Trends & Ontwikkelingen

Nog even en dan openen de deuren van het vernieuwde Klooster in Nuenen. Achter de schermen wordt er nog hard gewerkt om op zondag 1 november voor het eerst te kunnen openen. Een dag later volgt de officiële sleuteloverdracht tussen de gemeente Nuenen als eigenaar van het pand en de vereniging die zorgt voor de exploitatie van het gebouw. Diezelfde dag opent ook de bibliotheek weer de deuren in het gerenoveerde dorpshuis annex cultureel centrum. 

Actrice Keja Klaasje Kwestro (1988) is de winnares van de Mary Dresselhuys Prijs 2026. Kwestro ontvangt deze prijs, een initiatief van de VandenEnde Foundation, omdat ze zich volgens de jury ‘de afgelopen 10 jaar heeft ontwikkeld tot een onverschrokken en eigenzinnige theaterpersoonlijkheid’. Kwestro ontvangt een penning met de beeltenis van Mary Dresselhuys en een bedrag van 25.000 euro. Dat geld mag ze besteden aan de verdere ontwikkeling van haar loopbaan.

Wie cultuur verankert, bouwt aan een provincie waar mensen willen wonen, werken en meedoen. Kunst en cultuur zijn onmisbaar voor een sterke, leefbare en toekomstbestendige provincie. Maar cultuur floreert niet vanzelf. Provincies vormen daarbij de onmisbare schakel tussen lokale en regionale initiatieven en landelijke ambities. Zij verbinden stad en platteland, hou den voorzieningen bereikbaar en zorgen dat culturele kansen niet afhangen van postcode, achtergrond of inkomen. Investeren in cultuur betekent investeren in leefbaarheid, aantrekkelijkheid en vitaliteit in iedere regio. Dat is het statement van de Raad van Twaalf. 

Het is onmiskenbaar dat de Nederlandse musea afgelopen jaren op zoek zijn gegaan naar manieren om diverser te programmeren, maar wat is de juiste weg erheen? Als enige grote Nederlandse kunstmuseum heeft het Stedelijk Museum Amsterdam sinds 2021 een „keihard quotum” ingesteld, zoals museumdirecteur Rein Wolfs het noemt. Het doel: meer „meerstemmigheid” in het museum te krijgen. Ten minste 50 procent van de nieuwe aankopen moet van kunstenaars zijn „van buiten West-Europa of Noord-Amerika en/of kunstenaars die zich identificeren als Zwart, van kleur en/of deel van een etnische minderheid”.

Toch wordt het quotum een „paardenmiddel” genoemd, dat liever vermeden zou zijn geweest. De zeggingskracht van het kunstwerk zou voorop moeten staan, maar dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. Een quotum schuurt hard tegen meerdere pijnpunten van de kunstwereld aan, en boven alles torent daarbij het heiligste huisje van de moderne kunst, de vraag naar de artistieke autonomie. De zeggingskracht van het kunstwerk zou in theorie tenslotte voorop moeten staan, maar precies dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. 

Saai. Zo noemde een onderzoeksbureau de Tilburgse hotels tien jaar geleden. Deze woensdag zit hotel Ibis bijna vol, en dat terwijl het hotel onlangs enorm is uitgebreid. „Tilburg wordt steeds internationaler.” En het mag van hotelbaas Niek van den Broek nóg internationaler.

Wat daarvoor nodig is? Hotelbaas Niek van den Broek wacht het eind van de vraag niet eens af. „Adem.” Het plan voor een groot openluchttheater en landschapspark aan de rand van Tilburg. „Tilburg is zó veel aantrekkelijker geworden voor een citytrip.” Door de LocHal, de bibliotheek bij het station, en door musea die het nationaal en internationaal goed doen. Ondertussen zijn de Spoorzone en Piushaven ontzettend veranderd.

