Trends & Ontwikkelingen

De gemeenten Alblasserdam, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Papendrecht, Molenlanden en Sliedrecht willen samen kunst, cultuur en erfgoed in de Alblasserwaard versterken. De wethouders ondertekenden daarom samen met Kunstgebouw een intentieverklaring voor intensievere regionale samenwerking. De ondertekening vond dinsdag plaats in Gorinchem.

Met deze intentieverklaring spreken de gemeenten de ambitie uit om te bouwen aan een toekomstbestendige culturele infrastructuur in de Alblasserwaard. Door kennis te delen, verbindingen te leggen en samen kansen te benutten, willen de partners bijdragen aan een rijk en toegankelijk cultureel aanbod voor álle inwoners van de regio.

In mei 2026 start in Den Haag het programma Culture Connect, een gezamenlijk initiatief van vijf culturele instellingen: Nederlands Dans Theater, Residentie Orkest, PAARD, Beelden aan Zee en Het Nationale Theater. Het programma richt zich op young professionals van circa 20 tot 40 jaar uit het bedrijfsleven en de overheid en moet hun betrokkenheid bij het culturele leven in de stad structureel vergroten.

De deelnemende organisaties bieden hun medewerkers toegang tot een reeks gezamenlijke culturele avonden, waarin kunst, maatschappelijke thema’s en netwerken worden gecombineerd. Volgens de initiatiefnemers moet het programma bijdragen aan talentbinding, publieksverjonging en een sterkere relatie tussen de culturele sector en het Haagse bedrijfsleven.

Wat hebben het Leidens Ontzet van 1574, heggenvlechten, de fanfare, Pride Amsterdam en de woonwagencultuur met elkaar gemeen? Volgens de Raad voor Cultuur zijn het stuk voor stuk tradities die Nederland zou kunnen voordragen voor de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO.

Over de fanfare merkt de Raad voor Cultuur op dat Nederland een lange en rijke traditie kent, waarbij muzikaal vakmanschap gepaard gaat met gemeenschapsvorming. De raad benadrukt dat de fanfare bijdraagt aan gemeenschapszin en culturele continuïteit. Omdat de traditie historisch nauw verwant is met de fanfarecultuur in Vlaanderen, acht de raad een gezamenlijke, grensoverschrijdende nominatie logisch en wenselijk.

Na twee keer afwezig te zijn geweest, wil Rusland deze editie terugkeren op de Biënnale van Venetië. Dat leidt tot rumoer in de hoogste Italiaanse politieke kringen. Het protest tegen de deelname van Rusland aan de internationale kunstmanifestatie Biënnale in Venetië blijft aanhouden. Een twintigtal Europese landen en de Europese Commissie vinden het vanwege de oorlog in Oekraïne onacceptabel dat de Russen erbij willen zijn, en eisen hun uitsluiting. Maar de organiserende stichting La Biennale di Venezia gaat daar niet in mee. De stichting wil de Russische kunstenaars in mei juist graag welkom heten.

De voorzitter van stichting La Biennale di Venezia, Pietrangelo Buttafuoco, houdt zijn poot echter stijf. Tegen dagblad La Repubblica zei hij dat de kunstmanifestatie dit jaar ‘een wapenstilstand’ is en ‘een ruimte van samenleving voor de hele planeet’. Rusland uitsluiten is censuur, vindt hij.

De gemeente Amsterdam investeert de komende jaren 19 miljoen euro in kunst en cultuur in Amsterdam-Noord. Dat is nodig, want Noord groeit snel en de vraag naar culturele voorzieningen stijgt. Met deze investering groeit het aanbod mee. Wethouder Touria Meliani: “Amsterdam-Noord zit vol makers en creatief talent, maar de culturele infrastructuur is nog niet op hen ingericht. Dat zie je bijvoorbeeld aan de lange wachtlijsten bij de DAT!School. Veel jongeren willen theater en films maken, dansen of zich op andere manier uiten.”

