Hoe draagt cultuureducatie bij aan persoonsvorming?

Binnen onderwijs is burgerschap en persoonsvorming een steeds belangrijker thema. Maar wat betekent dit voor cultuureducatie? Om leraren, docenten en educatoren een handreiking te bieden om persoonsvorming en de waarden van cultuureducatie te verbinden en dat met elkaar verder te onderzoeken, ontwikkelde Kunstloc Brabant in samenwerking met verschillende partijen, een online platform en een aantal tools. Deze tools bieden een pedagogisch kader om een gezamenlijk onderzoek mogelijk maken en dat naar de praktijk te vertalen. Op deze pagina lees je daar meer over.

Ons onderwijs 2032 - eindadvies

Meer aandacht voor burgerschap en persoonsvorming 

In 2016 adviseert Platform Onderwijs 2032 staatssecretaris Dekker een betere balans tussen persoonsvorming, kennisontwikkeling en maatschappelijke vorming in het onderwijs. Dat betekent dat er in de kerndoelen meer aandacht voor persoonsvorming moet komen. Curriculum.nu heeft dit in zijn adviezen meegenomen. Zij onderstrepen de drie onderwijsdomeinen, zoals pedagoog Gert Biesta (2018) deze heeft benoemd, namelijk: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie (persoonsvorming). Biesta (2020) geeft in zijn reactie op de adviezen van Curriculum.nu aan dat de balans van de drie hoofddoelen de ondergrond is om opnieuw in gesprek te gaan over kwalitatief goed onderwijs.  

Naar aanleiding van het advies van Biesta willen wij vanuit Kunstloc Brabant gezamenlijk gaan onderzoeken, hoe cultuureduactie hieraan kan bijdragen. Om zo te komen tot betekenisvol onderwijs voor de leerling. Vanuit de vraag; Hoe draagt cultuureducatie bij aan persoonsvorming?

“Soms denk ik terug aan een moment waarop ik zelf als leraar voor de klas stond en een doof jongetje ineens besloot te gaan playbacken. Verrast door zijn besluit, wetende dat hij niet kon horen, deed ik hem de woorden voor. Fantastisch. Maar achteraf denk ik: ‘Ik heb wat laten liggen daar. Ik heb er toen niet voldoende aandacht aan gegeven, terwijl het voor hem niet vanzelfsprekend was. Nu zou ik hem de vraag stellen: ‘Wat zag je jezelf doen en hoe was het voor je? Wat neem je hiervan mee?’ 'En wat daarvan is nu belangrijk voor jou-zelf?' Ik heb het idee dat we daar in het onderwijs meer naar mogen kijken”. – Monique Koolen, senior professionalisering kunsteducatie bij Kunstloc Brabant

Brief van Biesta aan de tweede kamer

Wat betekent dit voor de praktijk?

Vanuit Kunstloc Brabant zijn we constant in gesprek met intermediairs, trainers, co-teachers, kunstvakdocenten en cultuurcoordinatoren uit het onderwijs. Vanuit deze gesprekken zijn we een platvorm gestart, waarin we de vraag; Hoe draagt cultuureducatie bij aan persoonsvorming en burgerschap met elkaar beantwoorden. Allen hebben betekenisvolle ervaringen met kunst die snel persoonlijke verhalen ontlokken. Waarmee de mogelijkheid ontstaat om persoonsvorming en burgerscahp vorm te geven. Vanuit Kunstloc Brabant willen we het belang van deze persoonlijke ervaringen en verhalen onderstrepen en het aanleiding te laten zijn voor persoonlijk onderzoek.  

Kunst maken of ernaar kijken, nodigt uit tot een gesprek. “‘Wat roept dit kunstwerk bij jou op? Welke betekenis ken je daaraan toe? Wat heeft dat met jou te maken? Wat hoor je de ander daarover vertellen? Deze vragen gaan over eigen én over gezamenlijke waarden. De docent kijkt niet alleen naar wát een leerling heeft gemaakt, maar vooral ook naar het proces en wat hij of zij daarin tegenkomt en daarop te reflecteren. 

