Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Overproductie tegengaan, bewuster met materialen omgaan en op een duurzame manier bijdragen aan de maatschappij; in de culturele sector zijn veel ontwerpers daar hard mee bezig. Drie makers vertellen over hun werk dat is gemaakt van restmateriaal, -afval of hergebruikte producten. Hoe gaan zij om met dit materiaal en waarom hebben ze hier bewust voor gekozen?

Geschreven door: Simone Vos

“Als kind maakte ik al nieuwe objecten van oude materialen. Mijn vader verzamelde allerlei materialen en ik ging daarmee aan de slag. Zo was ik heel erg fan van Kung Fu-films en daarom maakte ik van oude tentstokken mijn eigen zwaarden. Ik sloeg die stokken helemaal plat en er ontstond iets nieuws. Daar is het begonnen; met materiaal werken dat je voor handen hebt”, vertelt Koen van Dommelen, hij vormt samen met Kim Spieringhs het ontwerpersduo Kim & Koen uit Breda. Ze zijn beiden ruimtelijk ontwerpers en maken van restmateriaal nieuwe meubels met een verhaal erachter, van idee tot oplevering.

“We zijn een goede combi. Tijdens onze studie aan St. Joost in Breda vroeg ik me steeds vaker af: ‘Wat mag ik toevoegen aan de maatschappij? Waar ligt mijn verantwoordelijkheid met mijn ontwerpen?’. Er is al zoveel”, zegt Kim. “Daarom vind ik het belangrijk dat we juist met restmaterialen werken die anders weggegooid worden. Tijdens ons afstudeerproject hebben we onderzocht of het mogelijk is om met hergebruikt materiaal een werkende studio te beginnen. Het bleek dat dat kon en nu zijn we inmiddels zes jaar bezig.”

Kim & Koen

Keramiek met een verhaal

Ook Hanneke de Leeuw, Bredase ontwerper die zich bezighoudt met maatschappelijke thema’s en veelal gerecyclede keramiek gebruikt in haar werk, is zich bewust van het materiaal dat ze inzet. In 2013 studeerde ze af in interieurvormgeving in Brussel, na een carrière als jurist Europees recht. “Ik zorg voor een ontwerp met een verhaal erachter. Zo maakte ik een serie van bestek met echte lamspootjes. Dat is slachtafval, dus zou het anders weggegooid worden. Ik wil mensen bewust maken van wat er in de maatschappij gebeurt.”. Ook in haar serie borden waarin ze de landkaart van Nederland verwerkte, zit een boodschap. Wanneer je er soep in schenkt, komen sommige delen onder ‘water’ te staan en sommige niet. Daarmee wil ze de klimaatverandering aankaarten.

“Tijdens het werken met keramiek gooide ik best vaak een mislukt ontwerp weg. Dat is zonde, want ik wil het liever hergebruiken. Daarom begon ik mijn onderzoek naar het recyclen van keramiek. Ik kwam erachter dat ze in Japan daarin al ver waren en ik ging precies in dat jaar, 2017, op vakantie naar Japan. Dus heb ik daar wat onderzoeksinstituten bezocht en kreeg ik een iets beter beeld van hoe keramiek te recyclen. Je moet het helemaal vermalen en dan is dat de basis voor het nieuwe ontwerp”, vertelt Hanneke. “De toegevoegde waarde is dat je vermaalde glazuur terugziet in het nieuwe stuk.”

Hanneke de Leeuw

Natuurlijke modeontwerpen

Agnes van Dijk (FashionArt) uit Eindhoven is zich als modekunstenaar ook bewust van het materiaal dat ze gebruikt. Ze maakt kleding die als kunst te dragen is, van natuurlijke materialen als sinaasappelschil en savooiekoolbladeren. “In de modewereld is al zoveel overproductie en de mensen die de stoffen verven, lopen risico’s. Daar wil ik niet aan mee doen”, vertelt Agnes. “Ik ben altijd al gefascineerd geweest door de huid. Je grootste orgaan, die je beschermt en die heel bepalend is voor je uiterlijk. Daardoor kwam ik op de sinaasappelhuid, veel vrouwen hebben er last van, dus ik dacht: ‘Daar kan ik beter iets leuks mee doen. Omarm het.’”

