Trends & Ontwikkelingen

Volgens columnist Merlijn Kerkhof is het voorgenomen verdwijnen van de NTR een ernstige bedreiging voor de klassieke muziek in Nederland. De NTR speelt een cruciale rol via de NTR Zaterdagmatinee, een concertserie die sinds 1961 ruimte biedt aan nieuwe muziek, onbekend repertoire en compositieopdrachten. 

In het huidige wetsvoorstel voor de publieke omroep wordt de NTR vanaf 2029 ondergebracht bij de NOS, terwijl cultuur geen expliciete plek krijgt in de nieuwe taakverdeling. Kerkhof vreest dat hierdoor hoogwaardige culturele programmering onder druk komt te staan.

Pottenbakken een oubollig imago? Daar lijkt niets van waar. Het ambacht is de afgelopen jaren erg populair geworden. Op sommige plekken in Brabant kun je zelfs een paar jaar op een wachtlijst belanden om een cursus te volgen. 

Waarom zijn pottenbakken en andere keramiektechnieken dan zo in trek? Manita Kieft van Huis73 ziet het als ontspanning. "Werken met klei werkt meditatief. Het valt onder mindfulness die tegelijkertijd resultaat oplevert." Ook andere creatieve kunstvormen erg geliefd, ziet een aantal Brabantse creatieve broedplaatsen. Denk aan cursussen naaien, Japans boekbinden of musicallessen. "Mensen zijn meer op zoek naar een hobby die ze wat rust geeft", verklaart Remko Boesveld van KunstLokaal in Gemert.

De Russische dj Alexander Komarov is geschrapt uit de line-up van Amsterdam Dance Event (ADE). Hij kwam onder vuur te liggen vanwege een bericht waarin hij een Oekraïense collega voor nazi uitmaakte en heel Oekraïne een gruwelijke dood toewenste.

De Technische Universiteit Eindhoven heeft niet alleen knappe koppen in huis, maar ook een gigantisch orgel met 3750 handgemaakte pijpen. Ter gelegenheid van het zeventigjarig bestaan van de universiteit geeft universiteitsorganist Jan Verschuren (64) donderdag een lunchconcert op het instrument, dat in 1966 werd aangeschaft met een 'cadeaubon' van één miljoen gulden van Philips. 

Blije gezichten van bezoekers; volgende week is het Koeiemart! Maar wie zijn die mensen die mij op de website zo vriendelijk aankijken? Oei, AI-gezichten. 

Digitaal strateeg Jaap van Zessen vindt het riskant om zo op AI te leunen in je promotie-uitingen. „De techniek is heel ver en dit soort ontwikkelingen zijn niet tegen te houden. Maar mensen zien het wel degelijk. Schakel gewoon een professionele fotograaf in. Dat kost niet de wereld. En dat extra geld kan er echt wel van af bij zo’n groot evenement.’’

De Zelfstandigenwet moet meer zekerheid bieden. Toch beschrijven zzp’ers in de toelichtingen bij een Knab-peiling de vrees dat zij er opdrachten door mislopen. Van de 1.068 zzp’ers zou 53% tegen het wetsvoorstel stemmen als zij in de Tweede Kamer zaten. 19% zou voor stemmen en 28% weet het nog niet. Hun zorg: wat als opdrachtgevers de nieuwe ‘veilige haven’ als harde inhuureis gaan gebruiken?

Vooral de eis van minimaal drie opdrachtgevers botst volgens ondernemers met lange projecten. Ook betaling per uur en voorzieningen voor ondernemersrisico’s roepen vragen op.

Fonds Podiumkunsten heeft besloten de subsidie Nieuwe Makers te beëindigen. Dat betekent dat er in 2027 geen nieuwe aanvragen meer kunnen worden ingediend. Makers die momenteel deelnemen aan een lopend traject kunnen hun ontwikkelproces gewoon voortzetten.

Recent bleek dat de subsidieregeling juridische aanpassingen nodig heeft. Omdat het Fonds eerder had besloten de subsidie Nieuwe Makers vanaf 2029 niet voort te zetten, is besloten nu geen nieuwe regeling meer te ontwikkelen.  

Op 9 oktober ontving de Tweede Kamer van minister Letschert haar brief Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029. Zoals ook in onze Nieuwsbrief van 7 oktober aangekondigd, heeft Kunsten ’92 - vooruitlopend op de brief - aan het ministerie gevraagd of zij met de sector in gesprek kunnen gaan: als cultuursector blijven we graag betrokken bij de verdere uitwerking van het bestel. Daar heeft OCW positief op gereageerd.

