Trends & Ontwikkelingen

Choreografenduo Lunatics & Poets heeft de BNG Dansprijs 2026 ontvangen. Choreografen Anna Jacobs en Hanna van der Meer maakten ‘diepe indruk’ op de jury met hun voorstelling Pack up the moon and dismantle the sun. Met de prijs kan het duo volgend seizoen in Korzo verder aan het stuk werken en ermee toeren langs negen Nederlandse theaters onder het format DansClick.

Acteur en zanger Maarten Heijmans wint dit jaar de Johan Kaart Prijs. Heijmans krijgt de theateramusement-prijs onder meer vanwege zijn vertolking van verteller Hermes in de musical Hadestown en de slinkse gangster Macheath in Die Dreigroschenoper. Volgens de jury van de Johan Kaart Prijs komt al het vakmanschap van Heijmans samen in deze rollen. De Johan Kaart Prijs wordt sinds 1975 jaarlijks toegekend aan een theaterpersoonlijkheid die met zijn werk een belangrijke bijdrage levert aan het Nederlands theateramusement.

Drummer, vibrafonist en arrangeur Frits Landesbergen is de tweede winnaar van de Breda Jazz Festival Award. Een prijs die in 2025 in het leven werd geroepen en gewonnen werd door de Bredase slagwerker Chris Strik. Met de nieuwe prijs wil het Breda Jazz Festival niet alleen de professionaliteit van het event benadrukken, maar vooral muzikanten eren die het jazzvuur doorgeven aan nieuwe generaties. 

De Nederlandse lezer is trouw aan het boek, maar verwacht wel dat het boekenvak meebeweegt met de tijd. Dat blijkt uit Lezers in Beeld 2026, het nieuwe onderzoeksrapport van Renew the Book, gebaseerd op een enquête onder 211 actieve lezers in Nederland.

Het rapport biedt een actueel en waardevol inkijkje in wat lezers vandaag verwachten van uitgevers, boekverkopers, bibliotheken en platforms. Een van de opvallendste inzichten uit het onderzoek is dat papier nog altijd dominant is, maar digitaal lezen stevig is ingeburgerd. Minstens zo duidelijk is de tweede overkoepelende conclusie: digitale flexibiliteit is de grootste wens van lezers. Lezers willen niet vastzitten aan één format, één app of één platform. Een derde belangrijke uitkomst: prijs is een serieuze drempel. Vooral papieren boeken worden door veel respondenten als duur ervaren. 

Vijf van de grootste boeken- en tijdschriftuitgevers in de Verenigde Staten hebben samen met bestsellerauteur Scott Turow een collectieve rechtszaak aangespannen tegen Meta en oprichter en CEO Mark Zuckerberg. De aanklacht: het willens en wetens schenden van auteursrechten door miljoenen werken, afkomstig van piratensites, te gebruiken voor de ontwikkeling van Meta’s Llama-taalmodellen.

Hollandse Duinen wordt officieel een nationaal park. Minister Jaimi van Essen (Natuur, D66) heeft het gebied langs de Zuid-Hollandse kust die status gegeven, meldde zijn ministerie dinsdag. Het is daarmee het 22e nationale park van Nederland.

De jaarlijks terugkerende Monitor naar de effecten van de Film Production Incentive laat zien dat de stimuleringsmaatregel tussen juli 2014 en december 2025 €1,17 miljard aan productie-uitgaven in de Nederlandse filmindustrie heeft gegenereerd. Dat betekent dat voor elke toegekende euro gemiddeld ruim €4 aan productie is uitgegeven ten bate van de Nederlandse film- en av-industrie. Bijna 60% van deze films en series kwam met internationale partners tot stand.

Spot-on Utrecht is de tweede editie van het landelijke Spot-on programma, waarmee het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie meer wisselwerking zoekt met het veld in alle delen van Nederland. De werkbezoeken, georganiseerd in samenwerking met de regioscouts, zijn meer dan een kennismaking: adviseurs en medewerkers onderzoeken hun eigen referentiekaders en maken ruimte voor regionale perspectieven.

Musea over de hele wereld bezitten duizenden digitale kunstwerken. Zonder conservatie verdwijnt deze kunst binnen tien tot twintig jaar omdat de technologie verdwijnt om het te tonen. Specialisten in conservering staan voor steeds dezelfde vraag: wat is het werk eigenlijk? De apparatuur, de software die de kunstenaar heeft geschreven, of de ervaring van het publiek?

