Trends & Ontwikkelingen

De directie van Het Cultuurfonds heeft op dinsdag 13 januari 2026 een werkbezoek gebracht aan de Surinaamse minister Dirk Currie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. Tijdens het overleg stond de kennismaking met de minister centraal, evenals de verdere versterking en uitbreiding van de culturele samenwerking tussen Suriname en Nederland, met bijzondere aandacht voor jongeren, erfgoed en educatie. Het werkbezoek maakt deel uit van een bredere missie van Het Cultuurfonds in Suriname. 

Volgens directeur Cathelijne Broers is de samenwerking met Suriname de afgelopen jaren sterk gegroeid. In twee jaar tijd zijn ongeveer 230 projecten in Suriname uitgevoerd. “We willen deze samenwerking verder verdiepen, onder meer door blijvend te investeren in het stadsherstel van Paramaribo. Daarbij gaat het niet alleen om gebouwen, maar ook om het delen van de verhalen en geschiedenis vóór en na de restauraties,” aldus Broers. Tevens wordt gekeken naar de mogelijkheden voor de opzet van een Cultuurfonds in Suriname.

Cultuurbeoefening is geen bijzaak, maar een fundament. Veranker daarom cultuurbeoefening in beleid en begroting en geef kinderen, ongeacht waar ze opgroeien, de ruimte om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Dat was de oproep van Cultuurconnectie aan de politiek bij het Cultuurontbijt in Nieuwspoort, in aanwezigheid van Tweede Kamerleden, gedeputeerden, wethouders en vertegenwoordigers uit de cultuursector. Deze boodschap is ook vastgelegd in een brief aan de informateur en online terug te lezen. 

In 2024 vonden er fors meer concerten plaats dan in 2023. Tegelijkertijd daalde het aantal festivals. Festivals en concerten trokken in 2024 gezamenlijk 30,5 miljoen bezoeken, iets minder dan in 2023. Dit blijkt uit de branchecijfers die Respons jaarlijks in opdracht van de Vereniging van Evenementen Makers (VVEM) opstelt.

Het aantal entreeheffende festivals nam in 2024, voor het eerst sinds corona, met 2% af. Bezoekaantallen van entreeheffende festivals kwamen 5% lager uit, vergeleken met 2023. De terugval in 2024 kwam daarmee volledig op het conto van de entreeheffende festivals, de vrij toegankelijke festivals bleven gelijk. De genres EDM (o.a. dance, house, techno, hardstyle) en pop bleven in 2024 opvallend sterk, zowel in aantallen festivals als in bezoekaantallen. De daling zit in andere genres zoals jazz, wereldmuziek en hiphop. Op basis van o.a. gemeentelijke evenementenkalenders en andere bronnen lijkt het aantal festivals ook in 2025 onder druk te staan.

Een creatieve hotspot in de stad, opgericht voor en door makers. Dat zorgt voor werkplekken, prettige reuring en het maakt een gebied als geheel vaak aantrekkelijker. Maar hoe richt je zo’n plek op, en claim je als creatief je plek in de stad? Initiatiefnemers Bas de Vries (NYMA makersplaats) en Charlotte Ernst (Hof van Cartesius) delen hun lessen. De belangrijkste: Zoek de gemene deler, breng je waarde(n) in beeld (en dat is meer dan alleen geld), bouw een community en gedeeld eigenaarschap op.

De Nederlandse professionele podia trekken in 2024 zo’n 23,5 miljoen bezoeken. Dit zijn er ruim 2 miljoen (10 procent) meer dan een jaar eerder. Het aantal voorstellingen en concerten nam met 7 procent toe naar 58,2 duizend. In vergelijking met 2019, het laatste jaar voor corona, is het aantal bezoeken 21 procent hoger. Dat meldt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) op basis van nieuwe cijfers. \

Muziekconcerten trokken in 2024 het meeste publiek. Ze zijn goed voor 57 procent van het aantal bezoeken. Met 13,4 miljoen lag het aantal bezoeken aan muziek 14 procent hoger dan een jaar eerder. Bij cabaret en kleinkunst nam het aantal bezoeken het meest toe (16 procent). Van alle soorten concerten trekt populaire muziek de meeste bezoeken: ruim 11 miljoen voor iets minder dan 18 duizend popconcerten. Dat komt neer op 84 procent van alle bezoeken aan concerten.

