Trends & Ontwikkelingen

Het bestaan van Eye Filmmuseum hangt in financieel opzicht aan een zijden draadje. Volgens de conceptjaarrekening was er in 2025 een recordverlies van 3,2 miljoen euro. Met een negatief eigen vermogen is Eye technisch failliet. De directie spreekt van ‘verschrikkelijke cijfers’. Het filmmuseum staat er financieel belabberd voor. Het eigen vermogen is van 1,9 miljoen euro in 2024 gekelderd naar 1,3 miljoen euro in de min in 2025. Eye heeft weinig liquide middelen en rekt betalingstermijnen op. Volgens directeur Mohsenin ‘is het ergste achter de rug’. Maar, zei ze, ze steekt haar hand daarvoor niet in het vuur zolang de cijfers over het eerste kwartaal van 2026 ontbreken.

Met zijn droogkomische, minimalistische prentenboeken heeft de Canadese schrijver en illustrator Jon Klassen de prestigieuze Astrid Lindgren Memorial Award gewonnen. Aan deze grootste onderscheiding voor jeugdliteratuur is een bedrag van bijna een half miljoen euro verbonden. De internationale oeuvreprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan auteurs, illustrators of organisaties die van uitzonderlijke betekenis zijn voor de jeugdliteratuur. Klassen (44) staat bekend om prentenboeken die grote, filosofische thema’s op prikkelende wijze terugbrengen naar de belevingswereld van jonge lezers.

Het Zilvermuseum in de Martinikerk in Doesburg is in januari dit jaar beroofd van bijna de gehele collectie en kan nog niet open. Het belangrijkste nu is dat er gekeken wordt naar de beveiliging, zowel van de kerk, de kerktoren als van het museum. Een extern bedrijf doet op dit moment onderzoek naar de beveiligingsmogelijkheden. Het Zilvermuseum wil graag door op de huidige plek, vertelt bestuurslid Sietske Annevelink-Schurer. Maar de kerk is daar wat terughoudender in. Het kan namelijk best zijn dat nieuwe plannen kostbaar zijn of veel van de vrijwilligers vragen.

Annevelink-Schurer blijft echter optimistisch. Het Zilvermuseum heeft al verschillende ideeën voor de toekomst. De opgezette crowdfunding is bedoeld om een nieuwe collectie aan te schaffen, een die ook weer gerelateerd is aan Doesburg. Het Zilvermuseum vertoonde veel zilveren mosterdpotjes, omdat de stad bekend staat om zijn mosterd. „We zijn druk bezig om een nieuwe collectie op te bouwen. Maar we kunnen nog niet zeggen wanneer we die kunnen laten zien. Of waar. We hopen wel in de kerk, want dit is een heel fijne plek.”

Deze voortgangsrapportage in magazine-vorm bevat een overzicht van de werkzaamheden die zijn gedaan tijdens het onderzoek naar de Nederlands Kunstbezit (NK)-collectie 2022-2025. Dit is de derde en laatste deelrapportage. Met dit eindrapport wordt teruggeblikt op de afgelopen vier jaar. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland op massale schaal cultuurgoederen weggehaald uit Nederland. Na de bevrijding zijn vele werken opgespoord en teruggebracht naar Nederland. Een deel van deze cultuurgoederen is destijds teruggegeven aan rechthebbenden en een ander deel is geveild. Herkomstonderzoek naar cultuurgoederen uit de periode 1933-1945 is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een volwaardige specialisatie.

De VandenBroek Foundation, bekend als initiatiefnemer van het LAM museum en het Koninklijke Concertgebouw Concours, is in samenwerking met het Leerorkest een junior instrumentendepot gestart met muziekinstrumenten van de hoogste kwaliteit. Met Toon, topinstrument voor toptalent krijgen kinderen een muziekinstrument van topkwaliteit in bruikleen om zich verder te ontwikkelen. Televisiemaker en muziekliefhebber Tijl Beckand gaf op maandag 6 april het startschot voor dit nieuwe initiatief.

