Trends & Ontwikkelingen

De Culturele Apotheek zet literatuur in om het welzijn van mensen te bevorderen. Zij gebruiken de methodiek Shared Reading. Daarbij lezen leesbegeleiders en deelnemers samen hardop literaire teksten of gedichten en gaan hierover in gesprek. Samenlezen helpt mensen om verbinding met elkaar aan te gaan. Movisie sprak oprichter Akke Visser over samenlezen als interventie bij de aanpak van eenzaamheid.

De Culturele Apotheek is 15 jaar geleden opgericht door Akke Visser en Marije Wilmink vanuit de gedachte dat literatuur mensen meer te bieden heeft dan alleen een goed verhaal. Sindsdien is de Culturele Apotheek uitgegroeid tot een grote vrijwilligersorganisatie. Er worden wekelijks ruim 100 samenleesbijeenkomsten georganiseerd bij verschillende maatschappelijke partners door het hele land. Zoals bibliotheken, zorginstellingen en welzijnslocaties. De bijeenkomsten worden geleid door ruim 150 getrainde vrijwilligers. 

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Brabant heeft dit jaar met vier gemeenten de samenwerking verlengd. Met de gemeenten Loon op Zand en Hilvarenbeek is een samenwerking overeengekomen voor onbepaalde tijd. Woensdrecht heeft niet alleen verlengd maar de samenwerking verbreed zodat we de komende drie jaar ook cultuuraanvragen kunnen  vergoeden. Gemeente Moerdijk heeft bijgetekend voor 1 jaar. 

Stichting De Grez-Mahie en het Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda starten een langdurige samenwerking om nog meer kinderen en jongeren in Breda de kans te geven mee te doen aan sport, cultuur en zwemles. 

In Breda groeit 1 op de 9 kinderen op in een gezin met een minimum inkomen, dat zijn zo’n 3300 kinderen in totaal. Voor veel van hen is het niet vanzelfsprekend om lid te zijn van een sportvereniging of les te volgen in muziek, dans of theater. Daar zetten zowel Stichting De Grez-Mahie als het Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda zich al jarenlang actief voor in. Met deze samenwerking versterken zij hun gezamenlijke inzet om ieder kind te laten meedoen.

In België is een nieuw voorstel voor wijziging van de belasting over de toegevoegde waarde (btw) onderwerp van scherpe kritiek binnen de muziek- en festivalscene. De federale regering wil het verlaagde btw-tarief dat op toegangsbewijzen voor evenementen wordt toegepast, verhogen van 6 % naar 12 %, maar dit zou volgens critici onevenredig en discriminerend zijn voor pop- en rockmuziek.

In het ontwerp van het Koninklijk Besluit dat deze wijziging regelt, blijft het btw-tarief voor podiumkunsten zoals theater, opera en klassieke muziek op het lagere tarief, terwijl pop- en rockconcerten en -festivals onder het verhoogde tarief zouden vallen. Organisaties en muziekprofessionals hebben fel gereageerd. 

De oproep van Nina Folkersma om kunst te erkennen als soft power komt precies op tijd. In een wereld waar hard power - militaire macht, economische dwang, bewapening - steeds luider klinkt, hebben we dringend behoefte aan soft power: de kracht die mensen laat nadenken in plaats van gehoorzamen en nieuwsgierigheid wekt in plaats van angst.

Net als onderwijs en vrije media heeft kunst de potentie om te zorgen dat mensen voor zichzelf blijven denken. Om perspectieven te verbreden. Om alternatieven voorstelbaar te maken voordat ze onvermijdelijk worden. Maar om die rol echt te kunnen spelen moet de kunstwereld een groter maatschappelijk bereik krijgen en daarvoor moet zij stoppen alleen met zichzelf te praten. Jurriaan Weeselink ziet hiervoor drie kansen: Eén: bruggen bouwen met andere werelden. Twee: echte complexiteit omarmen. Drie: het begrip ‘kunstenaar’ verruimen.

