Trends & Ontwikkelingen

Het demissionaire kabinet heeft 5,7 miljoen euro betaald aan de verzekeraar van het Drents Museum voor de geleden schade van de kunstroof vorig jaar. Het ministerie rekende al op deze betaling en zette het geld in mei apart. Het bedrag van de zogenoemde 'indemniteitssubsidie' is de verzekerde waarde van de vier objecten die werden gestolen. Het geld is uitbetaald door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 

Vanaf 15 januari 2026 is Fonds ZOZ een aanvraagroute binnen het Cultuurfonds. Via de ZOZ-aanvraagroute blijft het Cultuurfonds ruimte geven aan makers die met hun werk maatschappelijke dialoog stimuleren, mensen aan het denken zetten, taboes doorbreken, polarisatie verminderen en verbinding zoeken. 

ZOZ is in 2017 opgericht als themafonds van het Cultuurfonds en steunt professionele kunst- en cultuurprojecten die de nuance in Nederland bevorderen. Met de projecten die via de ZOZ aanvraagroute ondersteunen sporen we mensen aan om uit hun eigen bubbel te stappen en nieuwsgierig te zijn naar de andere kant van het verhaal.

Ook een nieuwe adviescommissie geeft SHARP/ArnoSchuitemaker onvoldoende punten om in aanmerking te komen voor subsidie van Het Fonds Podiumkunsten. Dat maakt het fonds vandaag bekend. Het fonds moest van de rechter de subsidieaanvraag van het dansgezelschap door een nieuwe commissie opnieuw laten beoordelen, omdat de samenstelling van de eerste commissie ‘onvoldoende zorgvuldig’ was en ‘de schijn van vooringenomenheid wekte’.

SHARP/ArnoSchuitemaker had vorig jaar beroep aangetekend tegen het besluit van het Fonds Podiumkunsten om het gezelschap geen meerjarige productiesubsidie te verlenen. De groep vond dat het besluit op een onzorgvuldige wijze tot stand was gekomen.

Songwriters krijgen structureel te weinig betaald in het streamingtijdperk, stelt Glen Faria. De rapper, zanger en songwriter - bekend van onder meer Flinke Namen, maar ook van Davina Michelle’s gigahit 'Duurt Te Lang' - spreekt zich namens Songwriters NL en BAM! Popauteurs uit over de scheve machtsverhoudingen in de muziekindustrie. ‘Streaming is voor veel partijen interessant, maar niet voor de schrijvers.’

Volgens Faria zit het probleem diep in het ecosysteem. Geld is er wel, maar wie krijgt het? ‘Het gaat wel naar songwriters, een gedeelte. Maar het is het kleinste puntje van de taart.’ Van iedere euro die een consument aan Spotify betaalt, komt uiteindelijk slechts acht cent terecht bij songwriters. ‘Dat auteursrecht is al klein, en wordt daarna ook nog verdeeld over publishers en artiesten. Dan blijft er bijna niks over.’

Cate Blanchett komt er speciaal voor naar Rotterdam: de premières van de eerste vijf korte films die zijn gemaakt met steun van het Displacement Film Fund. Op 30 januari om 17 uur introduceert de actrice, producent en UNHCR Global Goodwill Ambassador in het Oude Luxor de producties van Maryna Er Gorbach, Mo Harawe, Hasan Kattan, Mohammad Rasoulof en Shahrbanoo Sadat.

Het Displacement Film Fund werd vorig jaar opgericht om filmmakers te ondersteunen die uit eigen land gevlucht of de authentieke verhalen vertellen over de ervaringen van vluchtelingen. Voor de eerste pilot kregen vijf filmmakers ieder een stipendium ter waarde van €100.000. 

De provincies Noord-Brabant, Limburg en Zeeland roepen het Rijk op om de verdeling van rijksmusea en rijksmiddelen eerlijker te maken. Nu zijn rijksmusea en rijkscollecties vooral geconcentreerd in de Randstad, terwijl provinciale musea buiten de Randstad collecties beheren die ook van grote betekenis zijn voor het Nederlandse erfgoed. 