Ze vervolgt: “Met nieuwe gebouwen voor de DAT!School en De Nieuwe Rietwijker investeren we in plekken waar dat talent al zit. We kijken ook naar hoe we het Buikslotermeerplein verder cultureel kunnen versterken, onder andere met een haalbaarheidsonderzoek naar een grootstedelijk cultuurgebouw.”

De provincie Groningen stelt in 2026 ruim 10,9 miljoen euro beschikbaar voor het onderhoud van karakteristieke panden en gemeentelijke monumenten. Met de vernieuwde Subsidieregeling Onderhoud Karakteristieke Panden (SOK), die op 1 april opent, wordt vooral ingezet op het behoud van historische boerderijen.

Voor deze categorie wordt het maximale subsidiebedrag verhoogd naar 50.000 euro, ruim een verdubbeling ten opzichte van eerdere jaren. De provincie wil hiermee beter aansluiten op de vaak hoge onderhoudskosten van deze grote en beeldbepalende gebouwen.

Gitarist, componist en bandleider Reinier Baas (40) krijgt de Boy Edgarprijs, de meest eerbiedwaardige Nederlandse prijs voor jazz. De jury noemt Baas een veelzijdig fenomeen en een authentieke vernieuwer die „complexe muziek voor een breed publiek toegankelijk maakt”. Baas zoekt volgens de jury verbinding met andere muziekgenres en kunstvormen en is een aansprekend voorbeeld, dat jonge musici beïnvloedt en „de weg wijst”.

Nadat de Biënnale van Venetië vorige week al te maken kreeg met fel protest tegen de deelname van Rusland, is nu een open brief gepubliceerd die oproept tot een boycot van Israël. 182 kunstenaars, curatoren en medewerkers van de komende Biënnale hebben deze brief van de Art Not Genocide Alliance (Anga) ondertekend. Onder hen bevinden zich twee curatoren van het hoofdprogramma en de deelnemende kunstenaar en curator van het Nederlandse paviljoen.

In de oproep stelt Anga, dat zich omschrijft als „een internationale groep van kunstenaars, curatoren, schrijvers en cultuurwerkers”, het af te wijzen dat de Biënnale Israël een platform biedt terwijl het genocide pleegt. Anga zegt met zijn oproep kunstenaars in Palestina te willen steunen. 

De islamitische revolutie in 1979 maakte een einde aan de levendige muziekwereld in Iran. Nu probeert de Iraans-Nederlandse Katayoun Arian de stukken bij elkaar te zoeken. Als dj Katayoun wijdt ze zich al twintig jaar aan het verzamelen, onderzoeken en draaien van de krachtige vrouwenstemmen van Radio Teheran uit de jaren zestig, de Iraanse jazzpop van de jaren zeventig, de scene van Iraanse ballingen in Los Angeles uit de jaren tachtig en negentig (ook bekend als ‘Tehrangeles’), de opzwepende trance-ritmes van het sjiitische Asjoera-feest en meditatieve soefi-achtige klassieken waarvan de teksten eeuwen terug gaan.

Muziek speelt nog altijd een grote rol in het leven van jongeren, maar de manier waarop ze die consumeren verschuift snel. Dat blijkt uit het rapport Nieuws door de ogen van jongeren van Hogeschool Windesheim. Voor het onderzoek werden jongeren geïnterviewd over hun nieuwsinteresse, nieuwsgebruik en mediagebruik. Jongeren luisteren zelden nog los van andere activiteiten, zo concluderen de onderzoekers. Muziek is onderdeel geworden van een continue stroom aan content: van video’s en social posts tot algoritmische aanbevelingen. Niet het album of nummer staat centraal, maar het moment waarop een track opduikt in een feed.

Volgens de onderzoekers neemt het belang van kortere, direct herkenbare fragmenten in snel tempo toe. Die verschuiving gaat gepaard met een beweging van actief zoeken naar passief ontdekken. Jongeren laten zich in toenemende mate leiden door platforms, creators en peers. Zichtbaarheid binnen die omgevingen wordt daarmee bepalender dan bezit of merkentrouw.

