Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Het is de toekomst van de bouw: het gebruik van biobased materialen. Niet meer produceren met plastic, maar met paddenstoelen, algen of restproducten van de landbouw. Makers Rik Maarsen, Klarenbeek & Dros en Jeroen Doorenweerd zetten in Brabant stappen in de goede richting.

Geschreven door: Marel van Andel.   

Voor Rik Maarsen begon zijn interesse in biobased na een onderzoek naar het Nederlandse landschap. “Ik was geïntrigeerd door alle weilanden en rechte lijnen die ons landschap tekenen. Maar toen ik meer onderzoek deed, zag ik hoeveel reststromen uit de landbouw komen. Wanneer er aardappelen geteeld worden, worden alleen de aardappelen gebruikt, de bladeren blijven over of worden verbrand. Hetzelfde geldt voor graan en tarwe, maar ook voor tulpen en paprika’s. Daar wilde ik iets mee.” 

Recept van zetmeel en vlas

Rik begon met vlas als materiaal. “Je kunt die vezels kopen, ze worden ook gebruikt als bedding voor koeien en paarden. Ik ben daarna aan de slag gegaan met een recept, waarbij ik met zetmeel het vlas kan binden en zo platen kan maken. Datzelfde kan gedaan worden met de vezels van allerlei landbouwrestproducten. Als dat in elkaar zit, gebeurt er niks meer mee. Alleen als het nat wordt, valt het uit elkaar. Dat is goed, want op die manier kan het altijd weer helemaal opgenomen worden in de natuur en dienen als voeding voor de grond”, vertelt Rik.

Voor Rik heeft dit materiaal meer voordelen. “De platen houden CO2 vast, en zetmeel als bindmiddel is niet toxisch, zoals veel andere bindmiddelen wel zijn.” De platen die Rik maakt zijn voor van alles te gebruiken, zoals in de bouw. “Voor veel gebruik zitten hier eisen aan voor onder andere de dichtheid en condensering. Daarom ben ik me nu als startpunt gaan richten op binnendeuren en meubels, daar zitten minder eisen aan en is daarom een makkelijker begin.”

Website Rik Maarsen

De wortels van paddenstoelen

Ook Eric Klarenbeek, van Klarenbeek & Dros maakt meubels van biobased materialen. Hij is onder andere bekend geworden met de Mycelium Chair, een 3D-geprinte stoel met paddenstoelen als materiaal. Die was te zien op de Dutch Design Week in Eindhoven.

“Paddenstoelen en hun wortelstelsel zijn fantastische organismen, omdat zij groeien op plantaardige vezels. Hiermee kun je materialen kweken in elke gewenste vorm”, legt Eric uit. “De wortels van de paddenstoel, het mycelium, verbindt de losse vezels aan elkaar, tot een solide materiaal. Je hebt dan geen, vaak fossiele, lijm nodig om iets in elkaar te zetten.” En de toepassingen zijn legio. “Door de groei te sturen kan het variëren van luchtig en isolerend tot solide houtachtig materiaal. Zo kan je de wortels kweken tot meubels, gevelpanelen of akoestisch en isolerend materiaal.”

16888

Mosstructuren langs de N65

Naast paddenstoelen gebruikt Klarenbeek & Dros ook andere materialen, zoals mos en algen. Mos gebruikten Eric en Maartje bijvoorbeeld voor een project langs de N65 tussen Den Bosch en Tilburg. “We hebben hiervoor met robotarmen 3D-structuren geprint en hier samen met Greenmakers kweektesten op gedaan. Nu werken we met Landpark Assisië aan 3D-geprinte hoekige tegels, die gevuld kunnen worden met mos. Op die manier kun je een groene gevel creëren, maar ook een groen dak. Daarbij kun je materialen uit de regio gebruiken, en hulp inschakelen van lokale mensen. Zo blijft het zo sociaal en ecologisch mogelijk.”

