Trends & Ontwikkelingen

De bibliotheek is allang niet meer alleen de plek waar je boeken leent en fluisterend tussen de kasten loopt. Deze week komen in de Amsterdamse bibliotheek meer dan 150 Europese bibliotheekprofessionals en vertegenwoordigers van lokale gemeenschappen samen. Ze laten zien hoe bibliotheken een steeds grotere rol spelen in het maatschappelijke en culturele leven.

Die ontwikkeling zie je niet alleen in Nederland, vertelt Vivian Paulissen, hoofd programma’s van de Europese Culturele Stichting. :Je ziet eigenlijk overal in Europa dat de bibliotheek een van de laatste publieke plekken is waar mensen samen kunnen komen", vertelt ze bij De Ochtend. Juist in een tijd van sociale ongelijkheid en fragmentatie wordt die plek belangrijker.

 De wijkbibliotheken Zuid bij het Ginneken en Noord in de Haagse Beemden zijn woensdagmiddag na een verbouwing van enkele weken feestelijk heropend. De locaties zijn omgetoverd tot multifunctionele plekken waar taal, kunst en cultuur samenkomen, in plaats van alleen een plek om boeken te lenen.

Uit nieuw onderzoek van Ginder en Pretwerk.nl blijkt dat Nederland in 2025 goed was voor ruim 46 miljoen dagbezoeken aan dagattracties en locaties in cultuur en erfgoed. Het gaat hierbij specifiek om daguitjes waarvoor bezoekers een entreeticket betalen. In totaal hebben ruim 160 organisaties hun bezoekersaantal voor dit onderzoek gedeeld.

Aan kop van de lijst blijft de Efteling onverminderd dominant. Op plek twee staat het Rijksmuseum Amsterdam, het Van Gogh Museum staat op plek drie. Op provinciaal niveau trekken de meeste bezoekers naar dagattracties in Noord-Holland (12,5 miljoen). Noord-Brabant volgt op plek twee met bijna 10 miljoen bezoeken, ondanks dat de provincie qua aantal dagrecreatieve organisaties pas op de vierde plaats staat. 

Youp van ’t Hek schenkt zijn archief aan het Allard Pierson, dat voor de Universiteit van Amsterdam waardevol cultureel erfgoed verzamelt, beheert, ontsluit, onderzoekt en presenteert. De schenking, die de hele carrière van de cabaretier beslaat, is volgens de collectiebeheerder een belangrijke aanvulling op hun theatercollectie ‘omdat het inzicht geeft in de ontwikkeling en werkwijze van een van de populairste en meest invloedrijke cabaretiers van Nederland’.

De Regeling Talentontwikkeling (2013 – heden) biedt ontwerpers en makers op het gebied van vormgeving, architectuur of digitale cultuur de ruimte om een jaar lang te investeren in hun artistieke en professionele ontwikkeling. Om te weten wat de effecten zijn van de talentontwikkelingsbeurs, heeft het Stimuleringsfonds impactonderzoek laten uitvoeren door HTH research en Myriam vandenBroucke. Via bureauonderzoek, groepsgesprekken met experts, casestudies, vragenlijstonderzoek en analyse van registratiedata van het fonds is zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek gedaan naar ontwerpers en makers die een ontwikkelbeurs hebben aangevraagd tussen 2013 en 2022.

De drie scholen uit het voortgezet onderwijs in de gemeente Meierijstad hebben een nieuwe meerjarenovereenkomst met CHV Academy getekend. De komende vier schooljaren worden de zogeheten Kick Arts! workshops weer beschikbaar gesteld voor leerlingen van het Fioretti College, het Zwijsen College en het Elde College. 

Leerlingen krijgen hiermee de kans om kunstworkshops te volgen. Tijdens het schooljaar volgen ze onder begeleiding van een kunstprofessional wekelijkse workshops op het gebied van dans, theater, nieuwe media, muziek en beeldende kunst. Op deze manier kunnen ze van verschillende disciplines proeven en ontdekken waar hun interesse en creatieve talenten liggen.

