Trends & Ontwikkelingen

Opera is een van de grootste kunstvormen die er zijn, vindt burgemeester van New York Zohran Mamdani. Maar lang niet iedereen kan zich een kaartje veroorloven: daarom lanceert Mamdani het project ‘Opera for All’.

In samenwerking met de Metropolitan Opera, het beroemde operahuis van New York, gaat Mamdani dit seizoen 70.000 gratis operatickets weggeven. Inwoners van New York kunnen zich inschrijven voor een loterij die elke maand 10.000 vrijkaarten uitdeelt voor voorstellingen als Macbeth, La bohème, en andere legendarische opera’s.

De klassieke-muziekprijs De Ovatie is zaterdagavond uitgereikt aan de Nederlandse Reisopera en het Noord Nederlands Orkest voor hun samenwerking in Second Love, de seizoensopener van vorig najaar. De vakjury noemt het een "verrassend en ijzersterk tweeluik". De Ovatie is een jaarlijkse onderscheiding voor de meest indrukwekkende podiumprestatie op het gebied van klassieke muziek. 

De Louis Hartlooper Prijs voor de Beste Filmpublicatie van 2026 is gegaan naar Schokkend Nieuws. De jury roemt het filmmagazine over horor, sci-fi, fantasy en cult om de kwalitatief hoogstaande filmjournalistiek, scherpe analyses, humor en enthousiasme. De Louis Hartlooper Prijs werd dit jaar voor 22^ste keer uitgereikt.

Deze week publiceerde het Ministerie van OCW het onderzoek 'Naar een toekomstbestendig financieringslandschap voor cultureel AV-aanbod'. Nederlandse films winnen de laatste jaren veel prijzen op internationale festivals, maar het concurrentievermogen van de Nederlandse filmindustrie staat onder druk, constateert het Nederlands Filmfonds. Daarbij speelt onder andere de manier waarop de films gefinancierd worden. "De afhankelijkheid van het Filmfonds is groot", zegt woordvoerder Marieke van Zalk. "Wij financieren nooit een hele film. Makers moeten altijd op zoek naar andere potjes."

En dat is volgens haar niet eenvoudig in Nederland. In het buitenland zijn volgens het Filmfonds meer mogelijkheden om private investeringen aan te trekken van bijvoorbeeld bedrijven. Mede daardoor hebben buitenlandse filmmakers vaak hogere budgetten.

Trouw maakte een rondgang langs zes literaire uitgeverijen. Hoe zit het met hun AI-beleid? Hebben ze dat überhaupt? Hebben lezers recht op een bijsluiter als het boek niet gegarandeerd AI-vrij is? Geen enkele uitgever maakt trots melding van een AI-protocol.

Drie van de zes aangeschreven uitgevers antwoorden ook bij herhaald verzoek niet. Eén uitgever wil niet geciteerd worden. Het lijkt erop dat de razendsnelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie ook de uitgeversbranche overvalt.

Na een volle week van festiviteiten is de kop er nu echt af in en rond de Bühnen Köln, de verzamelnaam voor de opera, de kinderoperazaal (de enige ter wereld) en het theater voor toneel in de stad. De verbouwing van onder andere de Keulse opera duurde maar liefst veertien jaar. 

Het door Wilhelm Riphahn ontworpen wederopbouwmonument uit 1957 was zowel van binnen als van buiten totaal vervallen. Tijdens de sanering die het gebouw in ere moest herstellen, ging vervolgens van alles mis: er werd langs elkaar heen gewerkt, waardoor installaties van luchtkanalen en bekabeling in de knoop raakten; de bouw lag lange tijd stil en bouwbedrijven gingen failliet. Uiteindelijk liepen de kosten op tot ongeveer 1,5 miljard euro.

Hoe komt het dat kunst op de ene plek een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de zorg, terwijl het op de andere plek een tijdelijk project blijft? Voor het rapport Werkzame elementen in kunst, zorg en welzijn sprak de werkgroep praktijk van Arts in Health Netherlands met mensen die dit werk elke dag doen: een verpleegkundige, kunstcoördinatoren, kunstenaars, social designers en de directeur van een wijk cultuurhuis. Hun praktijk verschilt soms enorm, maar er zijn ook elementen die van belang zijn voor hen allen.

