Trends & Ontwikkelingen

Amsterdam krijgt er een nieuw cultureel centrum bij. We trekken 15,2 miljoen euro uit voor de ontwikkeling van de Drenthhal in stadsdeel Oost. De bestaande Drenthhal wordt daarbij grondig gerenoveerd en vernieuwd. De voormalige fabriekshal moet een plek worden waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen organiseren en cultuur kunnen beleven.

Het gericht inzetten op cultuur bij woningbouw- en gebiedsontwikkelingen levert een belangrijke bijdrage aan de verbinding tussen bewoners in een wijk. Die conclusie trekt Studio Ruimte in een nieuw onderzoek. Op basis van drie praktijkvoorbeelden laten de onderzoekers zien hoe cultuur op een effectieve manier kan worden ingezet.

“Cultuur wordt in alle drie de gemeenten door bewoners niet als kunst, evenement of voorziening gezien, maar als het dagelijks samenleven. Ontmoeting, informele netwerken en herhalende ritmes vormen de kern van wat cultuur voor hen betekent. Juist omdat deze vormen (deze sociale infrastructuur) weinig zichtbaar zijn, blijven zij in beleid en processen vaak onderbelicht.”

Tijdens het jaarlijkse Paradisodebat, op zondag 6 september 2026, wordt verkend welke positie de culturele en creatieve sector inneemt in het tijdperk van generatieve AI. Onder leiding van moderator Rosalie Dielesen gaan makers, bestuurders en politici hierover met elkaar in gesprek. 

UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk heeft een bijzondere internationale erkenning ontvangen. In de toeristische sterrenclassificatie van de Michelin reisgidsen zijn de molens van Kinderdijk onderscheiden met twee van de drie sterren. Daarmee behoort Kinderdijk tot de meest bijzondere bestemmingen van Nederland.

Het stadhuis van Terneuzen krijgt vanaf vrijdag 12 juni de status van rijksmonument. Het gebouw behoort tot de eerste vijftien nieuwe, jonge rijksmonumenten uit de zogeheten Post 65-periode (1965-1990). Dat meldt de gemeente. Met de nieuwe status wordt het stadhuis beschermd, zodat het behouden blijft voor toekomstige generaties.

Dit jaar mag Maykel Piron de Gouden Harp in ontvangst nemen. Tijdens de feestelijke uitreiking op maandag 8 juni in het Internationaal Theater Amsterdam (ITA) ontvangt hij de eer die hem toekomt.

Armada Music, een van de meest invloedrijke onafhankelijke dancelabels ter wereld, komt uit de handen van Armin van Buuren, David Lewis en Maykel Piron. Maykel wordt met deze prijs geëerd om zijn uitzonderlijke betekenis voor de Nederlandse muziekwereld. Hij beschikt over een uitstekende neus voor talent, internationale ontwikkelingen en artistieke kwaliteit en hij speelt een cruciale rol in de internationale doorbraak van talloze Nederlandse artiesten, producers en songwriters.

Voor het eerst komt een Nederlandse uitgeverij in handen van Storytel, het concern dat vooral bekend staat om zijn streamingdienst voor luisterboeken. De Auteursbond is bezorgd over de gevolgen van de overname van uitgeverij Overamstel door deze luisterboekengigant. Dit kan de positie van schrijvers verzwakken: de eigenaar van Overamstel maakt voortaan afspraken over de vergoeding voor een luisterboekversie met een concerngenoot in plaats van een eerlijke onderhandeling te voeren met een onafhankelijke marktpartij. Schrijvers dreigen hierdoor nog slechter te worden betaald voor luisterboeken dan nu al het geval lijkt te zijn.

Generatieve AI-systemen gebruiken op grote schaal creatief werk voor het trainen van taalmodellen. Daarom werken de Auteursbond, NVJ en Lira samen aan een collectieve aanpak waarmee schrijvers en vertalers meer zeggenschap krijgen over het gebruik van hun werk door AI en moet er toegewerkt worden naar een vergoeding. Tijdens een recente kennissessie van de  samenwerkende belangenorganisaties werd duidelijk hoe groot de verontwaardiging is onder schrijvers en vertalers.

