De eerste versie van dit blog schreef ik met de hand. Dat gaf de vertraging die ik nodig had in het denken over herdenken. Mei is immers de maand van herdenkingen en dit jaar extra bijzonder. Het is 75 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd en we herdenken dit door de corona-crisis op een andere manier dan gepland. In deze situatie lijkt het alsof de woorden een extra gewicht krijgen en al gauw tot platitudes worden. Toch een paar gedachten die mij nu bezighouden.

afbeelding: Tine van de Weyer, Holocaust Monument in het Vrijheidspark te Tilburg. Fotograaf: Tine van de Weyer

Herdenken voor de toekomst

Volgers van het Kunstloc-nieuws is het vast niet ontgaan dat Ellen Deckwitz de E. du Perronprijs heeft gewonnen voor haar bundel Hogere Natuurkunde. In deze gedichten verwoordt zij hoe de kampervaringen van haar oma haar beïnvloeden. Hoe angst en trauma’s generaties lang doorwerken en veel meer zijn dan individuele ervaringen. Ze beïnvloeden de levens van partners, kinderen en kleinkinderen. Ze bepalen direct of indirect het denken en handelen en zijn daarmee zelfs van invloed op mensen buiten de eigen kring. Het is belangrijk de verhalen van individuele oorlogsslachtoffers steeds weer te horen omdat ze veel verder gaan dan persoonlijk leed. Ze hebben een tijdloos en universeel belang dat niet aan actualiteit inboet.

Een andere opvatting

Kort na de bevrijding van Nederland werd daar anders over gedacht. Toen was er weinig ruimte voor persoonlijk leed. Bij het opruimen van mijn boekenkast vond ik een door mijzelf geschreven en lang vergeten rapport uit 1998 over het behoud en onderhoud van herdenkingsmonumenten. Het was ruim 50 jaar nadat er, volgens sommigen, een wildgroei aan monumenten was ontstaan. Deze naoorlogse ‘wildgroei’ had ertoe geleid dat er, naast een centrale commissie, elf provinciale commissies werden ingesteld voor de plaatsing van herdenkingstekens. Zij moesten zich aan strenge richtlijnen houden. Zo werd het plan een monument te plaatsen “ter herdenking van het oorlogsleed in Oss” nogal betweterig afgewezen. Het ontwerp leek “zelfbeklag van de bevolking van Oss uit te beelden”. Het kon niet de bedoeling zijn dat persoonlijk leed zichtbaar werd.

Nieuwe monumenten

Anno nu heeft er een verschuiving plaatsgevonden in het denken over herdenken. Monumenten kregen een ruimere, maar daardoor niet minder intense betekenis. Ze zijn een plek geworden waar je stil staat bij oorlogsgeweld, racisme en intolerantie. Kunstloc is betrokken bij de realisatie van een paar nieuwe monumenten. Eerder al schreef ik over het monument voor het Anne Frankplein in Den Bosch dat door Anne Wenzel wordt gemaakt. De onthulling van dit monument is door de corona-crisis verschoven tot na de zomer. Eind april werd wel het Holocaust Monument in Tilburg geplaatst, dat door Tine van de Weyer werd gemaakt. Het monument werd in alle stilte opgeleverd en dat vind ik eigenlijk heel betekenisvol. Herdenken is niet gebonden aan een datum. Het monument nodigt de komende jaren uit tot bezinning.

Andere vormen van herdenken

Herdenken is ook niet gebonden aan een vaste vorm. Kunstloc heeft prachtige initiatieven langs zien komen om te herdenken dat we al 75 jaar in vrijheid leven, maar vooral ook als oproep tegen intolerantie en racisme. Verschillende daarvan ontvingen een bijdrage uit de Impulsgelden, zoals Nationaal Monument Kamp Vught en de Roosje Foundation. Alle middelen kunnen worden ingezet om verhalen over onvrijheid, geweld en angst door te geven aan de volgende generaties. We hebben herinneringen nodig om te kunnen herdenken.

Meer weten over kunst in de openbare ruimte?

Neem contact met mij op.

Liesbeth blogt

Speciale aandacht voor het Brabantse kloosterleven

Speciale aandacht voor het Brabantse kloosterleven

2021 wordt het jaar van het Brabantse kloosterleven, met verschillende activiteiten en een ontwerpopdracht.

