Trends & Ontwikkelingen

Je eigen culturele activiteiten ontwikkelen. Dat gaan jongeren van het Macropediuscollege doen met het project DO-Culture. Er is ruimte om op het gebied van mode, muziek of anderszins te laten zien wat ze willen ontdekken of ontwikkelen en ze worden hier volop bij gestimuleerd en geïnspireerd door hun docenten en Piet Snijders. Laatstgenoemde is ‘cultuurmaker met enige pedagogische tools van jongerenwerker’, zoals hij zelf zegt.

Bij de eerste uitvoering, vrijdag 23 januari in De Bunker, laten de jongeren hun culturele interesse zien in een mix van muziek, mode en presentatie onder de titel Music 4 All – Music Passion Fashion. Het is de bedoeling dat er in de toekomst nog meer van zulke voorstellingen volgen met andere leerlingen.

Ramon Amaro, die per 1 september 2025 creatief directeur is van de Design Academy, legt per direct zijn functie neer. Dat heeft de academie maandag bekendgemaakt. De beslissing om te stoppen is genomen door Amaro zelf. Een reden voor zijn vertrek wordt niet genoemd.

De Amerikaan Ramon Amaro volgde Joseph Grima op, die de functie acht jaar vervulde. Raf De Keninck, voorzitter van het bestuur van de Design Academy: „Het is zijn eigen initiatief geweest om niet verder te gaan. Als bestuur kan je dan niet meer doen dan dat accepteren. We hebben nu tijd nodig om te reflecteren en een nieuwe wervingsprocedure te beginnen.”

In 2026 organiseert Méér Muziek in Klas zes regiobijeenkomsten over dansonderwijs. Het doel van deze bijeenkomsten is het stimuleren van regionale samenwerking op het gebied van dansonderwijs. Leerkrachten, schoolleiders, bestuurders en beleidsmakers krijgen de gelegenheid om hun kennis te verdiepen over het belang van dansonderwijs en de brede mogelijkheden van het DansopleidersAkkoord.

De regiobijeenkomsten richten zich op het versterken van regionale samenwerkingen en dansnetwerken. Het programma bestaat uit keynote speeches van experts uit het werkveld, workshops en rondetafelgesprekken waarin deelnemers kennis en ervaringen kunnen uitwisselen. Daarnaast speelt beleven en ervaren een belangrijke rol. Iedere bijeenkomst biedt inspiratie in de vorm van een workshop en een dansvoorstelling. Op 22 april is Tilburg aan de beurt. 

Culturele talenten kunnen zich weer aanmelden voor een studiebeurs bij de VandenEnde Foundation. Wie in de zomer van 2026 of studiejaar 2026/2027 een cursus of opleiding in het buitenland wil doen, kan zich hiervoor aanmelden. Verschillende talenten die al eerder een studiebeurs van ons ontvingen, geven vanuit eigen ervaring enkele bruikbare tips om die stap net iets minder spannend te maken.

Studeren op een andere plek is volgens hen echt een verrijking. “Je zal veel zelf moeten ondernemen, waardoor je zelfstandigheid groeit.” Een tip: doe vooraf goed onderzoek naar verschillende opleidingen. Natuurlijk kan het ook het geval zijn dat je wel zou willen, maar aanvoelt dat je beter nog even kan wachten. Het is goed om bij jezelf te raden te gaan wat voor jou het doel is van de opleiding die je wil gaan doen. 

Het is een groot gemis dat Flevoland geen hbo-opleiding voor kunst heeft. Dat vinden althans cultureel centrum De Kubus en de gemeente Lelystad. Daarom is De Kubus een samenwerking aangegaan met kunstacademie ArtEZ in Zwolle om Lelystadse jongeren enthousiast te maken voor een kunstopleiding. Tijdens een 8-weekse vooropleiding maken ze kennis met theater, film, schrijven en presenteren. De vooropleiding is eenmalig betaald door de gemeente Lelystad. 

