Trends & Ontwikkelingen

Sinds 2008 kunnen gemeenten met cofinanciering van het Rijk hun lokale sport- en beweegbeleid verstevigen door BRC-functionarissen aan te stellen. Bijvoorbeeld buurtsportcoaches, combinatiefunctionarissen en cultuurcoaches. Met de monitor Brede Regeling Combinatiefuncties 2025 volgt het Mulier Instituut de ontwikkelingen. 

In 2025 is een daling te zien in het aantal gemeenten dat het profiel van cultuurcoach inzet, van 257 in 2024 naar 241 in 2025. Het aantal fte daalde met 8 procent van 477 naar 438. Het aantal personen daalde met meer dan 15 procent, van 1.147 naar 945. Doordat de daling in personen groter was dan de daling in fte, is de gemiddelde aanstelling qua fte toegenomen. Die bedraagt nu 0,46 fte, terwijl die vorig jaar nog 0,42 fte was.  

In de Tweede Kamer heeft het lid Eerdmans c.s. het verzoek ingediend om het op 27 oktober 2005 te Faro tot stand gekomen Kaderverdrag van de Raad van Europa inzake de waarde van cultureel erfgoed voor de samenleving (Verdrag van Faro) voor uitdrukkelijke goedkeuring aan de Kamer voor te leggen.

Nederland ondertekende het Verdrag van Faro in januari 2024. Ratificering, de stap waarbij het parlement het verdrag goedkeurt, vindt mogelijk in 2027 plaats. De regering had het verdrag op 18 september 2026 ter stilzwijgende goedkeuring aan de Staten-Generaal aangeboden. Is het parlement akkoord, dan treedt het verdrag formeel in werking. Met deze brief vragen het lid Joost Eerdmans en medestanders om een actieve (uitdrukkelijke) parlementaire behandeling en stemming in plaats van stilzwijgende goedkeuring.

Stichting Forten Nederland ontvangt een schenking van 875.000 euro van de VriendenLoterij om forten, waterlinies, bunkers en vestingwerken als belangrijk cultuurhistorisch erfgoed te behouden én onder de aandacht te brengen van een breed publiek. In een tijd waarin thema’s als vrijheid, veiligheid en weerbaarheid opnieuw sterk in de belangstelling staan, vertellen de Nederlandse verdedigingswerken niet alleen een historisch verhaal, maar bieden ze ook aanknopingspunten voor actuele maatschappelijke vraagstukken.

Ook de zes belangenorganisaties die samenwerken in de Podiumkunsten Alliantie hebben gereageerd op de brief Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029. De ondertekenaars zijn: Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten, Vereniging van Schouwburg- en Condertgebouwdirecties, Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals, Verening Vrije Theaterproducenten, Vereniging van Nederlandse Orkesten en Verenigde Podiumkunstenfestivals. 

“De brief roept bij onze achterbannen meer vragen op dan hij beantwoordt. Bovendien vrezen wij dat, nadat uitvoering van het stelseladvies van de Raad voor Cultuur een aantal jaren heeft stilgestaan, nu op te korte termijn te veel veranderingen op elkaar gestapeld worden. Dit overigens zonder dat de extra middelen die de Raad voor Cultuur noodzakelijk achtte om een vernieuwd bestel vorm te geven, beschikbaar zijn. Wij voorzien dat hiermee de bestaande knelpunten niet worden opgelost, maar dat er vooral nieuwe problemen worden gecreëerd.”

Het Museum van Zuilen wordt opnieuw in zijn voortbestaan bedreigd nadat de gemeente Utrecht de subsidieaanvraag voor de Cultuurnota 2027–2028 heeft geweigerd. Hoewel de adviescommissie de maatschappelijke waarde van het vrijwilligersmuseum erkent, scoorde de aanvraag op artistieke gronden onvoldoende. 