Het werk Das bunte Leben van de beroemde Russisch-Franse expressionist Wassily Kandinsky is op een veiling van Christie's in Londen voor 27 miljoen pond (bijna 32 miljoen euro) onder de hamer gegaan. Het schilderij werd in 2023 door het Duitse Openbaar Ministerie geclassificeerd als roofkunst en teruggegeven aan de erfgenamen van het Joodse echtpaar Lewenstein.

BNP Paribas heeft Stichting BNP Paribas opgericht om zijn maatschappelijke betrokkenheid in Nederland verder vorm te geven. De stichting richt zich op sociale impact, milieu en cultuur en breidt het aantal partnerorganisaties uit van drie naar vijf. Gezamenlijk ontvangen de partners jaarlijks € 210.000. Daarnaast kunnen medewerkers van BNP Paribas zich als vrijwilliger inzetten voor de betrokken organisaties.

Naast de bestaande samenwerkingen met JINC, Jeugdfonds Sport & Cultuur en Natuurmonumenten gaat BNP Paribas ook partnerships aan met de Sheltersuit Foundation en Blijf Groep.

De omzet van Nederlandse kranten groeit weer dankzij digitale abonnementen. Het herstel volgt op een ingrijpende digitale transformatie van krantenmakers naar multimediabedrijven. De abonnee staat centraal terwijl advertenties aan belang inboeten. Naast artikelen spelen podcasts een steeds grotere rol in het digitale aanbod. 

Achter de omzetgroei van de laatste jaren gaat een belangrijke verschuiving in het verdienmodel van nieuwsuitgevers schuil. In 2005 kwam nog 48 procent van de omzet uit advertenties, ongeveer evenveel als van lezers (zie diagram, 2005). Inmiddels komt ruim 80 procent van de omzet uit de lezersmarkt en nog geen 20 procent uit advertenties.

Oscar Jan Hoogland ontvangt de Willem Breuker Prijs 2026. Elke twee jaar gaat de prijs naar een componist of musicus die een uitzonderlijke bijdrage heeft geleverd aan de gecomponeerde of geïmproviseerde muziek. Oscar Jan Hoogland verdient €15.000 met de prijs, die op 4 november wordt uitgereikt in het Bimhuis in Amsterdam.

Na anderhalve eeuw krijgt het Bijbels Museum een nieuwe naam: Art and Soul. Het museum hoopt nieuwe zinzoekers aan te spreken. De naam Bijbels Museum ‘zat in de weg’, zegt directeur Carolien Croon.

Boxtel heeft de knoop doorgehakt: Podium Boxtel krijgt een plek in de bibliotheek, waar de twee instellingen elkaar moeten versterken. Het pand aan Burgakker 4 biedt ruimte voor zowel een theatervoorziening als de bibliotheek. „Een cultureel centrum in het hart van het dorp, van iedereen én voor iedereen in Boxtel”, is de hoop van wethouder Michael Ninaber van Eijben (D66). Podium Boxtel en Huis73 kunnen elkaar versterken, is de gedachte.

De boeken van de Ierse bestsellerauteur Sally Rooney worden niet langer uitgegeven in het Verenigd Koninkrijk, vanwege haar steun aan Palestine Action. Rooney gebruikt inkomsten uit de verkoop van haar boeken om die pro-Palestijnse actiegroep te steunen. Palestine Action is sinds de zomer van 2025 verboden, waardoor steun kan worden aangemerkt als het financieren van terrorisme.

Ontwerper Christien Meindertsma is de eerste winnaar van een nieuwe driejaarlijke kunstonderscheiding, de Paul Deiters Prijs. Volgens de stichting achter de prijs, Stichting Stokroos, maakt Meindertsma "onderscheidend werk" waarin kunst, ontwerp, onderzoek, materiaal en maatschappelijke vraagstukken samenkomen.

Aan de prijs is een bedrag van 120.000 euro verbonden: 60.000 euro als geldprijs en eenzelfde bedrag voor de ontwikkeling van nieuw werk. Daarnaast mag de winnaar werk in een museum laten zien. In het geval van Meindertsma is dat bij een tentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag volgend jaar.

