Trends & Ontwikkelingen

De twaalf provincies steunen de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. De wet erkent dat sterke en toegankelijke bibliotheken een gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn van Rijk, provincies en gemeenten. Dat is een goede basis. Tegelijk moeten we realistisch zijn over de uitvoering. Dat zei het IPO, bij monde van gedeputeerde Tijs de Bree donderdag tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer.

Het Muiderslot, Beeld en Geluid, Museum Weesp, Singer Laren en acht andere musea in het Gooi en de Vechtstreek hebben een maatschappelijke waarde van 17 miljoen euro. Dat bedrag is volgens recent onderzoek van Atlas Research ruim acht keer hoger dan de twee miljoen euro die de gemeenten via subsidies uitgeven aan deze musea.

De musea in het Gooi en de Vechtstreek trekken jaarlijks een groeiend aantal bezoekers. Tussen 2019 en 2024 nam het bezoek toe met 21 procent, blijkt uit de Museumcijfers. Hun waarde reikt volgens Laura Grijns, regioconservator van de samenwerkende musea Gooi & Vecht, verder dan alleen aantallen. Musea hebben ook een zogeheten maatschappelijke waarde, omdat ze onder meer de sociale samenhang en verbondenheid in de gemeenten vergroten.

Concert at SEA en Rabobank zijn een partnership aangegaan voor de komende drie jaar. Naast de vele partnerships op het gebied van sport, richt de Rabobank zich steeds meer op cultuur- en live-evenementen. Beide partijen ontwikkelen samen een ‘Rabo Huis’ activatie waar de festivalbezoekers kunnen verbinden, ontspannen, opladen.

Rabobank richt zich in deze samenwerking specifiek op het verbinden van jongeren. Muziek en festivals spelen een steeds belangrijkere rol in de beleving en verbinding van deze doelgroep, en Rabobank wil daar op een authentieke manier onderdeel van zijn.

De beste studenten van acht Nederlandse conservatoria betraden zaterdag 14 april 2026 het podium van Podium Azijnfabriek in Den Bosch voor de finale van de Conservatorium Talent Award (CTA) 2026. Tijdens de 15e editie van het evenement werden drie prijzen toegekend. De Conservatorium Talent Award, de Mingus-prijs voor compositie en de Ruud Bos Challenge voor arrangement uitgereikt.

De Mingus-prijs 2026, voor de meest veelbelovende componist, is toegekend aan Youri Traa. Hij is student aan de Fontys Academy of the Arts in Tilburg. De Conservatorium Talent Award 2026 ging naar violiste Teddy Sicking van het Conservatorium van Amsterdam. De Ruud Bos Challenge 2026 was voor Octavian Taborsky van het Conservatorium Maastricht.

Hoe kunnen kunst en cultuur ons in staat stellen de klimaatcrisis te bestrijden, de steden van de toekomst te bouwen en dominante verhalen te herschrijven? Het Prince Claus Fund is er trots op 37 nieuwe Fellows te presenteren wier werk zich kritisch met deze vragen bezighoudt.

De Fellows Award ondersteunt kunstenaars in het midden van hun carrière bij het versterken van maatschappelijk geëngageerde praktijken en het opbouwen van betekenisvolle connecties binnen een wereldwijd netwerk van gelijkgestemde creatievelingen. Elke Fellow ontvangt € 10.000 om hun werk verder te ontwikkelen, evenals toegang tot mogelijkheden om de impact van hun werk te vergroten.

De Amerikaanse boekenwereld roert zich. Nu het Congres weer bijeen is, voert Penguin Random House de druk op om een omstreden wetsvoorstel tegen te houden dat de toegang tot boeken voor jongeren drastisch kan beperken. Het voorstel, H.R. 7661 — door initiatiefnemers omgedoopt tot de “Stop the Sexualization of Children Act” — lijkt op het eerste gezicht gericht op het weren van expliciete inhoud. Maar volgens critici gaat het veel verder. De definitie van ‘seksueel georiënteerd materiaal’ omvat namelijk ook boeken waarin thema’s als genderidentiteit en transgenderervaringen voorkomen. Dat baart grote zorgen in de sector. 