Via Toon, Topinstrument voor toptalent kunnen talenten tussen de 7 en 14 jaar een instrument lenen en bespelen. Wanneer ze het instrument ontgroeid zijn, wordt het muziekinstrument als een wisselbokaal doorgegeven aan een jonger talent.

Muziek maak je samen. En samen kies je wat je speelt. Maar hoe kies je repertoire dat er toe doet voor je orkest? Vanuit die gedachte schreven Musidesk-medewerkers Heleen Huijnen en Joop Boerstoel het boekje ‘Wijs met repertoire’. Het is een praktisch boekje voor iedereen die meedenkt over het programma van een orkest: van dirigent tot commissielid, van beginnende tot gevorderde muziekcommissieleden. In ‘Wijs met repertoire’ vind je heldere uitleg, handige checklists en notitiebladen die je stap voor stap helpen om betere of andere keuzes te maken. 

In het kunstonderwijs wordt volop geëxperimenteerd met generatieve AI, maar er wordt nog weinig over gepraat. Oud-illustrator en docent Danai Fuengshunut verkent hoe we samen kunnen leren kijken, praten en aarzelen. Hij laat zien  dat het gesprek over AI minder over techniek gaat en meer over eigenaarschap, auteurschap en leren. In onderwijs en werkveld ontstaan spanningen tussen efficiëntie en ambacht. Fuengshunut  pleit voor open gesprekken, gezamenlijke reflectie en ruimte om te aarzelen, zodat AI betekenisvol en transparant kan worden geïntegreerd in het kunstonderwijs.

Samen met ASML zet Brabant C de succesvolle samenwerking ASML x Brabant C voort. Ook in 2026 en 2027 investeren we samen in cultuur in Brabant via de regeling ASML x Brabant C. Daarmee onderstrepen we onze gedeelde ambitie: cultuur inzetten als motor voor een sterke en aantrekkelijke provincie Brabant waar iedereen kan meedoen. De regeling, die in 2024 van start ging, groeide in korte tijd uit tot een toonaangevend voorbeeld van publiek-private samenwerking voor cultuur in Nederland. Een aanpak die niet alleen voorziet in financiering van de culturele sector, maar ook inzet op kwaliteit, toegankelijkheid en verbinding. Binnenkort verschijnt de thematische call What’s Next?.

Nederland is voor de tweede keer op rij niet vertegenwoordigd op de European Championship of Wind Orchestras (ECWO). Aanvankelijk zou de Koninklijke Harmonie van Thorn meedoen aan het Europees kampioenschap voor harmonieorkesten, maar de Bokken hebben zich teruggetrokken.

ECWO 2026 maakt deel uit van het muziekfestival BRAWO en vindt plaats op 21 en 22 november in de Messe in Stuttgart (Duitsland). Voor de titelstrijd hebben tien harmonieorkesten uit heel Europa ingeschreven. Zij zijn op basis van hun prestaties in de afgelopen jaren door hun landelijke muziekbond naar de titelstrijd afgevaardigd. De KNMO is een van de initiatiefnemers van ECWO. 

Na vijftien jaar komt er een einde aan Drift Festival. De komende editie van het Nijmeegse dancefestival zal de laatste zijn: de kosten rijzen de pan uit, het festivalterrein biedt steeds minder mogelijkheden en de organisatie wil geen inhoudelijke concessies doen in de line-up. ‘Voor ons is dit meer dan een feestje, het is cultuur.’

Zo snel kan een onafhankelijk evenement dus uit de bocht vliegen: in 2022 organiseerde de Nijmeegse danceorganisatie nog een Drift Festival (met acht podia) in juni én het tweedaagse festival Herfstdrift (voor 13.000 bezoekers per dag) in het najaar. In 2025 schaalde Herfstdrift al af tot een warehouse-weekender in de Papierfabriek, dit jaar zal Drift voor het laatst ook een reguliere editie van Drift Festival organiseren. ‘Op deze locatie, op dit moment in de agenda, in de huidige markt, voelen we het niet meer’, aldus mede-oprichter Brent Roozendaal.

