Trends & Ontwikkelingen

Het onderhoud van het Draaiend Huis is een hot topic deze gemeenteraadsverkiezingen. “Het verbindt”, zegt de een. “Een putje waar je geld in kan blijven gooien”, zegt een ander. Maar openbare kunst is er in allerlei soorten en maten in Tilburg. Wat is het nut van deze kunst? Omroep Tilburg besteedt aandacht openbare kunst. Bijvoorbeeld aan muurschilderingen en graffiti. “Door de muurschilderingen wordt en oogt het veiliger”, zegt artiest Rutger Termohlen. En aan beeldende kunst: “Zonder kunst is een ruimte wel functioneel, maar is het moeilijk om je met een ruimte te verbinden”, legt beeldend kunstenaar Marieke Vromans uit.

Goed nieuws voor makers van Nederlandse jeugdfilms! Het Nederlands Filmfonds kent een bijzondere distributiebijdrage toe aan Netwerk Filmeducatie voor het project Van klaslokaal tot filmzaal. Dankzij deze bijdrage kan Netwerk Filmeducatie een pilot opstarten en wordt het eenvoudiger om nieuwe Nederlandse jeugdfilms een plek te geven in het onderwijs. Het doel van de regeling is om Nederlandse jeugdfilms structureel en duurzaam te laten circuleren binnen het onderwijs. 'Zo verlengen en verdiepen we de levensduur van deze films én vergroten we hun publieksbereik en maatschappelijke impact, ver voorbij de reguliere bioscoopexploitatie,' legt Veerle Snijders, manager van Netwerk Filmeducatie, uit.

Het Rotterdamse architectenbureau Ector Hoogstad Architecten heeft bezwaar gemaakt tegen de voorgenomen sloop van cultureel centrum De Klinker in Zeist. In een brief aan het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad roept het bureau de gemeente op om de plannen voor het Marktgebied te heroverwegen en te kiezen voor renovatie in plaats van nieuwbouw.

Volgens het architectenbureau is De Klinker een belangrijk en kenmerkend ontwerp uit het oeuvre van architect Jan Hoogstad. Het gebouw functioneert al veertig jaar en verkeert constructief in goede staat, stellen zij. ,,Er kunnen redenen zijn om een gebouw te willen slopen, maar die zien wij niet terug in de gebiedsvisie,’’ schrijven zij aan het gemeentebestuur. Volgens het bureau kan renovatie tegen lagere kosten worden uitgevoerd dan de nu genoemde 41 miljoen euro voor nieuwbouw. Ook zou binnen het bestaande volume ruimte kunnen worden gecreëerd voor de gewenste atelierruimten.

Eén miljoen euro. Dat betaalt Nunspeet donderdagavond voor theater Veluvine. Zonder die miljoen euro gaat het culturele hart van de gemeente failliet. Maar met de overname krijgt de nieuwe gemeenteraad na de verkiezingen van 18 maart wel te maken met de financiële gevolgen van administratieve fouten, problemen in de organisatie en achterstallig onderhoud. Hoe de gemeente Nunspeet die problemen gaat oplossen, is nog niet duidelijk. Ook is nog onbekend hoeveel dit de gemeente gaat kosten.

Met de overname kiest de gemeente voor behoud van de maatschappelijke en culturele functies in Veluvine. In het zestien jaar oude gebouw zitten het theater en de bibliotheek. Meerdere verenigingen huren ruimten in Veluvine. Het centrum is onmisbaar voor Nunspeet. Met de aankoop wordt de gemeente verantwoordelijk voor het runnen van Veluvine. 

Opera Ballet Vlaanderen (OBV) en Antwerp Symphony Orchestra (ASO) slaan de handen in elkaar en fuseren dit weekend tot één kunstinstelling. De fusie kwam tot stand in overleg met de Vlaamse regering en ondersteund door Vlaanderen en de stad Antwerpen. “Deze krachtenbundeling creëert een artistiek baken dat de disciplines opera, dans en symfonische muziek overkoepelt.”

