Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Arne van Vliet, managing director van Europees adviesbureau voor cultuur BECCA Europe, vertelt over zijn ervaringen met het Europees cultuurbeleid en over Europese financiering voor culturele projecten. Hiermee wil Arne je inspireren en meer inzicht geven in de mogelijkheden die 'Brussel' biedt voor de culturele en creatieve sector. Deze week: het waarom en hoe van Europees cultuurbeleid. 

Geschreven door Arne van Vliet

Vijf jaar geleden hoorde ik tijdens mijn afstuderen in Politicologie voor het eerst van Europees cultuurbeleid. Na jaren van studie via Theater- Film- en Televisiewetenschap en Cultuursociologie, bleek er toch een terrein te zijn waar in de cultuurstudies blijkbaar weinig aandacht voor was. Onterecht, want al tijdens mijn scriptieonderzoek naar de lobby van de culturele sector in 'Brussel' bleek het een razend interessant onderzoeksveld te zijn. Zo interessant zelfs dat ik tot vandaag de dag in deze niche werk, met als doel om culturele projecten met hulp van het Europees cultuurbeleid succesvol te maken. De laatste tijd merk ik gelukkig dat de interesse van de culturele sector voor de Europese mogelijkheden groeit. Internationalisering is bij veel instellingen in plaats van buzz-word dagelijkse praktijk geworden, marktvergroting is (bijna) geen vies woord meer en bezuinigingen maken het een pure noodzaak verder te kijken dan de nationale mogelijkheden. Hoog tijd om wat dieper in te gaan op het hoe en wat van Europees cultuurbeleid.

Juist op het gebied van cultuur komt het spanningsveld tussen nationaal en Europees sterk naar voren.

Hoezo, Europees cultuurbeleid?

Cultuur is al vanaf het moment dat de voorlopers van de huidige EU zijn opgericht een beladen gespreks- en beleidsonderwerp. Juist op het gebied van cultuur komt het spanningsveld tussen nationaal en Europees sterk naar voren. Sommigen zijn van mening dat cultuurbeleid ver van de Europese instellingen gehouden moet worden. Een veelgebruikt argument is dat een Europees cultuurbeleid zou leiden tot een gemeenschappelijke Europese cultuur, wat ten koste zou gaan van nationale identiteit en cultuur. Met het Lissabon-Verdrag, waar in het eerste artikel -voorlopig nog- staat dat 'Éan ever closer Union among the peoples of Europe' een doel is, is hier wel wat bij voor te stellen. Anderen vinden juist dat het lang niet ver genoeg gaat: cultuur zou een veel grotere politieke rol moeten spelen. Europese cultuurpolitiek op basis van gemeenschappelijke normen en waarden zou ervoor zorgen dat de inwoners van het continent elkaars culturen beter leren kennen, begrijpen en waarderen. Ook daar valt zeker iets voor te zeggen. De vraag is of dat dan een taak van een supranationale overheidslaag zoals de Europese Commissie moet zijn, of juist uitgedragen moet worden door de politieke leiders van de lidstaten.

Het huidige Europees cultuurbeleid is een compromis tussen de twee bovengenoemde uitersten. De EU stimuleert culturele samenwerking die bijdraagt aan onderling begrip en dialoog tussen de inwoners van de lidstaten, maar dit mag zeker niet ten koste gaan van de nationale culturen. Lidstaten willen onder geen beding dat hun eigen cultuuruitingen en culturele sectoren opgaan in een soort 'Europese eenheidsworst'. In hun zwartste scenario vervalt Europa tot wat Amerikaanse toeristen ervaren tijdens hun 'visit to Europe'. Als deze zorgen al reëel zijn, zal dit doemscenario niet door de Europese instellingen worden verwerkelijkt: daar hebben ze simpelweg de bevoegdheid niet voor.

Ondersteunende maatregelen

De EU mag namelijk geen eigen cultuurbeleid maken, maar alleen maatregelen nemen die het nationale cultuurbeleid van de 28 lidstaten van de EU ondersteunen (subsidiariteitprincipe). Daarbij is de invulling van het cultuurbeleid vooral op economische aspecten gericht, niet op de culturele identiteit. Als bijvoorbeeld in een EU-document staat: 'Éde culturele en creatieve sector draagt sterk bij aan het inkomen en de werkgelegenheid in de Europese Unie', dan kan dat gelezen worden als 'Éook deze sectoren vallen binnen onze gedeelde economie, dus moet de EU daar beleid op maken'. Vrij verkeer van goederen, diensten en personen vertaalt zich op deze manier naar de vraag: hoe kunnen organisaties in de culturele sector beter met elkaar samenwerken zodat culturele uitwisseling en circulatie van kunstwerken gemakkelijker wordt?