Het terugverhuizen van zo’n 45 duizend objecten uit verschillende tijdvakken is natuurlijk niets minder dan een monsterklus. Het museum, dat in de omgeving bekendstond als erg traditioneel, was toe aan een frisser interieur met meer licht en kleur, dat bovendien paste bij de nieuwe richting. Doordat de Limes vlak langs de stad loopt, evenals de grens met Duitsland, dienen ‘grenzen’ als nieuw overkoepelend thema voor het Valkhof. Als de secuur uitgedachte planning van de renovatie het toestaat, kunnen bezoekers deze zomer na drie jaar het resultaat komen bekijken.

Er is een mogelijk zelfportret opgedoken van Meester I.S., de 17de-eeuwse schilder met een onbekende identiteit. Het schilderij was uit het publieke oog verloren, maar na een oproep meldde de huidige eigenaar zich bij Museum De Lakenhal in Leiden. Anderhalf jaar geleden werd de zoektocht naar het schilderij, Jonge man met hoge bontmuts en ringkraag (1638), in gang gezet door Museum De Lakenhal en het Finse Serlachius Museums. Ze deelden een oproep via Codart, een internationale netwerkorganisatie voor conservatoren, maar zonder resultaat – tót een paar weken geleden een mailtje binnenkwam van de huidige eigenaar: de particuliere verzamelaar Laurent Saglio.

Het schilderij stond bovenaan de wensenlijst van de tentoonstelling Meesterlijk mysterie, omdat het mogelijk de mysterieuze meester zelf laat zien: een man met bruine krulletjes, donkere ogen en een dun snorretje. Over Meester I.S. is geen archiefmateriaal bekend, alle informatie over wie hij was moet uit zijn kunst worden opgemaakt. 

Sinds 2019 heeft Arts Council England circa £4 miljoen geïnvesteerd in makers en creatieve professionals die werken met AI-technologieën. Het gaat om kunstenaars en ontwikkelaars die AI inzetten binnen hun artistieke praktijk, nieuwe vaardigheden ontwikkelen om met deze technologie te werken, of projecten realiseren die de bredere maatschappelijke impact van AI verkennen. Deze initiatieven zijn gefinancierd via bestaande subsidieregelingen. In het recent verschenen rapport ‘AI Technologies and Emerging Forms of Creative Practice’ worden de projecten en de bijbehorende investeringen geanalyseerd. Het rapport biedt daarmee een onderbouwde basis voor het gesprek over de kansen en implicaties van AI binnen de creatieve en culturele sector.

Veel rooms-katholieke kerken staan onder druk. Het aantal kerkgangers neemt af, terwijl de onderhoudskosten stijgen. Meerdere partijen slaan daarom de handen ineen om te voorkomen dat Zeeuwse kerkgebouwen leeg komen te staan. Bijvoorbeeld door kerken een nieuwe functie te geven als bibliotheek of cultureel centrum. De gemeenten Borsele, Goes, Hulst, Sluis en Terneuzen zullen gaan samenwerken met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, provincie Zeeland en bisdom Breda. De overeenkomst werd gisteren bekrachtigd in de Sint-Willibrordusbasiliek in Hulst.

Het conflict tussen de gemeente Nuenen en de aannemer die verantwoordelijk is voor de renovatie van cultureel centrum Het Klooster is geëscaleerd. De gemeente begint een juridische procedure tegen het bedrijf. Het geschil tussen de gemeente en aannemer Koninklijke Woudenberg Ameide gaat over de uitvoering van de werkzaamheden aan cultureel centrum Het Klooster. Woudenberg heeft de gemeente eerder laten weten dat de geplande opleverdatum van 28 februari niet wordt gehaald en dat de werkzaamheden met enkele maanden zijn vertraagd. Het college van burgemeester en wethouders legt zich daar niet bij neer en schakelt nu de rechter in. 