Het Drents Museum in Assen kan zijn langverwachte overzichtstentoonstelling van de Indiase modernistische kunstenaar Amrita Sher-Gil niet openen op 22 maart. Het Indiase ministerie van Cultuur heeft besloten de circa zestig schilderijen en tekeningen uit de collectie van de National Gallery of Modern Art in New Delhi niet op transport te laten gaan, vanwege de huidige geopolitieke situatie. Daarmee is het Drents Museum het eerste Nederlandse museum dat direct de gevolgen ondervindt van de spanningen in het Midden-Oosten.

Wat kan een muziekvereniging betekenen voor jongeren die worstelen met prestatiedruk, sociale onzekerheid of eenzaamheid? Die vraag stond centraal toen de Vriezenveense Harmonie in 2025 het project Doe Maar! lanceerde. Opgezet als muzikaal-sociaal experiment, bleek al snel dat deze aanpak zorgt voor echte impact bij de deelnemende jongeren uit Twenterand. 

Doe Maar! was nadrukkelijk bedoeld voor álle jongeren, niet alleen jongeren die een interesse hebben in muziek en theater. “De succesformule van Doe Maar! was om naar jongeren toe te gaan, in plaats van te verwachten dat zij ons zouden komen. Dus we zijn figuurlijk de wijk, de school en het jongerencentrum ingetrokken”, vertelt voorzitter René Lemans van de Vriezenveense Harmonie. Doe Maar! bewijst dat wanneer een muziekvereniging haar deuren opent naar de samenleving, er nieuwe verbindingen ontstaan: tussen jongeren en kunst, tussen onderwijs en cultuur en vooral tussen mensen onderling.

De kunstwereld lijdt vooralsnog niet onder de onrust in de wereld. De organisatie van TEFAF meldt in een persbericht, onder de titel ‘Topkwaliteit en sterke herkomst zorgen voor vroege miljoenenverkopen op TEFAF Maastricht’, zijn blijvende aantrekkingskracht als beurs voor kunst, antiek en design. Ondanks een complexe mondiale context blijft de belangstelling voor het verzamelen van kunst onverminderd sterk. 

Namens het Executive Committee van TEFAF Maastricht zegt Boris Vervoordt: “Wat we deze week in Maastricht zien, is een krachtige herinnering dat de belangstelling voor grote kunstwerken blijft groeien. De vroege aankopen bevestigen dat verzamelaars, zelfs in onzekere tijden, sterk betrokken blijven bij het verwerven van werkelijk uitzonderlijke werken.”

In steden en gebieden waar transformatieop­gaven spelen, vormt de historische betekenis een belangrijk ingrediënt voor het ontwerpen aan de toekomst. De handreiking Transformeren met erfgoed geeft inzicht in de wijze waarop een transformatie­kader kan worden opgesteld.

Transformatie­kaders helpen partijen die betrokken zijn bij ruimtelijke opgaven om erfgoed vroegtijdig mee te nemen in het transformatie­proces en samen te werken. Dit draagt bij aan een integraal ontwerp met hoge omgevings­kwaliteit waarin cultureel erfgoed goed is geborgd. De handreiking beschrijft een uniforme aanpak, die voor iedere locatie een eigen invulling kan krijgen. 

Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 zijn gemeenten verplicht om een omgevingsvisie vast te stellen, waarin zij hun ambities en doelen voor de fysieke omgeving vastleggen. Ook cultureel erfgoed, waaronder cultuurlandschappen, moet hierin ook een duidelijke plek krijgen. In 2024/2025 voerde DSP-groep in opdracht van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) onderzoek uit naar de borging van cultureel erfgoed in omgevingsvisies- en plannen. 

Op dit onderzoek is nu een verdieping uitgevoerd. Het richt zich specifiek op de positie van cultuurlandschappen in het gemeentelijk omgevingsbeleid, en de aansluiting daarvan op het omgevingsbeleid van provincies. Het onderzoek bestaat uit een analyse van wet- en regelgeving, van omgevingsvisies en verordeningen van provincies, het omgevingsbeleid van 15 gemeenten en verdiepende interviews met 11 gemeenten.