Overweeg je om van zzp naar loondienst te gaan in de cultuursector? Die keuze draait vaak om meer dan alleen zekerheid. Wat levert een vaste baan je op, en wat geef je ervoor op? Werken voor cultuur sprak drie cultuurprofessionals die de flexibiliteit van zelfstandig werk inruilden voor de stabiliteit van loondienst.

Freelancen is wijdverbreid in de cultuursector door projectmatig werken, maar veranderingen zoals de Wet DBA en persoonlijke behoeften zorgen ervoor dat loondienst aantrekkelijker wordt. Voordelen van loondienst zijn meer financiële zekerheid, sociale voorzieningen, minder administratie en werken in een vast team met duidelijke verantwoordelijkheden. Daartegenover staan minder flexibiliteit en vaste werktijden. Ervaringen van voormalig zzp’ers laten zien dat de keuze sterk afhangt van levensfase en prioriteiten. De overstap is bovendien niet definitief: combineren of later terugkeren naar zzp blijft mogelijk.

De Kunst van Brabant (dKvB) heeft de de formateurs en raadsleden van de zeven grote steden in Brabant een brief over cultuur en kunst in de stad gestuurd. Daarin vroeg de Kunst van Brabant hen om aandacht voor de continuïteit en de stabiliteit van de culturele sector in hun stad. DkvB deelden onze zorgen om o.a. talentontwikkeling, het binden van jonge kunstenaars aan de stad, gebrek aan voldoende ruimte voor productie en presentatie en de complexiteit van de diverse financieringsregelingen en aanvraag- en verantwoordingsprocedures. DKvB vroeg hen zich hard te maken voor een inspirerend cultureel klimaat en een duurzame erkenning van de waarde van kunst & cultuur.

Wat gebeurt er als Apollo ineens terugpraat? Of als je bezoekersstromen stuurt met data, of jongeren bereikt via virtuele werelden? In het nieuwe seizoen van Cultuurshift duiken we in dit soort vragen. In zes afleveringen nemen we je mee langs opvallende en inspirerende digitale projecten uit de cultuursector, in Nederland én daarbuiten. Projecten die soms nog experimenteel zijn, soms al bewezen effectief, maar altijd iets losmaken: bij publiek én makers.

In de podcast hoor je elke aflevering een internationale case. Denk aan innovaties rondom AI, immersieve ervaringen, gamification en datagedreven werken. Hoe pakken andere organisaties dit aan? En vooral: wat levert het ze op? Host Anic van Damme en sidekick Splinter Chabot gaan daarover in gesprek met een buitenlandse pionier én een Nederlandse maker of professional. Samen trekken ze het voorbeeld naar de Nederlandse praktijk.

Steeds meer onderzoeken tonen aan dat kunst en creativiteit een gunstige invloed hebben op ons welzijn. In sommige gevallen spitst dat onderzoek zich toe op fysiek welzijn, op aantoonbare veranderingen in het lichaam. Dergelijke hoopvolle ontwikkelingen ziet ook Blanca Spee, die onderzoek doet naar de relatie tussen creatieve activiteit, de aanmaak van dopamine en het welzijn en functioneren van mensen met Parkinson. Creatief bezig zijn verbetert de natuurlijke aanmaak van dopamine. Dat stofje heeft impact op allerlei aspecten van het bestaan van mensen met Parkinson.

Cultuurbeoefenaars, aanbieders van cultuureducatie, amateurkunstverenigingen en overheden kunnen gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning. Dit monitoronderzoek beschrijft de resultaten van de eerste landelijke monitor onder lokale en provinciale ondersteunende instellingen voor cultuurbeoefening op school en/of in de vrije tijd.

Op zowel lokaal als provinciaal niveau zijn ‘het faciliteren van ontmoeting en verbinding’, ‘kennisdeling’ en ‘professionaliseren’ de belangrijkste vormen van ondersteuning. Provinciale ondersteuners richten zich vaak op andere onder­steuners. Lokale ondersteuners richten zich vooral op de eerste lijn en de beoefenaars zelf. Vrijwel alle lokale ondersteuners richten zich op scholen. Lokale ondersteuners richten zich meer op cultuureducatie, provinciale instellingen meer op het ecosysteem. 