In een eerdere subsidieperiode werd het museum na een soortgelijke afwijzing nog door de gemeenteraad gered met een incidentele subsidie. Het Museum van Zuilen vraagt nu met een brief aan de gemeenteraad om structurele steun. “U heeft immers zelf het begrotingsrecht,  ongeacht het advies van welke commissie dan ook.

De Rijksuniversiteit Groningen wil het Universiteitsmuseum sluiten als onderdeel van een grote bezuinigingsoperatie. Museumdirecteuren en hoogleraren reageren verbijsterd op het plan. De mogelijke sluiting van het museum komt op een opmerkelijk moment, omdat Groningen zich kandidaat wil stellen als Europese Culturele Hoofdstad in 2033.

Zondag overleed kunsthistoricus en museumdirecteur Rudi Fuchs. Zijn invloed op de Nederlandse kunstwereld was groot. Maar wat was die invloed precies, en hoe ziet een nieuwe generatie zijn aanpak van toen? „Ik ben niet rouwig dat ikzelf niet zo’n baas had, maar ik waardeer zijn overtuiging van de kracht van kunst enorm.”

Inwoners van Eindhoven kunnen vanaf 2028 een stadspas aanvragen die voordeel geeft op bijvoorbeeld sport, cultuur en recreatie. Komend jaar wordt gebruikt om het plan verder uit te werken. Met die boodschap stelde wethouder Robert Strijk (D66) de raadsfracties van de VVD en PRO deze week gerust.

Jongeren van 13 tot 26 jaar uit het azc in Budel maakten kunst tijdens een workshop van kunstorganisatie De Vrolijkheid. De werken zijn nu zelfs te zien tijdens de Dutch Design Week. „Je ziet dat ze hun zelfvertrouwen terugkrijgen.”

De designsector in Eindhoven kan het kapitaal uit de hightechindustrie goed gebruiken. De relatie tussen ontwerpers en bedrijfsleven heeft in de stad een lange traditie. Maar tegelijkertijd probeert de organisatie van Dutch Design Week ‘designwashing’ te voorkomen.

Er is geld nodig om de designsector te versterken, vinden Eindhovense ontwerpers, de gemeente en het bedrijfsleven die zijn verenigd in samenwerkingsverband Design Development Eindhoven (DDE). Het kapitaal in de regio, waar de hightechindustrie floreert, weet zijn weg naar design nog nauwelijks te vinden maar is wel geïnteresseerd. 

ASML gaat 100 miljoen euro investeren in de komst van een dependance van het Rijksmuseum naar Eindhoven. De vestiging zal „wat meer ruimte” innemen dan gepland, nadat de gemeenteraad had gevraagd om een ambitieuzer plan.

Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, noemde het bedrag van ASML „exceptioneel in Europa”. „Het is heel bijzonder dat jullie instappen bij iets wat nog niet helemaal gedefinieerd is. Dat getuigt van pioniersgeest en vertrouwen”, zei hij bij het tekenmoment tegen ASML-bestuurder Frank Heemskerk.

De Flying Pins op de kop van de John F. Kennedylaan in Eindhoven hoeven toch niet te wijken voor een opstelplaats voor stads- en streekbussen. Dat verzekerde burgemeester Jeroen Dijsselbloem bij de ondertekening van de overeenkomst over het Rijksmuseum Eindhoven tussen de gemeente en ASML. "We gaan daar een andere oplossing voor vinden, die past bij de grote ambities die we met het museum hebben.”

ASML gaat vanaf de opening van het nieuwe Rijksmuseum Eindhoven twintig jaar lang jaarlijks 5 miljoen euro bijdragen. Tot die tijd draagt de chipmachinefabrikant met geld en ‘in natura’ bij aan de oprichting van het museum.

„Dit is voor Nederlandse begrippen en zelfs internationaal ongekend”, zei burgemeester Jeroen Dijsselbloem woensdagmiddag bij de ondertekening van een overeenkomst tussen de gemeente en ASML in het hoofdkantoor van het bedrijf in Veldhoven. „Het is echt een enorm bedrag.” De gemeente ziet het nieuwe museum nadrukkelijk als hefboom om het culturele aanbod in de stad te verbreden.