Op 20 januari tekenden de de gemeente Utrecht en meer dan 20 Utrechtse vermogensfondsen een convenant. Met deze afspraak spreken zij af om de komende jaren nauwer samen te werken aan een sterke Utrechtse samenleving. De fondsen dragen samen jaarlijks voor tientallen miljoenen bij aan tal van initiatieven in de stad. Dat doen zij op 4 thema’s: kunst en cultuur, mens, zorg en maatschappij, natuur, milieu en duurzaamheid, en individuele noden en studie. Een belangrijk onderdeel van de samenwerking is een jaarlijks inhoudelijk overleg. 

Burgemeester Sharon Dijksma: “Het werk van de fondsen is van grote waarde voor onze stad. Met dit convenant versterken we onze samenwerking voor de Utrechters.” De samenwerking loopt in ieder geval tot 1 januari 2030.

De Governance Code Cultuur (GCC) biedt een kader voor goed bestuur en toezicht. Veel subsidiegevers stellen naleving van de code verplicht. Als organisatie kun je de principes invullen op een manier die past bij de omvang en aard van je organisatie.  In de handreiking over de Governance Code Cultuur en het jaarverslag van Cultuur+Ondernemen lees je hoe je je in je jaarverslag daarover kunt verantwoorden.

Cultuur+Ondernemen laat nu aanvullend in een artikel zien hoe andere culturele organisaties dit doen. Daarbij worden twee specifieke onderwerpen uitgelicht en noemen ze een aantal organisaties die zich op een uitgebreide, inhoudelijke manier over de code als geheel verantwoorden.

Uit nieuwe cijfers van de VNPF blijkt dat 71% van de poppodia 2025 verwacht af te sluiten met een negatief financieel resultaat. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat stijgende vaste lasten voor personeel en huisvesting van de poppodia onvoldoende worden gecompenseerd met indexaties van gemeentelijke subsidies. De VNPF deed in de afgelopen weken een extra onderzoek naar de financiële situatie van de aangesloten poppodia in 2025 en 2026.

Ondanks stijgende bezoekaantallen lukt het de poppodia in toenemende mate niet om de sterk stijgende kosten te dekken met meer inkomsten. In 2023 behaalde 38% van de poppodia een negatief financieel resultaat. In 2024 behaalde 58% van de poppodia een negatief financieel resultaat. In 2025 verwacht 71% van de poppodia een negatief financieel resultaat te behalen.

Het voortbestaan van de eeuwenoude Engelse koortraditie staat onder druk. Bezuinigingen in het openbaar onderwijs en stijgingen van collegegeld in het privéonderwijs zorgen voor minder school- en kathedraalkoren.

Om de traditie te beschermen start de stichting Cathedral Music Trust nu een campagne voor wereldwijde erkenning als UNESCO immaterieel erfgoed. Volgens de stichting reikt de betekenis van Engelse koren verder dan alleen religie: ze spelen een belangrijke rol in muziekeducatie en gelden wereldwijd als toonbeeld van muzikaal vakmanschap. 

Het wetgevingsoverleg van 19 januari 2026 was volgens Wijbrand Schaap een curieuze bijeenkomst. De Kamer sprak met een minister die weinig had gedaan, op een ministerie dat zich dankzij NSC-minister Eppo Bruins de afgelopen kabinetsperiode muisstil heeft gehouden. Nu, dubbel-demissionair, is het wachten op een nieuw Kabinet, dat met een flinke minderheid voor elk besluit een nieuwe meerderheid zal moeten zoeken. Dat kan bij een centrumlinkse partij als GroenLinks/PvdA, maar ook bij het blok ter rechterzijde, bestaande uit PVV, JA21, FvD en BBB. Partijen die er vrij strikte inhoudelijke opvattingen over kunst op nahouden. 