Door deze insteek verschilt het Europees cultuurbeleid significant van nationaal beleid. In plaats van productie wordt vooral distributie, mobiliteit en kennisontwikkeling gestimuleerd. Dat kreeg begin jaren '90 vorm in een klein aantal financieringsprogramma's voor de filmsector (MEDIA Programma), artistieke mobiliteit (Kaleidoscope), literatuur (Ariane) en erfgoed (Raphael) en is inmiddels gegroeid tot een omvangrijk Creative Europe Programma en tal van mogelijkheden op andere beleidsterreinen. Met het beleid wil de Europese Unie bijdragen aan een sterke Europese culturele infrastructuur. Omdat er relatief weinig budget te besteden is, wordt het heel gericht ingezet. Daarin vult het wel belangrijke lacunes in nationaal beleid op, mede vanwege het aanvullende karakter van de regelingen ten opzichte van de lidstaten. In het volgende artikel ga ik verder in op hoe dit precies gebeurt.

Rol in actuele vraagstukken

Het hoofddoel van het Europees cultuurbeleid is dus ondersteuning van de lidstaten en versterking van de culturele infrastructuur op het continent. Maar ook in actuele vraagstukken kan het van belang zijn. Gezien het huidige maatschappelijke en politieke klimaat is het Europees cultuurbeleid een gevoeliger onderwerp geworden. Kan culturele samenwerking een rol spelen in de vluchtelingencrisis? Moet er, om het Europese project te laten slagen, meer geïnvesteerd worden in kennis over onderlinge culturele verschillen en overeenkomsten tussen lidstaten? Dit zijn legitieme vragen die op Europees niveau zeker de revue passeren. Zo is er onlangs een maatregel gekomen om culturele projecten te steunen, die tot doel hebben om de integratie van vluchtelingen te helpen en cultureel dialoog te stimuleren. Er is dus beleidsmatig ruimte voor cultuur, zolang in acht wordt genomen dat het aanvullend is op beleid van lidstaten en geen nationale cultuuruitingen ondermijnt.

Tot slot

Ook al heeft de EU relatief weinig beleidsmatige slagkracht en budget voor cultuur, het Europees beleid biedt zeker mogelijkheden voor culturele organisaties. Juist vanwege het spanningsveld met nationaal beleid en de economische invalshoek kan het inspirerend zijn om op een andere manier naar de culturele sector te kijken. Dat geeft het werkveld voor mij ook z'n charme: het is leuk om bij trainingen en adviesgesprekken te zien dat professionals uit de culturele sector op een gegeven moment inzien hoe het Europese beleid verschilt van het nationale. En welke financieringsmogelijkheden het dan precies biedt, daar ga ik in het volgende artikel verder op in.

internationalisering

Europese subsidie voor Culture And Health platform

Kunstloc heeft met 14 internationale partners een succesvolle aanvraag gedaan voor een platform voor kunstenaars die samenwerken met zorg en welzijn.

1 juli 2024
Europese subsidie voor Culture And Health platform

Brabantse designers op de Milan Design Week

Vier Brabantse ontwerpers aan het woord over hun nieuwe werk, Milaan en internationalisering.

16 juni 2022
Brabantse designers op de Milan Design Week

Advies Ambitie Creatieve Topregio

Wat zijn mogelijke provinciale beleidskeuzes om Brabant door te ontwikkelen als creatieve topregio?

10 juni 2022
Advies Ambitie Creatieve Topregio

Regioprofiel | Internationalisering

Door samen te werken in BrabantStad bevordern we internationale uitwisseling en duurzame internationale samenwerking. Zo dragen we bij aan een sterke cultuursector.

4 november 2021
Regioprofiel | Internationalisering

Dutch Invertuals lanceert langgekoesterde online Academy

In het online Academy-programma van Dutch Invertuals wil het Eindhovense designplatform haar netwerk en kennis over grenzen heen tillen.

9 maart 2021
Dutch Invertuals lanceert langgekoesterde online Academy

DutchCulture brengt internationale ambities Brabantse makers verder

Er is een rijk initiatief in Brabant op het gebied van internationalisering. Voor veel makers en instellingen is het integraal onderdeel van hun praktijk en de potentie is groot.

18 september 2020
DutchCulture brengt internationale ambities Brabantse makers verder

Brabantse marketeers verleggen hun grenzen

Een stevigere internationale positie op het gebied van kunst en cultuur in Brabant. Hoe pak je dat aan?

14 juli 2020
Brabantse marketeers verleggen hun grenzen

Geslaagde marketeers geven boost aan ambitie internationalisering

Vijftien marketeers van culturele instellingen in Brabant zijn gisteren geslaagd voor de nieuwe Online Marketing Opleiding, ontwikkeld in het kader van Regioprofiel Cultuur BrabantStad.

23 juni 2020
Geslaagde marketeers geven boost aan ambitie internationalisering

Proeftuin Internationalisering in beeld

Vanuit de 112 initiatieven in de proeftuin zijn er samenwerkingsverbanden met 43 verschillende landen, op alle continenten.

28 mei 2020
Proeftuin Internationalisering in beeld

Tweede ronde Proeftuin Internationalisering goed benut

Voor 27 mooie en uiteenlopende plannen uit Breda, ’s‑Hertogenbosch, Helmond en andere gemeenten buiten de B5, is een totaalbedrag van €107.226 toegezegd.

19 maart 2020
Tweede ronde Proeftuin Internationalisering goed benut

Resultaten eerste ronde Proeftuin Internationalisering

Voor 63 grensoverschrijdende projecten uit de B5 en de rest van Brabant, en 15 opleidingsplekken online marketing, is een totaalbedrag van €418.729,50 toegezegd.