Museum More opent dit najaar een nieuwe vestiging op landgoed Twickel in Delden. Daarmee creëert het museum voor moderne, realistische kunst een derde presentatieplek in Oost-Nederland. Naast de hoofdlocatie in Gorssel programmeert het museum sinds 2017 ook tentoonstellingen in Kasteel Ruurlo. De uitbreiding naar Delden noemt museumdirecteur Maite van Dijk ‘een uitdagende stap’.

More profileert zich als ‘het grootste museum voor modern realisme in Europa’ en is ontstaan uit de particuliere kunstcollectie van Hans en Monique Melchers. De collectie en tentoonstellingen richten zich voornamelijk op figuratieve kunst uit de 20ste eeuw tot en met nu. De twee huidige locaties trekken samen ongeveer 200 duizend bezoekers per jaar.

De meest bekende banaan uit de kunstwereld (op het pop art-exemplaar van Andy Warhol na) is zaterdag gestolen. Het gaat om het werk Comedian (2019) van de Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan: een met zilvergrijze ducttape aan de muur geplakt vers stuk fruit. Zondag deed het museum Centre Pompidou-Metz aangifte van de diefstal.

De Nederlandse Staat heeft een middeleeuwse gouden ring uit de negende of tiende eeuw gekocht voor 83.150 euro. Het sieraad gaat deel uitmaken van de Rijkscollectie en wordt in bruikleen aan een museum gegeven. 

De ring werd in 1997 door een man met een metaaldetector gevonden bij het Friese dorp Sumar. Op het sieraad staat het Lam Gods afgebeeld, omringd door de schrijvers van de vier Bijbelboeken in het Nieuwe Testament: Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. De ring werd in 2022 beschermd cultuurgoed.

Regisseur Martin Scorsese gaat als adviseur aan de slag bij het AI-bedrijf Black Forest Labs. Volgens de filmmaker moet kunstmatige intelligentie helpen nieuwe creatieve mogelijkheden te verkennen en het publiek rijkere ervaringen bieden. 

Met de AI-tool van Black Forest Labs kan de Amerikaanse regisseur naar eigen zeggen zijn eigen visuele ideeën makkelijker en duidelijker overbrengen. "Vergeet niet dat film een jong medium is, pas zo'n 125 jaar oud. Daarom moeten we openstaan voor de manieren waarop het zich verder kan ontwikkelen." Vanuit de sector is er veel kritiek op Scorsese.

Na een dag vol korte voorstellingen van inclusief podiumtalent, lanceerde PodiumINC op 20 mei een online platform voor ‘het meest complete overzicht’ van artiesten met een beperking en gezelschappen met een inclusief karakter. ‘Want zij zijn nog té weinig te zien in theaters en op festivals.’

Aanleiding voor het nieuwe platform was een behoefteonderzoek uit 2024 van PodiumINC naar toegankelijkheid binnen de podiumkunsten, uitgevoerd vanuit het perspectief van mensen met een beperking. De uitkomst was volgens de stichting duidelijk: ‘Publiek, artiesten en podia weten elkaar nog onvoldoende te vinden. Informatie sluit niet op elkaar aan en toegankelijkheid, fysiek, digitaal en in het aanbod, schiet nog vaak tekort.’ Podiuminc.nl moet daar verandering in brengen.

Vanaf 1 juni is de Nederlandse website van het Theatre Green Book live. Hier vind je alles over de Nederlandse editie 2.0 en kun je aansluiten bij een groeiend netwerk van professionals in de podiumkunstensector. Deze site is dé plek voor nieuws, tools, regelgeving, praktische tips en inspirerende voorbeelden over duurzaam theater. Net als het Engelse platform wordt hij voortdurend uitgebreid, maar dan met Nederlandse content.

Het Theatre Green Book is een initiatief uit het Verenigd Koninkrijk en heeft daar al een grote impact gehad. Het helpt professionals in de podiumkunstensector bij de uitdaging om milieuvriendelijke oplossingen te omarmen.

Ettore Pagano heeft de Koningin Elisabethwedstrijd Cello 2026 gewonnen. In het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten werd in de nacht van zaterdag 30 op zondag 31 mei bekend dat de 23-jarige cellist uit Italië als eerste eindigde na een week van finales. Het publiek gaf een staande ovatie na zijn finale-optreden.