‘Het voeren van het waarde gesprek: het reflecteren voor – tussen en na de een kunstzinnige activiteit maakt dat het educatie wordt’ - Monique Fisher

Iedereen wordt op een andere manier geraakt door kunst. Het is juist dat moment dat jouw unieke IK wordt aangesproken. Wat gebeurt er als je dat moment als uitgangspunt voor onderzoek neemt?

“Je neemt jezelf altijd mee, waar je vandaan komt, hoe je bent opgegroeid, dat zit allemaal in jou. Dat heeft jou gevormd. Als je naar kunst kijkt, word je aangesproken op dat wat jou daarin uniek maakt. Daar raakt het jouw uniciteit. Bij persoonsvorming gaat het om bewustwording van deze aanraking, daarbij stil te staan. Kijk eerst naar binnen, naar wat het van jou vraagt”, - Jillis Verbeek, kunstenaar en trainer cultuureducatie bij Kunstloc Brabant. 

Persoonsvorming als benaderingswijze

Om tot een proces van persoonsvorming te komen binnen cultuureducatie speelt de leraar een belangrijke rol. Het vraagt aan hem ook open te staan om deze vragen voor zichzelf te onderzoeken. De leraar en leerling zijn gelijkwaardig aan elkaar en aan het kunstwerk dat zij onderzoeken. Wat vraagt dit in de benadering van de leraar/educator tot de leerling en de wereld om hem heen?

Onderzoeksruimte

Om te onderzoeken hoe we persoonsvorming en de unieke waarden van cultuureducatie kunnen verbinden, ontwikkelt Kunstloc Brabant in samenwerking met het veld een platform, bijeenkomsten en verschoillende tools. De vragen uit de praktijk zijn steeds aanleding om de unieke waarde van cultuureducie met elkaar te onderzoeken.

In de bijeenkomst is er ruimte om ervaringen op te doen. Op het platform delen we de ervaringen en de antwoorden die we daarop formuleren. En de tools geven ons steeds zicht op hoe die waarde in de praktijk vorm kunnen krijgen. 

Bijeenkomsten  

De bijeenkomsten richten zich op de volgende onderzoeksgebieden, om antwoorden te vinden te vinden op vragen uit de praktijk: het experiment, de dialoog en de ontmoeting. Gedurende een bijeenkomst maken we steeds de loop door deze drie gebieden heen. 

 “Door steeds kunstwerken centraal te zetten, creëerden we een veilige plek om in gesprek te gaan. Door in dialoog te zijn met elkaar, het materiaal en de wereld om ons heen, kom je tot een groeiproces. Binnen onderwijs is dat de kern van de groei naar volwassenheid. Je hebt de wereld en de ander daarbij nodig. We herzien onze projecten daarop ook.” - Deelnemers en intermediairs Dorian Verkuijlen en Susanne Dumoulin van Cultuurkade in Veghel

Benieuwd naar de inhoud en opbouw van de bijeenkomsten? Bekijk de bijbehorende handleiding en de werkbladen.

Platform & Tools

We creeren een platform waarop de opbrengsten uit ieders onderzoek wordt gedeeld. Wat ieder daarin is tegengekomen en een eerste vertaling is naar de praktijk.

Voor diegene die al aangesloten zijn, biedt het een mogelijkheid om de verdere uitwerking ook te delen. 

Voor onszelf geeft het platform steeds inspiratie om deze onderzoeksruimte te verrijken.

Tijdens de bijeenkomsten zijn er verschillende tools ontwikkeld, om steeds het pedagogische handelen in beeld te hebben. Als kader en als uitgangspunt.  

Bronnen

Tijd voor pedagogiek, UVH. Net aan zet, 2018, Gert Biesta 
Door kunst onderwezen willen worden, 2017, Gert Biesta  
Pedagogiek, De plicht om weerstand te bieden, 2016, Meirieu

Meer weten over de onderzoeksruimte en hoe je daarin kunt participeren?

Wij nodigen uit om je aan te sluiten bij de bijeenkomsten om de vraag die jij hebt ten aanzien van burgerschap en persoonsvorming met ons verder te onderzoeken. Wil meer weten over; hoe je deze bijeenkomsten in jouw regio of op jouw school kunt organiseren? Neem dan contact op met Monique Koolen of Jillis Verbeek.