20 december 2019
Resultaten eerste ronde Proeftuin Internationalisering

Spreekuren proeftuin internationalisering

De sector blijkt blij met de mogelijkheden die de proeftuin biedt. Er zijn veel internationale plannen en deze kunnen vaak niet gerealiseerd worden.

15 november 2019
Spreekuren proeftuin internationalisering

CWF19: The future is now, kom uit die luie stoel

Meer dan 100 sprekers kwamen bijeen op Creativity World Forum. Robin Berkelmans kwam tot één conclusie: het is tijd om uit je luie stoel te komen.

5 november 2019
CWF19: The future is now, kom uit die luie stoel

BrabantDC

BrabantDC verbindt creatief en innovatief Brabant aan elkaar en aan de wereld.

10 oktober 2019
BrabantDC

Tweede Kenniscafé Internationalisering: Residenties

In Regioprofiel Cultuur BrabantStad worden residenties nadrukkelijk genoemd in relatie tot het bouwen aan stevigere internationale uitwisseling. AIR platform Brabant staat open voor aansluiting van nieuwe residenties.

8 oktober 2019
Tweede Kenniscafé Internationalisering: Residenties

Proeftuin Internationalisering: de stand van zaken

Nadenken over plannen voor gezamenlijk beleid met als doel de regio nog zelfbewuster, aantrekkelijker en internationaler te maken.

9 september 2019
Proeftuin Internationalisering: de stand van zaken

Terugblik Kenniscafé Internationalisering

Wat voor soort plannen wil BrabantStad onderzoeken als het gaat om samenwerken op het gebied van internationaal cultuurbeleid?

28 juni 2019
Terugblik Kenniscafé Internationalisering

OCW steunt internationalisering BrabantStad

BrabantStad ontvangt €400.000 van het ministerie van OCW voor de proeftuin Internationalisering. Dit voorstel is onderdeel van het regioprofiel Brabant Maakt Het!

17 mei 2019
OCW steunt internationalisering BrabantStad

OCW ondersteunt culturele vernieuwing in regio’s

BrabantStad start een proeftuin Internationalisering.

26 april 2019
OCW ondersteunt culturele vernieuwing in regio’s

Glow: Made in Eindhoven

Tegenwoordig kent Europa tientallen steden met een lichtfestival. In dit artikel wordt kort inzicht gegeven in de twee bekendste Nederlandse lichtfestivals, die ook internationaal hoge ogen gooien.

30 oktober 2018
Glow: Made in Eindhoven

Amateurkunstclubs de grens over

Je hoeft geen professionele organisatie te zijn om internationale projecten op te zetten. Ook amateurkunstclubs gaan geregeld de grens over.

29 augustus 2017
Amateurkunstclubs de grens over

Ambities over de grens? Lees eerst deze vijf succesverhalen

Nieuwe doelgroepen, andere inspiratie, meer kansen op financiering of gewoon als manier om je horizon te verbreden. Wellicht heb je ambities over de grens. Goed nieuws: Iris verzamelde ter inspiratie vijf Brabantse succesverhalen voor je.

22 augustus 2017
Ambities over de grens? Lees eerst deze vijf succesverhalen

Aan de slag met een Europese projectaanvraag, wat te verwachten?

Arne van Vliet, managing director van Europees adviesbureau voor cultuur BECCA Europe, vertelt over zijn ervaringen met het Europees cultuurbeleid en over Europese financiering voor culturele projecten.

12 april 2016
Aan de slag met een Europese projectaanvraag, wat te verwachten?

De bomen en het bos: Europese financiering voor culturele projecten

Arne van Vliet, managing director van Europees adviesbureau voor cultuur BECCA Europe, vertelt over zijn ervaringen met het Europees cultuurbeleid en over Europese financiering voor culturele projecten.

4 april 2016
De bomen en het bos: Europese financiering voor culturele projecten

De ruimte voor cultuur in het beleid van de Europese Unie

Arne van Vliet vertelt over zijn ervaringen met het Europees cultuurbeleid en over Europese financiering voor culturele projecten. Deze week: het waarom en hoe van Europees cultuurbeleid.

31 maart 2016
De ruimte voor cultuur in het beleid van de Europese Unie

Een onderzoek naar Brabant DC en de creatieve industrie

Brabant mag zich sinds enkele jaren lid noemen van het netwerk Districts of Creativity. Een goede aansluiting tussen de DC regio's en de creatieve industrie is logisch, zou je denken.

25 februari 2016
Een onderzoek naar Brabant DC en de creatieve industrie

De Internationale kracht van Brabant

Claire gaat op zoek naar wat het fonkelnieuwe Districts of Creativity Network beoogt met de stap op internationale gronden.

28 oktober 2014
De Internationale kracht van Brabant

Het is al snel goed

Veel makers en instellingen werken samen met andere makers en instellingen buiten Nederland. Wij waren nieuwsgierig naar de beweegredenen voor zo'n samenwerking.

21 augustus 2014
Het is al snel goed