De oproep komt op een moment dat de verschillen in bekostiging scherp zichtbaar worden met de behandeling van de Erfgoedbegroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hieruit blijkt dat er voor inwoners van Noord-Brabant, Limburg en Zeeland nauwelijks geld beschikbaar is voor het behoud van collecties van nationaal belang. De drie provincies vinden dat dit niet past bij het uitgangspunt dat cultuur en erfgoed van iedereen zijn.

Van de 31 Rijksmusea in Nederland, liggen er 24 in de Randstad. Geen enkel Rijksmuseum ligt in het zuiden en dat vinden de cultuurgedeputeerden van Brabant, Limburg en Zeeland oneerlijk. Ze slaan de handen ineen. De gedeputeerden vinden dat de musea in het zuiden collecties beheren die 'van nationaal belang' zijn, zoals de collectie Van Goghs, de kunst in het Van Abbe Museum en het Oorlogsmuseum in Overloon. Daarvoor zouden de zuidelijk musea geld van het Rijk moeten krijgen. Dinsdag deden de drie provincies gezamenlijk precies die oproep in Het Noordbrabants Museum in Den Bosch.

“Als het gaat om de spreiding van Rijksgelden voor cultuur en erfgoed dan komt een aantal provincies, vaak die buiten de Randstad, er niet best vanaf", zegt de Brabantse cultuurgedeputeerde Bas Maes (SP). "Noord-Brabant is er daar helaas een van. Dat zagen we eerder bij de verdeling van de cultuurfondsen en nu ook bij de verdeling van Rijksmusea. Van ruim een kwart miljard euro die daarheen gaat, landt geen enkele euro onder de rivieren.”

Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft een miljoenenschenking ontvangen voor onder meer de bouw van een nieuwe beeldentuin. Directeur Taco Dibbits noemt de gift in het Financieele Dagblad "de allergrootste schenking in geld die het Rijksmuseum ooit heeft gekregen". Volgens de krant gaat het om een bedrag van ongeveer 60 miljoen euro. De schenking is afkomstig van een stichting van de adellijke familie Van Rappard. Miljardair Rolly van Rappard stelt ook moderne beeldhouwkunst uit zijn collectie ter beschikking aan het museum.

De bouw van de beeldentuin, die gratis en ook buiten openingstijd te bezoeken moet zijn, kost naar verwachting zo'n 10 miljoen euro. De rest van het geld wordt gebruikt voor de exploitatie of belegd voor later gebruik. De tuin moet later dit jaar worden geopend.

Friendly Fire richt zich op zichtbaarheid én passende beloning voor opkomende artiesten afgestemd op zaalcapaciteit. Boekingskantoor, concert- en festivalorganisator Friendly Fire zal vanaf 1 januari 2026 artiesten die een voorprogramma spelen betalen op basis van de capaciteit van de locatie.

Friendly Fire zet hiermee als bedrijf een belangrijke eerste stap richting een meer passende onkostenvergoedingen voor opkomende artiesten. Met deze stap nodigt Friendly Fire de sector uit om te volgen en hiermee een nieuwe norm te zetten voor de vergoedingen voor voorprogramma’s. Dit initiatief is mede geïnspireerd door gesprekken die in de muzieksector worden gevoerd over Fair-Pay en de duurzaamheid van een carrière als muzikant. 

Het plan was om het eerste kwartaal van dit jaar te beginnen met de bouw van het Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker, maar dat zit er niet in. Door een gat van 1,4 miljoen euro moet eerst nog het mes in het ontwerp worden gezet. Want één ding is duidelijk: het oorspronkelijke ontwerp kan niet gerealiseerd worden. Daar is niet genoeg geld voor. In het nieuwe voorstel heeft één optie de voorkeur. Bij deze optie wordt het zijgebouw naast het centrum weggelaten. Zonder zijgebouw moet het SCC het doen zonder grote repetitieruimte en zonder enkele kantoorruimtes.