De gemeente Gorinchem verhoogt het subsidieplafond voor het professionele theateraanbod van theater Peeriscoop en theater ‘t Pand. Aanvankelijk had de gemeente in de subsidieregeling professioneel theateraanbod voor 2026-2028 een bedrag van 96.000 euro opgenomen, dat wordt nu verhoogd naar 112.000 euro. Bij toepassing van de beoordelingssystematiek binnen dit plafond komen beide theaters, Pand en Peeriscoop, voor subsidie in aanmerking, maar blijkt het beschikbare budget onvoldoende om beide theaters toereikend te subsidiëren voor de uitvoering van het beoogde professionele theateraanbod. 

Eindhoven moet de komende jaren 265 miljoen euro investeren in kunst en cultuur, onder meer in het nieuw te bouwen Rijksmuseum. Het gaat om een eerste globale inschatting door gemeenteambtenaren. Die is gebaseerd op een overzicht van wat er nu is en wat er tot en met 2040 in de groeiende stad nog nodig zal zijn.

Omdat het om een raming over een lange periode gaat, wordt er qua hoogte nog wel een flinke slag om de arm gehouden. Het totaalbedrag kan zomaar maximaal 53 miljoen hoger of lager uitvallen, zo is berekend. De gemeente denkt in elk geval dat er ruim 92.000 vierkante meter aan cultuurruimte bij moet komen, ongeveer 13 voetbalvelden.

Het Katwijkse college van burgemeester en wethouders (B&W) wil dat er meer samenwerking komt tussen musea in de gemeente. Dat moet onder andere vanwege een tekort aan vrijwilligers. “Op het gebied van cultuur zijn er nog heel veel slagen te maken”, aldus verantwoordelijk wethouder Sonny Spek. De gemeente Katwijk werkt aan een nieuwe Uitvoeringsagenda Cultuur en een Museumvisie voor de periode 2026 tot en met 2028, met als doel het bestaande cultuurbeleid te vertalen naar concrete en uitvoerbare plannen. Daarbij worden culturele organisaties, musea en inwoners betrokken.

In de stad zijn er plekken waar niets lijkt te gebeuren – en plekken waar iedereen zich thuis voelt. Wat maakt het verschil? Vaak draait het om de betrokkenheid van bewoners. Placemaking biedt daar een antwoord: het proces waarin een ruimte verandert in een plek vol betekenis en verbinding. Ontwerper Bas Sala laat zien hoe je dat samen met de buurt doet, met creativiteit, experimenten en oog voor de lokale wensen.

“Een gemeente moet niet zelf de rol van placemaker op zich willen nemen, dat werkt meestal minder goed”, stelt Sala. “Een bewoner kan dat wel." Een gemeente die actief inspeelt op bewonersinitiatieven is Rotterdam. In het ‘Manifest Placemaking: ruimte geven om plek te maken’ erkent de gemeente het belang van placemaking voor de vitaliteit van de stad en ook de soms moeizame omgang vanuit de gemeente met dergelijke creatieve initiatieven. De gemeente doet negen beloftes aan de stad die placemaking makkelijker moeten maken. Het Hefpark in Rotterdam is een voorbeeld hoe placemaking kan uitpakken.

Dat hun zelfgemaakte schilderij tussen professionele kunstwerken in een museum hangt, is iets waar veel hobbykunstenaars alleen maar van kunnen dromen. Voor een handjevol hobbyisten werd die droom toch werkelijkheid. Hun kunst is vanaf dit weekend namelijk te bewonderen in museum Arnhem. De expositie van 50 hobbykunstwerken werd deze vrijdag geopend in museum Arnhem, en bestaat uit kunstwerken die mensen uit heel Nederland in hun vrije tijd gemaakt hebben. 

Gemeente Deventer gaat aan de slag om passende ruimtes te vinden voor de kunstenaars en andere creatieve makers. Die ruimtes moeten zorgen voor een betere positie van de kunst- en cultuurmakers in Deventer en daarmee een impuls geven aan de creatieve sector. Een subsidie is één van de mogelijkheden voor makers om te gebruiken als zij zelf een interessante locatie hebben gevonden.