Jury’s van literaire debuutprijzen beoordelen niet alleen het boek zelf, maar ook de persoon achter het werk. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Anne Oerlemans (*), die op 19 maart promoveert aan de Radboud Universiteit. De bevindingen werpen een kritisch licht op de veronderstelde objectiviteit van literaire prijsprocedures. Jaarlijks worden in Nederland diverse debuutprijzen uitgereikt aan nieuwe auteurs. Zo’n prijs kan een belangrijke springplank zijn: winnaars krijgen media-aandacht, vergroten hun zichtbaarheid bij uitgevers en maken meer kans op een tweede boekcontract. 

Uit het onderzoek van Oerlemans blijkt echter dat niet iedere debutant onder gelijke voorwaarden wordt beoordeeld. Op basis van inzage in ongefilterde juryrapporten van de ANV Debutantenprijs concludeert zij dat jury’s zich niet uitsluitend laten leiden door de tekst. Ook de achtergrond van de auteur speelt een rol in de beoordeling. Auteurs die het schrijven combineren met een andere carrière worden daarbij vaker minder serieus genomen als literair auteur.

Speciaal voor de Boekenweek schrijven 44 schrijvers uit verschillende generaties teksten over objecten en kunstwerken in vijftien musea. Zo werpen schrijvers een blik op de kunstwerken, om zo te vergelijken hoe verschillende generaties tegen hetzelfde kunstwerk aankijken. Dit sluit nauw aan bij het thema van de Boekenweek: Mijn Generatie. Meerdere schrijvers belichten hetzelfde kunstwerk vanuit hun eigen generatieperspectief. De Boekenweek en de Museumvereniging verbinden op deze manier literatuur met beeldende kunst tijdens de Boekenweek. 

Op 8 en 9 mei 2026 organiseert Kunsten ’92 het tweedaagse programma Satellite BEYOND – Fair Practice Design Sprint. Dit evenement is onderdeel van het Europadag-programma van DutchCulture | Creative Europe Desk NL, European Cultural Foundation, EIT Culture & Creativity en Kunsten ’92. Vanuit heel Europa gaan kunstenaars, culturele professionals, beleidsmakers en fondsen samen een centrale vraag verkennen: Wat betekent fair practice in arbeidsverhoudingen in de huidige Europese context?

Een chatbot die jouw tone of voice spreekt, een testpanel van jouw doelgroep of een digitale collega die met je meedenkt? Veel medewerkers in de cultuursector gebruiken generatieve AI-tools om teksten te (her)schrijven, ideeën te genereren of samenvattingen te maken. Voor losse vragen of taken werkt dat goed. Voor herhalende taken wil je tijd besparen en consistente kwaliteit van antwoorden. AI-chatbots zijn dan de oplossing.

Een AI-chatbot is een algemene term voor een digitale assistent waarmee je kunt chatten om taken uit te voeren, zoals teksten schrijven of informatie samenvatten. Een chatbot op maat (bijvoorbeeld een custom GPT) stel je zelf in met vaste instructies, zodat je dezelfde taak steeds opnieuw kunt uitvoeren met consistente resultaten.

De VriendenLoterij is vanaf 2026 maatschappelijk partner van Buma Cultuur. De samenwerking wordt zichtbaar bij verschillende initiatieven en evenementen van Buma Cultuur, waaronder de jaarlijkse uitreiking van de Buma Awards in juni en de Buma NL Awards in september. Daarnaast verbindt de VriendenLoterij zich als maatschappelijk partner aan de Buma Music Academy. Het partnership is in eerste instantie aangegaan voor 2026, met de intentie om de samenwerking de komende jaren verder uit te bouwen.

Spotify heeft op 12 maart de editie 2026 van het jaarlijkse Loud & Clear-rapport gepubliceerd, waarin het streamingplatform inzicht geeft in de wereldwijde royalty-uitkeringen. Volgens het rapport betaalde Spotify in 2025 meer dan $11 miljard uit aan de muziekindustrie, waarmee het totaal aan lifetime payouts oploopt tot bijna $70 miljard. De uitkeringen stegen met meer dan 10% ten opzichte van een jaar eerder, volgens Spotify ruim boven de groei van andere inkomstenbronnen in de muziekindustrie, die rond 4% lag. Ongeveer de helft van alle royalty’s werd gegenereerd door onafhankelijke artiesten en labels.