New Dutch Wave breidt haar internationale activiteiten uit met de lancering van het New Dutch Wave House tijdens SXSW London 2026. Daarmee krijgt het evenement voor het eerst een officieel Nederlands podium in Londen, waar creativiteit, innovatie en cultuur samenkomen. Na eerdere edities in Austin zet de organisatie met deze stap in op verdere internationale positionering van de Nederlandse creatieve sector. Het Dutch House wordt onderdeel van het officiële programma van SXSW London.

In het nieuwe Museumtijdschrift wordt onder andere een kijkje genomen achter de schermen van het Textiellab in het Textielmuseum in Tilburg. Al een kwart eeuw worden hier op zowel computergestuurde breimachines als traditionele jacquardweefgetouwen unieke textielwerken gemaakt voor binnen- en buitenlandse kunstenaars en ontwerpers.

In Zuid-Nederland (Noord-Brabant, Limburg en Zeeland) groeit een audiovisuele sector die misschien nog niet de grootste is, maar wel snel terrein wint. Sneller dan de economie. En in veel gevallen ook sneller dan de creatieve industrie. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van Paul Rutten en Walter Manshanden.

De Zuid-Nederlandse audiovisuele sector is een kleine tot middelgrote sector. Het regionale economisch belang ervan groeit, maar is vooralsnog kleiner dan dat van de sector in heel Nederland. Dat komt door de historische ontwikkeling die ertoe heeft geleid dat de audiovisuele sector ruimtelijk-economisch geconcentreerd is in de Metropoolregio Amsterdam. Daar staat tegenover dat de audiovisuele sector in Zuid-Nederland zich wat betreft de groei van banen en bedrijven in het decennium 2014-2023 bovengemiddeld positief ontwikkelt, in het bijzonder in vergelijking met de landelijke ontwikkeling. De regionale audiovisuele sector biedt veel mogelijkheden en kansen voor de ontwikkeling van de regionale en lokale economie, maar ook van de cultuur en identiteit van de regio.

Voor het eerst neemt een Nederlands stadsmuseum een participatieve stadscampagne integraal op in zijn vaste collectie. De reden: de 150 posters van Tilburgers die tussen augustus 2025 en oktober 2025 zijn gemaakt zijn een tijdsdocument dat toekomstige generaties vertelt hoe stedelingen hun eigen stad beleven. 

De campagne, georganiseerd door Citymarketing Tilburg, vroeg inwoners: waar ben jij trots op in Tilburg? De respons was overweldigend. Het Stadsmuseum Tilburg ziet de collectie als nieuw erfgoed: niet het erfgoed van vroeger, maar dat van nú. De posters documenteren wat Tilburgers in 2025 belangrijk, herkenbaar of waardevol vinden aan hun stad. Het besluit sluit aan bij een bredere ontwikkeling in de museumsector: steeds meer instellingen zoeken naar manieren om de stem van inwoners structureel onderdeel te maken van hun collectie en verhaal.

Vereniging Hendrick de Keyser en het Centraal Museum ontfermen zich over bijzonder pand in Utrecht. Het pand van van de Fundatie van Renswoude blijft behouden: na bemiddeling van de Vereniging Rembrandt en de steun van het particuliere Fonds 1999 komt het rijksmonument niet in handen van een commerciële partij.

De Verkadefabriek en Willem Twee moeten het centrale punt vormen van het cultuurplein in de Bossche Stadsdelta, waar wonen, werken en kunst samenkomen in een nieuw deel van de binnenstad. „Wat ons betreft komt er een betaalbaar hotel in het gebied.” „We staan voor een van de grootste uitbreidingen van de stad in de komende tien jaar en kunnen iets unieks creëren dat mensen van ver buiten de stad aantrekt”, zeggen directeur-bestuurder Jeffrey Meulman van de Verkadefabriek en directeur-bestuurder Marcia van den Wildenberg van Willem Twee. 

Beide cultuurtempels aan de Boschdijkstraat liggen tegenover elkaar, aan de rand van de Tramkade. Het gehele gebied hoort bij de Bossche Stadsdelta. Meulman heeft een visioen. ,,Samen met de andere gebruikers van de Tramkade, zoals het Werkwarenhuis, Social Label en World Skate Center, willen we onze visie werkelijkheid laten worden'', zegt Meulman. Die samenwerking bestaat feitelijk al, maar kan worden uitgebreid en versterkt. Dat maakt het gebied aantrekkelijker voor de toekomst. De uitdaging ligt in het levendig maken van de ruimte tussen de woongebouwen, bijvoorbeeld met galerietjes, designerwinkeltjes, cafeetjes en straatcultuur." 