“Ik besloot sinaasappelschillen te preparen, zodat ik er creaties van kon maken. Ik gebruik ons eigen restafval, waardoor het heel duurzaam is. Het heeft me echt even gekost om uit te vinden hoe ik sinaasappelschillen zo kon bewaren dat de creaties die ik maakte niet meteen bedorven. Dat duurt jaren, want je moet experimenteren en er zit een heel scheikundig proces achter. Ik voeg geen kleurstoffen toe en om het geheel te verstevigen, gebruik ik mijn haar. Dat is heel stevig. Alles is biologisch afbreekbaar. Meestal maak ik jurken of mantels, die dan tijdens een performance of fotoshoot worden gedragen. Om de punten waar spanning opkomt te verstevigen, gebruik ik vloeibaar rubber dat ik zelf maak. Het is een bewerkelijk proces waar je veel tijd en geduld moet hebben.”

Agnes van Dijk

De ontwerpen van Hanneke kosten ook veel energie en tijd, omdat ze haar keramiek vermaalt in de ‘kaakbreker’ van de TU in Delft. “Het is niet zo dat je de keramiek erin gooit en het zo klaar is. Je bent er een halve dag mee bezig en dan heb je een klein zakje. Dat meng ik dan met nieuwe klei en zo is ieder ontwerp anders”, vertelt ze. “In het begin heb ik de keramiek met de hand vermalen bij Cor Unum in het atelier. Dat was nog bewerkelijker.”

“Maar: daar heb ik wel een mooie opdracht gekregen. Ik was met keramieken borden bezig daar en de chef van de Lindenhof in Nuenen kwam daar langs en zag mijn werk. Hij vroeg me de borden voor hen te maken”, zegt Hanneke. “Dat is uitgegroeid tot een recyclingproject voor diverse restaurants. Ik gebruik hun keramiekafval nu om nieuwe borden te maken. Kleine series, maar heel waardevol. Het heeft een aanlooptijd nodig gehad van een paar jaar, maar nu merk ik dat steeds meer mensen interesse hebben in mijn keramiek en dat ze de manier van werken mooi vinden. Op aanvraag vind ik ook veel beter, want als ontwerper moet je niet van alles de wereld inslingeren.”

Meubels met een verhaal

Kim & Koen werken ook steeds meer op aanvraag en zorgen voor ontwerpen met een goed verhaal erachter. “Toen we net begonnen, maakten we vooral meubels voor kennissen en vrienden en breidde ons netwerk langzaam uit. Mensen brachten restpartijen hout bij ons en onze materialenhaven raakte overvol”, zegt Koen. “Op een dag kwam er iemand waarvan de ouders overleden waren en de meubels uit het huis aan ons wilde geven. Van die oubollige eikenhouten meubels. Het leek ons mooi om iets nieuws daarvan te maken en dat aan die persoon terug te geven. Zo blijft de herinnering in het materiaal zitten”, vertelt Koen. “We kijken heel goed naar het materiaal en proberen dat op z’n best her te gebruiken. Zo maakten we laatste een nieuwe keuken van een oude, eiken vloer uit datzelfde huis. Omdat eikenhout de neiging heeft tot kromtrekken, hebben we speciale greepjes ontworpen die dat probleem oplossen. Dan is het extra duurzaam en mooi”, zegt Kim. 

“Wanneer je met restmateriaal werkt, moet je je wel realiseren dat je echt plezier moet hebben in het bewerken van het materiaal en om te spelen met wat je hebt”, zegt ze. “Het puzzelwerk, de tijd en energie die je erin steekt; dat is het allemaal waard, maar dat moet je er wel voor over hebben.”

TalentHub Brabant

Koen van Dommelen van het ontwerpduo Kim & Koen is deelnemer van het TalentHub programma. Eerder verscheen op MEST dit artikel over TalentHub Brabant. 

TalentHub Brabant - Koen van Dommelen

Simone Vos

Freelance journalist / communicatieadviseur
+31 6 22 15 14 30

Duurzaamheid

Heldenmoed en verbeeldingskracht gezocht voor design challenge Henriëttewaard

In gesprek met Floris Alkemade, de juryvoorzitter van de design challenge.