Met behulp van een expert op het gebied van maakruimte en broedplaatsen en met inbreng van de makers zelf is een plan van aanpak opgesteld. Wethouder Ilse Duursma (Kunst en Cultuur): “Kunstenaars en creatieve makers zorgen voor dynamiek en veerkracht in onze stad. Betaalbare plekken voor hen zijn een investering in de creatieve economie.”

De nieuwe coalitie stimuleert gebruik van AI door het bedrijfsleven. Maar aandacht ontbreekt voor schending van auteursrecht door techbedrijven en voor het verlies aan banen in de creatieve sector, ziet Birgit Donker.

Bij een eigentijds kunst- en cultuurbeleid hoort aandacht voor kunstmatige intelligentie. AI biedt kansen, maar vraagt ook dringend om regelgeving. Het weinige AI-beleid dat momenteel bestaat, is vooral gericht op nieuwe verdienmodellen. Nederland koopmansland. In verkiezingstijd kwam AI alleen aan bod in relatie tot productiviteitswinst en welvaart. Ook in het coalitieakkoord gaat het vooral om de economische kansen. Het gaat niet over de urgente vraag hoe we democratisch grip kunnen krijgen op AI en al helemaal niet over de gevolgen ervan voor kunst en cultuur.

Het nieuwe coalitieakkoord zet een heldere ambitie neer: Nederland wil uitblinken in verantwoorde digitale innovatie. Bij DEN zien we dit als een cruciale erkenning van wat wij al langer signaleren: technologie is geen randvoorwaarde meer, maar de omgeving waarin onze cultuur leeft, ademt en groeit. Het akkoord erkent dat digitalisering een sleutelrol speelt in maatschappelijke uitdagingen waar ook de cultuursector mee te maken heeft, zoals de krapte op de arbeidsmarkt en de noodzaak voor een gezonde economie.

Amsterdammers kunnen vanaf donderdag een digitale pas aanvragen waarmee ze minimaal 40 procent korting krijgen op een bezoek aan verschillende filmhuizen, musea, concerten en voorstellingen. De pas kost 2,50 euro per maand. Met het nieuwe Uitvoordeel-abonnement wil stichting amsterdam&partners cultuurbezoek onder inwoners van de stad aanjagen. Uit onderzoek blijkt volgens de stichting dat ruim 40 procent van de Amsterdammers niet of nauwelijks naar culturele instellingen gaat.

‘Cultuur is een basisbehoefte en zou voor iedereen makkelijk en toegankelijk moeten zijn,’ zegt Monique Wilson, directeur van amsterdam&partners, in een persbericht. ‘Mensen kunnen elkaar ontmoeten, het zorgt voor verbinding en het draagt bij aan een levendige stad.’

Caroline Voet verzorgt op dinsdag 31 maart de derde editie van de Jos. Bedaux-lezing. Ze spreekt haar lezing onder de titel ‘Op zoek naar schoonheid. De zeggingskracht van architectuur.’ uit in het Cobbenhagengebouw van Tilburg University. In haar lezing gaat Voet in op ontwikkelingen en thema’s in het werk van Jos. Bedaux, Dom Hans van der Laan en haar eigen ontwerppraktijk.

Hierbij komen aspecten aan bod als nabijheid en tastbaarheid, ruimtelijke superpositie en expressie. Voet is architect, docent en onderzoeker naar hedendaagse vraagstukken rond het ontwerpen van architectonische ruimte, met een focus op jong erfgoed en creatief hergebruik.

Van 27 t/m 29 maart (preview 26 maart) organiseert het Mondriaan Fonds een nieuwe editie Prospects tijdens Art Rotterdam in Rotterdam Ahoy. De tentoonstelling laat het werk zien van 92 startende kunstenaars. Alle kunstenaars ontvingen een financiële bijdrage binnen de regeling Kunstenaar Start van het Mondriaan Fonds. 