Steeds meer Zeeuwse kinderen krijgen financiële steun om te kunnen sporten of deel te nemen aan culturele activiteiten. Het gaat om jongens en meisjes uit gezinnen met geldzorgen, voor wie een lidmaatschap bij een sportclub of muziekles vaak te duur is. In 2025 keurde het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zeeland in totaal 2855 aanvragen goed. Daarmee werden contributies, lesgelden en soms ook sportkleding of dansschoenen betaald. In 2022 hielp het fonds nog ‘maar’ 2400 kinderen.

Het fonds spreekt in het recent verschenen jaarverslag van een grote en aanhoudende vraag naar financiële steun. Het doel is om dit jaar ongeveer 4000 kinderen te ondersteunen en dat is een forse uitbreiding. Die groei moet onder meer komen uit intensievere samenwerking met scholen en gemeenten, en uit betere nazorg na kennismakingsprojecten, zodat kinderen daadwerkelijk doorstromen naar structurele deelname.

Verhoog het cultuurbudget met 250 miljoen euro per jaar. Houd de gunstige fiscale maatregelen voor private investeerders in stand. Investeer meer in de regio. Tot die maatregelen roepen vier directeuren van grote private cultuurfondsen de formerende partijen in Den Haag deze woensdag op in een brandbrief. „Publiek geld fungeert als hefboom voor privaat geld”, schrijven ze.

De directeuren, Cathelijne Broers (Cultuurfonds), Henk Christophersen (Fonds 21), Ronald Ockhuysen (VandenEnde Foundation) en Bernt Schneiders (VSBFonds), constateren een scheefgroei: terwijl het aandeel van het cultuurbudget in de totale rijksbegroting de afgelopen twintig jaar daalde van 0,47 procent naar 0,35 procent, bleven de private bijdragen nagenoeg gelijk. Dat strookt niet met de rol van de fondsen, die „aanvullend en niet vervangend is”, schrijven ze.  „We worden overvraagd, de grenzen zijn bereikt”, zegt Broers in een reactie tegen NRC.

De culturele en creatieve sector in Nederland verdient veel meer erkenning en structurele steun. Dit is niet alleen noodzakelijk vanwege de economische waarde van de sector, maar vooral vanwege haar onmisbare rol in het creëren van een toekomstbestendige, veerkrachtige en verbonden samenleving. Dat stelt Triodos Bank in haar nieuwste rapport ‘Vooruitgang door verbeeldingskracht: de noodzaak van een sterke culturele sector’.

Volgens het rapport vormt de aanhoudende onderwaardering van kunst en cultuur een bedreiging, niet alleen voor de sector zelf, maar ook voor de bijdrage die zij levert aan andere sectoren en aan de brede welvaart in Nederland. Lambert de Pater, relatiemanager voor de kunst- en cultuursector bij Triodos Bank: “Het risico is dat we kunst reduceren tot een luxeproduct, terwijl ze in werkelijkheid een levensader vormt voor verbeeldingskracht, innovatie en samenleven. Dit is hard nodig bij de grote uitdagingen waar we als samenleving momenteel voor staan.” Daarnaast zijn culturele en creatieve ondernemers economisch van groot belang. De sector telt meer dan 120.000 banen, 139.000 zelfstandigen en is goed voor ruim 2,4% van het Nederlandse bbp. Indirect is de impact nog veel groter, met positieve effecten op innovatie, het vestigingsklimaat en de leefbaarheid van steden en dorpen.

Het Nederlandse initiatief Cineville, dat sinds 2009 een succesvol abonnement voor onbeperkt filmbezoek in onafhankelijke bioscopen biedt, heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een internationaal model voor publieksbinding binnen de culturele sector. Inmiddels is Cineville niet alleen actief in Nederland, maar ook in België, Oostenrijk, Duitsland en - sinds april 2025 - in Zweden. Wat begon als een cultureel ondernemersidee met een sterke lokale verankering, groeit nu via Europese samenwerking uit tot een netwerk dat zowel filmtheaters als filmliefhebbers verbindt.

