Trends & Ontwikkelingen

Amsterdam is de stad van kunst en cultuur, van musea en theaters, van dans, muziek en evenementen. Maar gratis komt dat niet. Waar moeten de schaarse middelen heen en wat doen we eigenlijk met ons erfgoed? Het Parool maakte een analyse van de verkiezingsprogramma's. Het goede nieuws voor de kunstsector: de meeste partijen willen er, na jaren van kaalslag, geld bij. Het slechte nieuws: niemand vertelt hoeveel. 

Het Sint Anthony Gasthuis bestaat 600 jaar en viert dat met een blijvend cadeau aan de stad. Ter gelegenheid van het jubileum schenkt het Sint Anthoon – zoals veel Leeuwarders het noemen – een 3,5 meter lang marmeren kunstwerk aan Leeuwarden. Het beeld krijgt eind dit jaar een plek bij de kleine vijver in de Prinsentuin. Al sinds 1425 speelt het Gasthuis een rol in de Leeuwarder samenleving. Met de schenking wil het bestuur die eeuwenlange band met de stad zichtbaar maken.

Het Europees Parlement heeft dinsdag met een ruime meerderheid aanbevelingen aangenomen om auteursrechtelijk beschermd creatief werk te beschermen tegen gebruik door generatieve kunstmatige intelligentie (genAI). Het EU-auteursrecht moet gelden voor alle genAI-systemen op de Europese markt, ongeacht waar die systemen zijn ontwikkeld. Het is wel zoeken naar een goed evenwicht. Europa zet stevig in op innovatie met AI, maar wil ook dat de economische positie van de originele makers beschermd wordt.

Ook in de 17de en 18de eeuw waren er al geweldige vrouwelijke kunstenaars, zo is nu te zien in een grote tentoonstelling in Gent. Ze blonken uit in zelfportretten. Het zelfportret hielp om zichzelf te presenteren als professional. Een pijnpunt is dat de tentoonstelling te zien is in een museum waar de vaste opstelling bestaat uit tientallen zalen vol oude kunst van mannen. Dan merk je pas goed hoe zo’n aparte vrouwententoonstelling, naast die officiële canon, toch een beetje een doekje voor het bloeden is.

De komende jaren plaatst netbeheerder Stedin nieuwe transformatorhuisjes in Amersfoort om het elektriciteitsnet te versterken. De gemeente grijpt dat moment aan om een deel van deze huisjes een bijzondere uitstraling te geven. Ze worden beschilderd met Amersfoortse gidssoorten: planten en dieren die kenmerkend zijn voor de natuur in en rond de stad. 

Gemeenten hebben een cruciale rol in het beleid voor cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd. In een vierjaarlijks monitoronderzoek neemt LKCA dit beleid onder de loep. Daarin staan drie hoofdthema’s centraal: beleid, maatschappelijke oriëntatie en gemeentelijke organisatie. 

De meeste gemeenten (88%) hebben beleid voor cultuurbeoefening. Amateurkunstgroepen en scholen zijn de meest genoemde doelgroepen. Ruim de helft van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening (60%) richt zich met diverse beleidsinstrumenten op centra voor de kunsten en muziekscholen, en in mindere mate op theater-, dans-, circus- of musicalscholen. Het faciliteren van (top)talentontwikkeling is een doel en minder dan 20 procent van de gemeenten subsidieert zelfstandige kunstdocenten. Geld is het meest genoemde knelpunt. Ruim driekwart van de gemeenten ervaart of voorziet knelpunten door bezuinigingen. 

Zestig erfgoedgemeenschappen bereiden zich voor op opname in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Het gaat om veel verschillende tradities, gebruiken en ambachten, variërend van dialectrock en rujak tot de perenveiling en de bruine kroeg. Achter elk van deze tradities staat een gemeenschap die zich actief inzet om het erfgoed levend te houden en door te geven aan volgende generaties. De lijst met nieuwe kandidaten laat zien hoe divers immaterieel erfgoed in Nederland is. Het gaat om tradities, festivals, ambachten, lokale gebruiken en culturele praktijken uit verschillende regio’s en gemeenschappen.