Zo begint vrijwel ieder initiatief met iemand die kansen ziet en mensen bij elkaar brengt. Een verbinder, in het rapport ook wel grenswerker genoemd, heeft kennis en ervaring van zowel de kunsten als de zorg nodig. Een inspirerend project is nog geen blijvende praktijk. Kunst krijgt pas echt een vaste plek wanneer ze onderdeel wordt van de organisatie, en dat ziet er in elke praktijk anders uit. 

Tijdens een feestelijke bijeenkomst ter ere van het 50-jarig jubileum heeft toneelvereniging De Lindespelers zaterdagmiddag de zilveren erepenning van de gemeente Nuenen ontvangen. De jubilerende club kreeg deze onderscheiding en de bijbehorende oorkonde uit handen van burgemeester Freek van Genugten.

Een pas voor iedereen. Zo lanceerde de gemeente in januari 2026 de Bossche Pas. Bedoeld voor álle Bosschenaren, maar met extra steun voor lage inkomens. Ruim acht maanden later blijkt het een voorzichtig succes. Gratis bioscoopbezoek is het populairst.

Dat blijkt uit een update die wethouder Wies Korver (PRO Den Bosch) aan de gemeenteraad stuurde. De Bossche Pas is vooral ingevoerd om mensen met een kleine portemonnee ook mee te kunnen laten doen aan culturele en sportieve activiteiten. Zij krijgen de pas gratis, geladen met een vrij te besteden tegoed voor sport, cultuur of een uitje.

Onderzoek en een rapport van Hogeschool Fontys en het CRa laten een nieuw geluid horen over eenzaamheid en publieke ruimte. Niet alleen ontmoetingsplekken tellen, maar ook ruimte waar mensen anderen kunnen zien, herkennen of nabij zijn zonder contact te hoeven maken. Beide partijen bieden daarvoor handvatten voor inrichting en ontwerp.

Fontys vertaalt deze bredere blik naar concrete ontwerpprincip. Daarnaast adviseert Fontys variatie tussen open en beschutte plekken en zitplaatsen met zicht op bijvoorbeeld kunst, water, spel of voorbijgangers. Zulke plekken bieden gedeelde aandacht zonder gespreksverplichting. 

Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper heeft de Gouden Griffel 2026 gewonnen voor zijn boek Maantje verhuist de zee. Kuyper overleed twee dagen geleden op 74-jarige leeftijd. Hij ontving de prijs vorige week in het bijzijn van zijn familie. De Gouden Griffel is een juryprijs voor het best geschreven kinderboek. 

Het Gouden Penseel 2026 voor het mooist geïllustreerde kinderboek gaat naar illustrator Karst-Janneke Rogaar. Ze krijgt de prijs voor haar boek Lucy en Donker.

De Canadees-Haïtiaanse auteur Thélyson Orélien maakt geen kans meer op de grootste Franse literatuurprijs na beschuldigingen dat hij zijn boek met behulp van AI heeft geschreven. De roman C'était ça ou mourir stond op de longlist voor de Prix Goncourt.

De Bredase Tosca van der Weerden heeft het druk. Wanneer ze niet bezig is met illustratie, werkt ze aan een muurschildering of een andere kunstvorm. Zo niet, geeft ze les op de kunstacademie of zet ze zich in voor beginnende kunstenaars. Van alles en nog wat. Toch blijven waarden als feminisme en gelijkheid een rode draad in al haar werk.

Blueyard-adviseur Marijn Cornelis pleit er voor te stoppen met het tellen van gebouwen of instellingen als maat voor toegang tot muziekonderwijs en te stoppen met somberen dat er geen muziekonderwijs meer is. Daarmee doen we de sector en alle zzp’ers en andere docentenverbanden tekort. Kijk in plaats daarvan naar vier dingen die er echt toe doen.

Ten eerste: betaalbaarheid van muziekonderwijs in elke gemeente, ongeacht of het aanbod gesubsidieerd is of niet. Ten tweede: fair pay, want betaalbaarheid mag niet over de rug van de aanbieders gaan. Ten derde: bereikbaarheid en beschikbaarheid, want ieder kind zou dichtbij de keuze moeten hebben om zoveel mogelijk instrumenten te kunnen bespelen. En ten vierde: kwaliteit, want wie lesgeeft aan kinderen mag aan de hoogste eisen worden gehouden.