Hoezo Jazz?! klinkt het lekker brutaal. Want wat is nu precies jazzmuziek? Is het muziek voor oudere mannen of kan iedereen ervan genieten? Vragen die zomaar voorbij kunnen komen in de nieuwe podcastserie Hoezo Jazz?!. Tilburger Koen Graat en jazzsaxofonist Kika Sprangers zijn de personen achter de podcast.

Dit voorjaar is de wekelijkse serie gestart met onderwerpen zo divers als de jazz zelf: van oppergod Miles Davis tot de jazzinvloeden van de band Radiohead. Graat en Sprangers, die van oorsprong uit Nijmegen komt, geven kleur aan de halfuur durende uitzendingen met actuele onderwerpen, onverwachte invalshoeken en prikkelende stellingen over jazz.

Het bestaan van Eye Filmmuseum hangt in financieel opzicht aan een zijden draadje. Volgens de conceptjaarrekening was er in 2025 een recordverlies van 3,2 miljoen euro. Met een negatief eigen vermogen is Eye technisch failliet. De directie spreekt van ‘verschrikkelijke cijfers’.

Voor dit jaar hoopt Eye dat de inkomsten en uitgaven in evenwicht zijn. Volgens directeur Mohsenin ‘is het ergste achter de rug’. Maar, zei ze, ze steekt haar hand daarvoor niet in het vuur zolang de cijfers over het eerste kwartaal van 2026 ontbreken. Vanaf 2027 wil Eye jaarlijks twee à drie ton toevoegen aan het eigen vermogen, waardoor de reserve in zo’n vijf jaar op nul moet uitkomen. De definitieve jaarrekening verschijnt volgende maand.

Het VNG-ringenmodel dat de culturele infrastructuur beschrijft van grote, middelgrote en kleine gemeenten, dateert uit 1996. Culturele infrastructuur is daarbij een verzamelnaam voor allerlei voorzieningen: organisaties, activiteiten, netwerken en diensten die gericht zijn op het bevorderen, aanbieden of ondersteunen van kunst, cultuur en erfgoed binnen een gemeenschap. Deze voorzieningen worden doorgaans afgestemd op de behoeften van een lokale of regionale samenleving.

Het VNG-ringenmodel is tussentijds een aantal keer geactualiseerd, maar krijgt nu 2026 een echte vernieuwingsslag. In een whitepaper wordt ingegaan op: de uitgangspunten van het model, de uitgangspunten voor herziening van het model, het ringenmodel 2.0, voor gemeenten met een culturele centrumfunctie en voor gemeenten zonder culturele centrumfunctie, twee typologieën en ook grijs gebied.

In de Staat van het Onderwijs 2026 laat de Onderwijsinspectie opnieuw zien dat de noodzakelijke kwaliteitsverbetering op het gebied van taal, rekenen en burgerschap uitblijft. Er is nog geen trendbreuk zichtbaar in de ontwikkeling van basisvaardigheden. Sterker nog: de leesvaardigheid blijft dalen, met name in het (v)mbo. Volgens Stichting Lezen onderstreept dit de urgentie van structureel leesbeleid.

De Onderwijsinspectie is dit jaar opvallend concreet in haar aanbeveling voor 2026-2027. Zij stelt bijvoorbeeld dat leesvaardigheid een sleutel is tot onderwijssucces en adviseert scholen om hier doelgericht aan te werken, bijvoorbeeld door de schooldag te openen met een half uur (voor)lezen.

Het bestaan van Eye Filmmuseum hangt in financieel opzicht aan een zijden draadje. Volgens de conceptjaarrekening was er in 2025 een recordverlies van 3,2 miljoen euro. Met een negatief eigen vermogen is Eye technisch failliet. De directie spreekt van ‘verschrikkelijke cijfers’. Het filmmuseum staat er financieel belabberd voor. Het eigen vermogen is van 1,9 miljoen euro in 2024 gekelderd naar 1,3 miljoen euro in de min in 2025. Eye heeft weinig liquide middelen en rekt betalingstermijnen op. Volgens directeur Mohsenin ‘is het ergste achter de rug’. Maar, zei ze, ze steekt haar hand daarvoor niet in het vuur zolang de cijfers over het eerste kwartaal van 2026 ontbreken.