Het Mondriaan Fonds organiseert de tentoonstelling Prospects jaarlijks om de zichtbaarheid van startende kunstenaars een extra impuls te geven. Door de nabijheid van Art Rotterdam krijgen kunstprofessionals en verzamelaars maar ook een brede groep geïnteresseerden de mogelijkheid met het werk van veelbelovende kunstenaars kennis te maken.

De vierde editie van Blind Walls Film Fest in Breda heeft filmmakers en kunstenaars uit de hele wereld samengebracht. Tijdens een prijsuitreiking in Chassé Cinema zijn prijzen uitgereikt voor Best Feature Film en Best Short Film. Vladimir Turner's ‘Urban Disobedience Toolkit’ won de prijs voor Best Feature Film. Philipp Huangs ‘Gemini Courts’ kreeg de prijs voor Best Short Film.

Stichting De Grez-Mahie en Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda werken samen om meer kinderen toegang te geven tot sport, cultuur en zwemles. Ongeveer 3300 kinderen in Breda groeien op in gezinnen met een minimuminkomen.

De samenwerking heeft als doel om financiële drempels weg te nemen voor gezinnen met een laag inkomen in Breda. Hierdoor krijgen kinderen de mogelijkheid om lid te worden van sportverenigingen of lessen te volgen in muziek, dans en theater. Beide organisaties zetten zich al jaren in voor dit doel en versterken nu hun gezamenlijke inspanningen.

n een wereld waar alles om Grootheid draait, speelt de Literatuur geen rol van betekenis meer. Nu kun je je afvragen of dat erg is. Literatuur is er volgens velen tenslotte vooral om te vermaken. Een grotere misvatting is volgens Michel Krielaars echter niet denkbaar. Juist goede literatuur laat zien hoe je fatsoenlijk en waardig moet leven in chaotische tijden.

Medewerkers die ziek thuiszitten, een reputatie die te grabbel wordt gegooid en een museumdirecteur die voor een angstcultuur zorgt. Tientallen werknemers van Het Noordbrabants Museum in Den Bosch slaken een wanhoopskreet in een brief die in handen is van het Brabants Dagblad. Eenentwintig personeelsleden hebben begin december een brief gestuurd naar de raad van toezicht. Zij maken zich ernstige zorgen over de toekomst van het museum.

De medewerkers verzoeken in de brief de raad van toezicht om actie te ondernemen en een eigen onderzoek in te stellen naar het functioneren van Grandjean. ‘Het valt ons zwaar u deze brief te sturen. Het gaat ons er niet om de directeur-bestuurder te willen beschadigen, maar wij voelen ons zeer verantwoordelijk voor en betrokken bij ons museum.’ Dat gewenste onderzoek gaat er ook daadwerkelijk komen. Vorige week is een extern onderzoeksbureau begonnen met een onafhankelijk onderzoek. 

Sluiting van de AKI vanaf dit jaar, of opgaan in de ArtEZ-hogescholen, samen met Arnhem en Zwolle. Het zijn twee mogelijke scenario's voor de toekomst van kunstacademie AKI in Enschede. Ze komen van een adviescommissie, die in opdracht van ArtEZ onderzocht hoe toekomstbestendig de AKI is. De kunstacademie AKI in Enschede moet drastisch veranderen om te kunnen blijven bestaan. De scenario's veroorzaken veel onrust onder (oud)studenten. "Er kan nu heel snel een besluit vallen", zegt Jan Noltes, mede-initiatiefnemer van de AKI community.

De geslaagde transformatie van het monumentale pakhuis Santos in Rotterdam tot het Nederlands Fotomuseum is het resultaat van vakmanschap én een vleug geluk. Zaterdag 7 februari opende het Nederlands Fotomuseum zijn deuren, die toegang geven tot een publiek binnenplein met koffiebar, de museumbibliotheek en -winkel, en zicht op het imposante interieur. Dat was in eerste instantie ontworpen voor het Duitse designwarenhuis Stilwerk, dat het pakhuis - na decennia van leegstand – vanaf 2016 herontwikkelde.