Zowel het Munttheater in Weert als het Toon Hermans Theater in Sittard is flink verouderd. Op beide plekken wordt er gezocht naar een toekomstbestendige oplossing, maar is het nog onzeker hoe die eruit gaat zien. "Als we niet verhuizen, wordt het een sterfhuisconstructie."

Het is duidelijke taal van Sandra van Bree, directeur van het Munttheater in Weert. Het theater, dat in 1974 zijn deuren opende boven het winkelcentrum Muntpassage, loopt al langere tijd tegen zijn grenzen aan. Op de huidige locatie zijn er geen uitbreidingsmogelijkheden en moet men het doen met één zaal van 430 stoelen. Dat is óf te klein óf te groot, stelt Van Bree.

De Johannes Vermeerprijs 2026 is toegekend aan dichter en performer Babs Gons. Gons ontvangt de prijs ‘vanwege haar grensverleggende, multidisciplinaire praktijk, waarin zij poëzie, spoken word, performance en maatschappelijk engagement laat samenvloeien tot een geheel eigen genre, waarin haar taal met grote zeggingskracht zowel het persoonlijke als het publieke domein verrijkt’.

Cultuurminister Rianne Letschert reikt de prestigieuze Nederlandse staatsprijs voor de kunsten op 23 november uit in de Nieuwe Kerk in Den Haag. Aan de prijs, in 2008 door OCW ingesteld om uitzonderlijk artistiek talent te eren en te stimuleren, is een bedrag van 100.000 euro verbonden, dat de winnaar mag besteden aan een speciaal project binnen het eigen werkterrein.

Astrid Weij is directeur van Kunsten ’92, waar zij zich inzet voor kunst, cultuur, erfgoed en de creatieve sector. In haar werk opereert zij op het snijvlak van politiek, bestuur, beleid en uitvoering, en beweegt zij zich tussen verschillende medeoverheden en domeinen, zowel nationaal als Europees.

Vanuit die achtergrond is haar blik op oral history interessant: niet alleen als methode om verhalen uit de sector vast te leggen, maar ook als manier om de dynamiek tussen beleid, bestuur en praktijk zichtbaar te maken. Juist in een veld waar politiek, beleid en praktijk voortdurend met elkaar in gesprek zijn, kunnen persoonlijke verhalen bijdragen aan een beter begrip van ervaringen, ontwikkelingen, verbeelding en veranderingen binnen de sector.

En onze inzending voor de Oscars is... Paikar! Onverwacht was het zeker: vorige week werd bekend dat de Nederlandse Oscarcommissie dit jaar een documentaire instuurt voor de landencategorie van de Academy Awards. Dit voor het eerst sinds 1964, toen Bert Haanstra’s Alleman de officiële inzending betrof.

En nu is er heibel: de eerdere Oscarwinnaar Mike van Diem tracht de Nederlandse filmwereld te mobiliseren om de stemming ongedaan te krijgen, en wordt daarbij onder anderen gesteund door filmjournalist René Mioch. Zij achten de keuze voor een documentaire ‘beschadigend’ voor de positie van de Nederlandse speelfilm.

De huidige druk van regels en geboden heeft tot effect dat cultuurmakers en -gebruikers minder interactief en solidair worden. Tijd voor een nieuw cultuurbestel, betoogt Caspar Nieuwenhuis, want het sociaal-culturele bindweefsel verslapt. Stel dat het cultuurbestel een grootstedelijk plein is, hoe ziet dit plein er dan idealiter uit?

Het schetsontwerp biedt een plein waarin ruimte ontstaat voor ontmoeting en samenwerking. Het creëert een open, interactief en dynamisch cultuurbestel. Met een aantal hele concrete wijzigingen ten opzichte van de huidige architectuur. Het bestel heeft twee financieringscomponenten: Rijksbijdragen en Regionale bijdragen. Elk met een andere bestemming. 