Ettore Pagano wint de Grote Internationale Prijs Koningin Elisabeth, ter waarde van 25.000 euro. Daarnaast mag hij de Goffriller cello van Pablo Casals vier jaar lang gebruiken. Op de twee plaats eindigde Tae-Yeon Kim uit Zuid-Korea. Leland Ko uit Canada won de derde prijs.

Nederlandse poppodia aangesloten bij de VNPF programmeerden in 2025 7% minder optredens dan in 2024. Dit kwam door een daling in het aantal clubavonden, waarbij ook per clubavond minder artiesten optraden.

In totaal presenteerden de poppodia bijna dertigduizend optredens in 2025. Het aandeel (inter)nationale artiesten bleef min of meer gelijk aan 2024. Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de periode 2023-2025.

Bezoekers van het Tribeca Film Festival, dat woensdag van start gaat, kunnen getuige zijn van een primeur. Met Dreams of Violets heeft het New Yorkse filmfestival voor het eerst een titel geselecteerd die volledig gemaakt is met behulp van kunstmatige intelligentie. De film is gemaakt in drie maanden tijd, met een budget van slechts $2000.

“Wat ons raakte was niet alleen de technologische prestatie, maar de emotionele directheid en urgentie van het verhaal zelf”, stelde Jane Rosenthal, medeoprichter van het Tribeca Film Festival, volgens Variety. “Dreams of Violets is een voorbeeld van hoe nieuwe technologieën als AI niet alleen kunnen worden gebruikt als innovatief gereedschap maar ook als middel om diep menselijke verhalen te vertellen.”

De voormalig cultuurminister ziet kunst als onmisbaar voor de democratie. ‘Kunst en cultuur bungelen in prioriteitenlijstjes in Nederland vaak onderaan. Terwijl kunstenaars van onmisbare betekenis zijn voor de democratie, omdat ze ons continu uitdagen en kritisch zijn', signaleert ze. Het juryvoorzitterschap is voor haar dan ook iets waarop ze meteen ja zei.

Ze twijfelde geen seconde, zegt Ingrid van Engelshoven (59), toen ze werd gevraagd als voorzitter van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs: ‘Kunst is een essentieel onderdeel van mijn leven. Ik heb de schoonheid echt nodig, en de reflectie.’

Voor de derde keer in drie jaar gaat het bestuur van cultureel centrum De Muzenval in Eersel op zoek naar een nieuwe manager. Volgens voorzitter Jim Steenbakkers is dat niet omdat het slecht gaat. „Operationeel gezien gaat het heel goed.”

De Muzenval kampte jarenlang met tekorten, maar schrijft sinds twee jaar weer zwarte cijfers. „Daar zijn we superblij mee. Dat komt ook omdat de gemeente Eersel de subsidie heeft verhoogd. Over 2024 kregen we circa 166.000 euro, dat was voorheen de helft minder. Toen waren we continu bezig met de vraag: hoe houden we het hoofd boven water?” Volgens de voorzitter geeft de comfortabele basiszekerheid die er nu is ook de ruimte om te kijken hoe De Muzenval verder tot bloei kan komen. „Er is een nieuw perspectief, en daar past een nieuwe manager bij.

Het Kunstmuseum in Den Haag zal vanaf 2030 de deuren moeten sluiten vanwege een grote renovatie. De kosten worden tussen de 180 en 220 miljoen euro geschat, meldt de gemeente als eigenaar van het pand en de collectie in een brief aan de gemeenteraad.

Het belangrijkste werk uit de collectie is naast de Mondriaanverzameling het hoofdgebouw zelf, dat ontworpen is door Hendrik Petrus Berlage. Een deel van de kunstverzameling staat in de kelder van dat gebouw, terwijl het niet als depot bedoeld is. Vocht en schimmel leveren een gevaar op voor de collectie. Daarnaast moet het gebouw verduurzaamd worden en moeten er nieuwe installaties komen. Ook zien de gemeente en het museum een uitgelezen kans om het pand beter in te richten.