De Jeugdtheaterjury van de VSCD maakt vandaag de winnaars bekend van de Zilveren Krekels 2026. De VSCD-Jeugdtheaterprijzen worden uitgereikt aan de meest indrukwekkende jeugdtheaterproducties en -prestaties van het seizoen 2025-2026.

De uitreiking van de Zilveren Krekels vindt plaats tijdens het Jeugdtheatergala in Theater De Krakeling op zondag 13 september 2026. De tien winnaars zijn ook genomineerd voor de Gouden Krekels. Die worden dezelfde avond uitgereikt tijdens het Gala van het Nederlands Theater in Internationaal Theater Amsterdam (ITA), de feestelijke afsluiting van het Nederlands Theater Festival.

Waar veel leerlingen op woensdagmiddag genieten van hun vrije tijd, stond voor de leerkrachten van de basisscholen in de gemeente Heusden een inspirerende bijeenkomst op het programma. In De Voorste Vennen kwamen zij samen voor een bijeenkomst van Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK), een landelijk programma dat kunst en cultuur een vaste plaats geeft binnen het onderwijs.

Tijdens de bijeenkomst gaf Ineke Hagen, cultuurcoach en intermediair, wijze uitleg over de doelstellingen van CmK en de mogelijkheden die het programma biedt. Daarbij werd duidelijk dat cultuuronderwijs veel verder gaat dan alleen creatieve vakken. Het draagt bij aan vaardigheden die leerlingen hun hele leven meenemen.

De meeste grote meerdaagse festivals, waaronder Lowlands, zijn nog niet uitverkocht. Ook kleinschaliger festivals merken dat het moeilijker geworden is om mensen zover te krijgen om kaarten te kopen. Dit jaar zijn er natuurlijk ook festivals die hun kaarten al wél kwijt zijn. Zo heeft het toonaangevende technofestival Awakenings alle weekendtickets al verkocht. Toch lijkt er sprake van een omslagpunt. Door de kostenstijging voor organisatoren stijgen namelijk de kaartprijzen ook al jaren.

Mojo: „Bezoekers lijken hun aankoopbeslissing wat later te nemen dan in de afgelopen jaren, maar de behoefte om samen festivals te beleven is onverminderd groot. We kijken dan ook met veel vertrouwen uit naar een sterke en mooie festivalzomer.” Toch wacht het publiek over het algemeen steeds langer met de keuze om wel of niet te gaan. Daarbij speelt ook nog mee dat mensen via doorverkoopplatforms op het laatste moment vaak nog goedkopere tickets kunnen krijgen. Naast de verschillende festivals is er ook concurrentie van grote concerten.

Het aantal producers dat kampt met burn-out stijgt scherp, zo waarschuwt een nieuw Think Tank-rapport van EAVE, gepubliceerd tijdens het Filmfestival van Cannes. Volgens het rapport dragen producers niet alleen de creatieve en financiële verantwoordelijkheid van projecten, maar ook de emotionele last, terwijl de aandacht voor mentale gezondheid in de sector tot nu toe vooral gericht was op cast en crew. De stijgende gevallen van burn-out worden verergerd door bezuinigingen bij publieke fondsen en omroepen, aldus het rapport. 

Dichter, filosoof en schrijver Lieke Marsman is overleden, meldt haar uitgeverij Pluim. Ze is 35 jaar geworden. Marsman leed al jaren aan een zeldzame vorm van kraakbeenkanker en was ongeneeslijk ziek. Volgende week verschijnt haar boek De Dichter en de duivel.

Marsman publiceerde essays, romans en dichtbundels. Ze was tussen 2021 en 2023 Dichter des Vaderlands. In haar werk behandelt ze thema's als leven en dood. In 2010 debuteerde Marsman met de dichtbundel Wat ik mijzelf graag voorhoud en viel daarmee drie keer in de prijzen, waaronder de C. Buddingh'-prijs.

Vier van de acht gebouwen die donderdagavond kans maken op de titel Beste Gebouw van het Jaar, zijn niet nieuw. Ze kregen na renovatie een nieuw leven. Duurzaamheid speelt een grote rol bij de verkiezing, net als de sociale functie van architectuur.

