Trends & Ontwikkelingen

Afgelopen week maakte de CPNB het nieuwe initiatief, CEO’s voor Leeskracht, bekend. Met dit programma wil de stichting de leesvaardigheid van jongeren structureel verbeteren. De CPNB omschrijft het initiatief op de website als “het steunprogramma van het boekenvak voor meer, beter en leuker lezen op school”. Via het initiatief CEO’s voor Leeskracht gaat de stichting het bedrijfsleven op twee fronten mobiliseren: als inspirerend rolmodel en als bron van financiële ondersteuning. 

Met de steun van onder andere ambassadeurs Gunay Uslu (voormalig Staatssecretaris Cultuur en Media) en Merel van Vroonhoven (leraar speciaal onderwijs en columnist van de Volkskrant), zet de CPNB vol in op leesplezier. Samen met diverse partners uit het bedrijfsleven streeft de CPNB naar een toekomst waarin lezen voor iedere jongere toegankelijk en aantrekkelijk is. Een groot onderdeel van dit plan is de inzet van Hebban in de Klas, een gratis leesbevordering initiatief van de CPNB en Stichting Lezen voor het voortgezet onderwijs. Het plan is om het leesbevorderende programma door te ontwikkelen en uit te breiden naar het primair onderwijs, het vmbo en het mbo.

Kunst is meer dan schoonheid; het is ook een groeiende pijler onder onze welvaart. Het is daarom belangrijk dat het kunstonderwijs zich zelfbewust en breed profileert, als samenwerkingspartner voor bijvoorbeeld sectoren zoals zorg, wonen of bestuur. Kunst en cultuur worden steeds vaker gezien als essentieel voor welzijn, democratie en maatschappelijke veranderingen. Verbinding met andere disciplines, sectoren en regionale ecosystemen is essentieel. Ondernemersvaardigheden en technologie horen in de opleiding thuis.

Dat is de kern van het advies van de externe commissie-Bussemaker, die in opdracht van de Vereniging Hogescholen een verkenning heeft uitgevoerd naar het hbo-kunstonderwijs. Aanleiding is een snel veranderende maatschappelijke, technologische en economische context en de vraag wat deze ontwikkelingen betekenen voor onderwijs en onderzoek in de kunsten. De commissie heeft haar adviezen samengevat in de term “ACT!”: assertief, collectief en transformatief. 

Misschien is dat wel de vraag die in aanloop naar de komende gemeenteraadsverkiezingen vaker gesteld mag worden volgens Rob Krmaer. Niet alleen wat cultuur kost, maar welk ecosysteem een stad nodig heeft om zich te ontwikkelen. Een stad die wil groeien naar 170.000 inwoners heeft meer nodig dan woningen en infrastructuur alleen. Zij heeft ook plekken nodig waar ideeën ontstaan, waar makers experimenteren en waar jonge generaties zich kunnen verbinden aan de stad.

In dat netwerk spelen kunstopleidingen een bijzondere rol. Niet alleen als plekken waar kennis wordt overgedragen, maar als knooppunten waar verschillende werelden elkaar ontmoeten: jonge makers, docenten uit het werkveld, podia, festivals, programmeurs, collectieven en publiek.

Het College van B&W van Zaanstad wil dat meer werk wordt gemaakt van broedplaatsen om de culturele en economische groei te stimuleren. Zaanstad telt nu meerdere broedplaatsen. Het zijn locaties in de gemeente waar makers, ondernemers en bewoners elkaar ontmoeten. Hier ontstaan veel nieuwe economische en culturele ideeën en initiatieven. Daarmee dragen de Zaanse broedplaatsen bij aan de samenhang en groei van de Zaanse samenleving.

Om dit te kunnen realiseren heeft Adviesbureau STIPO in opdracht van de gemeente een Aanpak Broedplaatsen opgesteld. Deze week deelt het college de aanpak met de Zaanse gemeenteraad. STIPO adviseert onder andere om capaciteit vrij te maken voor een coördinator broedplaatsenaanpak, om gemeentelijk vastgoed slim in te zetten en om samen te werken met pandbeheerders. 

Gemeenten hebben een cruciale rol in het beleid voor cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd. In een vierjaarlijks monitoronderzoek neemt LKCA dit beleid onder de loep. Daarin staan drie hoofdthema’s centraal: beleid, maatschappelijke oriëntatie en gemeentelijke organisatie. 

