Alle Brabantse gemeenten hebben een coalitieakkoord gepresenteerd. Wat is daarin terechtgekomen over cultuur? Wij namen alle akkoorden door. Vier jaar geleden concludeerden we dat cultuur in veel Brabantse coalitieakkoorden wel aanwezig was, maar vaak beperkt bleef tot verenigingen, evenementen en erfgoed. De nieuwe reeks coalitieakkoorden laat zien dat dat beeld nog altijd herkenbaar is. Tegelijkertijd zien we interessante verschuivingen. In een aantal gemeenten ontwikkelt cultuur zich steeds nadrukkelijker tot een volwaardig beleidsdomein dat wordt verbonden aan talentontwikkeling, gebiedsontwikkeling, onderwijs, gezondheid en de aantrekkelijkheid van steden en dorpen.
Wie alle Brabantse akkoorden naast elkaar legt, ziet grofweg vier verschillende manieren waarop coalities naar cultuur kijken. Met deze typologie van akkoorden hebben we onze Kaart Cultuurbeleid een update gegeven.
1. Cultuur als verenigingsbeleid
In veel Brabantse gemeenten is cultuurbeleid nog vooral verenigingenbeleid. Cultuur wordt dan vooral beschreven in termen van het belang van verenigingen en vrijwilligers voor de gemeenschap. De beleidsmatige aandacht gaat vooral uit naar accommodaties, subsidies en het ondersteunen van het verenigingsleven.
Kleinere gemeenten als Deurne, Bladel, Someren en Asten passen duidelijk in dit profiel. Opvallend is dat in veel van deze gemeenten CDA en lokale partijen deel uitmaken van de coalitie. Cultuur wordt gezien als belangrijk voor ontmoeting, leefbaarheid en sociale samenhang, maar minder als motor voor maatschappelijke of economische ontwikkeling.
Dat is op zichzelf niet verrassend. Noord-Brabant kent een sterk verenigingsleven en een rijke traditie van amateurkunst. Tegelijkertijd blijft hierdoor een groot deel van het culturele domein vaak buiten beeld: professionele makers, creatieve ondernemers, talentontwikkeling, cultuurparticipatie van nieuwe doelgroepen en de bijdrage van cultuur aan ruimtelijke vraagstukken.
2. Cultuur als traditie en identiteit
Andere kleine gemeenten benaderen cultuur vooral vanuit erfgoed, tradities en lokale identiteit. Daar spelen historische gebouwen, volkscultuur, monumenten en de eigenheid van dorpskernen een centrale rol. Gemeenten als Oirschot, Woensdrecht, Baarle-Nassau en Zundert leggen sterke verbindingen tussen cultuurhistorie, landschap en identiteit. Vaak zien we hier coalities met VVD, CDA en lokale partijen, die kansen zien voor combinaties van toerisme, erfgoedbeleving en gemeenschapsvorming. Doorgaans nemen verenigingen ook nog een belangrijke plek in in deze akkoorden.
3. Cultuur als voorziening
Andere gemeenten kijken vooral naar cultuur vanuit voorzieningen. Cultuur verschijnt dan niet als afzonderlijk beleidsveld, maar als onderdeel van leefbaarheid, ontmoetingsplekken, multifunctionele accommodaties en de sociale basis. Opvallend is dat in deze gemeenten vaak weinig aandacht is voor cultuur, en veel vergelijkbare formuleringen terugkeren. Coalities zetten in op:
- vermindering van regeldruk;
- meerjarige subsidieafspraken en vergunningen;
- gezamenlijk gebruik van accommodaties door meerdere verenigingen.
Deze thema's komen opvallend vaak terug, ongeacht de lokale context. Dat de formuleringen zo vaak terugkeren, roept de vraag op in hoeverre hierbij gebruik is gemaakt van voorbeelden of standaardteksten vanuit landelijke partijen.
4. Brede visie op cultuur
In steden als Eindhoven, Breda, Tilburg en 's-Hertogenbosch is er in de coalitieakkoorden ruime aandacht voor cultuur, en vinden we ook vermeldingen van cultuur in paragrafen van andere domeinen. Ook Bergen op Zoom, Boxtel en Maashorst laten een bredere benadering van cultuur zien. Vaak zien we in deze coalities een combinatie van PRO en D66 met andere partijen. In deze gemeenten zien we aandacht voor:
- makers en talentontwikkeling;
- cultuureducatie;
- creatieve economie;
- kunst in de openbare ruimte;
- de rol van cultuur in gebiedsontwikkeling.
Wat staat er in het coalitieakkoord van mijn gemeente?
Voor iedere gemeente hebben we een korte samenvatting van concrete actiepunten op het gebied van cultuur gemaakt. Deze vind je door op jouw gemeente te klikken in onze Kaart Cultuurbeleid.
Kansen en bedreigingen
In de coalitieakkoorden van Eindhoven, Vught, Gilze en Rijen en Heusden wordt aangekondigd dat er een nieuwe cultuurvisie wordt opgesteld. Daarbij wordt al vermeld dat dit in samenspraak met de culturele sector zal gebeuren. Zorg dat je hiervan op de hoogte blijft, want dat is weer een ideaal moment om input te leveren voor het cultuurbeleid van jouw gemeente.
Daarnaast valt helaas op dat veel gemeenten impliciet of expliciet voorsorteren op bezuinigingen. Waalwijk en Steenbergen zijn hier vrij uitgesproken over. In andere gemeenten gaat het in meer bedekte termen over herijking van subsidies of efficiënter gebruik van accommodaties. Voor culturele instellingen en verenigingen is het belangrijk alert te blijven op wat dergelijke formuleringen in de praktijk gaan betekenen.
Interessant was dat Hilvarenbeek dit jaar tussentijds een concept van het coalitieakkoord presenteerde, waar alle inwoners op konden reageren. In de conceptversie ontbrak een cultuurparagraaf. Er is goed gebruik gemaakt van de feedbackmogelijkheid, want in de definitieve versie is er wel aandacht voor cultuur.
Op dit moment heeft alleen Best nog geen definitief akkoord. Ook hier is het mogelijk om te reageren op de conceptversie, dus pak die kans!
Nu begint de lobby pas echt
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen heeft Kunstloc de lobby voor cultuur aangezwengeld met bijeenkomsten en artikelen. We zijn blij in meerdere akkoorden daarvan de resultaten terug te zien. Maar het werk is daarmee nog niet gedaan. Juist in vredestijd maak je vrienden. De nieuwe raadsleden en wethouders zijn nu bekend. Maak meteen van de gelegenheid gebruik om ze te feliciteren en nodig ze uit om kennis te komen maken bij een van jullie activiteiten. Klop niet alleen bij de wethouder of gemeenteraad aan als het misgaat. Blijf ze de komende jaren laten zien welke waarde jouw organisatie oplevert voor de inwoners, mede dankzij de steun van de gemeente. Zo bouw je aan een sterke relatie, en is de kans groter dat ze jou actief betrekken bij het opstellen van nieuw beleid of verkiezingsprogramma's.
Meer weten over de Brabantse coalitieakkoorden?
Vraag het me gerust.