Het gaat bij deze verkiezing niet om het mooiste gebouw, maar om het beste gebouw van het jaar, benadrukt Winnie Sorgdrager, die deze editie juryvoorzitter is. De minister van Staat trok met een groep van vier deskundigen in een busje door het land om elf gebouwen in de praktijk te beoordelen. Die waren gekozen uit de 79 projecten die waren ingezonden voor de jaarlijkse verkiezing van de Koninklijke Bond van Nederlandse Architectenbureaus.

Het Arnhemse modeduo Sjaak Hullekes en Sebastiaan Kramer ontvangt woensdag het Cultuurfonds Mode Stipendium voor hun duurzame modelabel Hul le Kes. Volgens de jury ontvangen zij de prijs niet alleen voor hun onderscheidende ontwerptalent en creatieve ondernemerschap, maar ook voor hun pionierende sociale en duurzame visie.

De prijs, die jaarlijks wordt uitgereikt door het Cultuurfonds en de Dutch Fashion Foundation, bestaat uit een financiële bijdrage van 50 duizend euro. Daarnaast krijgen ze een wisseltrofee, ontworpen door Atelier Ted Noten.

Twee jaar geleden startte Brabant C samen met ASML een bijzondere samenwerking met één gezamenlijke ambitie: cultuur in Brabant versterken en toegankelijk maken voor een breed publiek. Inmiddels laat het tweede Impact Report zien hoeveel deze publiek-private samenwerking in beweging brengt.

In jaar 2 van ASML x Brabant C werden 24 culturele projecten ondersteund, goed voor ruim €2 miljoen aan financiering. Bijna 360.000 bezoekers genoten van voorstellingen, exposities, workshops en andere culturele activiteiten verspreid over de regio. Opvallend is dat 32% van de bezoekers het afgelopen jaar geen ander cultureel evenement bezocht — een belangrijke bevestiging dat de regeling nieuwe doelgroepen weet te bereiken. Het rapport laat niet alleen cijfers zien, maar ook verhalen, ervaringen en inzichten.

Rapper Sef wint dit jaar de Lennaert Nijgh Prijs, meldt Buma Cultuur. De 41-jarige artiest neemt maandag de prijs in ontvangst bij het jaarlijkse Buma Awards Gala in Amsterdam.

De Lennaert Nijgh Prijs is een oeuvreprijs voor tekstschrijvers. Vorig jaar won zanger en tekstschrijver Boudewijn de Groot de prijs. Ook wonnen Thomas Acda, van Acda en De Munnik, en Pepijn Lanen van De Jeugd van Tegenwoordig de prijs eerder.

Van een historisch pand in Den Bosch tot een fabriekshal in Tilburg: galeriehouders kiezen hun locatie bewust. Maar waarom maakt die keuze zo’n verschil? En welke rol spelen service, netwerk en mond-tot-mondreclame bij het welslagen van een galerie? Drie Brabantse galeriehouders vertellen over de uitdagingen waar ze voor staan.

De KB nationale bibliotheek heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met GPT-NL; het soevereine, Nederlandse AI-taalmodel dat momenteel wordt ontwikkeld door TNO, SURF en het NFI. De KB is een van de ‘launching partners’ van het taalmodel en heeft rechtenvrije data beschikbaar gesteld voor de doorontwikkeling ervan. Vanaf 1 juni starten beide partijen een onderzoek dat onder meer inzage moet geven in mogelijke gebruikstoepassingen van GPT-NL voor de KB.

Leefbaarheid is een van de belangrijke thema’s in de (boven-)lokale politiek. Cultuurbeoefening raakt hier direct aan: het draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving waarin inwoners zich kunnen ontwikkelen. Voor de provincie Utrecht zocht het PON&Telos uit hoe het staat met het aanbod en de toegankelijkheid van cultuurbeoefening in kleine kernen, en hoe dat zich verhoudt tot de behoeften die er zijn. 

Uit de verschillende methoden bleek dat in vrijwel alle kernen sprake is van een actief cultuurbeoefeningsaanbod, dat sterk leunt op vrijwilligers en kleine organisaties. Het beeld dat het culturele aanbod in de kleine kernen krimpt, werd ook niet bevestigd door onze inwonersenquête. Aanbieders van cultuurbeoefening signaleren wel dat de zichtbaarheid en continuïteit van hun aanbod onder druk staan. 

Van alle evenementen kijkt het Nederlandse publiek in 2026 het meest uit naar het Limburgse Pinkpop in juni en de Vierdaagsefeesten die eind juli in Nijmegen plaatsvinden. Dit is de belangrijkste conclusie uit het Evenementen Merkenonderzoek 2026 van Hendrik Beerda Brand Consultancy.

Merkadviseur Hendrik Beerda ziet in tien jaar onderzoeksresultaten het succes van Pinkpop terug: ‘Terwijl de populariteit van andere betaalde muziekfestivals sterk fluctueert, staat Pinkpop al tien jaar in de top 5. Dit succes dankt het festival aan zijn voortdurende vernieuwing. Door steeds met zijn tijd mee te gaan, blijft Pinkpop door de jaren heen aantrekkelijk voor meerdere generaties.’

Het CBS publiceert nieuwe cijfers over deelname aan sociale activiteiten en maatschappelijke participatie van personen van 15 jaar en ouder. Bij maatschappelijke participatie gaat het om participatie in organisaties, zoals lidmaatschappen van verenigingen, verenigingsdeelname en vrijwilligerswerk.

Het lidmaatschap van een culturele vereniging lig in 2025 op 5,4%. Dat is (nagenoeg) gelijk aan 2024 en 2023 maar lager dan de jaren daarvoor. In 2012 was nog 7,2% van de Nederlanders lid van een culturele vereniging. Het vrijwilligerswerk bij een culturele vereniging is meer stabiel door de jaren en schommelt rond de 6%. 

Fair pay gaat over meer dan geld. Het gaat over respect voor het werk en voor elkaar. Over samen verantwoordelijkheid nemen. Als we een duurzame culturele en creatieve sector willen, móéten we daarin investeren.

Vanuit het programma fairPACCT zijn vanuit de ketentafels veel praktische tools en fair pay richtlijnen gemaakt. Platform ACCT wil graag dat zo veel mogelijk mensen in de sector weten dat ze deze kunnen gebruiken. Daarom starten het Platform een fair pay campagne.

Gastredacteur van deze Boekman Esther Hammelburg won in 2025 de 6de Boekman Dissertatieprijs. In haar winnende proefschrift laat zij zien dat de meeste van onze live- belevingen hybride zijn geworden. Welke invloed hebben zulke uitingen op de cultuursector? Hierin duikt de redactie van de 2026 zomereditie van Boekman.

Het culturele veld lijkt niet ingericht op hybride. Misschien omdat het begrip zich moeilijk laat vangen: cultuurprofessionals hanteren verschillende definities. Die ongrijpbaarheid maakt het lastig om beleid te voeren. Zo ontbreekt hybride cultuur vaak in de structurele subsidieregelingen. En voor auteursrechten schiet wetgeving tekort in het geval van hybride cultuur. 

Op 21 en 22 mei organiseerde de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met de Boekmanstichting de conferentie De kunsten, instituten en Gen Z. De conferentie maakte duidelijk dat de vraag niet alleen is hoe culturele instellingen jongeren bereiken, maar ook hoe instellingen zelf moeten veranderen in een tijd waarin digitale cultuur, identiteit en gemeenschapsvorming fundamenteel verschuiven.

Cyberaanvallen vormen een groeiend risico voor bibliotheken, musea, archieven, theaters en andere culturele instellingen. Een goede voorbereiding gaat daarom verder dan technische maatregelen alleen. Met cybertrainingen en realistische simulatieoefeningen leren jij en je collega's risico's herkennen en effectief reageren op een cyberincident.

Volgens Milou Dekker, adviseur crisisbeheersing bij de KB, de nationale bibliotheek, zou cybersecurity net zo vanzelfsprekend moeten zijn als andere trainingen op de werkvloer. Maar hoe zorg je ervoor dat zo'n cybertraining echt effect heeft? DEN beschrijft dit in een artikel. 

Op donderdag 11 juni aanstaande gaat de Tweede Kamer met minister Letschert van OCW in debat over erfgoed. Voor het commissiedebat Erfgoed hebben het Erfgoedplatform van Kunsten ’92, de Federatie instandhouding Monumenten (FIM) en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit (FRK) – en al hun aangesloten organisaties – een brief gestuurd aan de erfgoedwoordvoerders in de Kamer. Hierin vragen zij aandacht (en actie) voor een aantal urgente zaken in de erfgoed- en monumentenzorg.

Het ministerie van OCW werkt aan nieuwe kerndoelen voor het primair en voortgezet onderwijs. Via een internetconsultatie konden betrokken organisaties reageren op deze voorstellen. 

Cultuurconnectie heeft van die mogelijkheid gebruikgemaakt en vraagt specifiek aandacht voor het leergebied Kunst en cultuur. Ook het Strategisch beraad Kunstonderwijs heeft gereageerd met een bezwaar. 

Kunst en cultuur kunnen ouderen en medewerkers in de ouderenzorg meer kwaliteit van leven bieden, stelt de Toekomstverkenning van ZonMw. Eens, zeggen mensen in het veld. Praktijkvoorbeelden zoals Vitalis en Fit-ART laten zien dat creatieve activiteiten, begeleid door professionele kunstenaars, leiden tot meer welzijn, sociale verbinding en minder zorggebruik. Toch blijft structurele financiering lastig, omdat zorgverzekeraars nog weinig investeren.

Het kabinet stelt structureel € 400.000 beschikbaar voor het opzetten van een programmering rond verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie. Deze collectie bestaat uit schilderijen, meubelen en andere persoonlijke spullen die zijn geroofd van Nederlandse Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een deel van deze cultuurgoederen ligt opgeslagen in het depot van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) of is in bruikleen bij musea.

De programmering kan verweesde Joodse roofkunst zichtbaar en aansprekend maken voor een breed publiek, met bijvoorbeeld reizende tentoonstellingen. Of met speciale tekstbordjes in musea.

Almere was op 2 juni gaststad van het landelijke Symposium Platform Post 65 van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Tijdens de bijeenkomst staat de toekomst van jong erfgoed uit de periode 1965 tot 1990 centraal. Gemeenten, erfgoeddeskundigen, ontwerpers, kunstenaars en andere betrokkenen komen daarvoor samen in het stadhuis van Almere. 

Het thema is kunst in de openbare ruimte, een onderwerp dat goed past bij Almere vanwege de vele beeldbepalende kunstwerken en land art-projecten die sinds de oprichting van de stad zijn gerealiseerd.

Amsterdam krijgt er een nieuw cultureel centrum bij. We trekken 15,2 miljoen euro uit voor de ontwikkeling van de Drenthhal in stadsdeel Oost. De bestaande Drenthhal wordt daarbij grondig gerenoveerd en vernieuwd. De voormalige fabriekshal moet een plek worden waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen organiseren en cultuur kunnen beleven.

Het gericht inzetten op cultuur bij woningbouw- en gebiedsontwikkelingen levert een belangrijke bijdrage aan de verbinding tussen bewoners in een wijk. Die conclusie trekt Studio Ruimte in een nieuw onderzoek. Op basis van drie praktijkvoorbeelden laten de onderzoekers zien hoe cultuur op een effectieve manier kan worden ingezet.

“Cultuur wordt in alle drie de gemeenten door bewoners niet als kunst, evenement of voorziening gezien, maar als het dagelijks samenleven. Ontmoeting, informele netwerken en herhalende ritmes vormen de kern van wat cultuur voor hen betekent. Juist omdat deze vormen (deze sociale infrastructuur) weinig zichtbaar zijn, blijven zij in beleid en processen vaak onderbelicht.”

Tijdens het jaarlijkse Paradisodebat, op zondag 6 september 2026, wordt verkend welke positie de culturele en creatieve sector inneemt in het tijdperk van generatieve AI. Onder leiding van moderator Rosalie Dielesen gaan makers, bestuurders en politici hierover met elkaar in gesprek. 

UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk heeft een bijzondere internationale erkenning ontvangen. In de toeristische sterrenclassificatie van de Michelin reisgidsen zijn de molens van Kinderdijk onderscheiden met twee van de drie sterren. Daarmee behoort Kinderdijk tot de meest bijzondere bestemmingen van Nederland.