Vandaag presenteert Kunsten ’92 de Handreiking Weerbare Cultuursector. Deze is het resultaat van een jaar onderzoek door het Verwey-Jonker Instituut, in opdracht van Kunsten ’92 en financieel mogelijk gemaakt door het ministerie van OCW. De culturele en creatieve sector heeft behoefte aan handvatten om te kunnen werken in de dynamiek van maatschappelijke spanningen, polarisatie en toenemende druk om positie te kiezen. Regelmatig worden voorstellingen en tentoonstellingen verstoord en medewerkers geïntimideerd. Organisaties voelen druk om zich uit te spreken – of juist te zwijgen. Terwijl kunst en cultuur bij uitstek de plekken zijn waar meerstemmigheid, verbeelding en verbinding mogelijk moeten zijn.

Kunsten ’92 publiceert de handreiking en het onderliggende onderzoek vandaag, op de dag dat de Raad voor Cultuur met het advies Maken (z)onder druk komt. De Raad benadrukt hierin het belang van duidelijke kaders en roept politiek en overheid op om artistieke vrijheid actief te beschermen. Onderlinge solidariteit in de sector en bescherming van makers en organisaties is essentieel.
 

In 2025 startte Kunsten ’92, in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut, het programma Weerbare cultuursector in tijden van polarisatie. Dit programma heeft als doel de culturele en creatieve sector te ondersteunen bij het omgaan met toenemende incidenten en verstoringen als gevolg van maatschappelijke spanningen en polarisatie. Het onderzoek binnen dit programma resulteerde in de Handreiking Weerbare Cultuursector. 

De handreiking richt zich op de cultuursector in brede zin en is niet toegespitst op specifieke disciplines. Het biedt culturele organisaties houvast bij zorgvuldige afwegingen rond artistieke vrijheid, veiligheid, kernwaarden en maatschappelijke verantwoordelijkheid. 

Waar moet je op letten bij het opzetten van een geslaagde campagne? Het ontwikkelen van een marketingcampagne vraagt om veel voorbereiding. Welke keuze je als marketeer ook maakt; het blijft een afweging tussen de belangen van je organisatie en je doelgroep. Cultuurmarketing geeft tips die je op weg helpen, zoals de de noodzaak van goed vooronderzoek en het samenwerken met de doelgroep om percepties te veranderen. En wees je bewust dat je niet iedereen kan bereiken. 

De artistieke vrijheid heeft betere bescherming nodig volgens de Raad voor Cultuur. Het ‘Thorbecke-adagium’ moet daarom kracht van wet krijgen. Het Thorbecke-adagium is al meer dan 150 jaar de ongeschreven regel vanwaaruit de Nederlandse regering kunst- en cultuurbeleid maakt. 

In het opzienbarende advies Maken (z)onder druk stelt de Raad voor Cultuur dinsdag voor om het adagium in de wet op te nemen als extra bescherming van de artistieke vrijheid. Het adagium houdt in dat de regering geen mening heeft over wat goede of slechte kunst is. Wel is de overheid er verantwoordelijk voor dat burgers alle mogelijke kunstuitingen kunnen maken en bezoeken. Daarom subsidieert het kabinet opleidingen, musea en theaters, en gezelschappen en kunstenaars. De reden daarvoor is de overtuiging dat kunst, net als wetenschap of journalistiek, als een vrijplaats van ideeën een belangrijke rol speelt in een open democratie.

Een veelgeprezen werk van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath is te elfder ure na ingrijpen van een minister teruggetrokken als inzending voor de Biënnale van Venetië. Haar klaagzang over Gaza ging hem te ver.

Een kunstproject voor de Biënnale van Venetië dat deels draait om de dood van vrouwen en kinderen in Gaza, gaat de Zuid-Afrikaanse minister voor Cultuur echter te ver. Hij zegde begin januari het contract op met de organisatie die de Zuid-Afrikaanse inzending voor Venetië moest regelen. Met het risico dat het op kunstgebied de laatste jaren zeer toonaangevende Zuid-Afrika nu niet vertegenwoordigd is, want de Biënnale-deadline is inmiddels verstreken. De kunstenaar, Gabrielle Goliath, heeft om interventie van de president zelf gevraagd. Volgens Goliath en de curator is sprake van „censuur”. 