Nederland kent meer dan honderd koepels, bonden, netwerk- en brancheorganisaties voor cultuurbeoefening (kort gezegd: koepels). Samen vertegenwoordigen ze duizenden leden, die ze ondersteunen met diverse activiteiten en diensten en wiens belangen zij vertegenwoordigen bij beleidsmakers, politici, media en het brede publiek. In een vierjaarlijks monitoronderzoek beschrijft LKCA hoe het ondersteuningsveld van koepels en bonden eruitziet.

De koepels hebben een grote diversiteit aan leden. Ze ondersteunen vooral het delen van kennis en het faciliteren van ontmoeting, verbinding en samenwerking. Het lukt de meeste koepels goed om de leden met hun acti­viteiten, diensten en producten te bereiken. Knelpunten zijn te weinig menskracht, ledendaling en bereik. Extra geld is een grote behoefte. 

De kennissynthese 2026 van het LKCA is een verzameling van twaalf jaar Nederlands onderzoek over cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd. Het biedt professionals uit de culturele sector en beleidsmedewerkers met cultuurbeoefening in hun portefeuille een overzicht van recent onderzoek naar het werkveld van cultuurbeoefening. De eerste kennissynthese is van 2024. Deze wordt jaarlijks aangevuld met gepubliceerd onderzoek van het jaar daarvoor en nog ontbrekende publicaties van na 2014. 

De drie belangrijkste bevindingen van het afgelopen jaar zijn: een bredere blik op informele cultuurbeoefening, cultuureducatie leidt zelden tot blijvende participatie in de vrije tijd en er is steeds meer bekend over het aantal erfgoedbeoefenaars in Nederland. 

Het nieuwe LKCA dashboard verzamelt en presenteert data over cultuureducatie en amateurkunst in Nederland. Het biedt inzicht in belangrijke kengetallen over kunstbeoefenaars, over aanbieders van kunst- en cultuureducatie en over overheidsbeleid. Deze gegevens helpen ondersteuners, beleidsmakers en politici bij hun dienstverlening, beleidsvorming of belangenbehartiging. Wetenschappers, studenten en andere onderzoekers kunnen er analyses mee uitvoeren.

Het dashboard ordent en ontsluit de data volgens de volgende partijen die actief zijn met cultuureducatie en amateurkunst: kunstbeoefenaars, aanbieders van kunsteducatie, ondersteuners voor cultuureducatie en amateurkunst en overheden met cultuurbeleid. De meeste data zijn te filteren per provincie of kunstvorm.

Bollebozen en SpaceBuzz slaan de handen ineen met een nieuw lesprogramma dat leesbevordering koppelt aan een unieke ruimte-ervaring. Met een landelijke tour langs twintig basisscholen die zijn aangesloten bij het Jeugdeducatiefonds, willen de initiatiefnemers het leesplezier én de leesvaardigheid van kinderen vergroten. 

Door de enorme hoeveelheid on- en offline media is er meer informatie beschikbaar dan ooit. Als je verantwoordelijk bent voor PR is het aan jou om te zorgen dat een organisatie zo vaak mogelijk positief in de media verschijnt. De veranderende vormen van media-aandacht kunnen daarbij uitdagingen vormen, maar hoe verander je die in kansen?

Op de gevel van de Weeffabriek wordt momenteel gewerkt aan een opvallende nieuwe blikvanger. Kunstenaars van Studio Giftig zijn druk bezig met het realiseren van een metershoge muurschildering die het culturele hart van Geldrop een nieuwe uitstraling moet geven. De muurschildering past binnen een bredere ontwikkeling waarin kunst steeds vaker zichtbaar wordt gemaakt in de openbare ruimte. Daarmee wordt cultuur toegankelijker voor een breed publiek en krijgt de omgeving extra kleur en identiteit.

Jaarlijks brengt de Boekmanstichting met de landelijke Cultuurmonitor de belangrijkste ontwikkelingen binnen het culturele veld in kaart. De monitor bundelt data over onder andere de beroepspraktijk, financiering, infrastructuur, het aanbod en bezoek van de culturele sector en biedt inzicht op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau.

In de ‘Cultuurmonitor – editie 2026’ zijn nieuwe data uit 2025 opgenomen over cultuurparticipatie  afkomstig uit onze rapportage Cultuurparticipatie in Cijfers. Deze is gebaseerd op de Vrijetijdsomnibus 2024 van het CBS, in samenwerking met de Boekmanstichting (cultuur) en het Mulier Instituut (sport). Ook voor andere domeinen en thema’s zijn data over 2025 toegevoegd en nieuwe cijfers over 2024 verwerkt. Hiermee biedt de Cultuurmonitor een actueel overzicht van de ontwikkelingen in de sector en een basis voor verdere analyse en beleidsvorming. Het dashboard biedt meer dan 250 indicatoren op nationaal niveau en ruim 150 op regionaal niveau.  

Ontmoetingen met een open blik, nieuwsgierigheid en creativiteit maken impact. Dat bewijst het project Arnhem School of Social Arts: Route Arnhem-Oost! In dit project koppelde stichting Ruimtekoers 75 mbo-studenten van de opleiding Sociaal werker aan inwoners van verschillende Arnhemse wijken. De ontmoetingen werden de basis voor sociaal-artistieke kunstwerken.

De impact op de studenten? Die was groot, vertelt deelnemend student Helen. Binnen het project leerde Helen met een open blik naar de wijkbewoners en naar zichzelf te kijken. ''Door het toepassen van een open blik kon ik de associaties in mijn aantekeningen zien. En wat bleek, mijn waarnemingen waren geen rommeltje. Ze waren heel bruikbaar en gaven een compleet beeld. Ik leerde breder waarnemen dan met gerichte opdrachten én ik kon beter verbinden met de mensen in de wijk. Daarmee was er veel ruimte voor creativiteit.''

Kunst kopen alleen voor de elite? Welnee. Een mooi werk is er voor elk budget. Ook leuk: werk van een opkomende maker kan een goede investering zijn. Maar hoe vind je het kunstwerk dat bij jou past en waar je elke dag blij van wordt? Vind je massaproductie geen probleem en wil je niet te veel geld uitgeven, dan kun je prima slagen bij een grote winkelketen of de bouwmarkt. Wil je iets kopen dat mogelijk meer waard wordt of de moeite waard is om later door te geven, dan moet je meer moeite doen.

Het in België opgerichte kunstplatform Composition Gallery constateert dat kunstverzamelaars voorheen vooral professionele investeerders en instellingen waren, maar ziet nu een jongere, digitale generatie de markt betreden. Online kunstmarkten nemen letterlijk grenzen weg: zo tik je vanuit je luie stoel via internationale platforms zoals Catawiki makkelijk iets moois op de kop. Een laagdrempelige manier om kunst in huis te halen is de Kunstuitleen. Sla ook de lijstenafdeling van de kringloopwinkel niet over. En bezoek een kunstbeurs. 

Een man staat met zijn rug naar je toe. Zijn gezicht is onzichtbaar. Wat je ziet krijgt begeleiding van duistere, melancholieke pianoklanken. Het is muziek die Tom van Rossum heeft gemaakt bij Untitled, een schilderij in het Van Abbemuseum waar de man op afgebeeld staat. Van Rossum (22) is een van de deelnemers aan The Sound of Art, waarin het Van Abbemuseum samenwerkt met het Music Production Lab, de opleiding voor elektronische muziekproductie van Summa Eindhoven. Zeventien eerstejaars studenten kregen de opdracht om bij een werk in het museum muziek te bedenken.

Dit jaar is het voor het eerst dat bezoekers de muziek ook kunnen beluisteren als ze bij de betreffende werken staan, door middel van een QR-code. „We willen de studenten achter hun laptop vandaan trekken”, zegt docent Polle van Genechten. „Het verbreedt hun horizon. En het is goed als ze het museum bezoeken.”