In de praktijk gebruiken specialisten grofweg drie methodes om te conserveren, vertelt Gad. Migratie: de software wordt herschreven naar een nieuwere omgeving, zodat het werk blijft draaien op moderne computers. Emulatie: een nieuwe computer doet zich voor als een oude, zodat de originele code kan worden gelezen. En adaptatie, een term die uit de podiumkunsten komt, waarbij het werk opnieuw wordt opgevoerd volgens richtlijnen van de kunstenaar, ook als die er zelf niet meer is.

Vorig jaar deelde Poppodium 013 trots zijn mijlpaal. In 2024 vonden maar liefst 380.710 muziekliefhebbers hun weg naar het Tilburgse poppodium. Een recordjaar. Het klinkt Paul Guldemond, eigenaar van Little Devil en directeur van PaRaDoX, als muziek in de oren. Hij herkent het succes. „We hebben steeds meer bezoekers, die ook steeds meer uitgeven.” Toch zijn er zorgen. Het bezoekersaantal stijgt, maar de kosten stijgen minstens net zo hard. 

Poppodium De Effenaar in Eindhoven heeft jaarlijks 445.000 euro extra subsidie nodig om uit de financiële problemen te komen en te blijven. Dat schrijft de directie in een brief aan de politieke partijen die momenteel aan een nieuw coalitieakkoord werken. 

De Effenaar heeft al sinds 2018 grote moeite om de stijgende kosten op te vangen. Door de jaren heen zijn er volgens de directie al tal van maatregelen genomen om kosten te drukken en extra inkomsten te genereren. Maar ondanks prima bezoekerscijfers is de rek eruit, zo constateert de directie van het poppodium. Zonder extra subsidie zijn er drastische en onomkeerbare maatregelen nodig. 

Jong publiek bereiken is een belangrijk doel in de cultuursector. Maar zodra leeftijd het uitgangspunt wordt voor marketing, ontstaat zelden structureel succes. Leeftijd zegt weinig over gedrag, motieven en drempels en is een zwakke basis voor inclusieve en effectieve publieksverbreding. Wie publieksvernieuwing wil bereiken, kijkt niet naar generaties, maar naar drijfveren en levensfase.

Publieksvernieuwing vraagt om samenwerking tussen marketing en programma-verantwoordelijken, met als doel om gezamenlijk tot aanbod te komen dat relevant is voor mensen die nu nog wegblijven. Niet om achteraf publiek te vinden, maar om vooraf te onderzoeken wat mensen beweegt en wat hen kan aanspreken. Door levensfase als uitgangspunt te nemen, verschuift de aandacht van wie iemand is naar wat iemand nodig heeft. 

Maar hoe effectief is sponsoring nou precies in verhouding tot andere marketinginstrumenten? Binnen welk domein is sponsoring het meest effectief? En wat voor effect heeft sponsoring überhaupt op de Nederlander? Strategisch marktonderzoeksbureau Markteffect deed onderzoek naar deze vragen onder 1.012 respondenten.

Markteffect vroeg respondenten naar hun algemene indruk van sponsoring in verschillende sectoren. Kunst en cultuur kwam daarbij als beste uit de bus: 70% van de Nederlanders heeft een (zeer) positieve indruk van sponsoring in dit domein. 

Schouwburg Hengelo moet de gemeente 70 duizend euro subsidie terugbetalen. Het theater hield over seizoen ’24/’25 ruim 140 duizend euro over, onder meer doordat de omzet uit de kaartverkoop hoger was dan verwacht. De helft daarvan moet nu dus terug naar de gemeente, dat het geld voor andere culturele activiteiten gaat gebruiken. Het theater had de gemeente van Hengelo gevraagd of het positieve bedrag mocht worden toegevoegd aan de eigen algemene reserve, maar daar gaat het college van B en W niet in mee. 

De tiende editie van de Monitor creatieve industrie laat opnieuw het groeiend belang van de creatieve industrie voor Nederland zien. De bijdrage van de sector aan het aantal banen en het bruto binnenlands product groeit in het voorbije decennium wederom bovengemiddeld. Opmerkelijk is dat de banengroei buiten de traditionele hotspots groter is dan daarbinnen. Creativiteit laat zich daarmee in het hele land gelden als belangrijke grondstof voor innovatie.

