Trends & Ontwikkelingen

Graag wil koningin Máxima al het prachtigs uit de Koninklijke Verzamelingen delen met een zo groot mogelijk publiek. En ja, daarom is ze met plezier de Gids in het Volkskrant Magazine. ‘Het is fantastisch om te voelen dat je de geschiedenis met je meedraagt.’ In de bovenzaal van het Koninklijk Huisarchief in Den Haag, pal naast Paleis Noordeinde worden sinds 1896 alle archieven en objecten uit de omvangrijke collectie van de koninklijke familie bewaard. 

Het Koninklijk Huisarchief is in de 19de eeuw gebouwd door koningin Emma, die het belangrijk vond dat er een plek kwam om alle voorwerpen, foto’s, geschenken en servies te bewaren. In 1998 is er een modern, ondergronds depot aangebouwd. Een aanzienlijk deel van de collectie is inmiddels digitaal te bekijken en veel voorwerpen zijn in bruikleen gegeven aan musea, zodat ze te zien zijn voor het publiek.

Breda zet opnieuw een belangrijke stap in het versterken van haar creatieve ecosysteem. Met de komst van een tijdelijke broedplaats Creative Design biedt de gemeente ruimte aan talentontwikkeling en innovatie in de creatieve industrie. Deze broedplaats vormt een aanloop naar een definitieve plek in de stad na 2028 en richt zich op afgestudeerd talent en scale-ups met uitgewerkte innovaties.

e nieuwe broedplaats Creative Design is gekoppeld aan het focusprogramma Talentontwikkeling in de Creatieve Industrie en legt nadruk op interdisciplinair werken, het delen van kennis en verbinding tussen cultuur, onderwijs en bedrijfsleven. De gemeente nodigt professionele organisaties en samenwerkingsverbanden uit om een voorstel in te dienen voor de programmering van deze tijdelijke broedplaats in de periode 2026 - 2028. Het gaat hierbij niet om exploitatie of huisvesting, maar om inhoudelijke programmering, begeleiding en netwerkvorming.

Terwijl grote namen als Lowlands en Defqon dankzij hun sterke merk nog kunnen leunen op loyale bezoekers, wankelen juist de gratis en kleinschalige festivals onder de stapeling van hogere kosten en beperkte inkomstenbronnen. In gesprekken met onderzoekers en organisatoren wordt duidelijk dat alleen herpositionering, slimme financiering en stedelijke samenwerking de festivalcultuur toekomst kan geven.

“We praten vaak over ‘de festivalwereld’ alsof het één homogeen geheel is”, vertelt Berend Schans. “Maar dat is het natuurlijk niet. Wat al die festivals wél gemeen hebben, is dat ze te maken hebben met een opeenstapeling van prijsverhogingen. “Voor festivals komt daar nog bij dat ze geen vaste infrastructuur hebben”, zegt Martijn Mulder. “Alles moet ieder jaar opnieuw worden opgebouwd. Dat maakt ze extra kwetsbaar.” Sponsoring en subsidies bieden maar beperkt soelaas. Het gevolg is dat juist de kleinschalige, vaak lokale festivals het zwaarst worden geraakt. Wie wil overleven, moet scherper dan ooit zijn. 

Marc Isphording uit Uden stopt na 23 jaar als hét gezicht van Theaterspoor. Als programmeur en coördinator regelde hij zo’n 450 kindertheatervoorstellingen en werd daarvoor geridderd. „Je moet iets willen betekenen voor een ander.” In 2002 stond Isphording aan de basis van Theaterspoor, de stichting die jaarlijks zo’n twintig professionele kindervoorstellingen organiseert in wijk- en dorpshuizen, scholen en andere kleinschalige locaties. „Kinderen maken zo op een laagdrempelige manier kennis met theater en cultuur. Hoogstaand, maar zeker niet hoogdravend.”

Met het nieuwe jaar om de hoek dromen festivalorganisator Jan van Weert en culturele duizendpoot Tyrone Tjon-A-Loi van een thuisstad met meer lef. Die meer durft voor festivals en het nachtleven. „Tilburg bruiste heel erg, maar het hapert nu een beetje.” De stad moet weer groots durven denken, zegt Tyrone Tjon-A-Loi. 