PwC Nederland brengt merkbeleving, werkomgeving en employee experience bij elkaar door een innovatieve samenwerking met het Koninklijk Concertgebouworkest. Met een speciaal ontwikkelde brand- en workplace experience 'Unlock high performance' zorgt klassieke muziek ervoor dat medewerkers zich gedurende hun werkdag beter kunnen concentreren, meer energie krijgen en momenten van rust ervaren.

Italië heeft een schilderij van Caravaggio gekocht voor 30 miljoen euro. Zelden betaalde het land zo veel geld voor een kunstwerk. Het Portret van Monseigneur Maffeo Barberini werd rond 1598 geschilderd. Het werk beeldt Maffeo Barberini af in zijn dertiger jaren, voordat hij in 1623 paus werd en verder door het leven ging als Urbanus VIII.

Het portret was lange tijd privébezit. Na meer dan een jaar onderhandelen werd er een deal gesloten. Tijdens de onderhandelingen was het schilderij al te bezichtigen op een tentoonstelling in Rome, die zo'n 450.000 bezoekers trok.

De gemeente Eindhoven wordt eigenaar van de creatieve werkplaatsen op Sectie-C in Tongelre. Volgens de gemeente is dat de beste manier om de broedplaatsen betaalbaar te houden. De oude fabriekshallen op Sectie-C staan aan de vooravond van een grootschalige herontwikkeling. Naast nieuwe creatieve werkplaatsen is er straks ook plek voor dertienhonderd appartementen en commerciële ruimten.

De aankoop van in totaal 19.500 vierkante meter aan creatieve ruimten is nu nog een voorkeursscenario, schrijven burgemeester en wethouders in een brief aan de gemeenteraad. In de komende maanden wordt dit scenario verder uitgewerkt. Het is de bedoeling dat de gemeente de broedplaatsgebouwen tegen kostprijs aan de Stichting Sectie-C gaat verhuren. 

De discussie over de bouw van een nieuw cultuurhuis in Gemert-Bakel is eind vorig jaar weer geopend. Piet Snijders is zelf cultureel actief in het dorp en vindt dat ruimte niet per se in een gebouw hoeft te zitten, maar dat er beleidsmatig ruimte moet zijn voor ontwikkeling van talent: ‘’ls lokale overheden cultuur serieus nemen, vraagt dat om andere prioriteiten: betaalbare en toegankelijke speel- en repetitieruimtes, programmering waarin ontwikkeling zwaarder weegt dan bezettingsgraad en structurele ondersteuning van jong, lokaal en regionaal talent. Commercieel vermaak vindt zijn publiek vanzelf. Cultuurbeleid moet beschermen wat economisch kwetsbaar maar maatschappelijk waardevol is.''

‘’De kernvraag is daarom niet of we nog een nieuw gebouw nodig hebben in Gemert, maar of het lokale beleid erin slaagt makers te faciliteren in plaats van stenen te rechtvaardigen. Want alleen een culturele infrastructuur die mensen voortbrengt — geen vastgoed — levert een duurzame culturele toekomst op.''

Op 10 maart organiseerde het Fonds voor Cultuurparticipatie een hackathon voor de regiomakelaars van Fonds in de Regio. In Akoesticum (Ede) kwamen collega’s van het Fonds samen met vertegenwoordigers van de twaalf provinciale steuninstellingen. Tijdens de hackathon werkten vier teams van regiomakelaars samen aan één gedeeld kompas: een richtinggevend kader dat helderheid geeft over de rol, positie en werkwijze van de twaalf regiomakelaars bij de landelijke opschaling van Fonds in de Regio.

In 2025 startte het FCP met vier regiomakelaars; in 2026 groeien we door naar twaalf regiomakelaars in alle provincies. De regiomakelaars zijn afkomstig van de provinciale steuninstellingen. 