De muziekverenigingen, zeker in kleinere kernen, staan net als veel andere activiteiten onder druk. De aanwas van jongeren blijft uit waardoor de populatie vergrijst en de vereniging dreigt uit te sterven. Niet in Herwen en Lobith. St. Caecilia uit Herwen werkt namelijk intensief samen met Leo Harmonie uit het nabijgelegen Lobith. „Bij sommige van deze evenementen treden we samen op, bij andere apart in het eigen dorp." 

Je verkleden als je favoriete karakter uit een film of serie, dat is wat cosplayers graag doen. Het Design Museum in Den Bosch besloot een tentoonstelling te maken over de enorm populaire en belangrijke subcultuur. "Het is een kunstvorm en het brengt ons samen met mensen met eenzelfde hobby." 

Woensdagavond zijn in DomusDela de Eindhoven Cultuurprijzen uitgereikt. De drie winnaars gingen elk met 12.500 euro naar huis. De prijzen werden voor de tiende keer uitgereikt. Kruisstraat Original kreeg de Stimuleringsprijs, MU Hybrid Art House de Waarderingsprijs voor een culturele organisatie en Bart Hess mocht de Waarderingsprijs voor een individuele maker in ontvangst nemen.

Het onderzoeksproject ‘Raisehof Collectief & Creatief Burgerschap’ van het Fontys lectoraat Artistic Connected Practices onderzoekt hoe jongeren tussen de twaalf en achttien jaar in het Tilburgse stadsdeel Reeshof via kunst en samenwerking hun creatieve burgerschap ontwikkelen. 

In deze wijken, waar maatschappelijke betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid niet vanzelfsprekend zijn, laten jongeren zien dat betrokkenheid geen abstract begrip hoeft te blijven. Centraal in het onderzoek staat het functioneren van het collectief als ‘commoning-praktijk’ ofwel een horizontale en bottom-up structuur waarin jongeren en volwassenen gezamenlijk zorg dragen voor een gedeelde ruimte, activiteiten en sociale relaties.

Tijdens Dutch Design Week is in Eindhoven werk van meer dan tweeduizend ontwerpers te zien. ‘Het lichaam’ is in veel ontwerpen een belangrijk thema. „Eigenlijk draait elk ontwerp om het lichaam. Je hebt het altijd bij je en kunt het nergens laten liggen.” In NRC staan vier ontwerpers (collectieven) over hun werk.

Op 8 en 9 september 2026 bracht het Culture & Health Forum kunstenaars, onderzoekers, beleidsmakers, culturele organisaties en professionals uit de zorg en het sociaal domein samen in het Kulturhaus Brotfabrik in Wenen.

Met meer dan 250 deelnemers per dag en 33 sprekers bevestigde de editie van dit jaar de groeiende belangstelling voor dit thema. Artistieke praktijk, beleid en participatie kwamen samen om de toekomst van cultuur en gezondheid in Europa te bespreken, waarbij tevens de mensen en projecten in de schijnwerpers werden gezet die dit vakgebied nu al vormgeven.

Tijdens de netwerkdag op 30 september j.l., georganiseerd door Stichting& en Cubiss-Bisc, stond de kracht van multifunctioneel werken centraal. Multifunctionele Culturele organisaties (MFCO’s) combineren vaak meerdere functies binnen één organisatie, zoals bibliotheek, cultuur, educatie, erfgoed en maatschappelijke dienstverlening. De netwerkdag was een dag om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. 

De Amerikaanse mezzosopraan Lea Shaw is de grote winnares geworden van de International Vocal Competition in Den Bosch. Niet alleen kende de jury haar de Grand Prix ’s-Hertogenbosch toe, ook won ze de ANED Fonds Publieksprijs, de Persprijs en de Van Amelsvoortprijs. Lea Shaw ontving zaterdag na de feestelijke Grand Finale in Theater aan de Parade de hoofdprijs van 15.000 euro uit handen van burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch.