Onder subsidieaanvragers is 79 procent tevreden tot zeer tevreden over de dienstverlening van Fonds Podiumkunsten, blijkt uit recent waarderingsonderzoek van Blauw Research. Een stakeholdersonderzoek onder vertegenwoordigers uit de sector, uitgevoerd door BMC, geeft eveneens een overwegend positief beeld van het Fonds. Ook maken de onderzoeken inzichtelijk wat het Fonds kan verbeteren. Vooral de duidelijke communicatie, goede bereikbaarheid en behulpzame medewerkers worden door aanvragers gewaardeerd. Stakeholders ervaren het Fonds als professioneel, deskundig en zichtbaar. Ook zij benoemen de kwaliteit en betrokkenheid van de fondsmedewerkers.

Voor het tweede jaar op rij wordt er door de CPNB een grootschalige zomeractie opgezet om literatuur onder de aandacht te brengen: een tas met uniek design en twee literaire titels. Na de succesvolle samenwerking met kunstenaar Piet Parra in 2025 wordt deze zomer samengewerkt met ’s werelds eerste modetijdschrift: Harper’s Bazaar. De Bazaar Book Tote is gevuld met literaire debuut 'Aigou' van Sarah van Vliet en de vertaalde klassieker 'Verboden schrift' van Alba de Céspedes. Het Letterenfonds selecteerde de titels en ondersteunt de actie.

De voorlopige cijfers van de Nederlandse film en av-industrie over 2025 laten een wisselend beeld zien. Er werden meer films dan ooit uitgebracht in de bioscoop, wat het voor de Nederlandse film duidelijk lastig maakte om positie te houden ten opzichte van internationale producties. De Nederlandse film trok bijna een kwart minder bezoekers naar de bioscoop dan het jaar ervoor. 

Het totale productievolume van Nederlandse films en high-end series liet een daling zien, grotendeels veroorzaakt door minoritaire co-producties en minder geproduceerde series. De totale film- & audiovisuele omzet bleef nagenoeg gelijk. Na jaren van dubbele groeicijfers lijkt de Video-On-Demand markt gestabiliseerd.

Julia Vytopil is op voordracht van de Raad van Toezicht door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert benoemd tot nieuwe directeur-bestuurder van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Ze volgt vanaf 1 september Syb Groeneveld op wiens tweede en daarmee laatste termijn er dan op zit.

Julia Vytopil (1980) was tot voor kort adjunct-directeur bij Beeld & Geluid, waar zij sinds 2009 werkte. Verder is Julia Vytopil sinds 2024 voorzitter van de commissie Beeldende Kunst bij de Raad voor Cultuur en vervult zij nevenfuncties bij het Cultuurfonds, de VSC (Vereniging voor Science Centers en Wetenschapsmusea), Filmtheater Hilversum en het Comenius Museum. Gedurende haar loopbaan hechtte ze altijd veel belang aan het betrekken van ontwerpers en leggen van de verbinding met de creatieve sector.

De crowdfundactie voor het herstel van de Vondelkerk heeft een belangrijke mijlpaal bereikt. Inmiddels hebben meer dan 5.000 donateurs bijgedragen aan de wederopbouw van het monument en is er ruim € 350.000 opgehaald. Stadsherstel Amsterdam spreekt haar grote waardering uit voor de brede steun die sinds de brand is ontstaan. De Vondelkerk blijkt voor velen een geliefd en betekenisvol monument, dat mensen uit het hele land raakt en verbindt.

Voor veel mensen speelt comedy zich allang niet meer af in theaters of op televisie, maar op hun telefoon. In de trein, op de wc of vlak voor het slapengaan, swipen honderdduizenden mensen langs korte sketches van online makers. Vaak zijn dit zogeheten POV-video’s: point of view-sketches waarin makers typetjes spelen of sociale situaties naspelen. Buiten sociale media zijn hun namen vaak nauwelijks bekend, maar online bereiken ze dagelijks een publiek waar menig theatercabaretier jaloers op zou zijn. Veel van deze online makers begonnen tijdens de coronaperiode. Lockdowns, een avondklok en veel schermtijd vormden vruchtbare grond voor online comedy. 

Voorlopig blijft de korte sketch dominant op social media. De platforms zijn erop ingericht, de makers beheersen de taal, en het publiek kijkt in groten getale. Toch klinken bij makers ook twijfels: over verslaving, vluchtigheid, eenvormigheid. 