NPO Cultuur is op bezoek in het Wereldmuseum Leiden, langs lichtgevende schermen, lightsticks en vitrines vol foto's. Overal beelden, vrolijke kleuren, gezichten en muziek. De tentoonstelling K-pop: A Snapshot in het Wereldmuseum Leidenlaat zien hoe groot en divers de wereld achter K-pop eigenlijk is. Niet alleen als muziekgenre, maar als cultuur, als industrie en als gemeenschap. Een beschrijving van het bezoek aan de tentoonstelling staat online. 

Ton Gloudemans, afkomstig uit Oss en woonachtig in Amsterdam, schreef een boek over de ontwikkeling van de animatiefilm in Nederland: ‘Animation in the Netherlands’. Een must voor wie is betrokken bij de wereld van de animatiefilm. En niet alleen geschreven voor professionals, maar ook toegankelijk voor geïnteresseerden zonder voorkennis. Nooit eerder verscheen zo’n veelomvattend overzicht over dit onderwerp.

“Ondanks dat de animatiefilm in Nederland al meer dan honderd jaar bestaat, heeft dit type film hier nooit een grote populariteit genoten”, zegt auteur Gloudemans. “Dat is jammer, want over het algemeen is de Nederlandse animatiefilm internationaal gezien de meest succesvolle filmvorm die Nederland heeft. Hoe de animatiefilm zich in de toekomst gaat ontwikkelen is moeilijk te voorspellen”, zegt Ton Gloudemans. “Met name omdat de hele mediawereld in beweging is."

Museum Villa in Amsterdam sluit per 15 april wegens financiële problemen. Het museum voor hedendaagse kunst in het Westerpark opende iets meer dan een half jaar geleden. Museum Villa is een private instelling die geen subsidies ontvangt. De organisatie meldt in een persbericht dat het niet lukt om de benodigde bezoekersaantallen te realiseren om rond te komen. Het faillissement is inmiddels uitgesproken. Westergas, de eigenaar van het Westergasterrein, zegt de sluiting zeer te betreuren en ‘alles gedaan te hebben om het initiatief waar mogelijk te ondersteunen’. 

Dit jaar waren er alweer drie Rembrandt-ontdekkingen die grote aandacht kregen. De kunstwereld benadrukt graag het ‘artistieke belang’ ervan, maar is dat echt de verklaring voor de opwinding?

De reden voor de publieke belangstelling voor dit soort toeschrijvingen zit hem tenslotte per definitie niet in de artistieke, maar in de maatschappelijke betekenis. Kunstgeschiedenis is voor een groot deel een spel met suggestie en reputatie, waarbij één formulering alles kan veranderen. De blik wordt gestuurd door de reputatie en ja, ook door de financiële waarde. Dat is niet erg, het hoort erbij in de kunstwereld – maar vreemd is het wel dat er steeds weer wordt gedaan alsof dit ‘een bijzaak’ is.

Gaby Westelaken las met interesse de berichtgeving over de bestuurlijke aanpassing bij Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Goed om te zien dat de artistieke visie en vernieuwende koers binnen de organisatie brede steun krijgen. Dat is waardevol en verdient erkenning.

Maar tegelijk wringt er volgens Westelaken iets. Want terwijl intern waardering is voor de richting, is diezelfde visie in de stad nauwelijks voelbaar of zichtbaar. En dat is precies waar het om zou moeten draaien. Het museum is geen op zichzelf staande entiteit, maar een essentieel onderdeel van de stad. 

Waar ik me voor schaam, Over zwijgen en het doorgeven van schuld van Sheila Sitalsing heeft de E. du Perronprijs gewonnen. De E. du Perronprijs is bedoeld voor schrijvers, kunstenaars of publieke intellectuelen die, net als schrijver Du Perron in zijn tijd, grenzen signaleren en doorbreken die wederzijds begrip tussen verschillende bevolkingsgroepen in de weg staan. De winnaar van de tweejaarlijkse prijs mag 10.000 euro mee naar huis nemen.