Trends & Ontwikkelingen

Het College van B&W van Zaanstad wil dat meer werk wordt gemaakt van broedplaatsen om de culturele en economische groei te stimuleren. Zaanstad telt nu meerdere broedplaatsen. Het zijn locaties in de gemeente waar makers, ondernemers en bewoners elkaar ontmoeten. Hier ontstaan veel nieuwe economische en culturele ideeën en initiatieven. Daarmee dragen de Zaanse broedplaatsen bij aan de samenhang en groei van de Zaanse samenleving.

Om dit te kunnen realiseren heeft Adviesbureau STIPO in opdracht van de gemeente een Aanpak Broedplaatsen opgesteld. Deze week deelt het college de aanpak met de Zaanse gemeenteraad. STIPO adviseert onder andere om capaciteit vrij te maken voor een coördinator broedplaatsenaanpak, om gemeentelijk vastgoed slim in te zetten en om samen te werken met pandbeheerders. 

Gemeenten hebben een cruciale rol in het beleid voor cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd. In een vierjaarlijks monitoronderzoek neemt LKCA dit beleid onder de loep. Daarin staan drie hoofdthema’s centraal: beleid, maatschappelijke oriëntatie en gemeentelijke organisatie. 

De meeste gemeenten (88%) hebben beleid voor cultuurbeoefening. Amateurkunstgroepen en scholen zijn de meest genoemde doelgroepen. Ruim de helft van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening (60%) richt zich met diverse beleidsinstrumenten op centra voor de kunsten en muziekscholen, en in mindere mate op theater-, dans-, circus- of musicalscholen. Het faciliteren van (top)talentontwikkeling is een doel en minder dan 20 procent van de gemeenten subsidieert zelfstandige kunstdocenten. Geld is het meest genoemde knelpunt. Ruim driekwart van de gemeenten ervaart of voorziet knelpunten door bezuinigingen. 

In 20 jaar is CultuurCompaan uitgegroeid van een halve fte – puur gericht op binnenschoolse educatie – naar een team van 8 mensen dat samenwerkt met onder andere kunstprofessionals in de vrije tijd, woningcorporaties en sport- en welzijnsorganisaties. ‘Ons netwerk staat als een huis.’ En de financiering uit verschillende fondsen draagt bij aan het succes

Het Roosendaalse CultuurCompaan vindt dat iedereen moet kunnen meedoen aan kunst en cultuur. De organisatie besteedt daarom extra aandacht aan de jongeren en volwassenen die hier minder snel mee in aanraking komen. ‘Daarvoor is het belangrijk om steeds aan tafel te zitten bij sport- en welzijnsorganisaties’, legt bedrijfsleider Cécile Cooijmans uit. Gewoon doen, maar ook laten zien wát je doet: Cécile kan het niet vaak genoeg benadrukken.

Op 6 maart werd de landelijke campagne ‘Word kunstvakdocent’ gelanceerd. Elf kunstvakdocentopleidingen en stichting Méér Muziek in de Klas slaan de handen ineen voor meer diversiteit bij de instroom van nieuwe studenten. Veel groepen jongeren zijn ondervertegenwoordigd in opleidingen tot docent muziek, dans, theater of beeldende kunst. Omdat ze de opleidingen niet kennen of deze niet zien als reële optie. Zij missen de rolmodellen die nodig zijn om voor het vak te kiezen. Een brede groep kunstdocenten is hard nodig voor de toekomst van kunst- en cultuuronderwijs. Docenten die op hun beurt weer een nieuwe generatie talenten kunnen inspireren en opleiden.

De Nationale Bibliotheek (KB) en Stichting Lezen ondertekenden afgelopen week een nieuwe samenwerkingsovereenkomst voor het programma Lezen voor de lijst. Veel scholen gebruiken dit programma tijdens het vak Nederlands in het voortgezet onderwijs. Het programma stimuleert leerlingen om boeken op niveau te lezen en op deze manier de leesvaardigheid te verbeteren. Met deze nieuwe samenwerkingsovereenkomst wordt de aanpak van Lezen voor de lijst vernieuwd.

Het Koninklijk Conservatorium Den Haag bestaat 200 jaar. Op 5 maart speelden ruim 850 studenten door de hele stad Den Haag, op tramhaltes, in ziekenhuizen en op andere plekken waar je ze het minst verwacht. Het is de aftrap van een jaar vol festiviteiten en een "geschenk aan de stad Den Haag", vertelt directeur Lies Colman in NTR Podium. Wat ooit begon als openbare muziekschool, groeide uiteindelijk uit tot een hogeschool voor muziek en dans.