20 februari 2024
Heldenmoed en verbeeldingskracht gezocht voor design challenge Henriëttewaard

Design Challenge: Ondersteboven van Water in de Henriëttewaard

Duik in de challenge en verbeeld de toekomst van water en erfgoed!  

10 januari 2024
Design Challenge: Ondersteboven van Water in de Henriëttewaard

KunstUnlocked Omgevingsvisie

Hoe maak je meer impact op klimaatvraagstukken met creatieve ontwerpkracht?

21 november 2023
KunstUnlocked Omgevingsvisie

Vier zakelijke leiders maken stappenplan verduurzamen culturele sector

Vier zakelijk leiders komen met tips over duurzaamheid tijdens de opleiding Leiderschap in Cultuur (LinC).

31 oktober 2023
Vier zakelijke leiders maken stappenplan verduurzamen culturele sector

Verminder je ecologische voetafdruk

Wil je jouw culturele organisatie verduurzamen? Met deze infographic kun je direct zien waar je kunt beginnen.

10 oktober 2023
Verminder je ecologische voetafdruk

Kunst en Klimaat

Klimaatvraagstukken vragen om een gezamenlijke aanpak waarbij creativiteit niet mag ontbreken. Hóe pak je dat aan?

22 september 2023
Kunst en Klimaat

Biobased bouwen: Materiaal van nu én de toekomst

De toekomst van de bouw: biobased materialen. Rik Maarsen, Klarenbeek & Dros en Jeroen Doorenweerd zetten in Brabant stappen in de goede richting.

16 januari 2023
Biobased bouwen: Materiaal van nu én de toekomst

Van restafval tot design met een verhaal

Drie makers vertellen over hun werk dat is gemaakt van restmateriaal, -afval of hergebruikte producten. Hoe gaan zij om met dit materiaal?

2 november 2022
Van restafval tot design met een verhaal

Blog | Bestemming onbekend

Charlotte Hopmans blogt over hoe we samen tot een duurzame toekomst kunnen komen.

19 oktober 2022
Blog | Bestemming onbekend

Hoe staat het met duurzaamheid op Brabantse festivals?

Duurzaamheid en de festivalbranche, tot voor kort hadden ze niet veel met elkaar gemeen, maar daar komt nu verandering in.

4 oktober 2022
Hoe staat het met duurzaamheid op Brabantse festivals?

Blog | Een nieuw klimaatverhaal

Elsa van Dam bepleit een nieuw klimaatverhaal met oog voor urgentie en verbondenheid tussen mens en natuur.

27 september 2022
Blog | Een nieuw klimaatverhaal

Vergroening van steden: creatieve makers zorgen voor bewustzijn en innovatie

Drie exposanten van de expositie STAD = NATUUR in de LocHal delen hun visie op stadsnatuur, vergroening en klimaatadaptatie.

15 september 2022
Vergroening van steden: creatieve makers zorgen voor bewustzijn en innovatie

Kunst & Klimaat, omdat het niet anders kan

Kunstloc Brabant bekijkt dit najaar de klimaatcrisis door de bril der verbeelding. Hoe kan kunst bijdragen aan het keren van de klimaatcrisis?

8 september 2022
Kunst & Klimaat, omdat het niet anders kan

Opinie: Een gezellige transitie in de berm

Paul Roncken, directeur van de Stichting NatuurCollege, schrijft over de natuur- en energietransitie en neemt drie ontwerpontdekkingen onder de loep.

8 maart 2022
Opinie: Een gezellige transitie in de berm

Goed voornemen: groener filmen

De filmsector kan en moet duurzamer, groener, bewuster. Een goed voornemen voor dit nieuwe jaar. Maar hoe dan?

27 januari 2022
Goed voornemen: groener filmen

Hoe kunst en design kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld

Kunst en design kunnen helpen de wereld te verduurzamen. In gesprek met drie projecten in Brabant die laten zien hoe dat kan.

15 december 2021
Hoe kunst en design kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld

Stemming: Cultuur en de klimaatcrisis: verduurzaming in de culturele sector

Hoe gaat de culturele sector om met klimaatverandering? Documentalist Ton van der Linden zet een aantal duurzame voorbeelden op een rij.