De cultuursector is voortdurend in beweging. Nieuwe technologie, veranderende publieksbehoeften en maatschappelijke ontwikkelingen vragen om nieuwe ideeën en andere manieren van werken, organiseren, financieren en presenteren.

Maar vernieuwing ontstaat niet vanzelf. Vernieuwing vraagt om tijd en ruimte om te experimenteren, maar ook om de kennis, vaardigheden, begeleiding en passende financiering om nieuwe ideeën verder te ontwikkelen. Platform Cultuurinnovatie brengt cultuurfinanciers en andere mogelijkmakers van cultuur samen om dit gezamenlijk te onderzoeken, kennis en ervaringen te delen en nieuwe manieren te ontwikkelen om innovatie in de cultuursector beter te ondersteunen.

ASML gaat twintig jaar lang vijf miljoen euro per jaar investeren in het nog te realiseren Rijksmuseum Eindhoven. Dat komt bij elkaar neer op een bedrag van 100 miljoen euro. ASML trekt niet zomaar zoveel geld uit, zegt Frank Heemskerk verantwoordelijk voor de wereldwijde communicatie. "We zijn ervan overtuigd dat het Rijksmuseum Eindhoven kan uitgroeien tot een internationaal erkend museum."

Bij Theater De Schalm zijn publieksdata geen Excel-overzichten en jaarrapporten meer die één keer per jaar worden bekeken. Programmeur Nancy van Dijck en het marketingteam gebruiken de inzichten uit de Publieksmonitor van DIP en data uit het Culturele Doelgroepenmodel actief bij programmering, marketing én beleidsontwikkeling. “Je onderbouwt keuzes niet op gevoel, maar met feiten. Dat maakt echt het verschil.”

Simon van den Berg ádemt theater. Hij studeerde Theaterwetenschap en was een van de oprichters van de theaterwebsite Moose. Nu is hij hoofdredacteur van Theaterkrant: hét onafhankelijke podiumkunstenplatform van Nederland. Samen met DIP ontwikkelt Simon een nieuwe agenda, die voorstellingsdata verbindt en zo bezoekers helpt nieuwe dingen te ontdekken. “Ik denk dat we met data de verbinding met het publiek beter en duurzamer kunnen maken.”

Tijdens Dutch Design Week veranderde Eindhoven negen dagen lang in een ontmoetingsplek voor creativiteit, experiment en vernieuwing. Een bijzonder moment tijdens deze week was de uitreiking van de Dutch Design Awards, waarbij veelbelovend ontwerptalent een podium krijgt. Keep an Eye draagt hier graag aan bij en stelde drie Emerging Talent Awards beschikbaar. De winnaars zijn Jun Fujisaku, Ori Orisun Merhav en Esmay Wagemans. 

Op 27 oktober viert de ELJA Foundation haar 5 jarig jubileum. In deze periode investeerde de ELJA Foundation in meer dan 300 kunst- en cultuurprojecten en bereikten deze projecten samen ruim 850.000 kinderen en jongeren (van de in totaal 3.3 miljoen jongeren in Nederland). De ambitie waarmee oprichter Els Blokker de Foundation in 2021 startte, is onveranderd: ieder kind de kans geven om kunst en cultuur te ervaren, in aanraking te komen met nieuwe perspectieven, creativiteit te ontwikkelen en zich verbonden te voelen met elkaar.

Naast het ondersteunen van bestaande projecten en organisaties initieert de ELJA Foundation zelf nieuwe programma’s die op grote schaal bijzondere ervaringen mogelijk maken. 

Contrabassist Sasha Witteveen is de winnaar van de International Bottesini Competition. Dat werd bekend op zondag 25 oktober 2026 in het Italiaanse Crema tijdens de finale van de competitie. De International Bottesini Competition (IBC) wordt gezien als een van de belangrijkste competities voor contrabas wereldwijd. IBC werd in 1989 opgericht en beleefde dit jaar haar tiende editie. 

