Waar ik mee thuiskwam van het CultureAndHealth Forum in Wenen behalve een buik vol apfelstrudel en sachertorte? Een notitieboek vol aantekeningen, nieuwe connecties en interessante voorbeelden. Maar bovenal een versterkt gevoel van urgentie: kunst en cultuur spelen een veel grotere rol in onze samenleving dan we soms zelf beseffen.
Tijdens het CultureAndHealth Forum kwamen makers, onderzoekers, beleidsmakers en zorgprofessionals uit heel Europa samen rond één vraag: hoe kunnen kunst en cultuur bijdragen aan gezondheid en welzijn? Ik was hier omdat Kunstloc Brabant de Nederlandse partner is van het CultureAndHealth Platform. Ik neem je graag mee in wat ik van deze conferentie heb opgestoken.
Kunst werkt. Dat is dubbel en dwars bewezen
Een van de inzichten die mij het meest is bijgebleven, is dat er enorm veel bewijs is voor de effectiviteit van kunst binnen gezondheid en welzijn. De afgelopen jaren is er een groeiende hoeveelheid onderzoek verschenen die laat zien dat deelname aan kunst en cultuur een positieve bijdrage levert aan zowel mentale als fysieke gezondheid. Uit een uitgebreid WHO-onderzoek, gebaseerd op meer dan 3000 studies, blijkt dat kunst en cultuur aantoonbaar bijdragen aan onze gezondheid en ons welzijn.
Voor mij op zich geen nieuwe informatie, want ik kom in mijn werk regelmatig in contact met inspirerende kunstenaars zoals Nieke Koek, die met patiënten in het AMC zoekt naar het gevoel bij hun pijn. Deze lichamelijke beleving vertaalt ze met hen naar een concreet object van klei. En zo zijn er alleen al in Nederland ontelbaar veel voorbeelden van kunstenaars die zich inzetten voor bijvoorbeeld meer zelfvertrouwen, zingeving of sociale verbinding.
Toch is het waardevol dat deze ervaringen steeds vaker worden ondersteund door wetenschappelijk bewijs. Het gesprek zou volgens mij daarom niet langer moeten gaan over óf kunst een bijdrage levert aan gezondheid, maar over hoe we die bijdrage beter kunnen benutten.
Een investering die zichzelf terugverdient
Hoe belangrijk ik het maatschappelijk en menselijk perspectief op kunst en gezondheid ook vind, de economische argumenten zijn minstens zo belangrijk. Wanneer kunst en cultuur bijdragen aan preventie, mentale veerkracht, sociale cohesie en welzijn, levert dat uiteindelijk ook besparingen op voor andere domeinen. Minder eenzaamheid, meer participatie en een betere mentale gezondheid hebben immers niet alleen waarde voor de mensen zelf, maar ook voor zorgorganisaties, gemeenten en de samenleving als geheel.
Maar ook financieel verdient een investering in kunst in de zorg zich terug. De berekeningen verschillen per doelgroep en type interventie, maar uit een recente studie blijkt dat een investering zich tussen de 5,89 en 32 keer terugverdient.
Dat maakt investeringen in kunst en gezondheid eigenlijk een win-win. Juist in een tijd waarin budgetten onder druk staan, is het belangrijk om kunst een blijvende plek in de zorg te geven.
We hoeven het wiel niet telkens opnieuw uit te vinden
Misschien wel het meest inspirerende aan het forum vond ik de internationale uitwisseling. Vanuit heel Europa werden voorbeelden gedeeld van succesvolle samenwerkingen tussen cultuur- en zorgorganisaties. Van lokale initiatieven tot nationale programma's: overal zijn mensen bezig met dezelfde vragen.
Die Europese blik liet me inzien dat er al zó veel goeds gebeurt en dat we het wiel niet allemaal zelf uit hoeven te vinden. Te vaak werken organisaties en regio's afzonderlijk aan vergelijkbare uitdagingen. Terwijl er juist veel kennis, ervaring en inspiratie beschikbaar is bij collega's in andere landen. Door van elkaar te leren kunnen we sneller stappen zetten, fouten voorkomen en succesvolle aanpakken verder ontwikkelen.
Wat neem ik mee naar Brabant?
Terugkijkend op mijn dagen in Wenen zie ik vooral bevestiging én perspectief. Bevestiging dat kunst en cultuur een wezenlijke bijdrage leveren aan gezondheid en welzijn. En perspectief omdat er in heel Europa een groeiende beweging zichtbaar is die deze waarde erkent en bezig is deze verder te versterken.
Voor Brabant liggen er mooie kansen om onderdeel te zijn van die ontwikkeling. Door verbindingen te leggen tussen cultuur, zorg, welzijn en beleid. En door te blijven investeren in de kracht van kunstenaars die zich bevinden op het snijvlak van kunst en gezondheid.
Kunstloc Brabant is de Nederlandse partner in het CultureAndHealth Platform, dat kunstenaars in heel Europa ondersteunt door middel van financiering, kennis én netwerk. Het CultureAndHealth Platform is een initiatief van Culture Action Europe en wordt mede gefinancierd door de Europese Unie.
Meer weten over de kracht van kunst en gezondheid?
Laat het me weten!