Algen zijn goed te gebruiken, omdat er lijm van gemaakt kan worden. “Algen werken ongeveer hetzelfde als aardappelzetmeel. Die lijm kun je in allerlei vormen verwerken, gecombineerd allerlei kleuren waar deze organismen rijk aan zijn. Met onze startup Wierwaar 3D printen we producten en focussen we ons op de productie van korrels, die verwerkt kunnen worden tot vergankelijke plastic vervangende producten. Op die manier proberen we een alternatief te bieden voor de huidige destructieve fossiele plastics en er een markt voor te ontwikkelen.”

Mosstructuur door Klarenbeek & Dros

16887

Bouwen met schimmels en kalkhennep

Beeldend kunstenaar Jeroen Doorenweerd ziet toekomst in biobased bouwen, maar ook nu al is hij er druk mee aan de slag. Zo ontwierp hij zijn eigen huis in Tilburg. “De fundering is gemaakt van glasschuim, met restproducten uit de glasrecycling is het mogelijk om vermalen glas te smelten en daar brokken van te maken voor in de grond. Dan krijg je een draagkrachtige en isolerende laag, die ook niet veranderd en eindeloos herbruikbaar is. Het kan zo weer omgesmolten worden, in tegenstelling tot piepschuim.” 

Het biobased huis van Jeroen Doorenweerd

Het huis op de fundering is helemaal gemaakt van hout. “We kochten grote platen, waardoor er zo binnen tien dagen een huis stond.”

Niet alleen voor zijn eigen huis, maar ook voor een huis in Ecodorp Boekel werd Jeroen ingeschakeld. “Toen het dorp gepland werd, waren er een paar financiële problemen. In het maken van een bed and breakfast werd de oplossing werd gevonden. Ze wilden graag kunst in hun dorp, en zo ging ik aan de slag met het ontwerpen van een gebouw dat geschikt zou zijn.

Het is uiteindelijk een paalwoning van vier bij zes meter geworden, waarbij de helft overdekt is, en de helft terras. Het huis is gemaakt van hout. Voor de isolering wordt kalkhennep gebruikt, dat neemt meer CO2 op. De planken worden geverfd met schimmel. Eerst worden de planken in de lijnolie gezet, daarna komt er een schimmel op die leeft van die olie, die de planken helemaal zwart maakt. Het dak wordt een insectendak.”  

Jeroen merkt dat er een omkering is rond ecologisch bouwen. “Vroeger was er nog niet veel vraag naar, maar nu de impact van klimaatverandering steeds duidelijker wordt, komt er steeds meer interesse. Ik geef ook les, en ik zie dat het grootste deel van de studenten graag meer willen weten, dat is een goed teken voor de toekomst. Daarnaast wordt het ook steeds makkelijker om aan de juiste materialen te komen. Zo kun je niet alleen iets esthetisch maar ook iets ethisch neerzetten.”

Website Jeroen Doorenweerd

16886

Kunst, klimaat en verbeelding

Voor meer inspiratie over kunst, klimaat en verbeelding, kijk op de website van Kunstloc.

Kunst & klimaat

Marel van Andel

Freelance redacteur

Duurzaamheid

Heldenmoed en verbeeldingskracht gezocht voor design challenge Henriëttewaard

In gesprek met Floris Alkemade, de juryvoorzitter van de design challenge.

20 februari 2024
Heldenmoed en verbeeldingskracht gezocht voor design challenge Henriëttewaard

Design Challenge: Ondersteboven van Water in de Henriëttewaard

Duik in de challenge en verbeeld de toekomst van water en erfgoed!  

10 januari 2024
Design Challenge: Ondersteboven van Water in de Henriëttewaard

KunstUnlocked Omgevingsvisie

Hoe maak je meer impact op klimaatvraagstukken met creatieve ontwerpkracht?