Het gonst in Tilburg van de initiatieven rondom wijlen Henny Vrienten, de zanger van Doe Maar die in deze stad zijn jeugd doorbracht. Een daarvan heeft blijvende, museale waarde. Het Stadsmuseum is namelijk in overleg met de familie van Henny Vrienten om zijn omvangrijke collectie dichtbundels naar Tilburg te halen.

Davida de Hond, het nieuwe hoofd van het Stadsmuseum, heeft bij de weduwe van Henny Vrienten al een blik op de poëziecollectie geworpen. Een onderzoeker van de Universiteit van Amsterdam is bijna klaar met haar studie naar de literaire waarde van de ongeveer achtduizend dichtbundels die Vrienten her en der vergaarde. Aanjager van alle initiatieven is de Stichting Tilburg Eert Henny Vrienten, die zich vooral richt op plaatsing van een beeldhouwwerk. Daarvoor is inmiddels 25 april 2027 als datum gekozen, vijf jaar na het overlijden van Vrienten op 73-jarige leeftijd.

De artistieke vrijheid loopt gevaar in Nederland. Om kunstenaars beter te beschermen, is daarom snel uitbreiding van de wet nodig, stelt de Raad voor Cultuur. Politici moeten zich niet inhoudelijk met kunst kunnen bemoeien, zoals nu bijvoorbeeld gebeurt in de Verenigde Staten. Met dat opzienbarende advies komt dinsdag de Raad voor Cultuur, het onafhankelijke, officiële adviesorgaan van het kabinet voor cultuurbeleid. Het is een teken des tijds, waarin de opkomst van populistische partijen en grillige politieke verhoudingen de toekomst van allerlei vrijheden ook in Europese landen minder zeker maakt.

City of Poets heeft zaterdag de prijs voor Beste Korte Europese Film gewonnen bij de European Film Awards. De film is geschreven en geregisseerd door Sara Rajaei en geproduceerd door near/by film. Nadat City of Poets vorig jaar het Gouden Kalf voor de beste korte documentaire won, viel de film afgelopen weekend in de prijzen bij de European Film Awards in Berlijn. 

Koningin Máxima opende in Groningen het popseizoen op Eurosonic Noorderslag. Op het vierdaagse festival presenteert nieuw talent uit heel Europa zich aan professionals, fans en media. Poprecensent Jasper van Vugt over wat hem opviel: Het waren veelal de bands van en met vrouwen die het meeste succes hadden op Eurosonic. De gelijke genderverdeling op het podium, waar het festival enkele jaren terug op inzette, is op meerdere vlakken een succes. Ook opvallend: activistische popmuziek is terug. Nog twee observaties: de gestegen productiekosten leidden tot meer optredens zonder aankleding of toeters en bellen, en gitaarmuziek heeft het lastig anno 2026 (behalve de metal). 

Dit artikel bespreekt Noorderslag 2026 in de Oosterpoort in Groningen, het belangrijkste festival voor Nederlandse popmuziek. Op het eerste gehoor klinkt veel muziek egaal en veelal Nederlandstalig, maar wie de kleinere zalen induikt ontdekt juist vernieuwing en tegendraadse acts. Opkomende artiesten als IDA, Micha, Fellatio en Frank Arnold maken indruk, al is echte internationale doorbraak nog schaars. Het festival toont een sterke behoefte aan vernieuwing buiten vaste genrehokjes, met ska, punk, krautrock en theatrale pop. Hoogtepunt is de Popprijs voor Suzan & Freek, geprezen om hun verbindende kracht.

Netflix is duidelijk bezig met een machtsgreep in de filmwereld. Na de overname van Warner Bros. Discovery heeft de streamingdienst nu een deal gesloten met Sony Pictures Entertainment over het exclusief streamen van Sony’s films nadat ze hun theatrale release hebben beleefd.

Volgens persbureau Reuters gaat het om een meerjarig contract tussen de marktleider onder de streamingdiensten en één van de Big Five, de grootste filmstudio’s ter wereld. Sony Pictures Entertainment blijft gewoon films uitbrengen in de bioscoop, maar in de achttien maanden na de ‘theatrical window’ is Netflix de enige partij die ze mag vertonen.

Klassieke muziek zit in de lift. Dat blijkt uit nieuwe cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vrijdag publiceerde over de podiumkunsten. Steeds meer bezoekers weten hun weg te vinden naar theaters en concertzalen.