"In Flevoland heb je überhaupt geen kunstacademie, dus als je hier woont dan krijg je een kunststudie over het algemeen niet aangeboden op je school als mogelijke optie", legt theaterdocent van De Kubus Marjolein Verschuuren uit. "Dus je moet echt naar een andere provincie om dat te kunnen doen en die drempel is best wel hoog. Om die drempel te verlagen is het idee van deze vooropleiding in Flevoland bedacht."

In 2020 bleek dat een kwart van de 15-jarigen geen brief kan lezen. In 2023 bleek een derde van de Nederlandse 15-jarigen het risico te lopen om laaggeletterd het onderwijs te verlaten. In 2026 volgt de driejaarlijkse Pisa-update. Zijn de 15-jarigen inmiddels beter gaan lezen? De voortekenen zijn niet gunstig. Om het hoofd te bieden aan deze problemen, investeerde het kabinet in 2022 2 miljard euro in onderwijs van basisvaardigheden, waaronder lezen. Maar volgens een nieuw rapport van het Centraal Planbureau heeft deze interventie ‘geen systematische effecten’.

Misschien zit de oplossing van de leescrisis wel in deze hoek: niet alleen prestatiedwang, maar ook in speelsheid, nieuwsgierigheid en creativiteit. Waarbij niet alleen docenten Nederlands, maar iedere leraar een ambassadeur wordt van het lezen. Er zijn slimme interventies nodig om jongeren die boeken nu nog hartgrondig haten aan het lezen te krijgen. Maar er zijn al een hoop ideeën hoe docenten dat kunnen doen.

Jarenlang bleef cultuurbeoefening in de landelijke politiek grotendeels onbenoemd en daarmee ook onbemind. Daar komt verandering in, en Cultuurconnectie ziet dit als vooruitgang. Op papier klinken veel ambities hoopvol. Maar wie goed leest, ziet dat cultuurbeoefening vooral wordt gekoesterd in woorden, en nog onvoldoende wordt verankerd in beleid en begroting.

Het coalitieakkoord biedt een basis om op voort te bouwen. Cultuurconnectie ziet aanknopingspunten om samen met het kabinet, gemeenten en andere partners stappen te zetten. Cultuurconnectie roept het kabinet op om de uitgesproken waardering voor cultuurbeoefening te vertalen naar concreet, samenhangend beleid. Dat vraagt om structurele verankering en om een expliciete verbinding met onderwijs-, welzijns- en gezondheidsdoelen.

Er zijn van die ideeën die een onverwoestbaar leven leiden in de legitimatielobby van de muziekeducatie. Ze worden gebruikt en hergebruikt en her-hergebruikt totdat niemand meer weet waar dat idee vandaan kwam en of het eigenlijk wel klopt. Muziekeducatieve memes die we maar liever links moeten laten liggen. Evert Bisschop Boele, lector aan de Hanzehogeschool, noemt er een aantal. Waaronder het misverstand dat er in Nederland nog maar 12 muziekscholen zijn. 

Vanaf 28 januari staat de Cultuurconnectie vacaturebank online. Hier zie je meest actuele overzicht van vacatures bij leden en andere partijen in onze branche zoals centra voor de kunsten, muziek- en theaterscholen, provinciale ondersteuningsinstellingen en Volksuniversiteiten. Een vacature plaatsen is gratis voor leden.

Meerdere keren per jaar krijgt muziekdocent Belén Kerkhoven van haar pabostudenten te horen dat ze thuis niet mogen oefenen. Razend wordt ze daarvan! In haar blog legt ze uit waarom muziek maken juist niét is voorbehouden aan een getalenteerde elite. Volgens Kerkhoven is iedereen is muzikaal en heeft iedereen het vermogen om te leren. Als deze mythe in stand blijft en muziek slechts voor de talenten is voorbehouden, dan zal het vak nooit een vanzelfsprekende plek krijgen binnen het basisonderwijs. 

Het maken van muziek moet dus weer terug naar het normaal, naar de publieke tribune. Omarm het ongemak, ga de uitdaging aan, worstel jezelf door de leerkuil, geef positieve bekrachtiging en bedenk: iedereen is muzikaal!