De Raad voor Cultuur is in beginsel positief over de voorgestelde hervorming van de landelijke publieke omroep. De plannen sluiten volgens de raad beter aan op het veranderende medialandschap en lossen verschillende knelpunten in het huidige bestel op. Wel vraagt de raad in zijn consultatiereactie aandacht voor een aantal risico’s en onduidelijkheden. Dat geldt in het bijzonder voor kunst en cultuur, waarvoor de omroephuizen straks gezamenlijk verantwoordelijk worden. 

Sterre Dingemanse heeft de Social Design Talent Award 2026 gewonnen. Ze ontving deze gemeentelijke prijs voor haar project Digitale Deuren. Dit is een lesmethode voor digitale veiligheid en geletterdheid.

De prijs bestaat uit een bedrag van 10.000 euro om het concept verder uit te werken en een begeleidingstraject op maat ter waarde van 4000 euro van de Talenthub Design to Market. 

Met het slaan van 3 piketpalen op het bouwterrein aan de Lange Vore 9 is vandaag de start van de bouw van de nieuwe multifunctionele accommodatie (MFA) in Bavel gemarkeerd. Wethouder Den Braber verrichtte de officiële handeling samen met toekomstige gebruikers. Ook werd het bouwbord onthuld. Daarmee is, na jaren van praten en voorbereiden, een belangrijke stap gezet op weg naar een nieuwe plek voor sport, cultuur, ontmoeting en horeca in het dorp.

Kinderen kijken meer dan ooit naar film. Op school leren ze met audiovisueel materiaal en zitten ze op sociale media. Daarom is het belangrijk dat kinderen les krijgen in beeldtaal. Hoe interpreteer je wat je ziet? Wat heeft de maker bedoeld? En hoe kun je zelf een verhaal vertellen met film? 

Om ervoor te zorgen dat filmeducatie duurzaam wordt verankerd in het curriculum, zijn er in Nederland zes regionale Filmhubs en het Netwerk Filmeducatie. Wil van de Ven, projectleider bij Filmhub Oost, vertelt over de effecten. 

Kunst en Cultuur kan in het mbo-onderwijs een belangrijke rol spelen. Een culturele activiteit biedt iets wat in geen enkele lesmethode volledig te organiseren is. Een theatervoorstelling, film, tentoonstelling of workshop kan kwetsbare, abstracte of complexe thema's concreet maken, nieuwe perspectieven introduceren en gevoelige onderwerpen bespreekbaar maken. 

Dat maakt kunst & cultuur relevant voor uiteenlopende onderwerpen die binnen het mbo een plek hebben. De CJP Cultuurkaart kan daarbij een waardevol instrument zijn.

De centrale tegenstrijdigheid die als een rode draad door State of Culture 2026 loopt, is dat cultuur meer dan ooit wordt geprezen, maar tegelijkertijd minder dan ooit wordt beschermd. In het jargon van alle EU-instellingen geldt cultuur als een publiek goed, en toch wordt ze gefinancierd en beoordeeld alsof het een industrieel product is – gemeten in projecten, KPI’s en korte cycli.

Op 9 november 2026 debatteert de Tweede Kamer over de cultuurbegroting 2027 (wetgevingsoverleg WGO Cultuur). Hiervoor schreef Kunsten '92 een brief aan de cultuurwoordvoerders. 

Er speelt veel op dit moment in een inmiddels polariserende en turbulente wereld. De culturele en creatieve sector – en daarmee vele makers, werkenden en organisaties – staat voor een grote verandering aan het cultuurbestel. Daarnaast voltrekken de ontwikkelingen rond AI zich in hoog tempo en wordt de financiële basis onder kunst en cultuur zwakker. Dat vraagt om politieke keuzes. Niet alleen over de inrichting van het cultuurbestel, maar ook over de betekenis die we in Nederland aan kunst en cultuur willen geven. 