Jarenlang was het klassieke toneelrepertoire het zorgenkindje van het Nederlands theater. Stukken uit het verre verleden moesten steeds vaker plaatsmaken voor autobiografische monologen, hedendaags metatheater of bewerkingen van populaire boektitels. En dat terwijl er zoveel moois, waars en waardevols huist in die klassiekers. Het zijn stukken die zich niet op de actualiteit toespitsen, maar universele thema’s van mens en maatschappij blootleggen, en tóch persoonlijk en urgent kunnen zijn: van Aischylos’ Oresteia, die gaat over democratische waarden en recht (actueel!), tot aan de rouwende prins Hamlet, die hardop twijfelt aan zijn eigen gekte (herkenbaar!). Gelaagde stukken die nieuwe generaties steeds opnieuw de ruimte geven om het op de eigen tijdgeest te betrekken.

Heel verheugend dus dat we tegenwoordig weer wat vaker oog in oog staan met de personages van Tsjechov, Shakespeare en de oude Grieken. Al worden de stukken van deze dode, witte mannen (want ja, dat zijn ze meestal: dood, wit en man) vaak wél flink de actualiteit in gekatapulteerd: ambitieuze theatermakers nemen opvallend veel vrijheid ten opzichte van het oorspronkelijke stuk.

D66 levert de nieuwe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W), Rianne Letschert. Letschert was bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht, tot ze in december als relatief onbekende naar Den Haag kwam. Daar leidde ze als informateur de coalitieonderhandelingen, die begin februari werden afgerond. En nu mag Letschert dus blijven in het eerste kabinet van partijgenoot Rob Jetten. Staatssecretaris op OC&W wordt VVD’er Judith Tielen. 

De tweejaarlijkse Ida Gerhardt Poëzieprijs gaat in 2026 naar Daniël Vis voor zijn bundel Aan wie, deze offers. De jury bestond uit Roelof ten Napel en Vicky Francken. Vis krijgt 1.250 euro en een beeldje waarom de naamgever van de prijs te zien is.

Tijdens een feestelijk en drukbezochte poëzieavond, in de prachtige locatie van Het Warenhuis, is Loek van Laarhoven geïnstalleerd als nieuwe Stadsdichter van Oss. Daarmee volgt hij John Wijnen op als de zevende stadsdichter, een initiatief van het Poëzie Podium Oss (PPO). 

De gemeenteraad van Gorinchem heeft unaniem ingestemd met het Programma Cultuur 2026–2030. Met dit besluit kiest de raad voor een toekomstgericht en samenhangend cultuurbeleid waarin kunst en cultuur bijdragen aan verbinding, ontmoeting, participatie en een aantrekkelijke stad. Het Programma Cultuur bouwt voort op de Cultuurvisie 2019–2023 en sluit aan bij de Omgevingsvisie en de Integrale Samenlevingsvisie. 

In de Omgevingsvisie wordt onder andere sterk ingezet op het combineren van cultuur en erfgoed met moderne stedelijke ontwikkeling. De Integrale Samenlevingsvisie ziet kunst en cultuur als middel om de aantrekkelijkheid, gezondheid, welzijn, sociale betrokkenheid, inclusiviteit en zorg binnen de lokale samenleving te stimuleren.

Wat maakt een goede foto? Compositie, belichting en een grondige voorbereiding spelen een rol, maar timing en geluk creëren vaak het unieke moment dat de fotograaf vastlegt. Bij de totstandkoming van het nieuwe onderkomen van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam, gevestigd in het verbouwde pakhuis Santos in het voormalige havengebied Katendrecht, is iets soortgelijks gebeurd. Architectonisch vakmanschap kenmerkt deze renovatie.

Het museum is al van verre herkenbaar aan de goudkleurige dakopbouw die het architectenteam van Renner Hainke Wirth Zirn en WDJArchitecten als een kroon op het bakstenen pand uit 1902 plaatste. Een nieuw icoon, dat kan wedijveren met de zilveren ‘tornado’ van het verderop gelegen Museum Fenix voor kunst over migratie.