7 oktober 2021
Stemming: Cultuur en de klimaatcrisis: verduurzaming in de culturele sector

‘De kleding die je nu hebt, is het meest duurzaam’: drie modeontwerpers over duurzaamheid

Duurzame mode is steeds meer onderwerp van gesprek. Drie Brabantse modeontwerpers die duurzaam bezig zijn, aan het woord.

22 juni 2021
‘De kleding die je nu hebt, is het meest duurzaam’: drie modeontwerpers over duurzaamheid

De veranderende rol van de ontwerper in tijden van crisis

Over de verantwoordelijke rol van een ontwerper in de vormgeving en inbedding van (nieuwe) sociaalmaatschappelijke waarden.

27 november 2020
De veranderende rol van de ontwerper in tijden van crisis

Wandelend aan de toekomst werken: Vera Hofman maakt de wereld een stukje mooier

Dirigente, fluitiste en maker Vera Hofman wandelde in augustus tweehonderd kilometer door Noord-Brabant en Limburg, onder het mom van Walk & Talk.

26 november 2020
Wandelend aan de toekomst werken: Vera Hofman maakt de wereld een stukje mooier

Kunst en duurzaamheid: de perfecte combinatie voor Ecodorp Boekel

Voorzitter Ad Vlems over het Ecodorp, de rol van de Artist in Residence en kunstenaars bij het behalen van de Sustainable Development Goals (SDG’s).

5 november 2020
Kunst en duurzaamheid: de perfecte combinatie voor Ecodorp Boekel

Hoe verbeeldingskracht bijdraagt aan natuurinclusieve bouw

Vorige week vond het symposium ‘Heel Brabant ontwerpt natuurinclusief! Jij toch ook?’ plaats. MEST was erbij en ging in gesprek met de experts.

29 september 2020
Hoe verbeeldingskracht bijdraagt aan natuurinclusieve bouw

Trends in events in festivalprovincie Brabant

Duurzaamheid, inclusiviteit, technologie, purpose-driven en een totaalbeleving zijn de trends in onze snelgroeiende festivalprovincie.

6 februari 2020
Trends in events in festivalprovincie Brabant

Blog | Tend and befriend

Het is een drukke tijd. De rode draad bij al deze activiteiten was de zorg voor de samenleving en de wens om gezamenlijk oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven te ontwikkelen, to change the inevitable.

25 oktober 2019
Blog | Tend and befriend

“Kunstenaars verleiden je om écht iets met de energietransitie te doen.”

In 2050 moet de provincie Noord-Brabant volledig energieneutraal zijn. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

22 oktober 2019
“Kunstenaars verleiden je om écht iets met de energietransitie te doen.”

Duurzaamheid in kunst en design: Beperkend én verrijkend

Kunstenaars laten zich al eeuwen inspireren door de natuur. Zo ook Hanneke de Leeuw, Angelique van der Valk en Willeke Klaassen.

8 oktober 2019
Duurzaamheid in kunst en design: Beperkend én verrijkend

Verleiding en verbeelding in de energietransitie

In 2050 moet de provincie Noord-Brabant energieneutraal zijn. Hoe zien kunstenaars en ontwerpers het energielandschap van de toekomst?

8 augustus 2018
Verleiding en verbeelding in de energietransitie

Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

Sectoren bundelen hun krachten op zoek naar innovatieve oplossingen. Welke rol kan de kunstenaar spelen in deze vraagstukken?

26 oktober 2017
Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

Earth Matters: De planeet als inspiratiebron

De textielindustrie is één van de meest vervuilende bedrijfstakken. Met de tentoonstelling Earth Matters brengt het TextielMuseum dit maatschappelijke thema onder de aandacht.

19 oktober 2017
Earth Matters: De planeet als inspiratiebron

Redden kunstenaars de wereld?

“Echte winst betekent niet alleen dat je nadenkt over geld verdienen, maar ook hoe je de planeet wilt achterlaten.” Hoe zet de cultuursector in op duurzaamheid?

13 oktober 2017
Redden kunstenaars de wereld?

Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie

Sociale innovatie is inmiddels een buzz woord in Brabant.

10 februari 2015
Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie