Trends & Ontwikkelingen

Een website voor kunst en cultuur, meer samenwerking en een evenement in september. Cultuurcoach Andrea Poorterman heeft volop plannen voor kunst en cultuur in Loon op Zand. Haar belangrijkste doel: inwoners en verenigingen met elkaar verbinden.

Maria Schnyder volgt in oktober Martijn van Nieuwenhuyzen op als directeur van het De Pont Museum in Tilburg. De geboren Zwitserse is al sinds 2013 verbonden aan De Pont, waarvan zij de laatste vier jaar adjunct-directeur en curator was.

Vlak na het aantreden van het kabinet heeft de ministerraad afgesproken om het coalitieakkoord verder uit te werken in beleidsbrieven. Afgelopen 24 april hebben de ministers en staatssecretarissen van alle departementen hun beleidsbrieven aan de Tweede Kamer gestuurd. Wat opvalt in alle brieven is dat zij veel ‘samen’ uitstralen en dat zij allemaal aandacht hebben voor weerbaarheid en voor onze vrijheden en democratie. Kunsten ’92 heeft een eerste analyse gemaakt van de beleidsbrieven, op punten die relevant zijn voor de culturele en creatieve sector. 

Wie in Nederland jong is en iets wil met klassieke muziek, doet mee met het Prinses Christina Concours. Maar voor wie blijft die vorm van talentontwikkeling toegankelijk? „Door verschraling aan de onderkant wordt de weg naar concoursdeelname moeilijker gemaakt.”

In 2024 dreigde de basis van talentonwikkeling in de klassieke muziek na eerdere bezuinigingen op muziekscholen een tweede grote klap te krijgen. Uiteindelijk stelde cultuurminister Eppo Bruins alsnog financiering beschikbaar voor 2025-2028. Maar daarmee zijn de zorgen nog niet van de baan. „Het muzikale ecosysteem in Nederland dat nu piept en kraakt, kan over tien jaar tot stilstand komen”, schreef het PCC in het activiteitenverslag van 2024.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is door onderzoeksbureau Significant APE een duidingskader voor podiumkunstenfestivals ontwikkeld.

Het rapport gaat in op de ontwikkelingen die zich in het festivallandschap voordoen, de waarden die podiumkunstenfestivals vertegenwoordigen binnen het culturele ecosysteem en het duidingskader dat bruikbaar is om festivals binnen dit landschap te groeperen en te interpreteren. Door deze elementen in samenhang te beschouwen, wordt inzichtelijk hoe het duidingskader kan worden ingezet als instrument voor analyse en reflectie op het landschap van podiumkunstenfestivals.

Publieksontwikkeling staat bij vrijwel elk Nederlands theater hoog op de agenda. De ambities zijn groot: de stad weerspiegelen, nieuwe doelgroepen bereiken, drempels slechten. Bas Verhoeven analyseerde vijf beleidsplannen van grote Nederlandse theaters en concludeert dat publieksambities wel groot zijn, maar zelden toetsbaar. 

In opdracht van het Mondriaan Fonds heeft kunsthistoricus Nathalie Zonnenberg onderzoek gedaan naar 130 jaar Nederlandse vertegenwoordiging op de Biënnale van Venetië: de meest invloedrijke internationale kunsttentoonstelling die sinds 1895 tweejaarlijks plaatsvindt. In het boek wordt de geschiedenis van de Nederlandse deelname aan de Biënnale van Venetië beschreven. 

Sony Music gaat bijna 4 miljard dollar (3,3 miljard euro) betalen voor de muziekcatalogi van onder anderen Justin Bieber en Neil Young.

Bronnen melden aan persbureau Bloomberg dat het mediabedrijf de laatste hand legt aan een deal voor de overname van de collectie van financieringsmaatschappij Blackstone Inc., waaronder de muziek van de twee mega-artiesten valt. Het zou gaan om een van de grootste rechtentransacties in de muziekgeschiedenis. De deal zou meer dan 45.000 liedjes omvatten.

Gratis concerten voor mensen met een smalle beurs, muziekeducatie voor basisschoolkinderen en internationale topartiesten naar Eindhoven halen. Een samenwerking tussen het Muziekgebouw en ASML maakt dit mogelijk en is nu verlengd tot en met 2028.

Sinds 2024 werken beide organisaties samen om muziek toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen in de Brainport-regio. De samenwerking richt zich nadrukkelijk op initiatieven die direct iets betekenen voor de inwoners, waarbij speciaal aandacht is voor kwetsbare doelgroepen.

Het Ontdekstation heeft een mooie erkenning ontvangen: de organisatie is bekroond met de Tripadvisor Travelers’ Choice Award 2026. Daarmee hoort het Ontdekstation bij de best gewaardeerde uitjes wereldwijd, gebaseerd op beoordelingen van bezoekers.

De prijs wordt uitgereikt door Tripadvisor en is gebaseerd op reviews van bezoekers die het afgelopen jaar hun ervaring hebben gedeeld. Alleen de best beoordeelde locaties, ongeveer 10% wereldwijd, ontvangen deze onderscheiding. Voor het Ontdekstation is de prijs een bevestiging van de rol die het speelt in de stad en regio. 

Op 20 april is de publiekscampagne De kracht van Arts in Health van start gegaan, om dit onderwerp op de kaart te zetten. In deze beweging werken zorg, cultuur en welzijn samen aan een gezondere samenleving. De campagne zet – via het brede publiek – lokale beleidsmakers, bestuurders en politieke partijen aan om Arts in Health op te nemen in gemeentelijk beleid en in coalitieakkoorden.

Op 19 mei verschijnt de documentaire De kracht van Arts in Health. Als teaser voor de documentaire wordt in de periode tot 19 mei via de verschillende kanalen wekelijks een social post geplaatst met een mooi voorbeeld van arts in health.

Werk jij als zzp’er voor €38 per uur of minder (excl. btw)? Dan verandert er iets voor je. De Tweede Kamer heeft ingestemd met een wet die het makkelijker maakt om bij tarieven van 38 euro per uur of lager te stellen dat je eigenlijk in loondienst werkt. Dat versterkt je onderhandelingspositie met een opdrachtgever. 

Het debat in de Tweede Kamer laat volgens de Creatieve Coalitie ook iets anders zien: deze wet biedt een oplossing voor een aantal zzp’ers, maar voor een gezond verdienvermogen van zelfstandigen in de culturele en creatieve sector is er meer nodig.

De culturele en creatieve sector staat of valt met de mensen die het werk maken. Het is daarom belangrijk dat ook de positie en belangen van werkenden steviger worden verankerd in beleid en uitvoering. Met die reden deelt De Creatieve Coalitie in een brief aan minister Letschert zes prioriteiten voor de uitwerking van haar recente beleidsbrief voor Cultuur en Media.

De minister benoemt in haar beleidsbrief terecht ambities op gebied van talentontwikkeling, artificiële intelligentie en vrijheid en veiligheid voor makers. Maar wie de sector echt wil versterken, kan het niet laten bij goede ambities. Daarvoor is beleid nodig dat de positie van creatieve makers, mogelijkmakers en uitvoerders daadwerkelijk verbetert.

In Van vereniging naar smartphone beschrijft LKCA‑onderzoeker Arno Neele hoe koepels en bonden voor amateurkunst en kunsteducatie onder druk staan door maatschappelijke veranderingen. Hoewel deze organisaties al decennia een belangrijke rol spelen in kennisdeling, verbinding en belangenbehartiging, kampen ze steeds vaker met teruglopende ledenaantallen, vergrijzing en een tekort aan vrijwilligers en menskracht. Jongere generaties voelen zich minder aangetrokken tot traditionele lidmaatschappen en organiseren zich flexibeler, vaak via digitale netwerken. Dit past in een bredere trend van individualisering en prestatiedruk. 

Neele betoogt dat alleen investeren in ondersteunende infrastructuur onvoldoende is: er is breder overheidsbeleid nodig dat actief inzet op verbinding, tijd en sociale samenhang via kunst en cultuur.

In Kunst als medicijn inventariseert Daisy Fancourt de resultaten van duizenden wetenschappelijke onderzoeken naar de invloed van kunst op ons welbevinden. De resultaten zijn soms verbluffend, het feit dat kunst niet structureel wordt ingezet evenzeer.

De Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie Fancourt identificeert kunst als de ‘vergeten vijfde pijler’  die ons welzijn stut, naast de bekende vier: gezonde voeding, veel (meer) beweging, voldoende slaap en voldoende ontspanning.

In de Bibliotheekbrief 2026 van stuur staatssecretaris Tielens het rapport ‘Toegang zonder drempels. Een onderzoek naar gratis en automatisch bibliotheeklidmaatschap’, samen met een beleidsreactie. Daarnaast gaat ze in de brief kort in op de stand van zaken van de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob).

AEF ziet gratis en semi-automatisch lidmaatschap in potentie als kansrijke instrumenten, met de kanttekening dat ze niet vanzelf of hetzelfde effect hebben. De effectiviteit hangt af van inbedding in een bredere aanpak met een duidelijk omschreven doel en een daarbij aansluitende vorm. De staatsecretaris schrijft in haar reactie dat zij op dit moment onvoldoende bewijs ziet dat een landelijk gratis bibliotheeklidmaatschap leidt tot meer gebruik en een grotere maatschappelijke impact van de bibliotheek.

Minister Letschert (OCW) geeft antwoorden op Kamervragen naar aanleiding van het bericht 'Hoe moet het nu verder met het Fonds Podiumkunsten? 'Het systeem is eigenlijk failliet''. Het Tweede Kamerlid Van der Maas (VVD) heeft de vragen gesteld.

Letschert is niet van mening dat het systeem failliet is. Juridische procedures naar aanleiding van de meerjarige besluiten van het fonds zijn niet ongebruikelijk, gelet op het belang dat die besluiten hebben voor organisaties. De minister Ik vindt het goed dat subsidiebesluiten door de rechter kunnen worden getoetst. Het fonds zal de lessen die volgen uit deze uitspraken meenemen bij het voorbereiden van de volgende subsidieperiode.

Zijne Majesteit de Koning en Hare Majesteit Koningin Máxima openen woensdag 6 mei 2026 het Nederlands paviljoen van de Biënnale van Venetië. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is ook bij de opening aanwezig en houdt een toespraak. De Nederlandse inzending bij de 61e editie van de biënnale heeft als titel The Fortress en is ontwikkeld door kunstenaar Dries Verhoeven, in samenwerking met curator Rieke Vos. Het bezoek onderstreept de waarde van Nederlandse kunst en cultuur op internationaal niveau. 

Aan het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn financiële middelen gekoppeld in opmaat naar structurele financiering vanaf 2030.  Om aan de opgave die volgt uit het akkoord invulling te kunnen geven, is voor gemeenten tijdig duidelijkheid nodig over de middelen. Om deze reden hebben ministers Hermans (VWS) en Sterk (Langdurige Zorg) in een brief aan de VNG deze duidelijkheid gegeven. 

Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) is ingezet op een verschuiving van zorg naar gezondheid en welzijn en op betere regionale samenwerking. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt hierop voort, met extra aandacht voor het sociaal domein, preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen. 

In Waarom Fair Practice niet werkt, en hoe het anders kan stellen Koen Bartijn en Sepp Eckenhaussen dat Fair Practice haar oorspronkelijke kracht heeft verloren. Wat begon als een bottom‑up, solidariteitsgedreven streven naar een rechtvaardige culturele economie, is verworden tot een beleidsinstrument dat vooral inzet op marktcorrectie. Verplichte Fair Pay‑normen maken uitbuiting zichtbaar, maar leiden ook tot hogere kosten, minder productie en uitsluiting van makers en experimentele initiatieven. 

De auteurs betogen dat kunst zich niet laat organiseren volgens marktlogica en pleiten voor beleid dat cultuur als publieke voorziening beschermt. Structurele publieke financiering en bescherming tegen de markt zijn volgens hen noodzakelijk om eerlijkheid werkelijk te waarborgen.