Een 6,30 meter hoog, Eric Clapton-achtig figuur duikt volgend jaar op in het park Vrouwenhof in Roosendaal. Het kleurrijke kunstwerk Sixties is een geschenk van de voormalige organisatie van hippiefestival Blommenkinders in dat park.

„Het werk mag beschouwd worden als een eerbetoon aan alle evenementen die er jaarlijks in het actieve Roosendaal plaatsvinden”, zegt Peter Uytdehage, oud-festivalbaas van Blommenkinders. Het resultaat, in keramiek en op een hoge sokkel, wordt een landmark op een goed zichtbare plek.

De afgelopen jaren van steeds wisselende politieke coalities hebben een weerslag op de adviespraktijk. Voorzitter Kristel Baele uit haar zorgen hierover in het jaarverslag over 2025 van de Raad voor Cultuur, dat vandaag gepubliceerd is. 

Zij wijst er op dat het steeds lastiger is om strategische adviesthema's voor de middellange termijn af te stemmen op de specifieke vraagstukken die spelen bij een dan zittend kabinet. Ondanks de geuite zorg heeft de raad zijn advieswerk aan regering en parlement voortgezet. 

In 2033 mag Nederland opnieuw een Europese Culturele Hoofdstad presenteren, samen met Italië. Dat wordt de vierde editie voor ons land, na Amsterdam (1987), Rotterdam (2001) en Leeuwarden (2018). Steden moeten al dit jaar een aanvraag indienen. Heerlen, Nijmegen en Zwolle tonen belangstelling. Groningen heeft inmiddels de mogelijkheden voor de stad en provincie in kaart laten brengen. De provincie Zeeland roert zich en ook Den Haag werpt zich in de race. Hoe verging het de Nederlandse steden in het verleden en wat kunnen de potentiële kandidaat-steden leren van deze ervaringen? Een terugblik in vogelvlucht op basis van bronnen in de Kennisbank van de Boekmanstichting. 

Historische buitenplaatsen, parken en ander groen erfgoed in Nederland lopen steeds grotere schade op door droogte, wateroverlast en hitte. De Vereniging van Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) waarschuwt op de Dag van het Milieu (5 juni) dat zonder gericht klimaatadaptief beleid waardevolle cultuurhistorische landschappen onherstelbaar verloren dreigen te gaan.

Eugène van Bouwdijk Bastiaanse, voorzitter van de VPHB: “De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft recent de klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed in Nederland in kaart gebracht. Het rapport Klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed laat zien dat de gevolgen van klimaatverandering zich niet beperken tot natuur en infrastructuur, maar ook het historische landschap, monumenten en collecties steeds sterker raken. Ook het groene erfgoed, waaronder historische tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, blijkt bijzonder kwetsbaar.”

De Amsterdamse Gashouder is verbouwd: van evenementen locatie tot nieuwe concertlocatie waar ook klassieke concerten zullen worden geprogrammeerd. Dit najaar start een nieuwe concertreeks onder de naam Harmony in de voormalige silo, met zowel hedendaags klassiek als ambient en elektronische muziek. Ook het Concertgebouworkest zal meerdere malen spelen in de gerenoveerde locatie.

Het Centraal Joods Overleg (CJO) spant een kort geding aan om een inreisverbod aan de Amerikaanse rapper Ye af te dwingen. De rapper treedt zaterdag en maandag op in de Gelredome in Arnhem.

Het CJO vindt dat de openbare orde in het geding komt met de komst van Ye. Zijn optredens leiden volgens CJO-voorzitter Chanan Hertzberger tot een gevoel van onveiligheid, met name onder Joodse Nederlanders.

Maren Stoffels heeft op de Dag van de Jonge Jury met Nog 27 dagen leven de Prijs van de Jonge Jury 2026 gewonnen. Oever van Ludwig Volbeda werd bekroond met de Jonge Jury Debuutprijs 2026.

De Jonge Jury is een programma van Stichting Lezen, ontwikkeld en uitgevoerd door Passionate Bulkboek. Het stimuleert leerlingen uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs om fictie te lezen. 35.000 onderbouwleerlingen namen dit schooljaar deel aan het leesbevorderingsprogramma.