De meeste gemeenten (88%) hebben beleid voor cultuurbeoefening. Amateurkunstgroepen en scholen zijn de meest genoemde doelgroepen. Ruim de helft van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening (60%) richt zich met diverse beleidsinstrumenten op centra voor de kunsten en muziekscholen, en in mindere mate op theater-, dans-, circus- of musicalscholen. Het faciliteren van (top)talentontwikkeling is een doel en minder dan 20 procent van de gemeenten subsidieert zelfstandige kunstdocenten. Geld is het meest genoemde knelpunt. Ruim driekwart van de gemeenten ervaart of voorziet knelpunten door bezuinigingen. 

In 20 jaar is CultuurCompaan uitgegroeid van een halve fte – puur gericht op binnenschoolse educatie – naar een team van 8 mensen dat samenwerkt met onder andere kunstprofessionals in de vrije tijd, woningcorporaties en sport- en welzijnsorganisaties. ‘Ons netwerk staat als een huis.’ En de financiering uit verschillende fondsen draagt bij aan het succes

Het Roosendaalse CultuurCompaan vindt dat iedereen moet kunnen meedoen aan kunst en cultuur. De organisatie besteedt daarom extra aandacht aan de jongeren en volwassenen die hier minder snel mee in aanraking komen. ‘Daarvoor is het belangrijk om steeds aan tafel te zitten bij sport- en welzijnsorganisaties’, legt bedrijfsleider Cécile Cooijmans uit. Gewoon doen, maar ook laten zien wát je doet: Cécile kan het niet vaak genoeg benadrukken.

Op 6 maart werd de landelijke campagne ‘Word kunstvakdocent’ gelanceerd. Elf kunstvakdocentopleidingen en stichting Méér Muziek in de Klas slaan de handen ineen voor meer diversiteit bij de instroom van nieuwe studenten. Veel groepen jongeren zijn ondervertegenwoordigd in opleidingen tot docent muziek, dans, theater of beeldende kunst. Omdat ze de opleidingen niet kennen of deze niet zien als reële optie. Zij missen de rolmodellen die nodig zijn om voor het vak te kiezen. Een brede groep kunstdocenten is hard nodig voor de toekomst van kunst- en cultuuronderwijs. Docenten die op hun beurt weer een nieuwe generatie talenten kunnen inspireren en opleiden.

De Nationale Bibliotheek (KB) en Stichting Lezen ondertekenden afgelopen week een nieuwe samenwerkingsovereenkomst voor het programma Lezen voor de lijst. Veel scholen gebruiken dit programma tijdens het vak Nederlands in het voortgezet onderwijs. Het programma stimuleert leerlingen om boeken op niveau te lezen en op deze manier de leesvaardigheid te verbeteren. Met deze nieuwe samenwerkingsovereenkomst wordt de aanpak van Lezen voor de lijst vernieuwd.

Het Koninklijk Conservatorium Den Haag bestaat 200 jaar. Op 5 maart speelden ruim 850 studenten door de hele stad Den Haag, op tramhaltes, in ziekenhuizen en op andere plekken waar je ze het minst verwacht. Het is de aftrap van een jaar vol festiviteiten en een "geschenk aan de stad Den Haag", vertelt directeur Lies Colman in NTR Podium. Wat ooit begon als openbare muziekschool, groeide uiteindelijk uit tot een hogeschool voor muziek en dans.

In de nieuwste editie van PrimaOnderwijs vertelt Bart Droogers, specialist De Bibliotheek op school – primair onderwijs bij Stichting Lezen, over de kracht van lezen als fundament van goed onderwijs. In het interview staat één gedachte centraal: “Een goed gekozen boek is de basis van je onderwijs. Het ondersteunt het leerproces van de leerlingen én het handelen van de leerkracht. Het vergroot de betrokkenheid in de klas. Dat maakt lezen geen extra taak, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs.”

Bart licht toe hoe De Bibliotheek op school Plus scholen ondersteunt bij het duurzaam versterken van hun leesonderwijs. Niet als los vak, maar als verbindend onderdeel van taal- en wereldoriëntatieonderwijs. 

Het Maurick College ontvangt op zondag 15 maart de Vughtse Jeugd Muziekprijs. De prijs wordt uitgereikt door commissaris van de Koning Ina Adema tijdens de zuidelijke finale van het Prinses Christina Concours in Theater aan de Parade in ’s-Hertogenbosch. Aan de onderscheiding is 2500 euro verbonden. Leerlingen van het Maurick College verzorgen die middag ook een muzikaal optreden.