In lijn met eerdere edities schetst deze tiende editie een beeld van het belang van de creatieve industrie en de ICT-sector in Nederland, ditmaal over het decennium 2014–2024, en in het bijzonder over 2021-2024.

Onderwijs en onderzoek, cultuur en media en emancipatie zijn de basis voor een weerbare en welvarende samenleving. In de huidige tijd van spanningen in de wereld is een sterker fundament nodig. Daarom wil het kabinet investeren in kennis, (basis)vaardigheden, creativiteit en kritisch denken. Dat staat in de beleidsbrief Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2026-2030, waarin minister Letschert en staatssecretaris Tielen voorstellen doen aan de Tweede en Eerste Kamer over de uitwerking van het coalitieakkoord. 

Het cultuurbestel is volgens het kabinet aan onderhoud toe. Het kabinet wil meer zekerheid voor culturele makers, meer ruimte voor jong talent en aandacht voor spreiding van culturele voorzieningen over het land. Het kabinet komt met voorstellen om wetgeving hierop aan te passen.

Half april zijn drie Publieke Ontwerp Coalities officieel van start gegaan. In Publieke Ontwerp Coalities verenigen meerdere overheden, maatschappelijke partijen en ontwerpers zich rondom één opgave. Met een ontwerpende aanpak verkennen we nieuwe mogelijkheden, betrekken we degenen om wie het gaat en geven we vorm aan oplossingsrichtingen. Leren staat centraal: inzichten worden direct toegepast in de praktijk en praktijkervaringen vinden hun weg naar beleid. Zo bouwen we stap voor stap aan systeemverandering.

De drie coalities werken elk aan een vraagstuk dat te groot is voor één organisatie alleen, en waarin beleid, uitvoering en leefwereld nauw met elkaar verweven zijn. De vraagstukken zijn Publieke Ontwerp Coalitie Laaggeletterdheid, Publieke Ontwerp Coalitie Weerbare Samenleving en Publieke Ontwerp Coalitie Transitie Landelijk Gebied. 

Cultuurbeoefening draagt aantoonbaar bij aan gezondheid en welzijn; mensen die actief creatief zijn en experimenteren voelen zich minder eenzaam, ervaren meer rust en ontwikkelen veerkracht en zelfvertrouwen. Toch krijgt deze bewezen waarde nog te weinig plek in landelijke preventieplannen. Dat wringt, juist nu het ministerie van VWS op 23 april het leefstijlpreventiedebat voert over een samenhangende preventiestrategie waarin zorg, welzijn en andere beleidsdomeinen samenkomen. 

Daarom stuurde Cultuurconnectie de commissie een brief met een duidelijke oproep: betrek cultuur structureel bij preventiebeleid. Ondanks het voornemen van Gezondheid in en voor alle Beleidsdomeinen, zien we cultuur niet terug. Cultuurconnectie vraagt de commissie om in het debat nadrukkelijk aandacht te vragen voor de rol van cultuur en de minister te verzoeken cultuur te integreren in de landelijke preventiestrategie.

Berenschot heeft een geactualiseerde versie van het VNG‑ringenmodel ontwikkeld. Nieuw is het onderscheid tussen gemeenten met en zonder culturele centrumfunctie. In gemeenten met een centrumfunctie hoort een kunstencentrum of muziekschool bij een breder, vaak ook regionaal aanbod. In gemeenten zonder centrumfunctie is het aanbod doorgaans soberder en sterker gericht op de eigen inwoners. 

Het nieuwe model biedt duidelijke kansen. Het geeft je een sterker beleidsmatig verhaal richting gemeente en raad: deze voorzieningen “horen erbij” binnen een passend cultuuraanbod. Tegelijkertijd schuilt er een risico in een te strikte toepassing van het model. In gemeenten zonder centrumfunctie kan het worden gebruikt om aanbod af te schalen, terwijl juist daar cultuureducatie van groot belang is voor toegankelijkheid en participatie.