Ja, er zijn bouwplannen zoals Koningswei en het Louis Bouwmeesterplein, maar die zijn lang niet zo prikkelend als een nieuw Spoorpark of de Spoorzone. Tjon-A-Loi: "We hebben het al tien jaar over het Museumkwartier, maar daar is ook nog geen samenhang. En met de nachtcultuur gaat het op dit moment ook niet goed.” Van Weert signaleert een aantal problemen. „Er zijn steeds minder evenemententerreinen en locaties waar je een mooi feest neer kunt zetten. Plekken waar je cultuur kunt uiten, komen zo onder druk te staan.”

De Rode Hal schiet in januari uit de startblokken als nieuwe culturele hotspot in de stad. Een jaar lang gaat de gemeente bekijken wat er kan op gebied van kunst en cultuur. Na jaren van valse starts krijgt Zwolle eindelijk zijn industriële cultuurplek ‘met rauwe randjes’. De nieuwe toekomst voor de voormalige NS-werkhal past bij de nieuwe ontwikkeling van de Spoorzone. Naast nieuwbouwwoningen moet dit de plek worden voor innovatieve ondernemingen, start-ups, artistieke opleidingen en trendy restaurants.

De aankondiging dat Eindhoven een dependance van het Rijksmuseum krijgt, is begrijpelijk enthousiast ontvangen. Het Rijksmuseum is een instituut van wereldklasse en het idee dat ‘het Rijks’ ook buiten Amsterdam zichtbaar wordt, voelt voor velen als erkenning.

Toch wringt er iets volgens volgens Koer van Mensvoort (directeur van het Next Nature Museum in Eindhoven) . Niet omdat erfgoed er niet toe doet, maar omdat deze stap vragen oproept over culturele ambitie en autonomie. Wat zegt het over een stad als Eindhoven wanneer zijn culturele zwaartepunt een filiaal is van een instelling uit de hoofdstad? Eindhoven is geen culturele achterhoede die moet worden aangesloten op het nationale netwerk. Het is een stad die internationaal vooroploopt in technologie, design en maakcultuur. Hier worden geen trends gevolgd, maar gemaakt. Juist daarom voelt een Rijksmuseum-dependance ambivalent: verrijkend, maar ook afleidend. Het maakt geen ruimte voor nieuwe culturele betekenis, maar versterkt juist een bestaande canon.

TivoliVredenburg heeft in 2025 voor het eerst meer dan anderhalf miljoen bezoekers ontvangen, meldt het Utrechtse poppodium dinsdag. Het record kwam in een jaar met ruim 2.300 concerten en evenementen. In totaal stonden dit jaar ongeveer vijftienduizend artiesten, musici en sprekers op de verschillende podia. TivoliVredenburg is ooit ontworpen voor zo'n 600.000 bezoekers per jaar, maar ontvangt inmiddels meer dan het dubbele.

Picasso, Jan Sluyters, Marlene Dumas en Marcel Broodthaers: het Van Abbemuseum heeft heel wat topkunst in huis. In een nieuw boek is te lezen hoe twaalf van die kunstwerken in het museum zijn beland. Twaalf studenten die aan de Open Universiteit de master kunst- en cultuurwetenschappen volgden, plozen de verhalen achter twaalf kunstwerken uit het Van Abbemuseum uit.

Het conflict rondom het Van Gogh Museum, dat jarenlang te veel geld ontving van het Rijk, is geen incident, schrijft Bert Breij in dit opiniestuk. ‘Dit is het gevolg van jarenlange verschuiving in hoe wij aankijken tegen publieke verantwoordelijkheid.’

Jantien Westerveld neemt na tien jaar afscheid van Stichting Méér Muziek in de Klas. De weg omhoog is er een van twee stappen vooruit, één terug. Vooral door toedoen van de politiek. ‘Scholen moeten nu kiezen.’

Steeds meer investeerders denken dat AI dit jaar grote gevolgen zal hebben voor de arbeidsmarkt. Zij verwachten dat AI-systemen niet alleen taken zullen ondersteunen, maar ook werk dat vroeger door mensen werd gedaan zelf kunnen uitvoeren. Dit idee roept vragen op over wat dat betekent voor banen in verschillende sectoren en hoe werknemers zich daarop kunnen voorbereiden.