Het eeuwige Vaticaan omarmt kunst van nu. Met werk van Patti Smith op de Venetiaanse biënnale en kunst van JR bij de Vaticaanse bibliotheek, toont Rome haar ‘culturele openheid’. Waarom daarvoor hedendaagse kunstenaars zijn gevraagd? Trouw vraagt het aan Francesca Giannetto, een van de curatoren. “Het is essentieel om het oude erfgoed in dialoog te brengen met hedendaagse kunst”, vertelt ze. “Wij tonen onze documenten, manuscripten of boeken aan de kunstenaars, en zij creëren samen met ons de kunstwerken en de interpretatie van het erfgoed.”

“Hedendaagse kunstenaars voelen de hartslag van de mensheid aan”, zei een vertegenwoordiger van het dicasterie, het kerkelijke ‘ministerie’ voor cultuur onlangs tegen het katholieke platform EWTN. “Ze gebruiken uiteenlopende beeldtalen – soms vreemd, soms complex – om te communiceren en ons te wijzen op diepgaande werkelijkheden”, legde bisschop Paul Tighe uit. “We willen dat kunstenaars weten dat de betrokkenheid van de kerk bij kunst niet beperkt blijft tot het verleden; het is een voortdurende dialoog in het hier en nu.”

Er is zoveel in Udenhout op het gebied van cultuur, maar onderling contact was er maar weinig. Daar moet met gratis culturele evenementen verandering in komen. Daarop werd De Culturele Steenoven opgericht met als doel gratis culturele evenementen in de breedste zin van het woord te organiseren voor jong en oud, arm en rijk, en zo mensen met elkaar te verbinden. „Wij willen culturele crossovers maken en ons publiek verrassen met unieke combinaties. Er gebeurt zoveel moois dat een groter publiek verdient”, aldus Peter Nouwens. De Culturele Steenoven eert de mensen die in de Udenhoutse baksteenindustrie werkten.

Nederland doet volgend jaar toch mee aan het Eurovisie Songfestival. De NPO heeft dit zojuist bekendgemaakt. Wie Nederland in mei afvaardigt naar Bulgarije, is nog niet bekend. Dit wordt pas later duidelijk.

Waar voorheen een publieke omroep verantwoordelijk was voor de inzending, gaat vanaf 2027 een ‘onafhankelijk team van deskundigen’ de Nederlandse zanger of zangeres begeleiden. De voorbeschouwing, het verslag en het commentaar worden gedaan door de NOS. Ook België doet in 2027 mee aan het Eurovisiesongfestival.

Het nieuwe kunstwerk Maaskracht op de rotonde in Ravenstein maakt de tongen los. Het zou té modern zijn voor het historische stadje. Mensen noemen het gekscherend ‘de vliegenmepper’. „Jammer”, vindt kunstenares Vera Meulendijks. „Ik wil mensen juist blij maken.”

Aanstaande vrijdag is de officiële onthulling en de bijbehorende expositie in de Garnizoenskerk. Meulendijks wil er ondanks de commotie vooral een feestelijk moment van maken. „Ik wil vieren dat het werk er staat. Ik ben er supertrots op.”

Binnen de rijksdienst werken diverse veranderinitiatieven aan een proactieve, responsieve en wendbare rijksoverheid. Al deze initiatieven herkennen patronen die het voor iedere rijksambtenaar soms lastig maken om te doen wat de situatie vraagt. Medewerkers vanuit Ambtelijk vakmanschap, Beleidskwaliteit, Beleidskompas, Doenvermogen, Werk aan uitvoering en de Publieke Ontwerppraktijk (PONT) hebben de handen ineengeslagen en zijn een initiatief gestart om deze patronen te onderzoeken en los te wrikken.

In gezamenlijkheid zijn vier hoofdpatronen geïdentificeerd die het effectief oppakken van complexe maatschappelijke opgaven belemmeren: veranderpatroon, hiërarchiepatroon, politiek patroon, en verantwoordingspatroon. 

Design Thinking kun je toepassen bij het uitvoeren van je digitale projecten. Het wordt vaak gezien als iets voor ontwerpers maar ook managers, beleidsmakers en ander professionals werken ermee. De aanpak combineert een mensgerichte mindset met een concrete, stapenmethode ervoor zorgt dat je projecten succesvoller worden. Het is een iteratieve aanpak waarin je complexe problemen oplost door steeds opnieuw te leren van je gebruikers. 