Met België als EU-voorzitter is het onderwerp ‘publieksdata’ op de EU-agenda geplaatst. Dat was de eerste belangrijke stap, maar daarmee is het werk natuurlijk nog niet gedaan. Met EU-partners is er in de afgelopen periode naartoe gewerkt om het onderwerp stevig te verankeren en concrete stappen te zetten. Om de Europese samenwerking rond publieksdata naar een volgend niveau te tillen is een uitgebreid beleidsstuk geschreven en recent gepubliceerd: European Policy Paper on Data-Driven Audience Development (DDAD). Deze notitie in het Engels en is opgesteld in samenwerking met een aantal Europese lidstaten waaronder Nederland.

Het Nederlands Letterenfonds presenteert het Jaarverslag 2025. 2025 was het eerste jaar waarin het fonds uitvoering gaf aan het nieuwe beleidsplan. De kernregelingen voor schrijvers en vertalers werden vernieuwd, zodat projectsubsidies en ontwikkelbeurzen transparanter zijn en beter aansluiten op verschillende genres en nieuwe generaties talent. Tegelijkertijd vragen ontwikkelingen als ontlezing, druk op het verdienvermogen van makers en snelle technologische veranderingen om scherpe keuzes.

Het nachtleven verandert. Uit gesprekken die NRC voerde met dj’s, organisatoren en programmeurs van nachtclubs en festivals komt naar voren dat de knaldrang onder jongeren van de tijd net na corona, is verdwenen. Toegangsprijzen voor clubs en festivals worden steeds hoger en met een tientje haal je nog geen rondje bier. De vanzelfsprekendheid is kortom uit het uitgaan verdwenen. Voor clubs en festivals is het daardoor moeilijker om onbekendere namen te boeken en experimentele programma’s te maken.

Het initiatief Nachtpas voor clubs in Amsterdam-Noord moet nieuw publiek lokken. Voor 24,50 euro per maand kunnen pashouders onbeperkt naar binnen kunnen bij vier Amsterdamse clubs. 

De Erfgoedcijfers 2025 van de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed zijn gepubliceerd. Dit jaaroverzicht met data uit de Erfgoedmonitor van de RCE is een (digi)toegankelijk overzicht van feiten en cijfers over ons erfgoed.

Afgelopen week maakte belangenvereniging Confituur bekend dat schrijver Bert Natter de Confituur Boekhandelsprijs 2026 voor zijn boek Aan het einde van de oorlog ontvangt. De prijs bekroont de beste en meest verrassende Nederlandstalige roman van het jaar. De uitreiking van de prijs vindt plaats tijdens een, nog nader te bepalen, feestelijk literair moment. 

Confituur heeft als doel het belang aantonen van onafhankelijke boekhandels in Vlaanderen. De belangenvereniging reikt de jaarlijkse prijs uit aan een Nederlandstalig boek waarvan zij aangeven dat het een extra steuntje in de rug verdient van onafhankelijke boekhandels. De prijs bevat een geldbedrag van €2.500 euro.

Tilburg profileert zich nadrukkelijk als stad van kunst en cultuur. Met een kunstacademie binnen de stadsgrenzen en ambities op Europees niveau lijkt het fundament aanwezig. Toch klinkt er vanuit de lokale kunstsector groeiende kritiek dat de praktijk achterblijft bij de uitgesproken plannen.

Zo werd ruim zes jaar geleden het idee van een museumkwartier gepresenteerd als toekomstig bruisend centrum voor kunst en cultuur in Tilburg. Daarbij werden hoge verwachtingen gewekt, mede door toezeggingen van toenmalig wethouder Marcelle Hendrickx. In de uitvoering is daar volgens betrokkenen tot op heden weinig van terechtgekomen.  

Veel kunstenaars, van beginnend tot zelfstandig werkend, ervaren dat betaalbare werkruimten schaars zijn en dat de huurprijzen voor ateliers sterk zijn gestegen. Vooral jonge makers en studenten hebben moeite om zich te ontwikkelen en zichtbaar te worden binnen de stad.

Dichter Samuel Vriezen ontvangt De Grote Poëzieprijs 2026 voor zijn dichtbundel De harmonie der scheuren. Stichting Het Veerhuis, organisator van de prijs, maakte dit bekend tijdens een live-uitzending van radioprogramma Opium. De prijs bekroont jaarlijks de beste Nederlandstalige dichtbundel. Daarnaast reikte de organisator ook de Publieksprijs van de Grote Poëzieprijs 2026 uit. Dichter Maarten van der Graaff ontvangt deze prijs voor zijn dichtbundel Huishoudboekje van de verborgen dingen.