De groepsapp Club Victorine verbindt vijf middelgrote museumdirecteuren uit Zuid‑Holland, die sinds 2021–2022 in vergelijkbare organisaties werken. In deze laagdrempelige, open omgeving delen ze praktische vragen, professionele dilemma’s en persoonlijke zorgen die ze niet altijd binnen hun eigen teams kwijt kunnen. Thema’s als financiering, relatie met de gemeente, verbouwingen en bezoekersaantallen komen veel terug. 

Hoewel hun musea soms concurreren, staat wederzijdse steun centraal. De groep bestaat toevallig uit vrouwen, maar volgens hen draait het vooral om goed leiderschap en kwetsbaarheid tonen. De app biedt herkenning, advies en een netwerk dat helpt bij de uitdagingen van middelgrote musea.

Het Fonds Podiumkunsten, het grootste van de zes rijkscultuurfondsen, kreeg afgelopen periode zeven keer een juridische tik op de vingers. Hoe kon het zo ver komen? En: hoe nu verder? Op 11 februari kreeg het Fonds Podiumkunsten (FPK) wéér een rechterlijke tik op de vingers, de zevende inmiddels. De vonnissen liegen er niet om: het Fonds Podiumkusten wordt onzorgvuldig handelen verweten, de wijze van beoordeling is volgens de rechter onvoldoende transparant. In de zaak van Another Kind of Blue komt daar nog iets bij: tegen twee van de negen leden van de adviescommissie bestaat volgens de rechter de schijn van belangenverstrengeling in de werkzaamheden voor het fonds.  

De roep om een geheel nieuw systeem wordt steeds groter. „Het huidige subsidiesysteem is niet langer houdbaar”, zegt hoogleraar Arjo Klamer. Hij voorspelt dat private fondsen steeds belangrijker zullen worden. Anderen denken dat het huidige subsidiesysteem aan een grondige vernieuwing toe is. „Dit bureaucratische systeem heeft nog weinig met kunst te maken”, zegt Leo Spreksel. „Het Fonds moet stoppen met het steeds weer toevoegen van nieuwe regels als lapmiddelen.” Maartje Houtzager vindt dat het subsidiesysteem in de cultuursector niet meer aansluit bij de muziekpraktijk. 

Het Eindhovense hardcorepunkfestival Revolution Calling heeft de band Kickback geschrapt uit de programmering voor de editie in november van dit jaar. Dat gebeurt na ophef over extreemrechtse sympathieën van leden van deze Franse band. Kickback stond geprogrammeerd als een van de headliners van het festival, dat al jaren plaatsheeft in het Klokgebouw. De naam is inmiddels uit de line-up op de website gehaald.

Het iconische Merijntje-Gijzenbeeld voor het A.M. de Jongmuseum in Nieuw-Vossemeer is in de nacht van woensdag of donderdag gestolen. Het beeld is hét symbool van het dorp. ,,Veel dorpelingen hebben thuis een klein model ervan.” Het beeld staat al sinds 1967 in het dorp. ,,Het werd door de bevolking van Nieuw-Vossemeer geschonken, ter ere van 400 jaar van het dorpsbestaan. Het werd onthuld door Wies Defresne, de weduwe van de schrijver.”

Ook was er een kunstroof in het buitengebied van Eersel: het bronzen beeld JOLIG van de Eindhovense kunstenaar Marti de Greef is meegenomen van het terrein van galerie Persoon. Het kunstwerk, met een verkoopwaarde van 16.000 euro, stond nog maar een half jaar buiten. 

De gemeente Oisterwijk laat weten dit jaar extra te werken aan cultuur. Cultuur is belangrijk voor Oisterwijk. Het verbindt mensen, zorgt voor inspiratie en ontwikkeling. Daarom heeft de gemeente een Cultuurvisie gemaakt. Daarin staan de wensen op het gebied van cultuur. Om deze uit te voeren is er een Uitvoeringsprogramma Cultuur in 2025 vastgesteld. Dit programma laat zien hoe de cultuurvisie omgezet wordt in concrete acties.

Dit programma gaat onder andere over: versterken van de culturele basis, The Big Three O’s (nieuwe kunst- en muziekprogramma’s, doorontwikkeling van het KVL-terrein en het verbinden van natuur en cultuur), cultuur als middel en samenwerking. 