Het gesprek, onder moderatie van Ruben Maes, vindt fysiek plaats op woensdag 4 november 2026 in Utrecht, in de Social Impact Factory Vredenburg. Er zijn op die dag drie gespreksrondes van maximaal 30 mensen. Om deze in totaal 100 plekken zo eerlijk en transparant mogelijk te verdelen maken we gebruik van een naar discipline en provincie gewogen loting. Aanmelden kan tot en met 26 oktober. 

In Rotterdam zijn er nog maar weinig plekken waar je kunt verblijven zonder iets te kopen, te presteren of ergens naartoe te werken. De bibliotheek is een uitzondering. Huisarts Michelle van Tongerloo vertelt over de bibliotheek als derde plek. 

De gedichten die al tientallen jaren te zien zijn op lokale Rotterdamse vuilniswagens zijn dinsdag uitgeroepen tot Nederlands immaterieel erfgoed. Honderden nationale en internationale dichters prijken inmiddels met hun teksten op de zijkanten van de vuilniswagens.

Het proces werkt als volgt: de gemeente Rotterdam geeft de culturele instelling Poetry International een seintje wanneer er nieuwe vuilniswagens en straatvegers worden geleverd. Poetry International kiest vervolgens passende gedichten die veelal zijn geschreven door Nederlandse en buitenlandse dichters. De gedichten blijven op de voertuigen geplakt totdat de vuilniswagen of straatveger wordt vervangen.

Nog even en dan openen de deuren van het vernieuwde Klooster in Nuenen. Achter de schermen wordt er nog hard gewerkt om op zondag 1 november voor het eerst te kunnen openen. Een dag later volgt de officiële sleuteloverdracht tussen de gemeente Nuenen als eigenaar van het pand en de vereniging die zorgt voor de exploitatie van het gebouw. Diezelfde dag opent ook de bibliotheek weer de deuren in het gerenoveerde dorpshuis annex cultureel centrum. 

Actrice Keja Klaasje Kwestro (1988) is de winnares van de Mary Dresselhuys Prijs 2026. Kwestro ontvangt deze prijs, een initiatief van de VandenEnde Foundation, omdat ze zich volgens de jury ‘de afgelopen 10 jaar heeft ontwikkeld tot een onverschrokken en eigenzinnige theaterpersoonlijkheid’. Kwestro ontvangt een penning met de beeltenis van Mary Dresselhuys en een bedrag van 25.000 euro. Dat geld mag ze besteden aan de verdere ontwikkeling van haar loopbaan.

Wie cultuur verankert, bouwt aan een provincie waar mensen willen wonen, werken en meedoen. Kunst en cultuur zijn onmisbaar voor een sterke, leefbare en toekomstbestendige provincie. Maar cultuur floreert niet vanzelf. Provincies vormen daarbij de onmisbare schakel tussen lokale en regionale initiatieven en landelijke ambities. Zij verbinden stad en platteland, hou den voorzieningen bereikbaar en zorgen dat culturele kansen niet afhangen van postcode, achtergrond of inkomen. Investeren in cultuur betekent investeren in leefbaarheid, aantrekkelijkheid en vitaliteit in iedere regio. Dat is het statement van de Raad van Twaalf. 

Het is onmiskenbaar dat de Nederlandse musea afgelopen jaren op zoek zijn gegaan naar manieren om diverser te programmeren, maar wat is de juiste weg erheen? Als enige grote Nederlandse kunstmuseum heeft het Stedelijk Museum Amsterdam sinds 2021 een „keihard quotum” ingesteld, zoals museumdirecteur Rein Wolfs het noemt. Het doel: meer „meerstemmigheid” in het museum te krijgen. Ten minste 50 procent van de nieuwe aankopen moet van kunstenaars zijn „van buiten West-Europa of Noord-Amerika en/of kunstenaars die zich identificeren als Zwart, van kleur en/of deel van een etnische minderheid”.

Toch wordt het quotum een „paardenmiddel” genoemd, dat liever vermeden zou zijn geweest. De zeggingskracht van het kunstwerk zou voorop moeten staan, maar dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. Een quotum schuurt hard tegen meerdere pijnpunten van de kunstwereld aan, en boven alles torent daarbij het heiligste huisje van de moderne kunst, de vraag naar de artistieke autonomie. De zeggingskracht van het kunstwerk zou in theorie tenslotte voorop moeten staan, maar precies dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. 

Saai. Zo noemde een onderzoeksbureau de Tilburgse hotels tien jaar geleden. Deze woensdag zit hotel Ibis bijna vol, en dat terwijl het hotel onlangs enorm is uitgebreid. „Tilburg wordt steeds internationaler.” En het mag van hotelbaas Niek van den Broek nóg internationaler.