Tilburg zet haar naam als dansstad verder kracht bij: in oktober 2026 is de stad voor het eerst gastheer van een heuse regio-editie van de Nederlandse Dansdagen, het toonaangevende landelijke festival voor de Nederlandse dans. Schouwburg & Concertzaal Tilburg vormt samen met Tilburg Dansstad het hart van deze eerste Tilburgse editie, die plaatsvindt van 9 t/m 11 oktober 2026. 

De Gemeente Eindhoven heeft op 11 maart een intentieovereenkomst getekend om het pand van Muziekgebouw Eindhoven aan te kopen. Hierdoor huurt de gemeente het pand niet langer meer, maar wordt ze eigenaar van het muzikale hart van de stad.

Een belangrijke doelstelling hierbij is om het gebouw optimaal te faciliteren zodat het Muziekgebouw zich verder kan ontwikkelen als podium voor livemuziek. Ook is het financieel aantrekkelijker om het pand aan te kopen dan te huren en zorgt het ervoor dat noodzakelijke investeringen niet uitgesteld hoeven worden door externe voorwaarden of oplopende commerciële lasten. De komende tijd onderzoek het Muziekgebouw samen met de gemeente welke stappen deze mogelijke aankoop kan opleveren. 

Minister Letschert (OCW) geeft antwoord op Kamervragen over het beleid voor diversiteits en inclusie bij kunstsubsidies en de wijze waarop dit beleid doorwerkt in het aankoopbeleid van museale collecties. Het Tweede Kamerlid Van Duijvenvoorde (FVD) had de vragen gesteld.

In 20 jaar is CultuurCompaan uitgegroeid van een halve fte – puur gericht op binnenschoolse educatie – naar een team van 8 mensen dat samenwerkt met onder andere kunstprofessionals in de vrije tijd, woningcorporaties en sport- en welzijnsorganisaties. ‘Ons netwerk staat als een huis.’ En de financiering uit verschillende fondsen draagt bij aan het succes

Het Roosendaalse CultuurCompaan vindt dat iedereen moet kunnen meedoen aan kunst en cultuur. De organisatie besteedt daarom extra aandacht aan de jongeren en volwassenen die hier minder snel mee in aanraking komen. ‘Daarvoor is het belangrijk om steeds aan tafel te zitten bij sport- en welzijnsorganisaties’, legt bedrijfsleider Cécile Cooijmans uit. Gewoon doen, maar ook laten zien wát je doet: Cécile kan het niet vaak genoeg benadrukken.

Op 6 maart werd de landelijke campagne ‘Word kunstvakdocent’ gelanceerd. Elf kunstvakdocentopleidingen en stichting Méér Muziek in de Klas slaan de handen ineen voor meer diversiteit bij de instroom van nieuwe studenten. Veel groepen jongeren zijn ondervertegenwoordigd in opleidingen tot docent muziek, dans, theater of beeldende kunst. Omdat ze de opleidingen niet kennen of deze niet zien als reële optie. Zij missen de rolmodellen die nodig zijn om voor het vak te kiezen. Een brede groep kunstdocenten is hard nodig voor de toekomst van kunst- en cultuuronderwijs. Docenten die op hun beurt weer een nieuwe generatie talenten kunnen inspireren en opleiden.

De discussie over de bouw van een nieuw cultuurhuis in Gemert-Bakel is eind vorig jaar weer geopend. Lezer Piet Snijders is zelf cultureel actief in het dorp en vindt dat ruimte niet per se in een gebouw hoeft te zitten, maar dat er beleidsmatig ruimte moet zijn voor ontwikkeling van talent.

‘Als lokale overheden cultuur serieus nemen, vraagt dat om andere prioriteiten: betaalbare en toegankelijke speel- en repetitieruimtes, programmering waarin ontwikkeling zwaarder weegt dan bezettingsgraad en structurele ondersteuning van jong, lokaal en regionaal talent. Commercieel vermaak vindt zijn publiek vanzelf. Cultuurbeleid moet beschermen wat economisch kwetsbaar maar maatschappelijk waardevol is.’