DEN legt uit wat Design Thinking is, hoe de vijf fasen werken en wat jij daar als cultuurprofessional mee kan.

Stichting Cultuur Eindhoven maakt de genomineerden bekend voor de Eindhoven Cultuurprijs 2026. Er zijn drie genomineerden per categorie. De genomineerden voor de Stimuleringsprijs zijn: Kruisstraat Original, La Cantina / XEHV Radio en Studio Beun. De genomineerden voor de Waarderingsprijs Organisatie zijn: Dutch Design Week (DDW), MU en Striptopia. De genomineerden voor de Waarderingsprijs Individu zijn: Bart Hess, Niels Bakkerus en Woody Veneman. Op woensdag 14 oktober worden tijdens de feestelijke uitreiking in DOMUSDELA de winnaars bekendgemaakt. 

Tijdens het CultureAndHealth Forum kwamen makers, onderzoekers, beleidsmakers en zorgprofessionals uit heel Europa samen rond één vraag: hoe kunnen kunst en cultuur bijdragen aan gezondheid en welzijn? Ook Kunstloc Brabant was aanwezig, als de Nederlandse partner van het CultureAndHealth Platform. 

Daria Oghabi schrijft wat ze heeft opgestoken van deze conferentie: Kunst werkt, dat is bewezen. Kunst is een investering die zichzelf terugverdient. En het is niet nodig om het wiel telkens opnieuw uit te vinden. 

Recent is een onderzoeksrapport inzake de financiering van Nederlands cultureel audiovisueel aanbod aan OCW aangeboden. Daarnaast heeft het Commissariaat voor de Media de Tweede Kamer een rapportage toegezonden met voorlopige uitkomsten inzake de investeringsverplichting ten behoeve van Nederlands cultureel audiovisueel aanbod. Het onderzoek en de rapportage zijn van belang voor hetzelfde doel: een sterk, divers en toekomstbestendig Nederlands cultureel audiovisueel (AV) aanbod. 

De minister van OCW informeert de Tweede Kamer hierover in een brief, met zowel kernbevindingen van het onderzoek als het vervolgproces. 

In de berm langs een weg in Meerhoven in Veldhoven ligt een kunstwerk van Jan Wils te verpieteren. De gemeente spreekt van een ‘tijdelijke opslag’ en zoekt naar een nieuwe plek voor de beeldengroep Monumentale Stapelingen.

De Eindhovense kunstenaar Wils hoopt dat de vijf blauwe zuilen weer snel te zien zijn voor het publiek en heeft zelf al wat locaties op het oog. De gemeente Eindhoven heeft geen beste reputatie als het gaat om het bewaren van kunst. Er sneuvelden diverse monumentale kunstwerken. 

Wat gebeurt er als je jonge circusmakers niet alleen een podium geeft, maar ook de ruimte om hun ideeën écht uit te bouwen? Dan krijg je werelden waarin woonkamers tot leven komen, idealisme botst met de werkelijkheid en zelfs een glimlach barsten kan vertonen. 

Tijdens Festival Circolo zagen we drie kersverse afstudeerders van Fontys Circus and Performance Art die ieder op hun eigen manier de grenzen van hedendaags circus opzochten. Dankzij het Keep an Eye-project kregen zij na hun afstuderen de kans om hun eigen voorstelling te produceren, maandenlang te trainen en hun werk tijdens een residentie in Cultuurhuis de Warande in Turnhout verder uit te diepen.

Voor de Europese culturele sector wordt 2027 een jaar van afsluiting en nieuw begin. Het is het zevende en laatste jaar van Creative Europe – het EU-programma voor film, theater, literatuur, muziek en journalistiek – waarvan de Commissie heeft bevestigd dat het over een budget van 402 miljoen euro zal beschikken voor de laatste twaalf maanden. 

De Commissie, het Europees Parlement en de 27 EU-lidstaten zijn het er nog niet over eens hoeveel geld er naar cultuur, media en het maatschappelijk middenveld moet gaan zodra Creative Europe vanaf 2028 opgaat in een nieuw programma genaamd AgoraEU.