In de nieuwste editie van PrimaOnderwijs vertelt Bart Droogers, specialist De Bibliotheek op school – primair onderwijs bij Stichting Lezen, over de kracht van lezen als fundament van goed onderwijs. In het interview staat één gedachte centraal: “Een goed gekozen boek is de basis van je onderwijs. Het ondersteunt het leerproces van de leerlingen én het handelen van de leerkracht. Het vergroot de betrokkenheid in de klas. Dat maakt lezen geen extra taak, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs.”

Bart licht toe hoe De Bibliotheek op school Plus scholen ondersteunt bij het duurzaam versterken van hun leesonderwijs. Niet als los vak, maar als verbindend onderdeel van taal- en wereldoriëntatieonderwijs. 

Het Maurick College ontvangt op zondag 15 maart de Vughtse Jeugd Muziekprijs. De prijs wordt uitgereikt door commissaris van de Koning Ina Adema tijdens de zuidelijke finale van het Prinses Christina Concours in Theater aan de Parade in ’s-Hertogenbosch. Aan de onderscheiding is 2500 euro verbonden. Leerlingen van het Maurick College verzorgen die middag ook een muzikaal optreden.

Workshops met vakdocenten, het Maurick Muziekconcours en een jaarlijkse musicalproductie met live-orkest zijn kenmerkend voor de school. Ook de koortraditie speelt een belangrijke rol. Leerlingen zingen meerstemmig, ontdekken hun stem en treden regelmatig op, zowel binnen als buiten de school.

Goed nieuws voor makers van Nederlandse jeugdfilms! Het Nederlands Filmfonds kent een bijzondere distributiebijdrage toe aan Netwerk Filmeducatie voor het project Van klaslokaal tot filmzaal. Dankzij deze bijdrage kan Netwerk Filmeducatie een pilot opstarten en wordt het eenvoudiger om nieuwe Nederlandse jeugdfilms een plek te geven in het onderwijs. Het doel van de regeling is om Nederlandse jeugdfilms structureel en duurzaam te laten circuleren binnen het onderwijs. 'Zo verlengen en verdiepen we de levensduur van deze films én vergroten we hun publieksbereik en maatschappelijke impact, ver voorbij de reguliere bioscoopexploitatie,' legt Veerle Snijders, manager van Netwerk Filmeducatie, uit.

In Meierijstad wordt al jarenlang duurzaam geïnvesteerd in kunst- en cultuureducatie binnen het onderwijs. Kinderen en jongeren maken via structurele lessen, projecten en programma’s kennis met kunst en cultuur. Scholen, cultuurorganisaties, de gemeente en verschillende ondernemers (CHV Academy) dragen gezamenlijk bij aan deze inzet.

Recent zijn de afspraken tussen de cultuurorganisaties Cultuurkade en CHV Academy en de onderwijspartners verlengd met nog eens vier schooljaren. Tot nu toe werkten Cultuurkade en CHV Academy met gescheiden programma’s, waarin af en toe de samenwerking werd opgezocht. Vanuit het onderwijs in Meierijstad is de wens uitgesproken naar meer verbinding tussen Cultuurkade en CHV Academy. Vanaf schooljaar 2026-2027 gaan Cultuurkade en CHV Academy daarom intensiever samenwerken.

In de eerste editie van 2026 onderzoekt Kunstzone wat revolte betekent in het kunstonderwijs. Spanningen sijpelen het klaslokaal in. Het thema van een opdracht roept weerstand op. Een gesprek in de klas schuurt omdat persoonlijke opvattingen worden blootgelegd. Hoe ‘neutraal’ kun je daarin als docent zijn – en moet je dat wel willen? Een ding is zeker: revolte vraagt om zorgvuldige didactiek. Het vinden van de balans tussen verzet en verbinding. Naast het themadossier neent deze editie het klaslokaal van collega’s onder de loep.

Katja Grässli, choreograaf en artistiek leider van Tilburgs dansgezelschap MoveToMeet, verbindt met haar danslessen dove en horende kinderen en volwassenen met elkaar. In 2025 kreeg zij een werkbeurs van  €8000,- van het CultureAndHealth Platform.  

