De kracht van verbeelding. Daar hebben we het vaak over. Maar hoe werkt dat dan in de praktijk? Eerlijk, soms is het een proces met een lange adem. Een weg met her en der een hobbel en een afslag. Maar het resultaat is het waard. Ingewikkelde vraagstukken vragen namelijk een andere kijk. Lees in dit artikel hoe een aantal organisaties verbeeldingskracht inzet.
Geschreven door Pleuni van Keulen
De context: de Design Challenge 'WaterWerkt in het Dommeldal'. Aan dit initiatief van Kunstloc Brabant zijn diverse partners verbonden. Stuk voor stuk partijen die al goed weten wat verbeelding kan doen, ermee bezig zijn in hun organisatie, of dat voornemen hebben. Ze gaan er elk op hun eigen manier mee om.
Vincent van Gogh als inspiratiebron
Neem nou Van Gogh Nationaal Park (VGNP). Als nationaal park gaan zij minder traditioneel te werk, vinden ze zelf. Ze zijn bovendien geïnspireerd door het lef en de verbeeldingskracht van de schilder. "Het hoort bij de nalatenschap van Vincent van Gogh om juist uit te gaan van verbeeldingskracht en dat in te zetten voor een natuurinclusief, toekomstbestendig en duurzamer landschap. We kijken hoe we ons daarin kunnen verbinden met de persoon Van Gogh," vertelt Twan Tiebosch van VGNP.
Zijn collega Frank van den Eijnden vult aan: “We hebben ook een nationaal park dat op een totaal andere leest geschoeid is dan andere nationale parken. We werken op opgaven van de toekomst, en op opgaven die we nu nog niet kennen. Ook benaderen we het nationaal park in een ruime vorm. Zo hebben we geen vaste grenzen, we kijken naar het cultuurlandschap en hebben het over groen tot in de kern van de stad.”
Frank vertelt: "We zeggen altijd: het gaat over anders kijken en anders denken. Vervolgens moet je ook daadwerkelijk anders doen." Die uitvoering ligt in het geval van VGNP niet bij 1 partij, de organisatie heeft 80 partners. Die overheden, waterschappen, culturele organisaties en andere partijen kunnen hier allemaal hun voordeel mee doen en moeten hierin gezamenlijk optrekken, aldus Twan en Frank.
Herkenbare voorbeelden van klein tot groot nodig
Ook de Provincie Noord-Brabant zet in op verbeeldingskracht. Daar werkt adviseur Frederiek Dijkstra actief aan het verbreden van het draagvlak voor creatieve en ontwerpende werkwijzen. Tot 2028 heeft ze de opdracht om met een collega 8 projecten te realiseren. Frederiek: “Je voelt dat het begint te leven bij de provincie vanuit verschillende programmagebieden. Het is dan belangrijk om een breed palet aan voorbeelden te zien, zoals op Dutch Design Week (DDW). Goed voor de inspiratie, en zo zie je dat verbeeldingskracht niet abstract en elitair hoeft te zijn. Je kunt ook al aan de slag met een kleine interventie.”
Ze heeft een tip. "Realiseer je vooraf dat wat je laat ontwerpen, vaak ook opvolging nodig heeft. Stel, je wil aan de slag met een spel en laat dat maken. Dan moet je er vervolgens ook mee de boer op, het gaan gebruiken en inbrengen in bijvoorbeeld meerdere gemeenten. Dat is iets waar procesbegeleiders rekening mee moeten houden: de uitvoerbaarheid, het vervolg en eigenaarschap van het werk. Anders wordt het een eenmalig iets."
Een goed verhaal
Een andere manier van denken: daarover heeft ook Jacob Knegtel het. Hij werkt bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Hij legt uit: "Het klimaat en de opgaven daaromheen dwingen ons tot een andere manier van denken. Bij erfgoed denken mensen vaak aan kastelen en oude spullen. Maar waar we het eigenlijk over hebben is het verhaal van onze voorouders. Daar zit misschien een hoop in waar we nu niet meer mee bezig zijn, maar wat wel weer interessant kan worden."