In de creatieve sector gebruiken sommige organisaties AI voor het genereren van beelden, teksten of muziek. Investeerders verwachten dat deze trend zich voortzet, wat kan betekenen dat sommige functies binnen creatieve teams veranderen. In plaats van taken handmatig uit te voeren, kunnen medewerkers zich meer richten op het verfijnen van resultaten en het aansturen van de AI zelf.

Minister Moes (OCW) informeert de Tweede Kamer over de stand van zaken van een aantal moties en toezeggingen op het gebied van cultuur. Het gaat om een aantal moties over de spreiding van cultuursubsidies. De toezeggingen gaan onder meer over de aanwijzing van een middeleeuwse gouden ring als cultureel erfgoed en de 'weeffout' tussen de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM) en de Woonhuisregeling.

Als startpunt bij de spreiding van cultuursubsidies laat minister Moes onderzoeken hoe cultuuruitingen en -middelen op dit moment gespreid zijn over Nederland. Daarbij wordt ook gekeken naar praktische inzichten en handelingsperspectieven voor toekomstig beleid. Naar verwachting zal het onderzoek voor de zomer van 2026 gereed zijn. De minister bericht de Kamer rond de zomer over de stappen naar aanleiding van de twee recente adviezen van de Raad voor Cultuur, over toezicht en financiering. 

De Palestijnse dichter Ghayath Almadhoun verblijft tot half januari 2026 in de Amsterdamse schrijversresidentie, op uitnodiging van het Nederlands Letterenfonds. Ghayath Almadhoun (Damascus, 1979), is een Palestijnse dichter. Hij werd geboren in Syrië en verhuisde naar Zweden in 2008. Tijdens zijn residentie zal Almadhoun meerdere literaire events bijwonen. Ook wil hij proberen weer poëzie te schrijven, wat hij sinds 7 oktober 2023 niet meer heeft gedaan, wachtende tot de genocide in Gaza voorbij zou gaan.  

In 2026 werkt het Stimuleringsfonds aan een aanpassing van de regelingen voor vormgeving en digitale cultuur en wordt er tijdelijk anders omgegaan met de bestaande regelingen. Omdat de regelingen voor deze vakgebieden sterk worden overvraagd. Ook pakt de in 2025 geïntroduceerde werkwijze met maximalisering van het aantal te behandelen aanvragen op verschillende punten niet goed uit. 

Hoofd subsidies Joris van Ballegooijen licht toe wat dit voor komend jaar betekent. ‘De belangrijkste verandering is dat er in 2026 voor de vakgebieden vormgeving en digitale cultuur geen nieuwe rondes openen van de Startregeling creatieve industrie. Van de Regeling Vormgeving en de Regeling Digitale cultuur zullen er elk twee aanvraagrondes zijn in plaats van de gebruikelijke drie, waarvan de eerste eind februari en de tweede half augustus is. Met een ruimer budget kunnen er binnen die rondes meer projecten worden ondersteund. Ook het budget van de Open Oproep Professionalisering en praktijkontwikkeling wordt verruimd om de ontwikkeling van makers extra te stimuleren.'

Hoe kun je als buurtsport- of cultuurcoach mentale problemen bij jongeren signaleren en ze begeleiden of op de juiste manier doorverwijzen? De wegwijzer mentale gezondheid van het Kenniscentrum Sport & Bewegen bevat een overzicht van praktische tools, scholingsmogelijkheden en inspirerende voorbeelden uit de praktijk. Zodat een buurtsport- of cultuurcoach mentale problemen bij jongeren kan signaleren en de jongeren kan begeleiden of op de juiste manier doorverwijzen.

