Trends & Ontwikkelingen

Leerlingen met ADHD komen vaak beter tot hun recht in de kunstklas dan in het reguliere klaslokaal. Daar bereiken ze een concentratieflow en worden hun impulsiviteit en associatieve vermogen vaak juist een kracht. Eline Vieveen legt uit hoe dat komt – en waarom we in kunstonderwijs juist een voorbeeld kunnen nemen aan het ADHD-brein.

In oktober 2026 publiceerde SLO de conceptexamenprogramma’s voor de vakken binnen het cluster kunst en cultuur. Dit zijn de vakken CKV, beeldend, dans, film, muziek, theater. Onder leiding van het College voor Toetsen en Examens worden dit schooljaar 2026-2027 conceptsyllabi ontwikkeld voor de vakken met een centraal examen.

Elke week verhaalt een Bredanaar over zijn of haar favoriete plekken in de stad. In deze aflevering Hilda Vliegenthart (58), sinds 2022 directeur/bestuurder van cultureel centrum De Nieuwe Veste. "Kunst en cultuur máken onze stad.”

De gemeente Utrecht kiest voor een breder cultureel centrum in Domplein 4-5 met horeca, een terras, commerciële ruimte en een inpandige fietsenstalling. Hierdoor blijft er minder plek over voor amateurkunsteducatie en kunnen niet alle lessen terugkeren. Welke disciplines (muziek, theater of dans) mogen blijven, beslist het college eind dit jaar. Utrechters waaronder gebruikers, bezoekers en omwonenden worden bij deze keuze betrokken en kunnen hun mening geven via een DenkMee-vragenlijst.

Kunstbende gaat na een jarenlange succesvolle samenwerking met Artez University of Arts een partnership aan met alle Nederlandse hogescholen met kunstopleidingen, om jonge makers de weg te wijzen in het kunstonderwijs. Kunstbende maakt de kunstopleidingen zichtbaarder, vindbaarder en bereikbaarder. Vooral voor jongeren die niet vanzelfsprekend hun weg vinden naar een kunstopleiding, willen ze drempels verlagen en mogelijkheden zichtbaar maken.   

‘Als een warm bad.’ Zo omschrijft Marcelle Hendrickx haar eerste zes maanden als directeur van Méér Muziek in de Klas. ‘Door alle verschillende indrukken voelde ik me als Sjakie in de Chocoladefabriek.’ In een interview met Marcelle kijken we terug naar een half jaar vol bijzondere ontmoetingen en evenementen. Ook kijkt ze vooruit naar de uitdagingen die er liggen.

In de schaduw van het Forum in Groningen klinken geen drilboren of zware machines meer, maar gitaarakkoorden en theaterteksten. Na jaren van sloop en nieuwbouw opent kunstcentrum Tumult, voorheen bekend als VRIJDAG, de deuren van een splinternieuw pand.

Nu de nieuwbouw klaar is, brengt Tumult alle kunstvormen samen onder één dak. Voorheen konden makers en bezoekers terecht op verschillende plekken in de stad, zoals aan de Walstraat en in het Prinsentheater, vlak bij het Noorderplantsoen. Beide panden zijn inmiddels verkocht aan de gemeente Groningen. 

Nederland heeft een breed en veelzijdig aanbod van cultuurbeoefening. Toch staat de infrastructuur die mensen laat kennismaken met kunst en cultuur en hen helpt zich verder te ontwikkelen onder druk. Minder scholen worden bereikt, buitenschools aanbod is versnipperd en activiteiten in het sociaal domein zijn vaak afhankelijk van incidentele financiering. Dat blijkt uit Cultuurbeoefening in kaart, het jaarlijkse onderzoek van Cultuurconnectie naar de ontwikkelingen in de sector.

Blueyard-adviseur Marijn Cornelis pleit er voor te stoppen met het tellen van gebouwen of instellingen als maat voor toegang tot muziekonderwijs en te stoppen met somberen dat er geen muziekonderwijs meer is. Daarmee doen we de sector en alle zzp’ers en andere docentenverbanden tekort. Kijk in plaats daarvan naar vier dingen die er echt toe doen.

Ten eerste: betaalbaarheid van muziekonderwijs in elke gemeente, ongeacht of het aanbod gesubsidieerd is of niet. Ten tweede: fair pay, want betaalbaarheid mag niet over de rug van de aanbieders gaan. Ten derde: bereikbaarheid en beschikbaarheid, want ieder kind zou dichtbij de keuze moeten hebben om zoveel mogelijk instrumenten te kunnen bespelen. En ten vierde: kwaliteit, want wie lesgeeft aan kinderen mag aan de hoogste eisen worden gehouden.