De cijfers betreffen het kalenderjaar 2024 en veel van de podiumkunsten zijn er dat jaar op vooruitgegaan. Klassieke muziek doet het goed: in het hele jaar waren er 2.168.000 klassieke concertbezoeken. Vergeleken met een jaar eerder komt dat op een stijging van ongeveer 9 procent. Daarmee zit het concertbezoek ook ruim boven het niveau van voor de coronapandemie. 

De organisatie van het Nederlanse Thrillerfestival in Zoetermeer heeft gisteren besloten dat het prijzengeld voor de Max Gouden Vleermuis beste vertaalde thriller voortaan volledig naar de vertaler gaat. Het besluit is unaniem genomen door vertegenwoordigers van de jury, het bestuur van Stichting Nederlands Thrillerfestival en organisator Boekenkrant.

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid neemt het archief van Dutch Game Garden (DGG) over. De broedplaats voor Nederlands gametalent schenkt het instituut zeventien jaar aan foto's, administratie, video's en publicaties die de ontwikkeling van games in Nederland moeten laten zien. Volgens Wytze Koppelman, conservator Cultuur en Entertainment, wordt zo'n archief nergens anders in Nederland bewaard. "Deze schenking is niet alleen uniek voor ons archief, maar voor onze gehele nationale mediahistorie."

DGG was van 2008 tot 2025 een centrale plek voor veel Nederlands gametalent. Naar eigen zeggen speelde de organisatie een cruciale rol in de groei en ontwikkeling van tientallen start-ups en gamebedrijven. Mensen konden naar DGG voor begeleiding en workshops, en gameontwikkelaars konden er elkaar ontmoeten. Volgens Christel van Grinsven van DGG onderstreept de overname het culturele belang van "games in Nederland en zorgt het ervoor dat de verhalen van makers en mijlpalen van Dutch Game Garden behouden blijven voor de toekomst".

Kunstenaars in Eindhoven zijn blij dat ze straks op de fiets naar hun ‘eigen’ Rijksmuseum kunnen gaan. Ze hopen wel dat het museum gaat samenwerken met creatieve talenten uit de stad. Acht kunstenaars spreken zich uit. “Het zou goed zijn als ze ook bij het inrichten van het museum in Eindhoven kunstenaars en ontwerpers uit de stad betrekken. Ik hoop dat het een museum wordt met een hedendaagse blik op oude kunst.”

Als onderdeel van het Nationaal Theaterweekend viert Meierijstad kunst en cultuur tijdens de Nacht van de Noordkade. Het evenement op 24 januari biedt optredens, exposities en bijzondere ontmoetingen. Een van de hoogtepunten is de overhandiging van een cheque aan het Jeugdfonds Kunst en Cultuur. Ook wordt de Kunst- en Cultuurprijs Meierijstad 2026 uitgereikt. Tijdens het hele weekend zijn er bij het Veghelse theater vier verschillende voorstellingen te zien voor een tientje óf een vijfje en er wordt een uitgebreid randprogramma georganiseerd. 

De afgelopen anderhalf jaar deden Sjarel Ex en Jaap van Manen onderzoek naar de kwaliteit van toezicht in de culturele sector en de toepassing van de Governance Code Cultuur. De afgelopen jaren werden grote misstanden in de cultuursector in de media breed uitgelicht, maar Ex en Van Manen hadden al langer het gevoel dat het „onder de motorkap rammelde”. Dus organiseerden ze workshops en gesprekken met toezichthouders en bestuurders uit de culturele sector om te kijken of hun gevoel klopte en om de pijnpunten in kaart te brengen. 

Dit onderzoek leidde tot het rapport met de veelzeggende naam De onraad van toezicht, waarin ze onder andere constateren dat raden van toezicht in de praktijk „onaantastbaar” zijn en de bestuurscode – die juist als kader voor goed bestuur en toezicht zou moeten gelden – niet zelden onsuccesvol wordt gehanteerd of zelfs helemaal niet is gelezen.