Hoewel de werkbeursperiode nu officieel afgerond is, zijn er wel mogelijkheden waarbij Katja de lessen nog verder ontwikkelt. Ze is in afwachting van subsidiegoedkeuringen vanuit diverse instanties. “Ik voel het stromen bij dit project, maar er zijn echt partners nodig. Het enthousiasme is er zeker en de werkbeurs was een heel mooi begin. Ik merkte echt dat die beurs veel deuren heeft geopend, dat mensen jou ook meer zien en daarop inhaken. De kunstenwereld meer betrekken bij de maatschappij is zó nodig. Dat blijkt maar weer bij dit project.”

Hoe versterk je een cultureel leerecosysteem in de wijk? In de Haagse Rivierenbuurten werkte CultuurSchakel via het programma BinnenBuiten aan het verbinden van school, thuis en wijk. Het onderzoek Pionieren in de Haagse Rivierenbuurten laat zien hoe deze aanpak in de praktijk is vormgegeven en welke lessen dit oplevert voor het versterken van buitenschoolse cultuurbeoefening.

In de Rivierenbuurten is samen met kinderopvang, onderwijs, welzijn, cultuurpartners en een combinatiefunctionaris cultuur gebouwd aan een wijknetwerk met een gedeelde visie. Door leeromgevingen bewust met elkaar te verbinden, ontstond meer samenhang tussen binnen- en buitenschools leren.

Een nieuw kabinet staat voor keuzes die bepalen wat Nederland belangrijk vindt. Juist nu worden accenten gezet die de komende jaren het verschil maken voor miljoenen mensen. Daarom heeft Cultuurconnectie de nieuwe minister en staatssecretaris van OCW en de minister van VWS direct benaderd met concrete voorstellen. De boodschap is helder: cultuurbeoefening is geen luxe of bijzaak, maar een publieke basisvoorziening die bijdraagt aan gelijke kansen, mentale gezondheid en sociale samenhang. Dat vraagt om structurele verankering in beleid en begroting.

Na een bestuurlijke fusie van de Muziekschool Amsterdam, de Muziekschool Amsterdam Noord en het Muziekcentrum Zuidoost is Marc De Souza aangetreden als algemeen directeur-bestuurder van het nieuwe samenwerkingsverband. Volgens hem knapt iedereen op van samen muziek maken. “Samen muziek maken, dat gaat heel erg over rekening houden met elkaar, over inspelen op elkaar, over ruimte maken voor elkaar. Het maakt mensen empathisch.”

Belangrijker dan de omvang vindt De Souza de samenwerking tussen de drie scholen, en de mogelijkheden van uitwisseling van kennis en ervaring. Inbegrepen in de bestuurlijke fusie zijn ook de twee kindjes van De Souza: het Leerorkest en het Instrumentendepot. Wat twintig jaar geleden begon als een proef op enkele basisscholen in Zuidoost, is inmiddels praktijk in het hele land, inclusief de overzeese gebiedsdelen. De Souza nam het concept mee uit zijn geboorteland Brazilië. 

Peter van der Zant schreef een praktische uitwerking van het proefschrift 'Wisselende perspectieven op de publieke waarde van amateurkunst'. Deze handreiking is gericht op het ontwikkelen van lokaal (en regionaal) cultuurbeleid op basis van publieke waarde. De handreiking is met name bedoeld voor beleidsmedewerkers en wethouders Cultuur van gemeenten, maar ook voor stafmedewerkers van (publieke en private) cultuurfondsen en vertegenwoordigers van lokale organisaties op het terrein van kunst en cultuur en (informele) verbanden van (amateur)kunstenaars. 

De musea van het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam trekken sinds 7 oktober 2023 minder publiek. De oorlog in Gaza zorgt voor moeilijke vragen voor en achter de schermen. De vier culturele instellingen die in Amsterdam samen het Joods Cultureel Kwartier vormen, hebben al twee jaar te maken met afnemende bezoekcijfers. „Ik wil wel duidelijk maken dat we niet op omvallen staan,” zegt directeur Emile Schrijver in gesprek met Het Parool. „Maar we kunnen financieel niet zo doorgaan als we nu gaan.” 

De musea merken ook terughoudendheid onder scholen om op bezoek te komen. „Docenten vertelden ons dat ze het moeilijk vonden om nu met een klas naar een Joodse plek te gaan.”