Workshops met vakdocenten, het Maurick Muziekconcours en een jaarlijkse musicalproductie met live-orkest zijn kenmerkend voor de school. Ook de koortraditie speelt een belangrijke rol. Leerlingen zingen meerstemmig, ontdekken hun stem en treden regelmatig op, zowel binnen als buiten de school.

Goed nieuws voor makers van Nederlandse jeugdfilms! Het Nederlands Filmfonds kent een bijzondere distributiebijdrage toe aan Netwerk Filmeducatie voor het project Van klaslokaal tot filmzaal. Dankzij deze bijdrage kan Netwerk Filmeducatie een pilot opstarten en wordt het eenvoudiger om nieuwe Nederlandse jeugdfilms een plek te geven in het onderwijs. Het doel van de regeling is om Nederlandse jeugdfilms structureel en duurzaam te laten circuleren binnen het onderwijs. 'Zo verlengen en verdiepen we de levensduur van deze films én vergroten we hun publieksbereik en maatschappelijke impact, ver voorbij de reguliere bioscoopexploitatie,' legt Veerle Snijders, manager van Netwerk Filmeducatie, uit.

In Meierijstad wordt al jarenlang duurzaam geïnvesteerd in kunst- en cultuureducatie binnen het onderwijs. Kinderen en jongeren maken via structurele lessen, projecten en programma’s kennis met kunst en cultuur. Scholen, cultuurorganisaties, de gemeente en verschillende ondernemers (CHV Academy) dragen gezamenlijk bij aan deze inzet.

Recent zijn de afspraken tussen de cultuurorganisaties Cultuurkade en CHV Academy en de onderwijspartners verlengd met nog eens vier schooljaren. Tot nu toe werkten Cultuurkade en CHV Academy met gescheiden programma’s, waarin af en toe de samenwerking werd opgezocht. Vanuit het onderwijs in Meierijstad is de wens uitgesproken naar meer verbinding tussen Cultuurkade en CHV Academy. Vanaf schooljaar 2026-2027 gaan Cultuurkade en CHV Academy daarom intensiever samenwerken.

In de eerste editie van 2026 onderzoekt Kunstzone wat revolte betekent in het kunstonderwijs. Spanningen sijpelen het klaslokaal in. Het thema van een opdracht roept weerstand op. Een gesprek in de klas schuurt omdat persoonlijke opvattingen worden blootgelegd. Hoe ‘neutraal’ kun je daarin als docent zijn – en moet je dat wel willen? Een ding is zeker: revolte vraagt om zorgvuldige didactiek. Het vinden van de balans tussen verzet en verbinding. Naast het themadossier neent deze editie het klaslokaal van collega’s onder de loep.

Katja Grässli, choreograaf en artistiek leider van Tilburgs dansgezelschap MoveToMeet, verbindt met haar danslessen dove en horende kinderen en volwassenen met elkaar. In 2025 kreeg zij een werkbeurs van  €8000,- van het CultureAndHealth Platform.  

Hoewel de werkbeursperiode nu officieel afgerond is, zijn er wel mogelijkheden waarbij Katja de lessen nog verder ontwikkelt. Ze is in afwachting van subsidiegoedkeuringen vanuit diverse instanties. “Ik voel het stromen bij dit project, maar er zijn echt partners nodig. Het enthousiasme is er zeker en de werkbeurs was een heel mooi begin. Ik merkte echt dat die beurs veel deuren heeft geopend, dat mensen jou ook meer zien en daarop inhaken. De kunstenwereld meer betrekken bij de maatschappij is zó nodig. Dat blijkt maar weer bij dit project.”

Hoe versterk je een cultureel leerecosysteem in de wijk? In de Haagse Rivierenbuurten werkte CultuurSchakel via het programma BinnenBuiten aan het verbinden van school, thuis en wijk. Het onderzoek Pionieren in de Haagse Rivierenbuurten laat zien hoe deze aanpak in de praktijk is vormgegeven en welke lessen dit oplevert voor het versterken van buitenschoolse cultuurbeoefening.

In de Rivierenbuurten is samen met kinderopvang, onderwijs, welzijn, cultuurpartners en een combinatiefunctionaris cultuur gebouwd aan een wijknetwerk met een gedeelde visie. Door leeromgevingen bewust met elkaar te verbinden, ontstond meer samenhang tussen binnen- en buitenschools leren.