Moker, het samenwerkingsverband tussen instellingen voor beeldende kunst in Amsterdam, heeft naar aanleiding van een eigen onderzoek een noodplan opgesteld om naar eigen zeggen de sector te redden. ‘Als er niks verandert, dreigen meer instellingen te verdwijnen.’

‘De sector van de beeldende kunst en creatieve industrie (BKCI) zit op slot,’ constateert Moker in het onderzoek, waar de gemeente geld voor beschikbaar stelde. Uit een doorlichting van jaarverslagen bleek dat het voor leden van Moker ‘structureel toveren met middelen is’.

De kunst- en cultuursector is een sector waarin diversiteit en jezelf mogen zijn er vanzelfsprekend bij hoort. Maar toch zijn er juist ook over deze sector signalen dat niet alles ‘koek en ei’ is. De gemeente Amsterdam vroeg in 2021 aan Movisie om na te gaan wat er bekend is over discriminatie in deze sector en wat de gemeente hiertegen kan doen. Het bleek dat er nog nauwelijks onderzoek naar is gedaan. Wel is er onderzoek gevonden dat inzicht geeft in de diversiteit binnen de sector en een aantal aanwijzingen voor uitsluiting en discriminatie. Ook zijn er op basis van de literatuur enkele tips te geven over hoe je discriminatie in de kunst- en cultuursector zou kunnen tegengaan. Een van de belangrijkste is: onderzoek doen en cijfers verzamelen.

De achtergrond van Nederlandse kunstenaars met een niet-westerse afkomst wordt vaak genoemd bij de werken die zij maken. Terwijl de achtergrond van witte, westerse Nederlandse kunstenaars niet expliciet wordt benoemd. Waarom lijken er andere regels te gelden voor Nederlandse kunstenaars met een niet-westerse migratieachtergrond bij het beoordelen van hun werk? En wat zegt dat over de norm binnen de huidige kunstwereld? Charl Landvreugd schreef er een boek over en werkt als hoofd onderzoek bij het Stedelijk Museum Amsterdam. 

Het is een hoogtepunt in zijn carrière tot nu toe. De Rotterdamse kunstenaar Jaasir Linger won de Dolf Henkes kunstprijs. Maar ondanks zijn successen de afgelopen jaren, moet hij nog steeds bijklussen als dakdekker. ‘Ik ben op een punt dat ik een keuze moet gaan maken.’

Linger maakt onder meer installaties en sculpturen waarin hij archiefmateriaal, fotografie en videografie verwerkt. De afgelopen jaren maakte de van oorsprong Zoetermeerse man grote stappen in zijn kunstpraktijk. Zo kreeg hij het Mondriaanfonds toegekend, waarvan hij twee jaar lang ongestoord fulltime aan de slag kon als kunstenaar en voor het eerst niet hoefde bij te klussen in de bouw. Het winnen van de Dolf Henkes prijs voelt voor hem als een hoogtepunt en de stimuleringsprijs van 12.000 euro geeft hem nieuwe ruimte en mogelijkheden in zijn kunstpraktijk.

Twente zou een eigen concertzaal moeten krijgen à la de Ziggo Dome of Ahoy. Dat vindt de zogeheten Cultuurregio Twente, een overlegorgaan waarin onder meer de veertien cultuurwethouders zijn vertegenwoordigd. Een 'XXL concertzaal' zou grote tours naar Twente moeten halen en daarmee van deze regio een culturele trekker moeten maken. Een andere opvallend advies in de Ontwikkelstrategie Cultuurregio Twente is om cultuur ook onder te brengen bij Twente Board. 

Schilderijen van grote meesters die verloren gingen in de Tweede Wereldoorlog in Berlijn zijn gedigitaliseerd door de Berlijnse Gemäldegalerie. In een grootscheeps project heeft het museum 580 kunstwerken, waaronder meerdere werken van Anthony van Dyck, Peter Paul Rubens, Caravaggio en Paolo Veronese, kunnen ‘restaureren’ door de glasnegatieven die begin 20ste eeuw van de schilderijen zijn gemaakt opnieuw te fotograferen. 