In de vierde aflevering van Stadsforum Verkiezingen 2026 gingen drie Tilburgse lijsttrekkers met elkaar in debat. In de studio van Fontys Journalistiek schoven Bas van der Pol (D66), Hans Smolders (LST) en Henk van Tilborg (50PLUS) aan. Onderwerpen van gesprek: bereikbaarheid in de stad en het cultuurbeleid.

62 procent van de leden van de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten ervaart druk of (zelf)censuur bij het ontwikkelen van nieuwe producties. Dat blijkt uit een eigen onderzoek van de branchevereniging van de professionele podiumkunstproducenten en -festivals.

‘Makers en programmeurs geven aan dat maatschappelijke gevoeligheden, druk en verwachtingen van het publiek een rol spelen bij de inhoudelijke keuzes die ze maken’, schrijft de vereniging. Deze ontwikkeling heeft gevolgen voor de artistieke vrijheid en de diversiteit van het aanbod. ‘Sommige thema’s worden vermeden of afgezwakt om mogelijke weerstand te voorkomen.’ Maandag 16 maart organiseert de NAPK een bijeenkomst over artistieke vrijheid en de vraag hoe de podiumkunsten kunnen bijdragen aan (het behoud) van een tolerante en democratische samenleving. 

Op 11 maart is de 91e Boekenweek gestart. Tot en met 22 maart staan boekhandel en bibliotheek in het teken van het grootste lezersfeest van Nederland. De start wordt dit jaar gemarkeerd met een bijzondere ode aan de boekhandel. In een landelijke campagne in de grote dagbladen schitteren boekhandelaren uit heel Nederland met hun favoriete boek. De boodschap is helder: de boekhandel is het kloppend hart van de Boekenweek.

Met deze aftrap zet de Boekenweek bewust de boekhandel centraal. Daar gebeurt het iedere dag: het hele jaar door brengen boekhandelaren met kennis, passie en aandacht boeken onder de aandacht, geven ze leestips op maat en verbinden ze lezers met nieuwe werelden.

Pia Douwes heeft dinsdagavond een koninklijke onderscheiding gekregen voor haar inzet voor de Nederlandse podiumkunsten en maatschappelijke initiatieven. De zangeres en musicalactrice is benoemd tot rid­der in de Or­de van de Ne­der­land­se Leeuw.

Kunstplatform Moya (Museum of Young Art) in Oosterhout krijgt extra steun van de gemeente. Het museum heeft zich bewezen als een belangrijke pijler in het cultuuraanbod van de stad. De jaarlijkse subsidie wordt daarom verhoogd van 40.000 naar 70.000 euro.

„Dit geeft verlichting”, zegt Geert Kollau (47). Hij is de oprichter van Moya in 2020, toen nog gevestigd op het Galvanitas-terrein, reageert verheugd: „Hier zijn we heel blij mee. Dit geeft lucht, vooral voor het educatieve deel. Om zowel de jeugd als ouderen erbij te betrekken en de passie over te brengen”. 

Een Silent Book Club: geen traditionele boekenclub waar alle leden hetzelfde boek lezen en bespreken, maar een groep die bijeenkomt om samen in stilte te lezen. Ze verzamelen zich in bibliotheken, boekhandels, zaaltjes of parken. Na het lezen delen ze leeservaringen en wisselen ze boekentips uit. Zonder telefoon is het een ‘happy hour’ voor introverten.

De stille leesclubs zijn aan een opmars bezig. Het concept ontstond tien jaar geleden in San Francisco, waar twee vriendinnen hun gezamenlijke leesuurtjes tot een groepsactiviteit uitbouwden. Ondertussen telt de officiële Silent Book Club-website wereldwijd ruim tweeduizend afdelingen, vier keer meer dan twee jaar geleden. In Nederland zijn er 23 Silent Book Clubs, die zich op de officiële website hebben geregistreerd. Twee jaar geleden waren dat er nog maar zes. Daarnaast zijn er vele officieuze stille leesclubs

Dirigent en componist Léon Vliex uit IJsselstein krijgt de Nationale Buma Award voor de Blaasmuziek 2026. De prestigieuze prijs wordt hem toegekend voor zijn "grote bijdrage aan het repertoire voor blaasorkesten en zijn blijvende inzet voor de ontwikkeling van de blaasmuziek". De officiële uitreiking volgt op een later moment.