Daar is wel wat verbeeldingskracht voor nodig. Jacob vervolgt: "Als we het hebben over kennis uit het verleden, wordt het soms abstract. We spreken over landschappen waar we niet in staan. Met verbeelding in de vorm van een kaart, een film of het landschap zelf als ultiem decor maak je het concreet." Een mooi voorbeeld dat Jacob geeft, is dat van de Watertijdreis. "Hierin staan de waterstaatskaarten van de afgelopen 120 jaar op een rijtje," zegt hij. "Zo kun je van elk stukje Nederland kijken hoe het water werd geregeld door de tijd heen. Dat is wat we mensen mee willen geven en waar we mee bezig zijn. We bezoeken nu de waterschappen om ermee aan de slag te gaan, om die verbeelding op de plek te krijgen waar het werkt." Een goed voorbeeld van de opvolging die Frederiek Dijkstra van de Provincie Noord-Brabant noemde.
Een goed verhaal is dus het vertrekpunt. En als je dat verhaal hebt, kun je het verbeelden. Jacob vertelt: “Je kan het klein maken. Bijvoorbeeld een verhaal van een boer die ergens langs de Dommel woont, het verhaal van de rivier zelf, het verhaal van de dijk. De biografie als methodiek, niet voor een mens maar voor een landschap. Hoe beter je het verhaal snapt, hoe beter je ook begrijpt hoe we als mens en natuur tot elkaar verhouden en hoe je kan komen tot oplossingen.”
Draagvlak en draagkracht
Waterschap De Dommel stimuleert al zo'n 10 jaar ontwerp- en verbeeldingskracht. Onder andere met de Embassy of Water op DDW, en door te werken met ontwerpers, vrijdenkers en social designers. Bestuurder Mado Ruijs vertelt waar dat vandaan komt: "Ik denk dat wij al vroeg zagen dat je er met technische oplossingen alleen niet komt. Dus dan heb je anderen nodig." Dat betekent gesprekken voeren over draagvlak. "En over draagkracht", zegt Mado. "Dat vind ik een fijn woord. Want het gaat erom goede oplossingen ook verder te brengen. Daarvoor heb je ook verbeelding nodig. Onze samenleving is qua systeem best wel economisch georiënteerd. Met verbeelding kun je dat systeem omvormen naar een gezonde leefomgeving."
De gemeenten die binnen het werkgebied van waterschap De Dommel vallen, zijn er al van doordrongen. Extreem droge weersomstandigheden in 2018 en 2019 schudden iedereen wakker. "Never waste a good crisis!" zegt Mado. "Dat is vaak een goed startpunt voor organisaties om te veranderen."
Creatieve denkkrachten voor vernieuwende oplossingen
Désiré van Laarhoven is wethouder van de gemeente Boxtel, met onder andere ruimtelijke ordening en natuur en landschap in haar portefeuille. Ze erkent de kracht van verbeelding.
"Juist door andere en creatieve denkkrachten in te zetten, krijg je oplossingen die je anders niet krijgt. Het begint dus allemaal met een idee. En dat moet je handen en voeten geven in de praktijk," aldus de wethouder. "Bij de gemeente Boxtel zijn we zelf al bezig om daar een stukje organisatie voor in te richten bij een project dat al loopt. Ik denk dat we het soort ideeën en de mensen die meewerken aan de Design Challenge daar wel bij kunnen betrekken."
Désiré benoemt ook enkele hobbels die ze tegenkomt in samenwerkingen. "Vaak zit dat op een praktisch vlak. Dan is er onvoldoende capaciteit om hiermee aan de slag te gaan. Een grote werkdruk. En men geeft er geen prioriteit aan. Dat is wel jammer." De wethouder benadrukt ook draagvlak, bijvoorbeeld als het om een specifiek gebied gaat. "Het is belangrijk dat bewoners, boeren en culturele organisaties vanaf het begin aan tafel zitten. Gewoon met elkaar gaan kijken hoe je een gebied wil vormgeven. Elkaar perspectief bieden en mensen een stem geven. Want het is nooit fijn als iets je zomaar overkomt."
Een snufje verbeeldingskracht – of juist een heleboel – om anders te kijken en anders te denken. Daar begint het mee. Dus ontdek het verhaal, zoek naar draagvlak en neem eigenaarschap! Heb je voor een nieuw perspectief nu nét een andere blik nodig? Neem dan contact op met Kunstloc Brabant.
Ik kijk graag mee met jouw vraagstuk.