In 2024 ontving Cineville met het project CINERGY – Cinema innovation through new subscription-based business models in Europe  een Europese bijdrage van ruim 900.000 euro. Die steun gaf ruimte aan een volgende stap in de digitalisering van het model: de ontwikkeling van tools die het publiek niet alleen in cijfers vangen, maar ook in gedrag en voorkeur leren lezen. “De Europese steun kwam precies op het juiste moment,” zegt Samir Azrioual, directeur van Cineville. 

Wil je als kunstenaar of curator de mogelijkheid krijgen om een artistiek plan te realiseren dat bijdraagt aan de bewustwording van het slavernijverleden? Of ben je een culturele instelling die een kunstenaar, curator of erfgoedprofessional wil betrekken via een aanstelling of opdracht bij een onderzoek, project of programma dat dit bewustzijn versterkt? Misschien kun je gebruik maken van de bijdrage Bewustwording Slavernijverleden.

Het Mondriaan Fonds heeft op verzoek van het ministerie van OCW de tijdelijke regeling Bewustwording Slavernijverleden ontwikkeld. Met deze regeling wil het fonds zowel instellingen als individuele kunstenaars en onafhankelijke curatoren de kans bieden om een plan uit te voeren dat bijdraagt aan bewustwording van het slavernijverleden. Binnen de regeling Bewustwording Slavernijverleden zijn 2 trajecten opgenomen. Voor instellingen: Bewustwording Slavernijverleden – Instelling, voor individuele kunstenaars en curatoren: Bewustwording Slavernijverleden – Individu. 

Het college van B en W van de Gemeente Amsterdam verstrekt incidentele subsidies aan Stichting Open Space Contemporary Art Museum (OSCAM) en Stichting Foundation voor de verbouwing en inrichting van hun nieuwe gezamenlijke locatie in de Amsterdamse Poort. De subsidies maken het mogelijk dat beide organisaties verhuizen naar een vaste locatie in het stadsdeel, waar zij hun activiteiten verder kunnen ontwikkelen. Met een totaalbedrag van ruim 314.000 euro investeert de gemeente op deze manier in de versterking van de culturele infrastructuur van Amsterdam Zuidoost.

De subsidiebesluiten geven uitvoering aan de in het Kunstenplan 2025–2028 vastgestelde culturele inhaalslag en sluiten aan bij het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) 2023–2027. Daarnaast zijn beide organisaties ook nieuwe instellingen die meerjarig ondersteund worden via het Kunstenplan 2025-2028. Uit de Nulmeting Culturele Voorzieningen (april 2025) blijkt dat Zuidoost vooral een tekort heeft aan kleine en middelgrote culturele voorzieningen. 

Het Limburg Film Office en het Nederlands Filmfonds maken met trots de eerste vier projecten bekend die worden ondersteund binnen de gezamenlijke regeling Studio Heuvelland. Met deze regeling investeren beide fondsen in de ontwikkeling en realisatie van nieuwe Limburgse non-fictieverhalen en in de verdere professionalisering van regionale makers en producenten.

Studio Heuvelland is opgezet om het Limburgse filmecosysteem structureel te versterken. De regeling stimuleert duurzame samenwerkingen tussen regisseurs en producenten uit de regio en biedt ruimte voor artistiek experiment, persoonlijke urgentie en inhoudelijke verdieping. Door in te zetten op zowel korte als middellange documentaires draagt Studio Heuvelland bij aan een divers en toekomstbestendig productieklimaat in Limburg.

In het vierde kwartaal van 2025 ontvangen ruim 55 inspirerende cultuur- en natuurprojecten in de provincie € 283.837 van het Cultuurfonds Noord-Brabant. Van film en performance tot kunst met actieve inbreng van betrokkenen en educatie: de projecten laten zien hoe Brabants talent blijft vernieuwen, verdiepen en verbinden.

Het conflict rondom het Van Gogh Museum, dat jarenlang te veel geld ontving van het Rijk, is geen incident, schrijft Bert Breij in dit opiniestuk. ‘Dit is het gevolg van jarenlange verschuiving in hoe wij aankijken tegen publieke verantwoordelijkheid.’