1 juli 2020
Kunstloc ondersteunt ontwikkeling Slavernij Monument in Tilburg

Kunstloc ondersteunt ontwikkeling Slavernij Monument in Tilburg

In Tilburg is het initiatief genomen om een monument op te richten om het slavernijverleden te herdenken.

18 juni 2020
Trek erop uit!

Trek erop uit!

Talentontwikkelingstraject De Kunstopdracht heeft verschillende mooie resultaten opgeleverd in de openbare ruimte.

16 juni 2020
Blog | Hoe gaan we de post-corona samenleving inrichten?

Blog | Hoe gaan we de post-corona samenleving inrichten?

Welke rol kunnen kunstenaars spelen bij het inrichten van de openbare ruimte? Adviseur Liesbeth Jans blogt over post-corona vraagstukken.

10 juni 2020
Den Bosch krijgt monument voor Anne Frank

Den Bosch krijgt monument voor Anne Frank

Anne Wenzel ontwierp het kunstwerk voor het Anne Frankplein in Den Bosch. De vogel van keramiek staat symbool voor vrijheid.

3 juni 2020
Blog | Denken over herdenken

Blog | Denken over herdenken

Nederland werd 75 jaar geleden bevrijd en we herdenken dit door de coronacrisis op een andere manier. Onze adviseur Liesbeth Jans schreef haar gedachtes over herdenken op in een blog.

30 april 2020
Blog | WaarnaARToe (nu musea en theaters gesloten zijn)?

Blog | WaarnaARToe (nu musea en theaters gesloten zijn)?

Hoe kunnen we in tijden van corona thuis vanaf de bank kunst beleven? Onze adviseur Liesbeth Jans schreef een blog over het enorme belang van kunst en creativiteit in tijden van crisis.

2 april 2020
Blog | Kleine stappen met grote gevolgen

Blog | Kleine stappen met grote gevolgen

De sprekers bij de bijeenkomst Muziek in de Zorg laten zien hoe kleine, liefdevolle acties grote gevolgen kunnen hebben. Dat inspireerde onze adviseur Liesbeth Jans tot een nieuwe blog.

9 maart 2020
Halve Zolenroute compleet met Het Koffijhuis van Marcel Smink

Halve Zolenroute compleet met Het Koffijhuis van Marcel Smink

Een verdwenen station en Indische baten vormen de inspiratie voor Het Koffijhuis. Het laatste werk op de kunstroute door de gemeenten Geertruidenberg, Heusden en Waalwijk.

6 maart 2020
Kunstloc benadrukt belang van inzet kunstenaars bij innovatie tijdens symposium AWTI

Kunstloc benadrukt belang van inzet kunstenaars bij innovatie tijdens symposium AWTI

Kunstloc adviseur Netty van de Kamp over de onmisbare, innovatieve kracht van kunstenaars.

2 maart 2020
Blog | Innoveren met kunstenaars

Blog | Innoveren met kunstenaars

Kunstenaars kunnen een sterke rol spelen bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken zoals de energietransitie. Zo bepleit nu ook de AWTI.

13 februari 2020
Blog | Beauty is in the eye of the beholder

Blog | Beauty is in the eye of the beholder

Liesbeth Jans werd aan het einde van het jaar een beetje kriegelig van de subjectieve eindejaarslijstjes. Er was er echter een die haar aandacht trok. Over de disbalans tussen mannelijke en vrouwelijke makers in Nederlandse kunstcollecties.

10 januari 2020
Blog | Tend and befriend

Blog | Tend and befriend

Het is een drukke tijd. De rode draad bij al deze activiteiten was de zorg voor de samenleving en de wens om gezamenlijk oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven te ontwikkelen, to change the inevitable.

25 oktober 2019
Blog | Kunst als een magneet

Blog | Kunst als een magneet

Samen met bewoners kijken naar hun ideeën en mogelijkheden zoeken om die sterker te maken. Liesbeth Jans blogt over lokale samenwerkingsverbanden die zich richten op het inrichten van de eigen omgeving.

24 september 2019
Blog | Kunst, wetenschap en innovatie

Blog | Kunst, wetenschap en innovatie

Wanneer kunstenaars uit verschillende disciplines gekoppeld worden aan wetenschappers ontstaan belangrijke innovatieve producten.