21 november 2023
KunstUnlocked Omgevingsvisie

Vier zakelijke leiders maken stappenplan verduurzamen culturele sector

Vier zakelijk leiders komen met tips over duurzaamheid tijdens de opleiding Leiderschap in Cultuur (LinC).

31 oktober 2023
Vier zakelijke leiders maken stappenplan verduurzamen culturele sector

Verminder je ecologische voetafdruk

Wil je jouw culturele organisatie verduurzamen? Met deze infographic kun je direct zien waar je kunt beginnen.

10 oktober 2023
Verminder je ecologische voetafdruk

Kunst en Klimaat

Klimaatvraagstukken vragen om een gezamenlijke aanpak waarbij creativiteit niet mag ontbreken. Hóe pak je dat aan?

22 september 2023
Kunst en Klimaat

Biobased bouwen: Materiaal van nu én de toekomst

De toekomst van de bouw: biobased materialen. Rik Maarsen, Klarenbeek & Dros en Jeroen Doorenweerd zetten in Brabant stappen in de goede richting.

16 januari 2023
Biobased bouwen: Materiaal van nu én de toekomst

Van restafval tot design met een verhaal

Drie makers vertellen over hun werk dat is gemaakt van restmateriaal, -afval of hergebruikte producten. Hoe gaan zij om met dit materiaal?

2 november 2022
Van restafval tot design met een verhaal

Blog | Bestemming onbekend

Charlotte Hopmans blogt over hoe we samen tot een duurzame toekomst kunnen komen.

19 oktober 2022
Blog | Bestemming onbekend

Hoe staat het met duurzaamheid op Brabantse festivals?

Duurzaamheid en de festivalbranche, tot voor kort hadden ze niet veel met elkaar gemeen, maar daar komt nu verandering in.

4 oktober 2022
Hoe staat het met duurzaamheid op Brabantse festivals?

Blog | Een nieuw klimaatverhaal

Elsa van Dam bepleit een nieuw klimaatverhaal met oog voor urgentie en verbondenheid tussen mens en natuur.

27 september 2022
Blog | Een nieuw klimaatverhaal

Vergroening van steden: creatieve makers zorgen voor bewustzijn en innovatie

Drie exposanten van de expositie STAD = NATUUR in de LocHal delen hun visie op stadsnatuur, vergroening en klimaatadaptatie.

15 september 2022
Vergroening van steden: creatieve makers zorgen voor bewustzijn en innovatie

Kunst & Klimaat, omdat het niet anders kan

Kunstloc Brabant bekijkt dit najaar de klimaatcrisis door de bril der verbeelding. Hoe kan kunst bijdragen aan het keren van de klimaatcrisis?

8 september 2022
Kunst & Klimaat, omdat het niet anders kan

Opinie: Een gezellige transitie in de berm

Paul Roncken, directeur van de Stichting NatuurCollege, schrijft over de natuur- en energietransitie en neemt drie ontwerpontdekkingen onder de loep.

8 maart 2022
Opinie: Een gezellige transitie in de berm

Goed voornemen: groener filmen

De filmsector kan en moet duurzamer, groener, bewuster. Een goed voornemen voor dit nieuwe jaar. Maar hoe dan?

27 januari 2022
Goed voornemen: groener filmen

Hoe kunst en design kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld

Kunst en design kunnen helpen de wereld te verduurzamen. In gesprek met drie projecten in Brabant die laten zien hoe dat kan.

15 december 2021
Hoe kunst en design kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld

Stemming: Cultuur en de klimaatcrisis: verduurzaming in de culturele sector

Hoe gaat de culturele sector om met klimaatverandering? Documentalist Ton van der Linden zet een aantal duurzame voorbeelden op een rij.

7 oktober 2021
Stemming: Cultuur en de klimaatcrisis: verduurzaming in de culturele sector

‘De kleding die je nu hebt, is het meest duurzaam’: drie modeontwerpers over duurzaamheid

Duurzame mode is steeds meer onderwerp van gesprek. Drie Brabantse modeontwerpers die duurzaam bezig zijn, aan het woord.