De Oeuvreprijs wordt toegekend aan personen of organisaties die zich langdurig en uitzonderlijk hebben ingezet voor het culturele leven in Roosendaal. The Loods is een culturele vrijplaats die sinds 2014 een belangrijke rol vervult in de creatieve gemeenschap.

Het initiatief begon toen graffiti-kunstenaars een legale werkplek zochten en een deel van het voormalige Wubben Olie-pand aan de Oostelijke Havendijk betrokken. Inmiddels is The Loods uitgegroeid tot één van de grootste legale graffiti-vrijplaatsen van Nederland, volledig gerund door vrijwilligers. Met ruim 3000 m² beschilderde muren, een jaarlijkse graffiti-jam, open avonden, atelierruimte en een podium voor muzikanten biedt The Loods een unieke ontmoetingsplek. Het levend museum trekt ook bezoekers voor fotoshoots en evenementen.

In Meierijstad wordt al jarenlang duurzaam geïnvesteerd in kunst- en cultuureducatie binnen het onderwijs. Kinderen en jongeren maken via structurele lessen, projecten en programma’s kennis met kunst en cultuur. Scholen, cultuurorganisaties, de gemeente en verschillende ondernemers (CHV Academy) dragen gezamenlijk bij aan deze inzet.

Recent zijn de afspraken tussen de cultuurorganisaties Cultuurkade en CHV Academy en de onderwijspartners verlengd met nog eens vier schooljaren. Tot nu toe werkten Cultuurkade en CHV Academy met gescheiden programma’s, waarin af en toe de samenwerking werd opgezocht. Vanuit het onderwijs in Meierijstad is de wens uitgesproken naar meer verbinding tussen Cultuurkade en CHV Academy. Vanaf schooljaar 2026-2027 gaan Cultuurkade en CHV Academy daarom intensiever samenwerken.

Willem van Zeeland schetst in De Trans Brabant Express de maatschappelijke en culturele veranderingen in Nederland. In het kleine zoekt hij het grotere verhaal. Zo ook in dit hoofdstuk over het poppodium van zijn jeugd in Uden. Een voorpublicatie.

Pater Jan Donkers zette in de jaren zestig en zeventig in Uden een culturele revolutie in gang. Vanuit het Kruisherenklooster stimuleerde hij jongeren om zich creatief te ontplooien, wat leidde tot de oprichting van De Pul, een van de oudste en later het eerste nieuwgebouwde poppodium van Nederland. De jeugdsoos groeide uit tot een centrum voor popmuziek, debat, literatuur en alternatieve cultuur, met een sterke sociale functie voor jongeren uit de regio. Willem van Zeeland blikt terug op zijn eigen vormende jaren bij De Pul en benadrukt het belang van zulke fysieke ontmoetingsplaatsen voor jongeren nu.

Het linkse politiek-culturele centrum ACU in Utrecht heeft een optreden van een band voor donderdagavond 27 januari geannuleerd. De organisatie zegt zich zorgen te maken over de veiligheid van vrijwilligers en gasten. Het concert van de Rotterdamse band Thrilled werd al een dag naar voren gehaald wegens een extreemrechtse demonstratie die gelijktijdig met het concert zou plaatsvinden.

"Door onvoorziene omstandigheden is het evenement van vanavond geannuleerd", schrijft het culturele centrum nu op zijn website. Het concert wordt verplaatst naar een latere datum. Thrilled meldt op Instagram het besluit te respecteren. "Veiligheid komt altijd op de eerste plaats", aldus de band.

Met veel kabaal proberen pro-Palestinademonstranten woensdagavond het concert van het Jerusalem Quartet te verstoren. Zo’n tweehonderd bezoekers moeten door een corridor van protesteerders om binnen te komen. Volgens T4P bezoeken zij geen onschuldig orkest. Het zou in het leven geroepen zijn door het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken ‘om het imago van Israël op te poetsen en oorlogsmisdaden te verdoezelen’. Ook zijn de demonstranten kritisch op de muzikanten, omdat ze zouden spelen voor het Israëlische leger.

Op 1 september 2026 opent een nieuwe subsidieregeling voor grote restauratieopgaven van rijksmonumenten. De regeling richt zich op niet-woonhuis rijksmonumenten met omvangrijke restauratiekosten. Tot nu toe vielen juist deze grootschalige projecten vaak buiten bestaande subsidiemogelijkheden. Alleen restauraties met meer dan € 2,5 miljoen aan subsidiabele kosten komen in aanmerking.

De regeling wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en is gepubliceerd in de Staatscourant. Voor deze subsidieregeling is in totaal € 45 miljoen beschikbaar.

De gemeente Amsterdam lanceert in samenwerking met Stichting Nationaal Slavernijmuseum een Internationale architectenprijsvraag voor het ontwerp van het Nationaal Slavernijmuseum. Ontwerpteams uit binnen- en buitenland worden uitgenodigd een visie te ontwikkelen voor een museumgebouw en park op de Kop van Java-eiland. De gemeente is op zoek naar een ontwerpteam met een architect, een landschapsarchitect en een of meerdere kennisdragers van het Nederlandse Slavernijverleden.

Theek 5, Theater De Bussel en h19 houden het Oosterhouts Cultuurdebat. Lokale politieke partijen gaan op woensdag 4 maart in gesprek over de rol van cultuur in de stad. Tijdens de avond bespreken de partijen vier stellingen over onderwerpen als subsidiebeleid, kansengelijkheid en samenwerking met scholen en wijken. Ook de plek van cultuur in de toekomstvisie van Oosterhout komt aan bod.

Op woensdag 18 februari heeft Arjen Gerritsen, commissaris van de Koning in de provincie Flevoland, op symbolische wijze de gouden Open Monumentendag-sleutel overhandigd gekregen. Burgemeester Harald Bergmann van Schiedam, vorig jaar gastheer van de opening van de VriendenLoterij Open Monumentendag, overhandigde de sleutel bij Gemaal Wortman, het oudste gebouw van Lelystad. 

De Correspondent krijgt een nieuwe hoofdredactie. Naast oprichter en hoofdredacteur Rob Wijnberg stoppen ook Rosan Smits en Maaike Goslinga als adjunct-hoofdredacteuren. Het drietal spreekt van een ‘positief besluit’ en blijft werkzaam voor het journalistieke platform. Dit jaar bestaat De Correspondent 12,5 jaar. ‘Een mooi moment voor een nieuw hoofdstuk’, schrijven Wijnberg, Smits en Goslinga op de website. ‘Na zoveel jaar is een frisse hoofdredactionele wind goed voor iedereen’, aldus het hoofdredactionele trio.

De overheid bemoeit zich te veel met onze kunst. Neemt ze kunstenaars en hun werk echt serieus, dan moeten de huidige subsidieprocedures op de schop. Dat schrijft Constant Meijers, oud-hoofdredacteur van Theatermaker en Theaterkrant en oud-adviseur van de Raad voor Cultuur, in de Volkskrant. 

De subsidieronde van 2024 heeft duidelijk gemaakt dat het huidige systeem zijn houdbaarheidsdatum is gepasseerd. Dat is onder meer het gevolg van het feit dat de overheid zich te dicht op het proces van subsidietoekenning begeeft.  Wat Meijers betreft kan die hele opzet met adviescommissies, bemand met bij elkaar zo’n vijfhonderd mensen, overboord. Neem je het werk van kunstenaars echt serieus, dan zet je er mensen tegenover die per sector weet hebben van opvoeringstradities en nieuwe ontwikkelingen op waarde kunnen schatten. Om zo’n systeem op poten te zetten kan het Arts Council-model dienen als uitgangspunt. 

Grote dancefestivals hebben optredens geschrapt van prominente dj’s uit de hardtechnowereld die worden beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het gaat om Shlømo, Basswell, Fantasm, Carv en Odymel, bekende internationale namen die geregeld in Nederland optreden. De dj’s worden beschuldigd van het sturen van ongevraagde naaktfoto’s en seksueel geweld. De beschuldigingen worden geuit op het Instagramkanaal Bradnolimit (64 duizend volgers). Dat is een account van een voormalig medewerker van Steer Management, een Frans boekingsagentschap waaraan veel van deze dj’s verbonden waren. 

De berichten kunnen niet onafhankelijk worden geverifieerd, maar doen veel stof opwaaien in de dj-wereld. Steer Management heeft de samenwerking met een aantal beschuldigde dj’s opgeschort. ‘Wanneer beschuldigingen zich opstapelen en betrekking hebben op artiesten binnen onze gelederen, is niets doen geen optie’, laat het boekingsbureau weten.

Meerdere theaters hebben het optreden van cabaretier Rogier Kahlmann geannuleerd. Kahlmann maakt volgens theater De Bres in Leeuwarden ‘racistische en vrouwonvriendelijke’ opmerkingen tijdens zijn shows. De rel tussen de theaters en de cabaretier heeft inmiddels in Castricum ook de politiek bereikt. 

De grote vraag is: mag je als theater zomaar een cabaretier cancelen of weigeren? Ja, stellen Simon van den Berg, hoofdredacteur van Theaterkrant, en Dick Zijp, cultuurwetenschapper, humoronderzoeker en cabaretcriticus. ,,Theaters zijn vrij om te bepalen wat ze uitzenden, net zoals cabaretiers vrij zijn om te bepalen wat voor theater ze maken. Zolang het maar niet aanzet tot haat en discriminatie, dat is volgens de wet verboden”, legt Van den Berg uit. Kahlmann zelf stelt dat al deze oproer nooit zijn bedoeling is geweest. 

Met de officiële beëdiging van het nieuwe kabinet op 23 februari heeft een verschuiving voor bibliotheken plaatsgevonden. In het kabinet-Jetten vallen bibliotheken voortaan onder de portefeuille van de staatssecretaris Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Judith Tielen. 

Tielen is binnen het ministerie verder verantwoordelijk voor onder meer funderend onderwijs, volwasseneducatie en lerarenbeleid. Daarmee zijn bibliotheken niet langer primair gekoppeld aan cultuur, zoals in eerdere kabinetten het geval was, maar worden ze gepositioneerd binnen het onderwijsdomein. Deze verschuiving van cultuur naar onderwijs sluit aan bij een ontwikkeling die op lokaal niveau al langer zichtbaar is. Met de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) krijgt de samenwerking tussen bibliotheken en onderwijs verder vorm.

In de eerste editie van 2026 onderzoekt Kunstzone wat revolte betekent in het kunstonderwijs. Spanningen sijpelen het klaslokaal in. Het thema van een opdracht roept weerstand op. Een gesprek in de klas schuurt omdat persoonlijke opvattingen worden blootgelegd. Hoe ‘neutraal’ kun je daarin als docent zijn – en moet je dat wel willen? Een ding is zeker: revolte vraagt om zorgvuldige didactiek. Het vinden van de balans tussen verzet en verbinding. Naast het themadossier neent deze editie het klaslokaal van collega’s onder de loep.

De editie 2026 van het rapport Re|Shaping Policies for Creativity van Unesco biedt een diepgaand overzicht van de beleidsontwikkelingen die de culturele en creatieve sectoren wereldwijd vormgeven. Het rapport onderzoekt belangrijke uitdagingen en opkomende kansen met betrekking tot de digitale omgeving en kunstmatige intelligentie, wereldhandel, duurzame ontwikkeling, mobiliteit, gendergelijkheid en artistieke vrijheid. Als vierde rapport dat de implementatie van het Verdrag van 2005 monitort, versterkt het de bewijsbasis voor een geïnformeerd, inclusief en toekomstgericht cultuurbeleid op nationaal en internationaal niveau.

Creativiteit genereert aanzienlijke economische waarde. De wereldhandel in culturele goederen is sinds 2005 verdubbeld en bereikte in 2023 een waarde van 254 miljard dollar, waarbij ontwikkelingslanden nu goed zijn voor 46 procent van de export. Wereldwijd blijft de directe publieke financiering voor cultuur extreem laag - minder dan 0,6% van het BBP - en deze blijft dalen.

Er worden minder fysieke boeken verkocht, maar de omzet van luisterboekabonnementen groeit. Het luisterboek kan een goed alternatief zijn voor slechte lezers, wel is het een markt met groeipijn.  Streamingdiensten van audioboeken spelen een steeds grotere rol in de boekensector. Eveline Aendekerk, directeur van het CPNB, sprak in haar speech van een „guesstimate van 50 miljoen euro” op een totale boekomzet in Nederland van 750 miljoen euro. En er zijn meer hoopvolle cijfers, in deze tijden van ontlezing en teruglopende boekverkoop. Uit onderzoek van KvB Boekwerk & GfK blijkt dat tussen 2016 en 2025 het percentage mensen dat weleens naar een boek luistert bijna is verdrievoudigd, van 9 naar 25 procent. Ook hoopvol: het luisterboek blijkt vooral populair bij jonge gebruikers, die de fysieke boekenmarkt maar moeilijk kan bereiken.