Met zijn droogkomische, minimalistische prentenboeken heeft de Canadese schrijver en illustrator Jon Klassen de prestigieuze Astrid Lindgren Memorial Award gewonnen. Aan deze grootste onderscheiding voor jeugdliteratuur is een bedrag van bijna een half miljoen euro verbonden. De internationale oeuvreprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan auteurs, illustrators of organisaties die van uitzonderlijke betekenis zijn voor de jeugdliteratuur. Klassen (44) staat bekend om prentenboeken die grote, filosofische thema’s op prikkelende wijze terugbrengen naar de belevingswereld van jonge lezers.

Het Zilvermuseum in de Martinikerk in Doesburg is in januari dit jaar beroofd van bijna de gehele collectie en kan nog niet open. Het belangrijkste nu is dat er gekeken wordt naar de beveiliging, zowel van de kerk, de kerktoren als van het museum. Een extern bedrijf doet op dit moment onderzoek naar de beveiligingsmogelijkheden. Het Zilvermuseum wil graag door op de huidige plek, vertelt bestuurslid Sietske Annevelink-Schurer. Maar de kerk is daar wat terughoudender in. Het kan namelijk best zijn dat nieuwe plannen kostbaar zijn of veel van de vrijwilligers vragen.

Annevelink-Schurer blijft echter optimistisch. Het Zilvermuseum heeft al verschillende ideeën voor de toekomst. De opgezette crowdfunding is bedoeld om een nieuwe collectie aan te schaffen, een die ook weer gerelateerd is aan Doesburg. Het Zilvermuseum vertoonde veel zilveren mosterdpotjes, omdat de stad bekend staat om zijn mosterd. „We zijn druk bezig om een nieuwe collectie op te bouwen. Maar we kunnen nog niet zeggen wanneer we die kunnen laten zien. Of waar. We hopen wel in de kerk, want dit is een heel fijne plek.”

Deze voortgangsrapportage in magazine-vorm bevat een overzicht van de werkzaamheden die zijn gedaan tijdens het onderzoek naar de Nederlands Kunstbezit (NK)-collectie 2022-2025. Dit is de derde en laatste deelrapportage. Met dit eindrapport wordt teruggeblikt op de afgelopen vier jaar. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland op massale schaal cultuurgoederen weggehaald uit Nederland. Na de bevrijding zijn vele werken opgespoord en teruggebracht naar Nederland. Een deel van deze cultuurgoederen is destijds teruggegeven aan rechthebbenden en een ander deel is geveild. Herkomstonderzoek naar cultuurgoederen uit de periode 1933-1945 is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een volwaardige specialisatie.

De VandenBroek Foundation, bekend als initiatiefnemer van het LAM museum en het Koninklijke Concertgebouw Concours, is in samenwerking met het Leerorkest een junior instrumentendepot gestart met muziekinstrumenten van de hoogste kwaliteit. Met Toon, topinstrument voor toptalent krijgen kinderen een muziekinstrument van topkwaliteit in bruikleen om zich verder te ontwikkelen. Televisiemaker en muziekliefhebber Tijl Beckand gaf op maandag 6 april het startschot voor dit nieuwe initiatief.

Via Toon, Topinstrument voor toptalent kunnen talenten tussen de 7 en 14 jaar een instrument lenen en bespelen. Wanneer ze het instrument ontgroeid zijn, wordt het muziekinstrument als een wisselbokaal doorgegeven aan een jonger talent.

Muziek maak je samen. En samen kies je wat je speelt. Maar hoe kies je repertoire dat er toe doet voor je orkest? Vanuit die gedachte schreven Musidesk-medewerkers Heleen Huijnen en Joop Boerstoel het boekje ‘Wijs met repertoire’. Het is een praktisch boekje voor iedereen die meedenkt over het programma van een orkest: van dirigent tot commissielid, van beginnende tot gevorderde muziekcommissieleden. In ‘Wijs met repertoire’ vind je heldere uitleg, handige checklists en notitiebladen die je stap voor stap helpen om betere of andere keuzes te maken. 

In het kunstonderwijs wordt volop geëxperimenteerd met generatieve AI, maar er wordt nog weinig over gepraat. Oud-illustrator en docent Danai Fuengshunut verkent hoe we samen kunnen leren kijken, praten en aarzelen. Hij laat zien  dat het gesprek over AI minder over techniek gaat en meer over eigenaarschap, auteurschap en leren. In onderwijs en werkveld ontstaan spanningen tussen efficiëntie en ambacht. Fuengshunut  pleit voor open gesprekken, gezamenlijke reflectie en ruimte om te aarzelen, zodat AI betekenisvol en transparant kan worden geïntegreerd in het kunstonderwijs.

Samen met ASML zet Brabant C de succesvolle samenwerking ASML x Brabant C voort. Ook in 2026 en 2027 investeren we samen in cultuur in Brabant via de regeling ASML x Brabant C. Daarmee onderstrepen we onze gedeelde ambitie: cultuur inzetten als motor voor een sterke en aantrekkelijke provincie Brabant waar iedereen kan meedoen. De regeling, die in 2024 van start ging, groeide in korte tijd uit tot een toonaangevend voorbeeld van publiek-private samenwerking voor cultuur in Nederland. Een aanpak die niet alleen voorziet in financiering van de culturele sector, maar ook inzet op kwaliteit, toegankelijkheid en verbinding. Binnenkort verschijnt de thematische call What’s Next?.

Nederland is voor de tweede keer op rij niet vertegenwoordigd op de European Championship of Wind Orchestras (ECWO). Aanvankelijk zou de Koninklijke Harmonie van Thorn meedoen aan het Europees kampioenschap voor harmonieorkesten, maar de Bokken hebben zich teruggetrokken.

ECWO 2026 maakt deel uit van het muziekfestival BRAWO en vindt plaats op 21 en 22 november in de Messe in Stuttgart (Duitsland). Voor de titelstrijd hebben tien harmonieorkesten uit heel Europa ingeschreven. Zij zijn op basis van hun prestaties in de afgelopen jaren door hun landelijke muziekbond naar de titelstrijd afgevaardigd. De KNMO is een van de initiatiefnemers van ECWO. 

Na vijftien jaar komt er een einde aan Drift Festival. De komende editie van het Nijmeegse dancefestival zal de laatste zijn: de kosten rijzen de pan uit, het festivalterrein biedt steeds minder mogelijkheden en de organisatie wil geen inhoudelijke concessies doen in de line-up. ‘Voor ons is dit meer dan een feestje, het is cultuur.’

Zo snel kan een onafhankelijk evenement dus uit de bocht vliegen: in 2022 organiseerde de Nijmeegse danceorganisatie nog een Drift Festival (met acht podia) in juni én het tweedaagse festival Herfstdrift (voor 13.000 bezoekers per dag) in het najaar. In 2025 schaalde Herfstdrift al af tot een warehouse-weekender in de Papierfabriek, dit jaar zal Drift voor het laatst ook een reguliere editie van Drift Festival organiseren. ‘Op deze locatie, op dit moment in de agenda, in de huidige markt, voelen we het niet meer’, aldus mede-oprichter Brent Roozendaal.

Overweeg je om van zzp naar loondienst te gaan in de cultuursector? Die keuze draait vaak om meer dan alleen zekerheid. Wat levert een vaste baan je op, en wat geef je ervoor op? Werken voor cultuur sprak drie cultuurprofessionals die de flexibiliteit van zelfstandig werk inruilden voor de stabiliteit van loondienst.

Freelancen is wijdverbreid in de cultuursector door projectmatig werken, maar veranderingen zoals de Wet DBA en persoonlijke behoeften zorgen ervoor dat loondienst aantrekkelijker wordt. Voordelen van loondienst zijn meer financiële zekerheid, sociale voorzieningen, minder administratie en werken in een vast team met duidelijke verantwoordelijkheden. Daartegenover staan minder flexibiliteit en vaste werktijden. Ervaringen van voormalig zzp’ers laten zien dat de keuze sterk afhangt van levensfase en prioriteiten. De overstap is bovendien niet definitief: combineren of later terugkeren naar zzp blijft mogelijk.

De Kunst van Brabant (dKvB) heeft de de formateurs en raadsleden van de zeven grote steden in Brabant een brief over cultuur en kunst in de stad gestuurd. Daarin vroeg de Kunst van Brabant hen om aandacht voor de continuïteit en de stabiliteit van de culturele sector in hun stad. DkvB deelden onze zorgen om o.a. talentontwikkeling, het binden van jonge kunstenaars aan de stad, gebrek aan voldoende ruimte voor productie en presentatie en de complexiteit van de diverse financieringsregelingen en aanvraag- en verantwoordingsprocedures. DKvB vroeg hen zich hard te maken voor een inspirerend cultureel klimaat en een duurzame erkenning van de waarde van kunst & cultuur.

Wat gebeurt er als Apollo ineens terugpraat? Of als je bezoekersstromen stuurt met data, of jongeren bereikt via virtuele werelden? In het nieuwe seizoen van Cultuurshift duiken we in dit soort vragen. In zes afleveringen nemen we je mee langs opvallende en inspirerende digitale projecten uit de cultuursector, in Nederland én daarbuiten. Projecten die soms nog experimenteel zijn, soms al bewezen effectief, maar altijd iets losmaken: bij publiek én makers.

In de podcast hoor je elke aflevering een internationale case. Denk aan innovaties rondom AI, immersieve ervaringen, gamification en datagedreven werken. Hoe pakken andere organisaties dit aan? En vooral: wat levert het ze op? Host Anic van Damme en sidekick Splinter Chabot gaan daarover in gesprek met een buitenlandse pionier én een Nederlandse maker of professional. Samen trekken ze het voorbeeld naar de Nederlandse praktijk.

Steeds meer onderzoeken tonen aan dat kunst en creativiteit een gunstige invloed hebben op ons welzijn. In sommige gevallen spitst dat onderzoek zich toe op fysiek welzijn, op aantoonbare veranderingen in het lichaam. Dergelijke hoopvolle ontwikkelingen ziet ook Blanca Spee, die onderzoek doet naar de relatie tussen creatieve activiteit, de aanmaak van dopamine en het welzijn en functioneren van mensen met Parkinson. Creatief bezig zijn verbetert de natuurlijke aanmaak van dopamine. Dat stofje heeft impact op allerlei aspecten van het bestaan van mensen met Parkinson.

Cultuurbeoefenaars, aanbieders van cultuureducatie, amateurkunstverenigingen en overheden kunnen gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning. Dit monitoronderzoek beschrijft de resultaten van de eerste landelijke monitor onder lokale en provinciale ondersteunende instellingen voor cultuurbeoefening op school en/of in de vrije tijd.

Op zowel lokaal als provinciaal niveau zijn ‘het faciliteren van ontmoeting en verbinding’, ‘kennisdeling’ en ‘professionaliseren’ de belangrijkste vormen van ondersteuning. Provinciale ondersteuners richten zich vaak op andere onder­steuners. Lokale ondersteuners richten zich vooral op de eerste lijn en de beoefenaars zelf. Vrijwel alle lokale ondersteuners richten zich op scholen. Lokale ondersteuners richten zich meer op cultuureducatie, provinciale instellingen meer op het ecosysteem. 

Nederland kent meer dan honderd koepels, bonden, netwerk- en brancheorganisaties voor cultuurbeoefening (kort gezegd: koepels). Samen vertegenwoordigen ze duizenden leden, die ze ondersteunen met diverse activiteiten en diensten en wiens belangen zij vertegenwoordigen bij beleidsmakers, politici, media en het brede publiek. In een vierjaarlijks monitoronderzoek beschrijft LKCA hoe het ondersteuningsveld van koepels en bonden eruitziet.

De koepels hebben een grote diversiteit aan leden. Ze ondersteunen vooral het delen van kennis en het faciliteren van ontmoeting, verbinding en samenwerking. Het lukt de meeste koepels goed om de leden met hun acti­viteiten, diensten en producten te bereiken. Knelpunten zijn te weinig menskracht, ledendaling en bereik. Extra geld is een grote behoefte.