De afgelopen maanden werkten Sjoerd Feitsma en Joost Heinsius namens Platform ACCT samen met Culture Action Europe aan het paper ‘Towards the EU Artists’ Charter: A Sector Blueprint’. Dit is een stevige aanzet en bijdrage vanuit de sector voor het officiële EU Artists’ Charter over eerlijke werkomstandigheden, waarmee de Europese Commissie medio 2027 naar buiten komt.

De blauwdruk is een initiatief van Culture Action Europe. Het kwam tot stand met input van meer dan 40 betrokkenen uit de culturele en creatieve sector uit heel Europa. Daarmee biedt het een stevige, breed gedragen basis voor het toekomstige Charter.

De sector cultuureducatie is volop in beweging. Recent brancheonderzoek van Cultuurconnectie laat zien met welke ontwikkelingen en uitdagingen organisaties te maken hebben, zoals veranderingen in financiering en een lichte daling van het bereik. Deze ontwikkelingen vragen niet alleen om inzicht in resultaten, maar ook om een proactieve benadering van data. 

Hoe kun je data gebruiken om ontwikkelingen vroegtijdig te signaleren en beter voorbereid te zijn op wat komen gaat? Planned Culture organiseert op 17 november een digitale bijeenkomst om de antwoorden op deze vragen te onderzoeken.

Verspreid over het land laten leden van Cultuurconnectie dagelijks zien wat de kracht van cultuurbeoefening doet. Ook Cultivier. 

Cultivier brengt workshops en voorstellingen naar 820 scholen in heel Nederland, ook op plekken waar het culturele aanbod minder vanzelfsprekend is. Directeur Sjoerd Berendsen vertelt hoe een cultuurdocent in korte tijd iets bij een leerling in beweging kan zetten, waarom juist de ontmoeting met een kunstenaar zo waardevol is en hoe slimme automatisering helpt om daar meer tijd voor vrij te maken.

De popsector beschikt over een relatief sterk ecosysteem voor talentontwikkeling, waarin regionale popkoepels een belangrijke verbindende rol spelen tussen muzikanten, podia, opleidingen en andere partners. Zij ondersteunen talent via coaching, ontwikkeltrajecten, netwerkactiviteiten en showcases. Talentontwikkeling staat daardoor nadrukkelijk op de agenda van de sector, onder meer via het Convenant Talentontwikkeling in de Popmuziek 2025–2027.

Tegelijkertijd signaleren veel popkoepels knelpunten. Vooral financiële beperkingen en een gebrek aan capaciteit bemoeilijken de ontwikkeling van nieuwe activiteiten. Ook maken relatief weinig cultuurbeoefenaars gebruik van het aanbod. Daarnaast hebben poppodia steeds minder ruimte voor risicovolle programmering van nieuw talent. Hierdoor komt de doorstroom van opkomende muzikanten onder druk te staan. Volgens LKCA zijn duurzame financiering, samenwerking en continuïteit essentieel om het talentecosysteem toekomstbestendig te houden.

De organisatoren van Paaspop, Harmony of Hardcore en 7th Sunday Festival doen een laatste verwoede poging om de prettaks van tafel te krijgen. „Ook als Meierijstad de belasting verlaagt tot 1,50 euro per kaartje, zijn de festivals nog steeds een verdienmodel en dat is oneerlijk.”

De discussie over de vraag of Meierijstad een belasting moet invoeren voor de drie grote muziekfestivals loopt al anderhalf jaar. Donderdag 5 november valt een besluit; de raadscommissie praat er donderdag 29 oktober al over.

De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met een hervorming die het aantal lokale omroepen terugbrengt van ruim tweehonderd tot maximaal tachtig. De nieuwe wet moet ervoor zorgen dat deze omroepen sterker worden. Het stelsel gaat in op 1 januari 2028.

Het idee is dat er met minder omroepen meer financiële ruimte is om de journalistieke kwaliteit te verbeteren. Lokale omroepen worden nu nog gefinancierd vanuit de gemeenten, maar door de nieuwe wet verschuift die verantwoordelijk naar het Rijk.