Om tot een voorstel voor een alternatief fondsenlandschap te komen, heeft het ministerie van OCW BMC gevraagd om een advies over hoe een alternatief fondsenlandschap eruit zou kunnen zien. De uitkomsten van deze verkenning zijn nu gepubliceerd. 

Om tot een wendbaar, robuust en evenwichtig stelsel te komen, adviseert BMC een herstructurering die rust op twee pijlers: de bundeling van de huidige zes rijkscultuurfondsen tot drie gespecialiseerde fondsen, en het inrichten van een specifiek interbestuurlijk instrument voor geografische spreiding.

Culture Action Europe verzet zich krachtig tegen de bezuinigingen op AgoraEU die zijn opgenomen in het onderhandelingskader van het Ierse voorzitterschap voor het meerjarig financieel kader (MFK) van de EU voor de periode 2028-2034, gepubliceerd op 10 oktober 2026.

Volgens dit voorstel zou de financiering voor AgoraEU – het toekomstige EU-programma voor cultuur, media en democratie – dalen van de door de Commissie voorgestelde 8,6 miljard euro naar 6 miljard euro (in lopende prijzen); een bezuiniging van 30%. AgoraEU behoort tot de programma's die het hardst worden getroffen. 

Minister Rianne Letschert heeft haar visie op cultuur en een eerste uitwerking van de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029 gepresenteerd. De brief is langverwacht, al jaren gaat het over de nodige veranderingen. 

De focus van de brief ligt sterk op de organisatie van cultuursubsidies. Opvallend is dat cultuureducatie, cultuurcoaches, amateurkunstondersteuning en actieve cultuurparticipatie slechts beperkt terugkomen in de voorstellen. Terwijl juist deze voorzieningen voor veel inwoners de eerste en meest directe toegang tot cultuur vormen.

Een brede coalitie van 25 branche- en sectororganisaties uit onder meer de retail-, reis-, horeca-, cultuur- en dienstverleningssector is een petitie gestart voor behoud van de fiscale regeling voor personeelskorting op branche-eigen producten. Het kabinet stelt in het Belastingplan 2027 voor deze regeling af te schaffen.

De regeling maakt het mogelijk om medewerkers een onbelaste korting van maximaal 20 procent op eigen producten te geven, tot een bedrag van €500 per jaar. Voor organisaties in de cultuursector is personeelskorting meer dan alleen een financieel voordeel. Het helpt medewerkers het eigen aanbod beter te leren kennen, vergroot betrokkenheid en draagt bij aan aantrekkelijk werkgeverschap in een arbeidsmarkt waarin het vinden en behouden van medewerkers steeds uitdagender is.

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de Raad voor Cultuur gevraagd te adviseren over de uitgangspunten voor een tweede aanwijzingsprogramma voor rijksmonumenten uit de periode 1965–1990, beter bekend als Post 65.

De Raad voor Cultuur adviseerde in 2025 al over de eerste Post 65-monumenten. Toen beoordeelde de raad een concept-aanwijzingsprogramma waarin al een selectie van monumenten was gemaakt. Dit keer wordt de raad eerder in het proces betrokken en adviseert over de uitgangspunten voor de opdracht aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De afgelopen decennia hebben we enkele programmamakers en cabaretiers gekend die de grenzen van het humoristische toelaatbare aardig hebben verlegd. Maar waar Hans Teeuwen vroeger in elk theater naar hartenlust erop los kon provoceren, blijven die deuren tegenwoordig gesloten voor de nieuwe lichting provocateurs.

Maar hoe bepaalt men waar artistieke vrijheid ophoudt en iemands 'recht' om niet gekwetst te worden begint? Als ruimdenkend mens beland je in een gecompliceerde spagaat schrijft Tom Divendal: zo schaar ik mij aan de ene kant achter progressieve idealen. Maar ook artistieke vrijheid en ruimte bieden aan andersdenkenden staan hoog in het vaandel.