13 augustus 2019
Blog | De schoonheid van treinstations

Blog | De schoonheid van treinstations

Kunstenaars kunnen een kwaliteit aan de omgeving toevoegen waardoor die een eigen identiteit krijgt, kunnen een ziel aanbrengen in de ruimte waardoor die herkenbaar wordt en weer een menselijke maat krijgt.

28 juni 2019
Blog | De identiteit van het landschap

Blog | De identiteit van het landschap

Landkunst is iets anders dan zomaar een kunstwerk in het landschap plaatsen. Liesbeth Jans blogt over het zichtbaar maken van de identiteit van het landschap.

16 mei 2019
Blog | Afval=Landschap

Blog | Afval=Landschap

Wij leven met tegenstellingen die we zelf hebben gecreëerd en waar we nu zelf oplossingen voor moeten zoeken.

23 april 2019
Blog | Living in paradox

Blog | Living in paradox

Ik worstel nog een beetje met het thema van het CWF, Living in Paradox. Ik vind het mooi en aansprekend, maar tegelijkertijd verwarrend.

12 maart 2019
Blog | De ongekende kracht van verbeelding

Blog | De ongekende kracht van verbeelding

De samenwerking tussen de cultuursector en andere maatschappelijke sectoren wordt gestimuleerd om een goede leefomgeving te creëren, opdrachtgeverschap aan makers te bevorderen en hun de gelegenheid te geven zich als cultureel ondernemer te ontwikkelen.

2 januari 2019
Blog | We are such stuff / as dreams are made on

Blog | We are such stuff / as dreams are made on

Liesbeth Jans blikt vooruit én terug. Wat is er van die ruim 100 kunstwerken geworden die voor mij persoonlijk een bijzondere betekenis hebben?

4 mei 2018
Blog | Kunst en samenleving

Blog | Kunst en samenleving

In haar laatste blog van 2017 zoomt Liesbeth Jans in op kunst en samenleving.

10 december 2017
Blog | Over kunst, kwaliteit en autonomie

Blog | Over kunst, kwaliteit en autonomie

‘Verbinden’ is een buzz woord is geworden, een woord dat overal rond zoemt maar ook inhoudsloos dreigt te worden. Wie of wat wordt met elkaar verbonden? En waarom? Liesbeth Jans blogt hierover.

4 oktober 2017
Blog | 10 jaar landkunst, het vervolg

Blog | 10 jaar landkunst, het vervolg

Waarom werd het woord Landkunst geïntroduceerd en niet Land Art? Daar hebben wij in Brabant zo onze redenen voor. Liesbeth Jans blogt over 10 jaar Landkunst.

4 juli 2017
Blog | Tien jaar landkunst

Blog | Tien jaar landkunst

In haar vorige blog schreef Liesbeth Jans, programmaleider ‘Verbinden’ het al: Landkunst bestaat deze zomer 10 jaar! Hoog tijd voor een reflectie, want daar vraagt een jubileum om. Hoe is het eigenlijk zover gekomen met Landkunst? Daarover schrijft Liesbeth in haar nieuwe blog.

17 mei 2017
Blog | Kunst en publieke ruimte

Blog | Kunst en publieke ruimte

2017 wordt internationaal het jaar van kunst in de publieke ruimte met manifestaties die zich nadrukkelijk richten op het verbinden van kunst aan onze fysieke en sociale omgeving. Liesbeth Jans blogt hierover.

4 maart 2017
Inspiratiemagazine 'Who Cares?' gelanceerd

Inspiratiemagazine 'Who Cares?' gelanceerd

Het eerste exemplaar van het inspiratiemagazine ‘Who Cares? | kunst & zorg’ werd donderdag 8 december in ontvangst genomen door Henri Swinkels, Gedeputeerde Leefbaarheid en Cultuur van de provincie Noord-Brabant. Dit magazine boordevol beelden en artikelen geeft een inspirerend beeld van mogelijkheden om vanuit kunst bij te dragen aan prettige, mooie en duurzame zorgomgeving. Een omgeving die ten goede komt aan de zorg en dus aan onze samenleving.

8 december 2016
Blog | Verbinden

Blog | Verbinden

Verbinden is een buzzwoord. Iedereen gebruikt het. Wij ook. Liesbeth Jans blogt over de betekenis van verbinden.

4 december 2016