Op 22 september zat het Chassé Theater in Breda vol met 700 kinderen uit verschillende basisscholen uit de stad. Ze kregen als een van de eersten in Nederland de voorstelling Mijn Lieve Datamonster te zien. Een interactieve voorstelling waarin kinderen leren wat de impact van data, AI en privacy is.

De voorstelling is ontwikkeld door Rudy van Belkom (directeur van STT, initiatiefnemer) van de voorstelling. Ter verrijking van de voorstelling ontwikkelden STT en Bredata een educatief spel dat aan alle basisscholen in Breda wordt aangeboden. De pilot levert inzichten op voor verdere ontwikkeling en een mogelijke landelijke uitrol. 

Het ecosysteem voor muzikale en dansante talentontwikkeling wordt steeds kwetsbaarder. Naast haperende voorzieningen zorgen internationale concurrentie en onzekere beroepsperspectieven dat schitteren als toptalent steeds lastiger wordt. Wat is er nodig om het tij te keren?

In het Blueyard-rapport staat het wat omfloerst, maar wat echt nodig is, is dat overheid en samenleving de publieke waarde van kunst en toptalent weer gaan omarmen.

In de derde editie van 2026 kijkt Kunstzone over de grens. Hoe denken onze Europese buren over kunstonderwijs? Welke keuzes maken zij? En wat kunnen die verschillen ons leren over onze eigen praktijk? Hoewel we afkijken in het onderwijs meestal niet aanmoedigen, is het soms juist een heel goed idee.

Gluren bij de buren levert zo meer op dan nieuwe voorbeelden of inspiratie. Het laat ons kennismaken met andere manieren van denken, maken en leren en maakt tegelijkertijd zichtbaar waar de kracht van ons eigen kunstonderwijs ligt. 

NS en CJP gaan in 2026 door met de Schooltoer, een goedkope dagkaart voor de trein in de daluren voor scholen in het voortgezet onderwijs. Met de CJP Schooltoer kunnen schoolklassen voor een extra voordelig tarief van €11,25 per leerling, een dag lang gebruik maken van alle treinvervoerders in Nederland tijdens de daluren. Bijvoorbeeld voor een culturele activiteit of om een schoolexcursie te maken. Nieuw is dat de CJP Schooltoer-tickets nu online verzilverd kunnen worden. De CJP Schooltoer-tickets zijn exclusief te bestellen via het CJP Scholenportaal.

Deze zomer berichtte de NOS dat het aandeel Nederlandse studenten aan de conservatoria de afgelopen twintig jaar sterk is gedaald. Inmiddels heeft die berichtgeving tot de nodige discussie geleid. In onder meer Trouw en de Volkskrant verschenen opiniestukken over de oorzaken en gevolgen. En ook politiek krijgt het onderwerp een vervolg: naar aanleiding van de berichtgeving zijn Kamervragen gesteld over de positie van Nederlandse muziektalenten en de infrastructuur die nodig is om hen te ondersteunen. Deze kamervragen zijn inmiddels ook beantwoord door de minister van OCW, Rianne Letschert. Blueyard zet alles op een rij. 

Kamerlid Tijmstra (CDA) heeft schriftelijke vragen gesteld over het bericht ‘Aantal Nederlandse muziekstudenten op conservatoria fors gedaald’, deze zijn door de minister beantwoord. 

Het NOS-artikel gaat alleen in op de masteropleidingen, maar de bacheloropleidingen zijn ook relevant. De minister constateert dat de berichtgeving over terugval van het percentage Nederlandse studenten enige nuancering nodig heeft. Het is aan gemeenten om te bepalen hoe zij de lokale infrastructuur voor cultuurbeoefening ondersteunen en wat, zoals bijvoorbeeld muziekscholen. Wel zijn er tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening 2025 – 2028 afgesloten. Hierin is een van de ambities dat wordt ingezet op een sterk ecosysteem voor cultuurbeoefening. 

Art Camp ging in 2024 van start met de bedoeling dat cultuuronderwijs zich als een olievlek uitbreidt binnen de pedagogische mbo-opleidingen. Dit heeft de afgelopen twee jaar mooie samenwerkingen opgeleverd, die zorgden voor nieuwe inspiratie en een verbreed netwerk. Een goed voorbeeld hiervan is het Cubefestival in Lelystad.

De provincie Noord-Brabant is één van de vier regio's voor de open oproep cultuureducatie en digitale technologie. Met deze open oproep krijgen leerlingen in het primair, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs de ruimte om creatief aan de slag te gaan met digitale technologie. Digitale technologie kan onderdeel zijn van het creatieve proces, maar kan ook zelf onderwerp van een artistiek onderzoek zijn. De open oproep heeft bewust een onderzoekend karakter. 

De subsidie is er voor culturele instellingen en professionals in Amsterdam, Caribisch Nederland, Friesland en Noord-Brabant die samenwerken met scholen en de CmK-penvoerder in hun regio.