Wat daarvoor nodig is? Hotelbaas Niek van den Broek wacht het eind van de vraag niet eens af. „Adem.” Het plan voor een groot openluchttheater en landschapspark aan de rand van Tilburg. „Tilburg is zó veel aantrekkelijker geworden voor een citytrip.” Door de LocHal, de bibliotheek bij het station, en door musea die het nationaal en internationaal goed doen. Ondertussen zijn de Spoorzone en Piushaven ontzettend veranderd.

Het werk Das bunte Leben van de beroemde Russisch-Franse expressionist Wassily Kandinsky is op een veiling van Christie's in Londen voor 27 miljoen pond (bijna 32 miljoen euro) onder de hamer gegaan. Het schilderij werd in 2023 door het Duitse Openbaar Ministerie geclassificeerd als roofkunst en teruggegeven aan de erfgenamen van het Joodse echtpaar Lewenstein.

BNP Paribas heeft Stichting BNP Paribas opgericht om zijn maatschappelijke betrokkenheid in Nederland verder vorm te geven. De stichting richt zich op sociale impact, milieu en cultuur en breidt het aantal partnerorganisaties uit van drie naar vijf. Gezamenlijk ontvangen de partners jaarlijks € 210.000. Daarnaast kunnen medewerkers van BNP Paribas zich als vrijwilliger inzetten voor de betrokken organisaties.

Naast de bestaande samenwerkingen met JINC, Jeugdfonds Sport & Cultuur en Natuurmonumenten gaat BNP Paribas ook partnerships aan met de Sheltersuit Foundation en Blijf Groep.

De omzet van Nederlandse kranten groeit weer dankzij digitale abonnementen. Het herstel volgt op een ingrijpende digitale transformatie van krantenmakers naar multimediabedrijven. De abonnee staat centraal terwijl advertenties aan belang inboeten. Naast artikelen spelen podcasts een steeds grotere rol in het digitale aanbod. 

Achter de omzetgroei van de laatste jaren gaat een belangrijke verschuiving in het verdienmodel van nieuwsuitgevers schuil. In 2005 kwam nog 48 procent van de omzet uit advertenties, ongeveer evenveel als van lezers (zie diagram, 2005). Inmiddels komt ruim 80 procent van de omzet uit de lezersmarkt en nog geen 20 procent uit advertenties.

Oscar Jan Hoogland ontvangt de Willem Breuker Prijs 2026. Elke twee jaar gaat de prijs naar een componist of musicus die een uitzonderlijke bijdrage heeft geleverd aan de gecomponeerde of geïmproviseerde muziek. Oscar Jan Hoogland verdient €15.000 met de prijs, die op 4 november wordt uitgereikt in het Bimhuis in Amsterdam.

Na anderhalve eeuw krijgt het Bijbels Museum een nieuwe naam: Art and Soul. Het museum hoopt nieuwe zinzoekers aan te spreken. De naam Bijbels Museum ‘zat in de weg’, zegt directeur Carolien Croon.

Boxtel heeft de knoop doorgehakt: Podium Boxtel krijgt een plek in de bibliotheek, waar de twee instellingen elkaar moeten versterken. Het pand aan Burgakker 4 biedt ruimte voor zowel een theatervoorziening als de bibliotheek. „Een cultureel centrum in het hart van het dorp, van iedereen én voor iedereen in Boxtel”, is de hoop van wethouder Michael Ninaber van Eijben (D66). Podium Boxtel en Huis73 kunnen elkaar versterken, is de gedachte.

De boeken van de Ierse bestsellerauteur Sally Rooney worden niet langer uitgegeven in het Verenigd Koninkrijk, vanwege haar steun aan Palestine Action. Rooney gebruikt inkomsten uit de verkoop van haar boeken om die pro-Palestijnse actiegroep te steunen. Palestine Action is sinds de zomer van 2025 verboden, waardoor steun kan worden aangemerkt als het financieren van terrorisme.

Ontwerper Christien Meindertsma is de eerste winnaar van een nieuwe driejaarlijke kunstonderscheiding, de Paul Deiters Prijs. Volgens de stichting achter de prijs, Stichting Stokroos, maakt Meindertsma "onderscheidend werk" waarin kunst, ontwerp, onderzoek, materiaal en maatschappelijke vraagstukken samenkomen.

Aan de prijs is een bedrag van 120.000 euro verbonden: 60.000 euro als geldprijs en eenzelfde bedrag voor de ontwikkeling van nieuw werk. Daarnaast mag de winnaar werk in een museum laten zien. In het geval van Meindertsma is dat bij een tentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag volgend jaar.

De muziekverenigingen, zeker in kleinere kernen, staan net als veel andere activiteiten onder druk. De aanwas van jongeren blijft uit waardoor de populatie vergrijst en de vereniging dreigt uit te sterven. Niet in Herwen en Lobith. St. Caecilia uit Herwen werkt namelijk intensief samen met Leo Harmonie uit het nabijgelegen Lobith. „Bij sommige van deze evenementen treden we samen op, bij andere apart in het eigen dorp." 