Filmeducatie helpt jonge nieuwkomers niet alleen de wereld te begrijpen, maar ook zichzelf zichtbaar te maken. Film kan emanciperen. Door met jonge nieuwkomers te kijken, bespreken en maken, leren ze niet alleen film begrijpen maar ook hun eigen verhaal vertellen. En als jonge nieuwkomers hun eigen beelden maken, kan de wereld eindelijk met hen meekijken. Hierdoor kan een ander verhaal over migratie ontstaan. Fee Geerinck van Filmhub Zuid-Holland vertelt hierover in een blog op Kunstzone.

Koningin Máxima heeft donderdagochtend een werkbezoek gebracht aan basisschool De Stromen in Alphen aan den Rijn. De school doet mee aan de pilot Meer ruimte voor creativiteit, een landelijk initiatief dat creatief onderwijs op basisscholen stimuleert.

Een belangrijk onderdeel van het bezoek was een rondetafelgesprek met vijf leerlingen uit groep acht. Zij vertelden over hun ervaringen met creatieve workshops zoals tekenen, muziek en songwriting. De leerlingen kregen les van vakdocenten en konden kennismaken met verschillende kunstvormen. Volgens de leerlingen was de keuze groot en de korte workshops leerzaam en leuk. Met het bezoek van de koningin is ook de landelijke uitrol van het project officieel van start gegaan. In totaal krijgen 75 scholen ondersteuning via een creativiteitsbudget.

De Franse cultuurcamping Charme organiseert voor het eerst een inspiratieweek voor kunstvakdocenten. Tijdens deze week kunnen docenten en trainers hun expertise uitwisselen en elkaar inspireren. Aankomende zomer, van 4 tot 11 juli, organiseert Charme voor het eerst een speciale inspiratieweek voor kunstvakdocenten. Omdat ze vaak alleen werken, wil Charme hen de mogelijkheid bieden om onderling werkmethodes uit te wisselen, inzichten te delen, nieuwe werkvormen te proberen, en mogelijk cross-overs te maken tussen de verschillende disciplines.

Tijdens de Nacht van de Noordkade op zaterdag 24 januari is de Kunst- en Cultuurprijs Meierijstad uitgereikt. De prijs wordt beschikbaar gesteld aan personen of organisaties, wonend of gevestigd in Meierijstad, die zich op zijn of haar manier inzetten of hebben ingezet voor kunst en/of cultuur in Meierijstad. De Kunst en Cultuurprijs is dit keer uitgereikt aan Berdy Maertens-Stoof. Maertens-Stoof is al meer dan 35 jaar actief als dansdocent. In haar hele carrière heeft ze verschillende dansstijlen gedoceerd aan kinderen, jongeren en volwassenen.

Leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs, met al hun uiteenlopende mogelijkheden en uitdagingen, zouden gelijkwaardige toegang moeten hebben tot kunst- en cultuuronderwijs. Dat is de kern van het Uitvoeringsplan Gespecialiseerd Onderwijs, dat het afgelopen jaar is ontwikkeld door Méér Muziek in de Klas, in samenspraak met verschillende stakeholders. In dit plan staat beschreven wat Méér Muziek in de Klas samen met het werkveld in de komende vijf jaar wil bereiken.

‘Kinderen met een beperking worden nu nog vaak gezien als iemand met een probleem dat moet worden opgelost’, zegt Marjoke Korff de Gidts, makelaar kunst en cultuur in het gespecialiseerd onderwijs bij Méér Muziek in de Klas. ‘Wij hopen op een samenleving die zo ingericht is dat iedereen daar zonder barrières aan kan deelnemen. Dit streven naar een inclusieve samenleving vormt de kern van ons uitvoeringsplan.’ 

‘Het talent hoeft nog niet volgroeid te zijn, want ze gaan een opleiding doen, maar je moet wel speuren dat daar zo veel aanwezig is, dat die opleiding zin heeft.’ Als je een aanvraag doet voor een studiebeurs bij de vandenEnde Foundation op het gebied van muziek, dans, theater of film, word je beoordeeld door een van onze deskundige commissies. Hoe vinden zij het om al dat talent voorbij te zien komen? En waar letten zij op? Je ziet het in een video. 