Kunstonderwijs in de voor- en vroegschoolse educatie is nog een jong verschijnsel. In Rotterdam is deze nieuwe ontwikkeling voortvarend opgepakt. Ook door de gemeente die Muziek in de Voorschool van de SKVR structureel ondersteunt. 

ICO Partner in Kunst en Cultuur uit Assen ontving op vrijdag 11 september 2026 een Koninklijke Erepenning. Burgemeester Marco L.J. Out reikte de onderscheiding uit tijdens de viering van het 100-jarig jubileum.

ICO begon in 1926 als de ‘Asser Muziekschoolvereeniging’ en groeide in de afgelopen 100 jaar uit tot een belangrijke partner op het gebied van kunst, cultuur en cultuureducatie. Door de jaren heen ontwikkelde ICO zich van een lokaal initiatief tot een regionale organisatie voor scholen, gemeenten, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties.

Maak ruimte voor creativiteit! Die oproep doet Meer Muziek in de Klas samen met het LKCA, Kunsten ’92, Cultuurconnectie en Fonds voor Cultuurparticipatie aan alle scholen in Nederland.

Als de prestaties op taal en rekenen tegenvallen, is ‘méér aandacht voor taal en rekenen’ een voor de hand liggende reactie. De nieuwste PISA-resultaten maken die discussie opnieuw actueel. Maar wie basisvaardigheden duurzaam wil versterken, moet verder kijken dan taal- en rekenonderwijs alleen. Juist de brede ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen zijn van belang. Kunst- en cultuuronderwijs heeft daarin een belangrijke plek.

Het landelijke praktijkonderzoek naar cultuureducatie op basisscholen is inmiddels een jaar onderweg. Hoewel de definitieve resultaten nog moeten volgen, leveren de eerste onderzoeksfasen al waardevolle inzichten op. 

Onderzoeksleider hoogleraar cultuureducatie Edwin van Meerkerk vertelt: ‘De belangrijkste randvoorwaarden voor goede cultuureducatie zijn tijd, ruimte en deskundigheid.’

Trinity (10) wil ’s avonds steeds maar niet slapen; ze blijft liever lezen. Door een nieuwe lesmethode vindt ze lezen weer leuk en haar school ziet ook resultaat: de leesvaardigheid stijgt na jaren achteruitgang.

KC Oculus is vorig schooljaar gestart met de methode Taalklasse, die in groepen 4 tot en met 8 wordt gegeven. Met die methode zijn losse lessen taal, lezen en woordenschat voorbij. Taalklasse integreert de verschillende onderdelen met kinderboeken en andere rijke teksten.

De Cultuurkrant bestaat 10 jaar. In de jubileumeditie 39 een artikel over het door SKVR ontwikkelde ‘Muziek in de Voorschool’, vanaf 2024 vast onderdeel van het onderwijsbeleid in Rotterdam. Verder lees je: zakelijk leider Erik Verbeek van Stichting Britten voor Jong Muziektalent over het Blueyard-rapport 'Toegang tot de top', en kunstenaar Kiara Vanterpool over Where Culture Lives, dat het culturele leven in Caribisch Nederland in kaart brengt. 

De Nationale Balletacademie wil jong klassiek ballettalent in heel Nederland de kans geven zich optimaal te ontwikkelen. Daarom starten we met het Pre-NBA Satellietprogramma: een landelijk talentontwikkelingsprogramma voor jonge dansers van 8 tot en met 10 jaar. Het Pre-NBA Satellietprogramma is uitdrukkelijk een aanvullende talentontwikkelingsopleiding naast de reguliere lessen op de eigen dansschool.

In het schooljaar 2026–2027 start het Pre-NBA Satellietprogramma met twee pilotlocaties: Groningen – Balletschool Haren en Limburg – Balletschool Chantal Meewis, Valkenburg. 

Ruim 70 organisaties en docenten ondertekenen het nieuwe TheateropleidersAkkoord tijdens de PRO-dagen van het Nederlands Theater Festival. Met het akkoord onderschrijven de ondertekenaars de noodzaak aan meer theateronderwijs voor alle kinderen en jongeren.

In het nieuwe TheateropleidersAkkoord bundelen (theater)opleidingen, onderwijsinstellingen, jeugdtheaterscholen, gezelschappen en andere partners voor de komende vier jaar hun krachten. Het doel is om theater een sterke en duurzame plek te geven in en rond het onderwijs voor kinderen en jongeren. 

De leesvaardigheid van 15-jarigen is opnieuw gedaald. 39 procent van hen kan door hun zwakke leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Dat staat in PISA-2025 in vogelvlucht, dat vandaag is gepubliceerd.

Het gaat goed in musicalland. Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. 

Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider. De opleiding is gerenommeerd in zowel binnnen- als buitenland.