Amsterdam-Noord verdient een grotere investering in culturele voorzieningen, betoogt rapper en schrijver Massih Hutak in  een opiniestuk in Het Parool. Zijn visie: plemp niet zomaar een nieuw gebouw neer, maar koester het bestaande culturele fundament rond het Buikslotermeerplein.

In veel binnensteden is een grote transformatie gaande. Winkels staan leeg, straten verliezen hun aantrekkingskracht en tegelijkertijd is er behoefte aan woonruimte. Dit vraagt om een mix van functies in binnensteden, met aantrekkelijke voorzieningen voor bezoekers en bewoners. Kunst en cultuur kunnen volgens Arno van der Hoeven en John Bardoel van Ginder die vernieuwing aanjagen. Ze brengen energie, geven identiteit aan een plek en nodigen uit tot ontmoeting.

Specifieke aandacht is nodig voor het in kaart brengen van de waarden die cultuur genereert. Door deze meervoudige waarden zichtbaar te maken, wordt het eenvoudiger om ze ook daadwerkelijk te verzilveren. De culturele sector zelf ziet die meerwaarde zelden volledig terug, of komt zelfs in de knel doordat huren stijgen. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak die de toekomstige waarden naar het heden haalt. 

Gouke Moes, drie weken geleden nog minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap namens de BBB, wil een rechtszaak voeren tegen de staat om de Nederlandse cultuur te beschermen tegen de gevolgen van ‘massa-immigratie’.

Moes is als vicevoorzitter toegetreden tot het bestuur van de Stichting Democratische Vernieuwing, die zich inzet voor ‘cultuurdefensie’ en in een proefproces de staat wil aanklagen. Volgens de initiatiefnemers brengt migratie de samenleving schade toe en is dat een onrechtmatige daad jegens de ‘inheemse bevolking’. De oud-minister ziet het proefproces als een versterking en vernieuwing van de democratie, laat hij weten in een bericht op X.

Het Eindhovense lichtfestival Glow is bekroond met de prestigieuze Grand Prix van de Nationale Evenementenprijzen. Het bestuur van de gelijknamige stichting kende de onderscheiding maandag toe tijdens het Nationaal Congres Evenementen in Zandvoort.

De Grand Prix wordt eens in de twee jaar uitgereikt en is bestemd voor een bestaand evenement dat, wat omvang, geschiedenis en uitstraling betreft, is uitgegroeid tot een bijzonder fenomeen en daarmee blijvend kleur heeft gegeven aan het Nederlandse evenementenlandschap.

Met de opening van het theatergebouw in Hengelo is een nieuw tijdperk begonnen voor Kamak, een gezelschap van acteurs en crewleden met een verstandelijke beperking. De droom is dat inclusief theater een wezenlijk onderdeel wordt van de kunstwereld. Lineke Visschedijk (46), zakelijk leider:  ‘De zoektocht naar een nieuw pand duurde vier jaar. Ik ben ontzettend blij dat de acteurs nu de ruimte krijgen om zich in alle rust verder te ontwikkelen’. De acteurs van Kamak acteren drie tot vijf dagen per week, als onderdeel van hun dagbestedingsprogramma. 

Artistiek leider Fabian Jansen en Visschedijk hebben een eigen droom: inclusief theater dat serieus wordt genomen. Om deze droom waar te kunnen maken, is er een verandering nodig in de houding die nog steeds bestaat tegenover acteurs met een verstandelijke beperking. Er zijn nog veel stappen te maken wat betreft inclusiviteit binnen het Nederlandse theaterlandschap. ‘Veel gerenommeerde podia programmeren nog steeds liever groepen die bestaan uit mensen zoals zijzelf. Voorstellingen door acteurs met een beperking moeten geen niche blijven, maar een wezenlijk onderdeel van de kunstwereld worden.’