Google heeft samen met KPN, het Rijksmuseum en Artcrush de winnaars bekendgemaakt van een nationale AI-kunstcompetitie. Deelnemers kregen de opdracht om een klassiek meesterwerk uit de collectie van het Rijksmuseum een futuristische bewerking te geven met behulp van generatieve AI-tools, waaronder Google Gemini. 

De bekendmaking vond plaats op 12 maart in het Rijksmuseum tijdens een tentoonstelling met het werk van alle finalisten. De hoofdprijs ging naar Dragoș Bădiță uit Boekarest voor zijn inzending Altarpiece, een herinterpretatie van De heilige maagschap van Geertgen tot Sint Jans. Volgens de jury laat de inzending zien hoe generatieve AI klassieke kunst interactief kan maken en een persoonlijke kunstbeleving kan vertalen naar beeld.

Het is bepaald geen aanprijzing voor ‘the land of the free’: vorige week onthulde Reporters Without Borders (RSF) de ‘US Room’ in de Uncensored Library. De bibliotheek bestaat alleen in Minecraft, de meestverkochte game aller tijden. De virtuele bibliotheek biedt sinds 2020 onderdak aan zo’n driehonderd boeken en artikelen die zijn verboden of gecensureerd. De teksten zijn door de bouwers van de bibliotheek overgeheveld naar virtuele boeken in de game. De boeken zijn sinds 2020 al meer dan 10 miljoen keer ‘uitgeleend’.  

Volgens Maren Pfalzgraf van RSF biedt Minecraft een uniek geitenpaadje om de vrije pers aan de man te brengen. ‘De game wordt over de hele wereld gespeeld, en dan vooral door jongeren. Dat de bibliotheek in een game zit, maakt het praktisch onmogelijk om het te censureren’, zegt ze.

Het nationaal cultureel centrum van de VS zal naar verwachting twee jaar gesloten blijven. De raad van toezicht van het beroemde John F. Kennedy Center of Performing Arts, sinds kort het Trump Kennedy Center, heeft ingestemd met de verbouwingsplannen van president Donald Trump. Eigenlijk had Trump de plannen al lang aangekondigd − maandagavond zei hij zelfs dat er al marmer en nieuwe stoelen zijn aangeschaft − maar officieel moest de raad van toezicht nog goedkeuring geven. Zoals verwacht was dat geen enkel probleem: Trump heeft alle stemgerechtigde raadsleden persoonlijk aangewezen en zichzelf tot voorzitter benoemd. 

Dirigent Iván Fischer (75) kreeg maandag de Concertgebouwprijs uitgereikt. Hij hield zijn week bij en schrijft een brief aan Bach. „Wij zijn u zeer dankbaar!” In NRC zijn dagboek. De prijs betekent veel voor hem: “Want ik houd van deze prachtige concertzaal. Het lijkt me dat de feestelijke sfeer en de schitterende akoestiek hebben bijgedragen aan de ontwikkeling ervan tot een tempel van schoonheid en inspiratie, die nergens ter wereld zijn weerga kent. Ik wens dat het Concertgebouw nog lang een thuis mag bieden aan zowel traditie als innovatie.”

Voor eens en altijd is er duidelijkheid over welke kunstenaar er schuilt achter pseudoniem Banksy. Althans, dat claimt Reuters. Een uitgebreid onderzoek heeft volgens het persbureau ‘zonder enige twijfel’ aangetoond dat Banksy de 53-jarige Robin Gunningham uit Bristol is. Al decennia wordt er gespeculeerd over Banksy’s werkelijke identiteit. Gunningham werd vaker genoemd. Andere plausibele kandidaten waren Robert Del Naja, lid van Massive Attack, een band die wel héél vaak tourde waar Banksy-werken opdoken, en Thierry Guetta. 

Gevraagd om een reactie stelde zijn advocaat nogal raadselachtig dat Banksy ‘niet accepteert dat veel van de details in uw onderzoek correct zijn’. Zonder te bevestigen of te ontkennen vroeg hij Reuters niet te publiceren, omdat het de privacy van de kunstenaar zou verstoren en hem in gevaar zou kunnen brengen.