Bij ArtEZ University of the Arts in Zwolle zijn de vernieuwde beroeps- en opleidingsprofielen voor beeldende kunst en design feestelijk gelanceerd. Het is een belangrijke mijlpaal voor zowel het kunstonderwijs als het professionele werkveld. De vorige editie verscheen in 2013 en was dringend aan actualisatie toe. De nieuwe profielen zijn ontwikkeld door het OBK in samenwerking met een deskundige werkgroep en met intensieve input van professionals, docenten en studenten uit het hele land. Door middel van werksessies en brede consultatie is een stevig fundament gelegd dat de diversiteit van de hedendaagse kunst- en ontwerppraktijk weerspiegelt. De ketentafel Beeldende Kunst heeft hier ook aan bijgedragen. 

Cultuurbeoefening is geen bijzaak, maar een fundament. Veranker daarom cultuurbeoefening in beleid en begroting en geef kinderen, ongeacht waar ze opgroeien, de ruimte om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Dat was de oproep van Cultuurconnectie aan de politiek bij het Cultuurontbijt in Nieuwspoort, in aanwezigheid van Tweede Kamerleden, gedeputeerden, wethouders en vertegenwoordigers uit de cultuursector. Deze boodschap is ook vastgelegd in een brief aan de informateur en online terug te lezen. 

Om instrumentaal muziekonderwijs toegankelijker te maken voor mensen met een beperking, worden al jaren innovatieve muziekinstrumenten ontwikkeld. Waarom worden deze in de praktijk dan zo weinig gebruikt? Melissa Bremmer doet een oproep.

De Stichting My Breath My Music maakt al jaren innovatieve, digitale muziekinstrumenten voor mensen met een beperking. Dat doet ze samen met de gebruikers en instrument-ontwikkelaars, en met succes. Deze bijzondere instrumenten zijn nog zo nieuw dat er nauwelijks muzieklessen voor bestaan. Met het project Grenzeloze Grooves, waarin de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten samenwerkte met My Breath My Music, Méér Muziek in de Klas, Leerorkest Nederland, Codarts en CASE, wilden zij dit soort hordes wegnemen. Want bij relatief nieuwe digitale instrumenten ontbreekt vaak een muziekpraktijk.

Negeer het grote belang van het kunstzinnige in het onderwijs niet, waarschuwt Michiel Bos, kunstenaar, kunstvakdocent en onderzoeker. School is veel meer dan een plek waar effectieve leermethodes meetbare opbrengsten moeten opleveren. Die houding is een bedreiging voor het vak van de leraar, die immers ook een pedagoog is. 

In een leeromgeving waar wordt uitgelegd, geoefend, gereproduceerd en geëvalueerd heeft kunst slechts de functie van een interessant (historisch) cultureel verschijnsel, Maar kunst is veel meer dan een leuk tussendoortje. De kwaliteiten van kunst komen pas echt tot zijn recht als we school ook kunnen zien als een pedagogische ruimte. Zonder scherp beeld van de school als pedagogische ruimte en de waarde van de kunsten, of beter gezegd, een kunstzinnige (muzische) manier van werken verliezen we iets wezenlijks voor zowel de leraar als het kind. Waar de kunsten en de pedagogiek elkaar raken wordt levenskunst geoefend. 

Door individuele muzieklessen af te schaffen doorbreek je de keten van talentontwikkeling. Maar centra voor de kunsten staan door bezuinigingen of subsidievoorwaarden met de rug tegen de muur. Daarom zijn overheden aan zet om te zorgen voor betaalbare lessen voor iedereen, stellen betrokkenen in het veld. Het schrappen van één schakel – individuele muzieklessen – verzwakt de keten van talentontwikkeling.

