het culturele geheugen van de nacht. 

In de week waarin Eindhoven bruist van kunst en design, lijkt de vraag een steen in de vijver: waar is het eigenlijk goed voor, al die creativiteit? Wat schiet de economie ermee op? Voormalig ASML-ceo Peter Wennink en topeconoom Barbara Baarsma krijgen de microfoon.

Van wat er nog niet is, kun je je alleen een voorstelling maken. En daarvoor heb je creativiteit en voorstellingsvermogen nodig, stelt Wennink: „Je weet waar je ongeveer naartoe wilt en al slalommend ga je die kant op.” Baarsma rekent het gewoon voor: zonder ‘verbeeldingskracht’ gaat onze economie niet meer groeien.

Europa, en de wereld, staan voor enorme uitdagingen. Op het gebied van duurzaamheid bijvoorbeeld, of inclusie, of digitalisering. Technologische innovaties kunnen helpen deze uitdagingen op te lossen. Maar hoe stimuleren we de adoptie van deze technologische innovaties? De sleutel is dat industrie, universiteiten en overheden nauwer samenwerken met de culturele en creatieve industrie (CCI’s) in open innovatie-ecosystemen. De Europese Unie wil weten hoe deze samenwerking een impuls kan krijgen.

Daarom is ruim drie jaar geleden ekip gestart, een initiatief dat door de EU wordt gefinancierd. ekip is een denktank die manieren zoekt om beter gebruik te maken van de sterke punten van deze sector. Universiteiten, adviesbureaus, creatieve organisaties en steden zijn allemaal vertegenwoordigd in ekip. 

Milou Klein Lankhorst onderzoekt in een essay waarom lezen steeds minder populair wordt, terwijl de maatschappelijke zorgen over ontlezing juist toenemen. Aanleiding zijn onder meer tegenvallende PISA-scores en de opkomst van smartphones, sociale media en AI. 

Hoewel lezen vaak wordt verdedigd met argumenten over kritisch denken, concentratie en democratisch burgerschap, betoogt Klein Lankhorst dat zulke rationele argumenten jongeren niet snel enthousiasmeren. Lezen is meer dan een nuttige vaardigheid: het is een unieke ervaring die verbeelding, verdieping en betrokkenheid mogelijk maakt. Door de geschiedenis heen heeft geletterdheid ons denken gevormd. Toch pleit ze ervoor lezen niet vooral als verplichting te presenteren, maar als bron van verhalen, betekenis en levenservaring.

Woensdag begint het Amsterdam Dance Event, juist in een tijd dat het nachtleven in het slop lijkt te zitten. Maar ook nu het uitgaansleven verandert, gebeuren er ’s nachts nog steeds de mooiste dingen, zien hartstochtelijk pleitbezorgers van de nachtcultuur.

Alle zorgelijke berichtgeving over verdwijnende en lege clubs gaat over die clubs als ondernemingen, niet over de cultuur, de drang om te experimenteren in de nacht en de zin van jongeren om uit te gaan. Juist in de alternatieve hoek bruist het. 

Ondanks alle pogingen van veel betrokken inwoners om De Singel in Edam te behouden als cultureel centrum lijkt het er op dat ook het nieuwe gemeentebestuur de puzzel van het vorige college volgt. Dit ondanks mooie woorden in de aanloop naar de verkiezingen.

Met ruim 3.000 handtekeningen heeft de lokale gemeenschap laten zien zeer betrokken te zijn bij alle ontwikkelingen. Maar zeer waarschijnlijk is een teruglopend bezoek aan de bibliotheek het gevolg.

Dat schrijvers van kleur dit jaar veel worden gelauwerd, raakt columnist Milouska Meulens meer dan ze zou willen. ‘Het zou zo vanzelfsprekend moeten zijn dat het me niet opvalt’, schrijft ze. Maar ze put hoop uit kinderen tijdens een schoolbezoek in Amsterdam-Zuidoost.

‘Ik hoop op kinderen en jongeren die opgroeien met zo veel schouders, dat het ze onverschillig laat wie Kinderboekenweekgeschenkauteur is, wie prijswinnaar en wie ambassadeur.’

De Brandstichters blijven ook komend seizoen voorstellingen organiseren in theater Het Klavier in Kaatsheuvel. De vier Kaatsheuvelse dj’s namen vorig jaar het initiatief om weer voorstellingen naar Het Klavier te halen. Na een succesvolle proef breidt de gemeente Loon op Zand de aanpak uit en gaat zij zelf ook activiteiten en voorstellingen programmeren.