Meer dan vijftig burgemeesters, één theaterzaal en dé man die aan de wieg stond van Nederland. Vrijdagavond 9 oktober bezoeken meer dan vijftig burgemeesters uit het hele land Willem van Oranje - De Musical in het Prinsentheater in Delft. Zij zijn uitgenodigd rond een vraag die bijna vijf eeuwen na Willem van Oranje nog altijd actueel is: wat kan zijn verhaal ons vertellen over bestuur en leiderschap in een verdeeld Nederland?

Het idee kwam mede van Alexander Pechtold, de burgemeester van Delft. Nadat hij de voorstelling eerder had gezien was hij onder de indruk van de manier waarop het verhaal werd verteld en hoe dat nu nog actueel is. Van daaruit ontstond het idee om de voorstelling nog een keer te bekijken, maar dan met collega-burgemeesters.

Kunsthal Rotterdam heeft de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs 2026 gewonnen. Verschillende musea uit heel Nederland maakten kans op deze landelijke prijs. Naast de erkenning ontvangt de winnaar een geldbedrag van 10.000 euro. De Kunsthal wint de prijs met de tentoonstelling Sculpting the Senses van Iris van Herpen.

De Kunsthal won dezelfde prijs al eerder in 2024. Dit keer is de overwinning extra bijzonder, want de tentoonstelling trok een recordaantal van maar liefst 281.000 bezoekers.

Maak weer ruimte voor jongeren, makers van alle disciplines, muzikanten en vrijwilligers om hun talenten te kunnen ontwikkelen bij de Hall of Fame en het Ladybird Skatepark. Met regie van onderaf, in plaats van dure concerten en culturele evenementen van bovenaf.

Dat is de boodschap voor de gemeente Tilburg van een petitie van jongeren, makers, muzikanten en vrijwilligers en andere medestanders. 

Na vijf jaar als consulent jeugd- en familiefilm nam Lotte Bronshoff deze zomer afscheid van het Filmfonds. Nu haar termijn erop zit, blikken we met haar terug op haar tijd bij het Fonds. ‘We hebben als Nederland gelukkig een geweldige traditie van jeugdfilms. Ik denk dat we ervoor moeten zorgen dat we niet opeens worden ingehaald door andere landen, dat we ambitie en honger houden op dat gebied.'

Uit het Cultuurmarketing Onderzoek 2026 blijkt dat merk en positionering het belangrijkste onderwerp is waar cultuurmarketeers extra prioriteit aan willen geven. In de marketingliteratuur is aan theorie en modellen over branding geen gebrek. Maar hoe kan je deze merkstrategische inzichten goed toepassen binnen de context, missie en mogelijkheden van een culturele organisatie?

Een belangrijke stap bij merkbouw is het bepalen van je positionering. “Een scherpe positionering betekent niet dat je bepaalt wie er níét welkom is. Het betekent dat je bewust kiest voor wie je als organisatie meer wilt betekenen en hoe je dat zichtbaar maakt”. Een sterk merk vraagt allereerst om een heldere positionering, een herkenbare identiteit en consistente keuzes in de praktijk. 

Museum W, De Bosuil, Munttheater, Bibliocenter en RICK roepen de gemeenteraad van Weert op eerst de maatschappelijke en culturele gevolgen van de voorgestelde bezuiniging op cultuur zorgvuldig af te wegen, vóórdat de begroting wordt vastgesteld. Zij waarschuwen dat de bezuiniging verenigingen en inwoners, met name kinderen, jongeren en mensen met een kleinere beurs, zal raken. Volgens de vijf organisaties komt daarmee de ambitie van gemeente Weert dat ‘iedereen kan meedoen’ onder druk te staan.

De precieze gevolgen van minder subsidie verschillen per organisatie. Mogelijke consequenties zijn minder ondersteuning van muziek- en andere verenigingen, een beperkter aanbod van cursussen, voorstellingen, tentoonstellingen en concerten. Ook cultuureducatie op scholen en in wijken kunnen onder druk komen te staan, evenals de bijdrage aan evenementen zoals Cultureel Lint en Weert Respecteert.