Op de vraag hoe erg het is dat steeds meer centra voor de kunsten besluiten te stoppen met individuele muzieklessen, antwoorden alle geïnterviewden unaniem: heel erg. Anders dan andere kunstdisciplines vraagt het in je vingers krijgen van muziek individuele aandacht. ‘Dat een-op-een-contact is onmisbaar: dat iemand jou ziet en je geeft wat je nodig hebt. De ene leerling pakt de hoorn en blaast gewoon, de andere heeft drie lessen nodig om geluid uit het instrument te krijgen’, vertelt Kirsten Jeurissen van het Prinses Christina Concours. Jeurissen ziet hoe de laatste jaren de aanwas voor het Concours steeds kleiner wordt. 

Andrew Watts, leider van het Bossche zangconcours International Vocal Competetion (IVC), breidt de activiteiten van zijn organisatie uit. Niet meer alleen een concours en zangavonden in de stad, maar ook muziekeducatie voor aankomende generaties. Nu muziekeducatie door het landelijk onderwijsbeleid zo goed als uit de scholen is verdreven en gemeentelijke muziekscholen vanwege bezuinigingen afdelingen moeten sluiten en voor de resterende lessen steeds hogere tarieven moeten berekenen, voelen de Nederlandse orkesten en operagezelschappen meer en meer de noodzaak zelf jeugd en andere publieksgroepen voor wie theater en concertzaal geen vertrouwde omgeving is, kennis te laten maken met de creatieve kracht die van muziek uitgaat.

Ook het IVC doet dit nu, ook al blijft de hoofddoelstelling van dit Bossche concours om professionele klassieke zangers te ondersteunen aan het begin van hun carrière. “Breng je opera en klassieke muziek niet naar de klas”, stelt artistiek leider van het IVC Andrew Watts, “dan verliezen volgende generaties het contact met deze muziek en leren ze dus niet genieten van de rijke muzikale traditie.”

In januari start een grootschalig landelijk onderzoek naar cultuureducatie in de praktijk van het primair onderwijs. Het onderzoek is een samenwerking tussen verschillende lectoraten van kunst- en muziekeducatie en wordt uitgevoerd onder leiding van prof. dr. Edwin van Meerkerk, hoogleraar cultuureducatie aan de Radboud Universiteit. Het doel van dit onderzoek is om een beter beeld te krijgen van de praktijk van cultuureducatie in het primair onderwijs. 

De onderzoekers willen bestaande en lopende onderzoeken aanvullen met concrete onderbouwing vanuit de dagelijkse schoolpraktijk. Het onderzoek start in januari 2026 met een literatuurstudie, daarna volgen interviews met professionals van 60 verschillende scholen door het hele land. Eind februari 2027 is het definitief onderzoeksrapport klaar. Het onderzoek is een initiatief van Méér Muziek in de Klas, in samenwerking met LKCA, Cultuurconnectie en de ELJA Foundation.

De muziekschool in Wijchen sloot in 2013 de deuren. Een verlies, zou je denken; zo’n instituut stopt niet zonder litteken. Maar wie de balans opmaakt, ziet iets anders ontstaan. Onder de radar is het muziekonderwijs hier steviger geworteld dan in veel andere gemeenten. Dat vertelt Anne-Marie Dennissen, al dertig jaar de stille motor achter de Wijchense muziekeducatie. “De gemeente zag kansen om door te ontwikkelen. Ze vonden muziekonderwijs belangrijk en hebben het omgevormd. Daaruit is het binnen- en buitenschoolse traject ontstaan dat we nu kennen. De basis is nu breder.”

Het cultuurknooppunt, een samenwerking tussen Wijchen en Beuningen voor cultuureducatie, vormt de paraplu waaronder het muziekonderwijs in Wijchen is georganiseerd. Dennissen coördineert de muzieklessen voor groep 4 en 5: wekelijks les, door vakdocenten. Na twee jaar kunnen kinderen doorstromen. Dat wordt mogelijk gemaakt via de instrumentenbank van de Stichting Samenwerkende Wijchense Muziekverenigingen (SSWM). De vervolglessen vinden plaats in scholen en wijkcentra, gegeven door ingehuurde docenten. Lessen die grotendeels worden gesubsidieerd door de gemeente.