Toch zijn er zorgen: schrijvers verdienen soms weinig aan luisterboeken en niet alle boeken klinken goed als audioversie. Het is daarom nog niet zeker of luisterboeken de hele boekenmarkt echt kunnen redden. 

De Ontdekfabriek in Eindhoven wil het gedwongen vertrek uit de Apparatenfabriek op Strijp-S aangrijpen voor een nieuwe start op een van de beroemdste plekken in de stad. Liefst nog dit jaar wil de stichting verhuizen naar een ‘tweedehands’ houten paviljoen bij het Evoluon. „We hebben een paviljoen gevonden in Almere”, vertelt oprichter en voorzitter Chris Voets van de Ontdekfabriek opgetogen. “Het is een heel mooi, toonaangevend, circulair gebouw dat gemaakt is om te kunnen demonteren. Het is eigenlijk een soort bouwpakket. Ze kunnen dat afbreken en op een andere plek opbouwen. En dat experiment gaan wij graag doen.”

In de Ontdekfabriek maken kinderen spelenderwijs kennis met innovatie en techniek. Vanwege een renovatie moet de stichting eind dit jaar weg uit de Apparatenfabriek op Strijp-S. 

De Eindhovense politiek is nog steeds enthousiast over het nieuwe Rijksmuseum Eindhoven, maar dat betekent niet dat de stad een blanco cheque voor het plan gaat uitschrijven. Dat bleek dinsdagavond tijdens een vergadering in het stadhuis, waar voor het eerst over het nieuwe museum werd gesproken. Vrijwel alle raadsfracties zeiden het plan an sich te omarmen, maar gaven burgemeester Jeroen Dijsselbloem wel de nodige wensen, bedenkingen en suggesties mee.

Het Rijksmuseum Eindhoven, dat aan de rand van het TU/e-terrein komt te liggen, kost naar schatting 80 miljoen euro. Dat werd in december bekendgemaakt. Daar komen nog de jaarlijkse exploitatielasten bij van 10 tot 13 miljoen euro. Dat kostenplaatje baarde meerdere fracties zorgen. Volgens burgemeester Dijsselbloem zijn de zorgen over de financiën te voorbarig.

Goede verhalen bieden meer dan alleen vermaak. Ze laten kinderen nadenken over het leven, leren hen zich in anderen te verplaatsen en vergroten hun sociale intelligentie. Films kunnen, net als boeken, krachtige middelen zijn om de wereld te verkennen en te begrijpen, stellen experts. "Films kunnen daarbij helpen", zegt onderzoeker Rebecca de Leeuw. "Door het kijken van films worden kinderen uitgedaagd om zich in te leven in anderen. Daardoor leren ze hoe anderen zich kunnen voelen. Ook zien kinderen hoe de personages omgaan met hun emoties zoals angst en verdriet. Op die manier kunnen kinderen hun eigen emoties herkennen, wat ze helpt met de uitdagingen in hun eigen leven.

In welk universum telt 207 euro als een passende vergoeding voor een bestseller? Uitgevers en streamingdiensten voor Nederlandse luisterboeken schepen de schrijver af met zo’n fooi uit de opbrengst. Staat schrijvers hetzelfde lot te wachten als artiesten op Spotify? Schrijvers en uitgevers moeten zich niet langer laten mangelen door Big Tech, stellen bestuursleden van de Auteursbond Emy Koopman en Anja Sicking.

Het modelcontract voor auteurs moet worden aangepast aan de nieuwe wereld – een wereld waarin Big Tech pakt wat het kan pakken. Uitgevers moeten auteurs inzage geven in de contracten die ze met streamingdiensten afsluiten. Dan kunnen auteurs en uitgevers gezamenlijk een vuist tegen de streamingdiensten maken.