Dankzij een subsidie ​​van OCW zet het netwerk Arts in Health Netherlands een grote stap voorwaarts om kunst een vaste plek te geven in de Nederlandse gezondheidszorg. Arts in Health Netherlands, een landelijk netwerk van partners, heeft de krachten gebundeld om kunst en cultuur structureel te integreren in de Nederlandse zorg- en welzijnssector. Onderzoek toont aan dat kunstparticipatie positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, zoals beter welzijn, minder medicatiegebruik en langere zelfredzaamheid bij ouderen. Dankzij een subsidie ​​van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan het netwerk starten met het realiseren van de ambities uit het whitepaper Arts in Health in Nederland: Een nationale agenda.

De nationale agenda van Arts in Health Netherlands sluit aan bij de transitie van zorg naar gezondheid, waar de aandacht ligt op persoonsgerichte zorg en positieve gezondheid. Het landelijke netwerk brengt een unieke coalitie samen van organisaties uit zorg, welzijn, kunst & cultuur, onderwijs en onderzoek.

Frits Spits heeft vanavond in de NPO 1-talkshow Pauw & De Wit de Zilveren Fonograaf gekregen. De radiomaker, die deze maand zijn laatste uitzendingen presenteert, is onderscheiden als erkenning voor zijn uitzonderlijke verdiensten voor de Nederlandse muziekindustrie. De 77-jarige Spits neemt aan het einde van het jaar na 52 jaar afscheid van het radiovak. 

De kogel is door de kerk, Breda gaat nu definitief aan de slag met de nieuwe wijk ’t Zoet. Want, zegt het stadsbestuur: „Nu weten we het zeker: Breda kan dit project aan.” Rauw. Dat woord gebruikt wethouder Eddie Förster vaak wanneer hij omschrijft wat het nieuwe stadsdeel ’t Zoet gaat worden.

In het koersdocument wordt de nieuwe wijk beschreven, met veel ruimte voor cultuur en creativiteit. Het ‘Suikerdistrict’ wordt het ‘culturele en creatieve hart van de stad’. Het Urban Park wordt een ‘groene, levendige zone met ruimte voor streetsports, cultuur, muziek, evenementen en horeca’.

‘Laat zien dat de culturele broedplaats DOOR onmisbaar is voor Dordrecht’. Met die gedachte overhandigde vrijwilligers en kunstenaars een petitie aan burgemeester Nanning Mol. Doordat hun subsidie van bijna 85 duizend euro wegvalt, dreigt DOOR de deuren te moeten sluiten. 

Het CBS presenteert cijfers over het aantal banen, arbeidsjaren, zelfstandig ondernemers en bedrijven in de culturele en creatieve sector voor de jaren 2010 tot en met het derde kwartaal van 2025. Deze tabellenset is samengesteld op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De tabellen bevatten een tijdreeks, voor werknemers gaat het om de periode van 2010 tot en met het derde kwartaal van 2025, voor zelfstandig ondernemers om de periode van 2010 tot en met 2024 en voor bedrijven om de periode van 2010 tot en met het vierde kwartaal van 2025.

Het zou een glorieus moment moeten worden voor West-Afrika: de opening van het gloednieuwe Museum of West African Art (MOWAA) in Benin City, Nigeria. Een imposante thuisbasis, zo was ooit de gedachte, voor gerestitueerde ‘Benin Bronzen’. Honderden van deze antieke, geroofde topstukken zijn de afgelopen jaren teruggegeven door westerse instituten, waaronder Nederlandse.

Maar een dikke maand na de geplande openingsdatum, 11 november, staat er nog altijd ‘closed untill further notice’ op de museumwebsite. Aan de ongeplande sluiting ligt een conflict ten grondslag over de zeggenschap. Wie beslist er over de toekomst van de gerestitueerde bronzen? De staat Nigeria? De provincie Edo waarvan Benin City de hoofdstad is? Het bestolen Edo-volk? Zijn het de moderne of de traditionele autoriteiten?

Kunstenaar Kevin Osepa heeft woensdag de Prix de Rome voor Beeldende Kunst ontvangen. Osepa (1994) krijgt deze belangrijkste Nederlandse stimuleringsprijs voor hedendaagse kunst voor het nieuwe werk Lusgarda dat hij voor de expositie rond de prijs heeft gemaakt. Aan de Prix de Rome is een bedrag van zestigduizend euro verbonden. De jury ziet in hem ‘een grote belofte voor de toekomst’. De overige genomineerden waren Fiona Lutjenhuis, Thierry Oussou en Buhlebezwe Siwani.