Je verkleden als je favoriete karakter uit een film of serie, dat is wat cosplayers graag doen. Het Design Museum in Den Bosch besloot een tentoonstelling te maken over de enorm populaire en belangrijke subcultuur. "Het is een kunstvorm en het brengt ons samen met mensen met eenzelfde hobby." 

Woensdagavond zijn in DomusDela de Eindhoven Cultuurprijzen uitgereikt. De drie winnaars gingen elk met 12.500 euro naar huis. De prijzen werden voor de tiende keer uitgereikt. Kruisstraat Original kreeg de Stimuleringsprijs, MU Hybrid Art House de Waarderingsprijs voor een culturele organisatie en Bart Hess mocht de Waarderingsprijs voor een individuele maker in ontvangst nemen.

Het onderzoeksproject ‘Raisehof Collectief & Creatief Burgerschap’ van het Fontys lectoraat Artistic Connected Practices onderzoekt hoe jongeren tussen de twaalf en achttien jaar in het Tilburgse stadsdeel Reeshof via kunst en samenwerking hun creatieve burgerschap ontwikkelen. 

In deze wijken, waar maatschappelijke betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid niet vanzelfsprekend zijn, laten jongeren zien dat betrokkenheid geen abstract begrip hoeft te blijven. Centraal in het onderzoek staat het functioneren van het collectief als ‘commoning-praktijk’ ofwel een horizontale en bottom-up structuur waarin jongeren en volwassenen gezamenlijk zorg dragen voor een gedeelde ruimte, activiteiten en sociale relaties.

Tijdens Dutch Design Week is in Eindhoven werk van meer dan tweeduizend ontwerpers te zien. ‘Het lichaam’ is in veel ontwerpen een belangrijk thema. „Eigenlijk draait elk ontwerp om het lichaam. Je hebt het altijd bij je en kunt het nergens laten liggen.” In NRC staan vier ontwerpers (collectieven) over hun werk.

Op 8 en 9 september 2026 bracht het Culture & Health Forum kunstenaars, onderzoekers, beleidsmakers, culturele organisaties en professionals uit de zorg en het sociaal domein samen in het Kulturhaus Brotfabrik in Wenen.

Met meer dan 250 deelnemers per dag en 33 sprekers bevestigde de editie van dit jaar de groeiende belangstelling voor dit thema. Artistieke praktijk, beleid en participatie kwamen samen om de toekomst van cultuur en gezondheid in Europa te bespreken, waarbij tevens de mensen en projecten in de schijnwerpers werden gezet die dit vakgebied nu al vormgeven.

Tijdens de netwerkdag op 30 september j.l., georganiseerd door Stichting& en Cubiss-Bisc, stond de kracht van multifunctioneel werken centraal. Multifunctionele Culturele organisaties (MFCO’s) combineren vaak meerdere functies binnen één organisatie, zoals bibliotheek, cultuur, educatie, erfgoed en maatschappelijke dienstverlening. De netwerkdag was een dag om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. 

De Amerikaanse mezzosopraan Lea Shaw is de grote winnares geworden van de International Vocal Competition in Den Bosch. Niet alleen kende de jury haar de Grand Prix ’s-Hertogenbosch toe, ook won ze de ANED Fonds Publieksprijs, de Persprijs en de Van Amelsvoortprijs. Lea Shaw ontving zaterdag na de feestelijke Grand Finale in Theater aan de Parade de hoofdprijs van 15.000 euro uit handen van burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch.

Om tot een voorstel voor een alternatief fondsenlandschap te komen, heeft het ministerie van OCW BMC gevraagd om een advies over hoe een alternatief fondsenlandschap eruit zou kunnen zien. De uitkomsten van deze verkenning zijn nu gepubliceerd. 

Om tot een wendbaar, robuust en evenwichtig stelsel te komen, adviseert BMC een herstructurering die rust op twee pijlers: de bundeling van de huidige zes rijkscultuurfondsen tot drie gespecialiseerde fondsen, en het inrichten van een specifiek interbestuurlijk instrument voor geografische spreiding.

Culture Action Europe verzet zich krachtig tegen de bezuinigingen op AgoraEU die zijn opgenomen in het onderhandelingskader van het Ierse voorzitterschap voor het meerjarig financieel kader (MFK) van de EU voor de periode 2028-2034, gepubliceerd op 10 oktober 2026.

Volgens dit voorstel zou de financiering voor AgoraEU – het toekomstige EU-programma voor cultuur, media en democratie – dalen van de door de Commissie voorgestelde 8,6 miljard euro naar 6 miljard euro (in lopende prijzen); een bezuiniging van 30%. AgoraEU behoort tot de programma's die het hardst worden getroffen.