Uit een nieuw onderzoek van HarperCollins blijkt dat het leesplezier onder vijf- tot zeventienjarigen daalt door de sterke focus op leesvaardigheid, zo schrijft The Guardian. HarperCollins gebruikte enquêtegegevens over leestrends van NielsenIQ (marktonderzoekbureau), The Reading Agency (non-profit organisatie dat lezen promoot) en hun eigen gegevens. Het leesplezier onder Britse kinderen ging van bijna veertig procent in 2012 naar nog maar een kwart in 2025. “De onophoudelijke focus op het meten van de leesvaardigheid op onder andere scholen heeft het leesplezier naar de achtergrond gedrukt”, zo blijkt uit de gegevens in het rapport van HarperCollins.

Fotograaf Andong Zheng heeft de Harry Penningsprijs 2026 gewonnen. De jury koos uit een shortlist van acht genomineerden voor zijn werk ‘How to (Un)Name a Tree’. De inzendingen van alle kandidaten zijn tot en met 9 mei 2026 te zien bij de Harry Pennings Foundation in Eindhoven. De publieksprijs ging naar Eveline van Hamond (Sint-Oedenrode 1999) voor haar serie ‘What They Left’. 

AI-versies van acteurs of door de computer geschreven scripts komen niet meer in aanmerking voor een Oscar. Dat heeft de organisatie van de belangrijkste filmprijs ter wereld bepaald in een update van de regels. Vanaf de 99ste editie volgend jaar maakt een acteur alleen nog kans als de rol "aantoonbaar uitgevoerd wordt door een mens, met diens toestemming".

Nederland vaardigt dit jaar performancekunstenaar Dries Verhoeven af naar de prestigieuze Biënnale in Venetië. Hij gaat het Rietveldpaviljoen in Venetië afsluiten met rolluiken, als een fort, waarin de bezoekers worden opgesloten. Het is voor het eerst dat het Mondriaan Fonds, dat de inzending van Nederland voor de Biënnale organiseert, voor performancekunst kiest. Opvallend: naast Nederland vaardigen ook België en Oostenrijk dit jaar performancekunstenaars af, respectievelijk Miet Warlop (48) en Florentina Holzinger (40). 

Verhoeven legt uit hoe uitdagend en tegelijkertijd problematisch hij de vermaarde Biënnale vindt, omdat het naast ‘de Olympische spelen van de hedendaagse kunst’ ook een prestigieus kunstfeestje is. ‘Op de eervolle uitnodiging om Nederland te vertegenwoordigen reageer ik nu met een nieuwe installatie en performance, die samen ook de bedenkelijke kanten van de Biënnale inzichtelijk te maken. Het is geen neutrale plek.’

Het bekendst werd hij met zijn ‘op-z’n-kop’-schilderijen, maar Georg Baselitz was vooral een vertegenwoordiger van zijn generatie Duitse schilders. Hij overleed donderdag op 88-jarige leeftijd.

Beeldend kunstenaar Georg Baselitz was meer dan een provocateur. Samen met Anselm Kiefer, Gerhard Richter en Sigmar Polke vormde Georg Baselitz de generatie Duitse schilders die zwaar getekend waren door de Tweede Wereldoorlog, en die met hun kunst het maatschappelijke debat over schuld en boetedoening op gang wisten te brengen.

Wordt Pride Amsterdam straks immaterieel cultureel erfgoed? Wel als het aan Nederland ligt. Cultuurminister Rianne Letschert (D66) nomineert het evenement voor de lijst van VN-organisatie Unesco. Dat doet ze op advies van een commissie van de Raad voor Cultuur, voorgezeten door Sophie Elpers.

Op de Unesco-lijst staan 849 tradities en festiviteiten uit vele landen. Uit Nederland komen er tot nu toe vijf, waaronder het Rotterdamse zomercarnaval, het ambacht van molenaar en de traditie van bloemencorso’s. „Levend erfgoed verbindt mensen” en „versterkt” ze in hun culturele identiteit, zegt Unesco – en dat verdient bescherming.