Het werk Lusgarda (2025) is een installatie rondom het achtdaagse rouwritueel Ocho Dia, dat op Curaçao plaatsvindt na een begrafenis. Osepa is zelf geboren op Curaçao, en studeerde in 2017 als fotograaf af aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. 

Choreograaf Hans van Manen is op 93-jarige leeftijd overleden. Dat meldt het Nationale Ballet waaraan hij jarenlang was verbonden. Hij wordt internationaal gezien als een van de grootmeesters van het hedendaagse ballet. Van Manen maakte meer dan 150 choreografieën, waaronder ook televisieballetten. Zijn werk wordt door de drie grote Nederlandse balletgezelschappen uitgevoerd, het Nationale Ballet, Nederlands Dans Theater en Introdans, en door meer dan honderd dansgezelschappen wereldwijd.

Ted Brandsen, directeur van het Nationale Ballet, noemt hem een van de grootste kunstenaars die ons land heeft voortgebracht. "Zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de danskunst in Nederland en ver daarbuiten is van ongekend belang." Hij roemt zijn visie op ballet en noemt hem een belangrijke culturele ambassadeur van Nederland.

ZINiN Hellendoorn , Heiloo en Dalfsen mogen zich de top-3 Best Presterende Bibliotheken van Nederland noemen. Zij staan bovenaan de Deckers-index van Best Presterende Bibliotheken 2025. Deckers begon in 2018 met vier factoren. Sinds 2020 voegt hij de samenwerking met scholen toe. In de top-20 staat één Brabantse bibliotheek, die van Veldhoven, op plek 17. 

In de boordevolle Cultuurkrant gaan we in gesprek met grote namen, zoals schrijver Arthur Japin, choreograaf, theatermaker en community artist Jordy Dik, en hoogleraar cultuureducatie Edwin van Meerkerk. We duiken in de keten van talentontwikkeling (steeds meer centra voor de kunsten en muziekscholen stoppen met individuele muzieklessen),  in buitenlands beleid voor cultuureducatie (de meeste landen hanteren leerlijnen per kunstdiscipline) en in de mogelijkheid om jongeren met mentale problemen te ondersteunen via kunst- en cultuurbeoefening.  

De Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC), die inclusief z’n voorgangers al sinds 2008 bestaat, heeft veel opgeleverd. Toch is de impact lastig zichtbaar te maken. Het helpt om na te denken over hoe de betrokken niveaus (Rijk, gemeente en BRC-functionaris) zich tot elkaar verhouden. Dat blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut.

BRC-functionarissen ervaren impact in hun dagelijkse werkzaamheden. Zo verbinden ze organisaties uit verschillende domeinen. En zorgen ze voor sociale contacten tussen kwetsbare mensen. Ook gemeenten merken dat hun BRC-functionarissen zorgen voor onder andere verbinding en beweging. BRC-functionarissen vinden het belangrijk dit zichtbaar te maken. Maar bij het meten van impact zijn gemeenten en het Rijk deels afhankelijk van de monitoring van BRC-functionarissen. Bij het samenvoegen van alle gegevens van al die functionarissen gaat informatie verloren.

De combinatiefunctionaris onderwijs en de cultuurcoach zijn profielen uit de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). Deze functionarissen verbinden sport en cultuur in een gemeente met andere organisaties en sectoren. Bijvoorbeeld met scholen. In die verbinding zit de belangrijkste meerwaarde van hun werk. Dat blijkt uit onderzoek van het Mulier Instituut.

De 1.147 cultuurcoaches in Nederland zetten zich in om zoveel mogelijk mensen te laten deelnemen aan kunst en cultuur. De meesten stimuleren cultuureducatie op en rond scholen. Daarvoor ontwikkelen ze bijvoorbeeld een kunst- en erfgoedmenu. Of ondersteunen ze scholen bij het opstellen van een cultuurvisie. Zo verbreden en versterken cultuurcoaches de mogelijkheden tot cultuurbeoefening op scholen en in de vrije tijd. Ook zorgen ze voor meer samenwerking tussen lokale cultuuraanbieders.