De Nederpop floreert al langer, maar maakte de laatste jaren een opvallende wending. Nog vóór corona werd al gevierd hoe groot en invloedrijk Nederlandstalige hiphop was geworden – en die streamingcijfers zijn nog altijd hoog. Daarna volgde de onmiskenbare opmars van vrouwelijke artiesten die in het Nederlands zongen en een uitgesproken artistieke visie meebrachten, een beweging die nog steeds stevig staat. Maar ondertussen dient zich, sinds een jaar of wat, een nieuwe golf aan: volksartiesten die niet alleen cafés en feestpleinen vullen, maar juist ook de hitlijsten en streamingdiensten zijn gaan domineren.

De nieuwe Nederlandse zanger zingt luid en ongegeneerd volks – mét een snik. Artiesten als Yves Berendse, Samuel Welten, Robert van Hemert, Flemming, Marco Schuitmaker, Mart Hoogkamer, Donnie of André Hazes jr. zijn ongekend populair. Genreverbinders zijn Suzan & Freek en Emma Heesters. En vooral de tegen pop aan schurkende volkspop, met gewone jongemensentaal, groeit uit van niche tot dominante stroming.

Het Nederlandse zangduo Suzan & Freek heeft de Popprijs 2025 gewonnen. De twee liedschrijvers en zangers uit de Achterhoek kregen de prijs zaterdagavond in de Groningse Oosterpoort voor hun niet aflatende succes in de Nederlandse pop, en de verbindende kracht van hun muziek. Anders dan gebruikelijk is bij de jaarlijkse uitreiking, traden Suzan & Freek niet op. Zanger Freek hield wel een emotionele toespraak, voor een al net zo bewogen zaal.

Suzan Stortelder en Freek Rikkerink maken al ruim tien jaar samen muziek, eerst als schoolvrienden, later als echtpaar. Zij gooiden hun eerste covers op sociale media, werden daar massaal bekeken en vanaf 2018 scoort het duo aan de lopende band toegankelijke en liefdevolle Nederlandstalige hits. Volgens de jury van de Popprijs, die bestaat uit professionals uit de muziekindustrie, is hun impact voor de Nederlandse muziek blijvend en niet te onderschatten, ook omdat de soms helende liedjes van de twee worden gewaardeerd in alle lagen van de bevolking.

Tijdens een award-show op ESNS werden de IJzeren Podiumdieren 2025 uitgereikt. Deze prijzen, uitgereikt door de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), eren de indrukwekkende prestaties binnen de Nederlandse live-muzieksector en belichten de bijzondere bijdragen van podia, festivals en de professionals die daar werken. De IJzeren Podiumdieren zijn toonaangevende prijzen in de live-muziekwereld. Ze erkennen bijdragen op het gebied van diversiteit, duurzaamheid, programmering en marketing. De winnaars worden gekozen door de leden van de branchevereniging, wat zorgt voor brede waardering binnen de popsector.

De winnaars van de IJzeren Podiumdieren 2025 zijn: Festivalprogramma van het jaar: Rewire. Marketingcampagne van het jaar: Paradiso: Artists are not the story, Gaza is the story. Meest indrukwekkende prestatie op het gebied van duurzaamheid: Genoeg Gewaste. Meest indrukwekkende prestatie op het gebied van diversiteit & inclusie: Sencity Festival door Possibilize. Podiumprogramma van het jaar: PAARD. 

Tijdens de uitreiking van de IJzeren Podiumdieren werd ook het prestigieuze Cultuurfonds Pop Stipendium 2026 toegekend. Dit stipendium, ter waarde van €10.000,- werd dit jaar uitgereikt aan Droom Dit. Het Pop Stipendium erkent de bijzondere bijdrage van de artiest aan de Nederlandse popcultuur en biedt financiële steun om de artistieke ambities verder te ontwikkelen.

Peter van der Ploeg heeft de Pop Media Prijs 2025 gewonnen. De jury bekroont de voormalig muziekchef van NRC voor zijn jarenlange, invloedrijke bijdrage aan de Nederlandse muziekjournalistiek. Van der Ploeg wordt geprezen om zijn uitzonderlijke breedte: hij schreef met hetzelfde gezag over metal, Spaanse pop, Nederlandse schlager en de razendsnelle technologische ontwikkelingen in de muziekwereld.