De komende twee seizoenen wil de gemeente onderzoeken of een levendig theater haalbaar is en welke manier van programmeren daar het beste bij past. Daarna beslist de gemeenteraad hoe de toekomst van Het Klavier eruitziet. De cultuurfunctionaris van Loon op Zand krijgt tijdens de proef een grotere rol. 

Kunst en cultuur kunnen veel betekenen voor ouderen. Maar deelnemen aan bestaande activiteiten is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Wat als je het daarom omdraait? Niet de oudere gaat naar het kunstaanbod toe, maar de kunst komt naar de oudere. Dat is het uitgangspunt van het Ambulant Kunstteam van Cordaan. Kunstenaars en kunstdocenten werken samen met ouderen in persoonlijke kunsttrajecten. Na een succesvolle pilot bij Cordaan is het tijd voor een volgende stap: de opgedane kennis wordt beschikbaar voor andere zorgorganisaties.

Fonds Sluyterman van Loo stelt nu financiering beschikbaar voor zorgorganisaties die zelf een Ambulant Kunstteam willen opzetten. Organisaties kunnen maximaal € 16.000 aanvragen. Daarmee kunnen zij onder meer het startpakket van Cordaan inkopen en vier trajecten starten waarin kunstenaars aan ouderen worden gekoppeld.

Stichting Groev uit Rotterdam is een muziekschool voor mensen met een verstandelijke beperking. Maar liever spreken oprichters Levi Westra en Thijs Mijnster van mensen met speciaal talent. 

“Ieder persoon op aarde is gebaat bij een third place naast thuis en werk. Het is cruciaal dat wij die derde plek kunnen bieden”, zegt Levi. “Dat is namelijk de normaalste zaak van de wereld. En dat is precies wat we als muziekschool willen zijn.”

Veel jongeren hebben te maken met stress, prestatiedruk, eenzaamheid, onzekerheid of somberheid. Cultuurprofessionals kunnen zulke situaties tegenkomen. Dat betekent niet dat zij verantwoordelijk zijn voor het oplossen van mentale problemen. Hun kracht ligt juist ergens anders: zien, luisteren, verbinding bieden en, als dat nodig is, helpen om een volgende stap te zetten. 

Twee online tools zijn daarbij behulpzaam. De Checkers helpt de mensen rondom jongeren om die rol met meer vertrouwen te vervullen. In je bol geeft jongeren zelf een plek om informatie, herkenning en ondersteuning te vinden.

Ieder jaar dragen twee Europese steden de titel Europese Culturele Hoofdstad. Een stad en de omliggende regio staan een jaar lang in de schijnwerpers, met het hele jaar door culturele activiteiten. Inmiddels hebben Groningen, Nijmegen en Heerlen zich officieel kandidaat gesteld. Ook het Zuid-Hollandse Dordrecht wil Europese Culturele Hoofdstad worden, maar de Dordtse gemeenteraad moet nog wel een oordeel vellen over het voornemen.

Vier jonge kunstenaars hebben samen de Jan Naaijkensprijs 2026 gewonnen. Die prijs wordt toegekend in het kader van het Apprentice/Master (meester-gezel) traject. De uitslag is donderdag 15 oktober 2026 bekendgemaakt tijdens de opening van een expositie in Kunstpodium T. in Tilburg. Daar zijn tot en met 8 november de werken te zien van de deelnemende jonge kunstenaars. 

Het culturele landschap staat momenteel compleet in het teken van de late jaren negentig en de jaren 2000. Reboots van tv-series en films, comebacks van iconische bands en heruitgaven van retrogames volgen elkaar in snel tempo op. Wat op het eerste gezicht een normale generatiewissel lijkt, groeit volgens een uitgebreide analyse van The Economist uit tot de krachtigste nostalgiegolf tot nu toe. Een unieke combinatie van technologie, veranderende demografie en economisch conservatisme brengt het millenniumtijdperk massaal terug op de voorgrond.

Filmfestival Idfa is lang niet het enige cultuurevenement dat klem komt te zitten door de stijgende toeristenbelasting en hotel-btw in Amsterdam. Ook grote evenementen als ADE en Holland Festival of culturele centra als De Balie, die veel gasten uit het buitenland halen, melden dat het tot hogere toegangsprijzen en schralere programmering leidt.

Afgelopen zaterdag luidde filmfestival Idfa in Het Parool de noodklok over de torenhoge verblijfskosten in Amsterdam, die worden opgedreven door overheidsbeleid.