De schilderijen behoren tot het meest gekoesterde erfgoed in de Europese geschiedenis. Hun kunst wekt sinds de 17de eeuw bewondering bij steeds nieuwe generaties. Nieuwe zichtbaarheid van hun vernietigde kunstwerken is daarom van grote waarde.

Joost Goutziers doet in Dwarse Dansers verslag van 45 jaar Brabantse Dans. In het boek beschrijft hij hoe de hedendaagse dans zich vanaf 1980 in Brabant heeft ontwikkeld. Hij heeft er twaalf jaar aan gewerkt. De dans zelf staat daarin op de eerste plaats, maar het gaat hem vooral ook over de mensen. „Ik heb grote waardering voor mensen die hun hart volgen”, zegt hij. „Ze werpen zich op hun kunst, terwijl ze weten dat ze er nooit rijk van zullen worden. Ik wil dat hun verhalen bewaard blijven, ook voor de danssector zelf. De voorstellingen krijgen in dit boek een tweede leven.”

Choreografenduo Lunatics & Poets heeft de BNG Dansprijs 2026 ontvangen. Choreografen Anna Jacobs en Hanna van der Meer maakten ‘diepe indruk’ op de jury met hun voorstelling Pack up the moon and dismantle the sun. Met de prijs kan het duo volgend seizoen in Korzo verder aan het stuk werken en ermee toeren langs negen Nederlandse theaters onder het format DansClick.

Acteur en zanger Maarten Heijmans wint dit jaar de Johan Kaart Prijs. Heijmans krijgt de theateramusement-prijs onder meer vanwege zijn vertolking van verteller Hermes in de musical Hadestown en de slinkse gangster Macheath in Die Dreigroschenoper. Volgens de jury van de Johan Kaart Prijs komt al het vakmanschap van Heijmans samen in deze rollen. De Johan Kaart Prijs wordt sinds 1975 jaarlijks toegekend aan een theaterpersoonlijkheid die met zijn werk een belangrijke bijdrage levert aan het Nederlands theateramusement.

Drummer, vibrafonist en arrangeur Frits Landesbergen is de tweede winnaar van de Breda Jazz Festival Award. Een prijs die in 2025 in het leven werd geroepen en gewonnen werd door de Bredase slagwerker Chris Strik. Met de nieuwe prijs wil het Breda Jazz Festival niet alleen de professionaliteit van het event benadrukken, maar vooral muzikanten eren die het jazzvuur doorgeven aan nieuwe generaties. 

De Nederlandse lezer is trouw aan het boek, maar verwacht wel dat het boekenvak meebeweegt met de tijd. Dat blijkt uit Lezers in Beeld 2026, het nieuwe onderzoeksrapport van Renew the Book, gebaseerd op een enquête onder 211 actieve lezers in Nederland.

Het rapport biedt een actueel en waardevol inkijkje in wat lezers vandaag verwachten van uitgevers, boekverkopers, bibliotheken en platforms. Een van de opvallendste inzichten uit het onderzoek is dat papier nog altijd dominant is, maar digitaal lezen stevig is ingeburgerd. Minstens zo duidelijk is de tweede overkoepelende conclusie: digitale flexibiliteit is de grootste wens van lezers. Lezers willen niet vastzitten aan één format, één app of één platform. Een derde belangrijke uitkomst: prijs is een serieuze drempel. Vooral papieren boeken worden door veel respondenten als duur ervaren. 

Vijf van de grootste boeken- en tijdschriftuitgevers in de Verenigde Staten hebben samen met bestsellerauteur Scott Turow een collectieve rechtszaak aangespannen tegen Meta en oprichter en CEO Mark Zuckerberg. De aanklacht: het willens en wetens schenden van auteursrechten door miljoenen werken, afkomstig van piratensites, te gebruiken voor de ontwikkeling van Meta’s Llama-taalmodellen.