Culturele broedplaats ‘t Stroomhuis krijgt in Woensel nieuw onderdak. Een voormalig schoolgebouw aan de Kronehoefstraat heeft volgens de gemeente de rauwe uitstraling die alle partijen voor ogen hebben. Een felle brand legde het vorige Stroomhuis aan de Fellenoord in oktober 2024 volledig in as. Dat was een klap voor de creatieve sector in de stad en er werd dan ook direct gepleit voor een nieuwe locatie. Die is anderhalf jaar later dus gevonden. Aan de Vestdijk komt bovendien een tijdelijke locatie zodat de stichting achter ‘t Stroomhuis tot de oplevering van het pand in Woensel door kan gaan met het organiseren van activiteiten.

Het aantal mensen dat vorig jaar contact heeft opgenomen met Mores, het steun- en adviespunt voor de culturele, creatieve en mediasector, is iets gedaald. Het ging om 247 mensen, waarvan er 170 grensoverschrijdend gedrag hebben ervaren of daar getuige van waren. Vorig jaar klopten nog bijna 300 mensen bij Mores aan en kwamen er 234 meldingen binnen van grensoverschrijdend gedrag. Dat staat in het jaarverslag dat Mores dinsdag heeft gepubliceerd.

ABN AMRO verlengt haar partnership met STRAAT Museum voor street art en graffiti met twee jaar. Met deze contractverlenging blijven beide partijen zich inzetten voor gelijke kansen in de kunstsector, met extra aandacht voor vrouwelijke kunstenaars en voor kinderen en jongeren die opgroeien in minder kansrijke situaties.

In de afgelopen contractperiode groeide de vertegenwoordiging van vrouwelijke kunstenaars in het museum van 13% naar minstens 30%. Daarmee sluit STRAAT aan bij de verhoudingen binnen de street-artsector. Ook het STRAAT Educatieprogramma liet sterke groei zien. In 2025 bereikten ABN AMRO en STRAAT samen ruim 15.000 kinderen en jongeren. De jaarlijkse groei van dit programma bedraagt 30% en krijgt in de komende jaren een vervolg.

De gemeente Den Bosch blijft investeren in jongeren. Met de laatste Jongeren Impuls-middelen van het Rijk ondersteunt de gemeente nieuwe en bestaande projecten in de stad. Het doel is simpel: meer plekken waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten, nieuwe dingen kunnen proberen en hun talent kunnen ontwikkelen.

Een belangrijke plek daarvoor is de Tramkade. Hier komen cultuur, creativiteit en ontmoeting samen, onder andere in het Clublab. Jongeren denken ook zelf mee over wat nodig is. In 2024 deelden zij hun ideeën met de gemeente in een manifest. Een belangrijk project is de vernieuwing van het nachtleven. Jongeren willen een veilige en inclusieve plek waar ruimte is voor nieuwe muziek en talent. Rond de Tramkade zijn in februari nieuwe activiteiten gestart. Stichting Stoom voert deze proef uit. De komende tijd starten ook meerdere projecten. 

Minister Letschert (OCW) geeft antwoord op Kamervragen naar aanleiding van het openbare Facebookbericht op de pagina van cabaretier Rogier Kahlmann. Volgens het bericht zouden meerdere theaters en zalen onder druk zijn gezet door linkse actiegroepen vanwege geplande optredens van Rogier Kahlmann en dat dit in diverse gevallen heeft geleid tot de annulering van voorstellingen. Het Tweede Kamerlid Claassen (Groep Markuszower) had de vragen gesteld.

Lezers kunnen op zaterdag 22 maart met hun Boekenweekgeschenk 'Piaggo' van Hendrik groen opnieuw gratis naar een museum. CPNB en de Museumvereniging herhalen daarmee de actie die vorig jaar al werd ingezet om literatuur en musea nadrukkelijker met elkaar te verbinden. Met het concept ‘Lezend het museum in’ krijgt het Boekenweekgeschenk dit jaar opnieuw een dubbele functie.