Breda is niet alleen een groene en gastvrije stad om te wonen en werken, maar ook een plek waar cultuur leeft. Naast de vele partijen die meerjarige subsidie ontvangen, zorgen de vele initiatieven van inwoners en organisaties ervoor dat er altijd iets te beleven is. Om deze creativiteit te stimuleren, kunnen partijen in Breda twee keer per jaar activiteitensubsidie aanvragen. Voor 2026 hebben inmiddels 94 partijen een bijdrage toegekend gekregen. Het beschikbare budget voor deze eerste ronde bedraagt 790.076,- euro.

Wethouder Marike de Nobel (Cultuur): “Het is geweldig om te zien dat ons cultuurbeleid werkt: steeds meer mensen en organisaties willen samen kunst en cultuur beleven en maken. Het aantal aanvragen is fors gestegen, een duidelijk signaal dat de culturele sector springlevend is." 

“Gemeenten krijgen het zwaar vanaf ravijnjaar 2026.” Dat waren de koppen die begin dit jaar verschenen over de gemeentefinanciën. De term ravijnjaar werd al langer gebruikt, maar begin dit jaar werd de noodklok daadwerkelijk geluid. Cultuur Oost onderzocht bij de Gelderse gemeenten wat het ravijnjaar betekent voor hun financiële positie en specifiek voor de lokale cultuurbudgetten vanaf 2026.

Uit een analyse van de meerjarenbegrotingen, kadernota’s en programmabegrotingen die deze zomer zijn vastgesteld door de Gelderse gemeenten, met dank aan Notebook LM, ontstaat het volgende beeld. Het lukt gemeenten vooralsnog om met inzet van incidentele middelen en reserves een sluitende begroting te presenteren voor de jaren 2026 tot en met 2029. Tegelijkertijd spreken veel gemeenten hun zorgen uit over de jaren na 2027. Binnen het culturele domein verschilt het beeld sterk per gemeente. 

Een brug slaan! Meerdere keren benoemt Ulco Mes het; naar andere mensen, andere afdelingen, andere organisaties. En veel koffiedrinken. Hij ziet het als de kern van zijn werk als ambtenaar cultuur bij de gemeente Tilburg. Met als doel cultuurprojecten met sociale impact op te zetten en (mede) te financieren uit andere bronnen dan het gemeentelijk cultuurbudget. Bijvoorbeeld uit andere gemeentelijke potjes of met behulp van externe middelen.

“Als wij een project enkel en alleen vanuit de afdeling cultuur beoordelen, dan staat de artistieke kwaliteit of ontwikkeling centraal. Maar wat als de maker een project ook vanuit welzijn of gezondheid opzet. Dan krijg je Cultuur met sociale impact! En zijn er meer afdelingen bij betrokken. In een gemeentelijke organisatie heb je veel schotten. Maar eigenlijk moet je daar niet mee bezig zijn. We hebben per slot van rekening ook maar één brievenbus.”

Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. In aanloop naar de verkiezingen is het belangrijk om cultuur op de agenda te zetten, zo kan het een volwaardige plek in lokaal beleid krijgen. Data kunnen je daarbij helpen en bieden de onderbouwing die je nodig hebt om je verhaal goed over te brengen. Kunstgebouw gaat in op een aantal gegevens die je kan inzetten om je lobby te versterken. 

1. Maak de bevolkingsgroei van jouw gemeente zichtbaar. 2. Breng in kaart wie er in jouw gemeente woont. 3. Krijg zicht op de culturele infrastructuur in jouw gemeente. 3.4. Breng de lokale verschillen in bereikbaarheid van voorzieningen in kaart. 

Het imago van Noord-Holland werd in 2025 onder de provinciebewoners vooral gevormd door de drie beeldbepalende organisaties Artis, Anne Frank Huis en Rijksmuseum. Deze merken bepalen in hoge mate hoe Noord-Hollanders naar hun eigen vrijetijdsaanbod kijken. De resultaten komen uit het jaarlijkse Vrije Tijd Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy, waarvoor sinds 2006 in totaal 195.000 Nederlanders zijn ondervraagd.