22 juni 2021
‘De kleding die je nu hebt, is het meest duurzaam’: drie modeontwerpers over duurzaamheid

De veranderende rol van de ontwerper in tijden van crisis

Over de verantwoordelijke rol van een ontwerper in de vormgeving en inbedding van (nieuwe) sociaalmaatschappelijke waarden.

27 november 2020
De veranderende rol van de ontwerper in tijden van crisis

Wandelend aan de toekomst werken: Vera Hofman maakt de wereld een stukje mooier

Dirigente, fluitiste en maker Vera Hofman wandelde in augustus tweehonderd kilometer door Noord-Brabant en Limburg, onder het mom van Walk & Talk.

26 november 2020
Wandelend aan de toekomst werken: Vera Hofman maakt de wereld een stukje mooier

Kunst en duurzaamheid: de perfecte combinatie voor Ecodorp Boekel

Voorzitter Ad Vlems over het Ecodorp, de rol van de Artist in Residence en kunstenaars bij het behalen van de Sustainable Development Goals (SDG’s).

5 november 2020
Kunst en duurzaamheid: de perfecte combinatie voor Ecodorp Boekel

Hoe verbeeldingskracht bijdraagt aan natuurinclusieve bouw

Vorige week vond het symposium ‘Heel Brabant ontwerpt natuurinclusief! Jij toch ook?’ plaats. MEST was erbij en ging in gesprek met de experts.

29 september 2020
Hoe verbeeldingskracht bijdraagt aan natuurinclusieve bouw

Trends in events in festivalprovincie Brabant

Duurzaamheid, inclusiviteit, technologie, purpose-driven en een totaalbeleving zijn de trends in onze snelgroeiende festivalprovincie.

6 februari 2020
Trends in events in festivalprovincie Brabant

Blog | Tend and befriend

Het is een drukke tijd. De rode draad bij al deze activiteiten was de zorg voor de samenleving en de wens om gezamenlijk oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven te ontwikkelen, to change the inevitable.

25 oktober 2019
Blog | Tend and befriend

“Kunstenaars verleiden je om écht iets met de energietransitie te doen.”

In 2050 moet de provincie Noord-Brabant volledig energieneutraal zijn. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

22 oktober 2019
“Kunstenaars verleiden je om écht iets met de energietransitie te doen.”

Duurzaamheid in kunst en design: Beperkend én verrijkend

Kunstenaars laten zich al eeuwen inspireren door de natuur. Zo ook Hanneke de Leeuw, Angelique van der Valk en Willeke Klaassen.

8 oktober 2019
Duurzaamheid in kunst en design: Beperkend én verrijkend

Verleiding en verbeelding in de energietransitie

In 2050 moet de provincie Noord-Brabant energieneutraal zijn. Hoe zien kunstenaars en ontwerpers het energielandschap van de toekomst?

8 augustus 2018
Verleiding en verbeelding in de energietransitie

Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

Sectoren bundelen hun krachten op zoek naar innovatieve oplossingen. Welke rol kan de kunstenaar spelen in deze vraagstukken?

26 oktober 2017
Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

Earth Matters: De planeet als inspiratiebron

De textielindustrie is één van de meest vervuilende bedrijfstakken. Met de tentoonstelling Earth Matters brengt het TextielMuseum dit maatschappelijke thema onder de aandacht.

19 oktober 2017
Earth Matters: De planeet als inspiratiebron

Redden kunstenaars de wereld?

“Echte winst betekent niet alleen dat je nadenkt over geld verdienen, maar ook hoe je de planeet wilt achterlaten.” Hoe zet de cultuursector in op duurzaamheid?

13 oktober 2017
Redden kunstenaars de wereld?

Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie

Sociale innovatie is inmiddels een buzz woord in Brabant.

10 februari 2015
Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie