Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Als woningcorporatie kunstenaars vragen om maatschappelijke problemen aan te pakken? In Bergen op Zoom werd hiermee geëxperimenteerd. En met succes. Mestmag.nl duikt in de rol van kunstenaars en deelt de belangrijkste succesfactoren hierin.

- Geschreven door Jos Peters

Toen Eveline van Elzakker, teamleider bij woningcoöperatie Stadlander in Bergen op Zoom, gevraagd werd om een Buurtcultuurfonds op te starten en uit te bouwen, had ze geen idee waar ze aan begon. “Ik had eerst helemaal niks met kunst en cultuur”, aldus Eveline.

Het oplossen van maatschappelijke problemen in wijken was een stevige kostenpost voor Stadlander en resulteerde vaak niet in de gewenste oplossingen. Inwoners waren zelf niet betrokken bij het aanpakken van de problemen. In 2012 werd Buurtcultuurfonds opgestart. Huurders, woningeigenaren, kunstenaars, medewerkers van Stadlander en andere samenwerkende organisaties en stichtingen. Zij mogen allemaal een plan bij Buurtcultuurfonds aandragen. Zolang het project maar plaatsvindt in een wijk of buurt waarin Stadlander actief is én de bewoners betrokken worden in de kunst- of cultuuractiviteit. Sinds november 2016 maakt ook het Buurtnatuurfonds onderdeel uit van Buurtcultuurfonds. Jaarlijks stelt Stadlander €250.000,- beschikbaar.

Kunst en cultuur inzetten als middel om het leefklimaat in een wijk te verbeteren. Inwoners die samen met een professionele kunstenaar aan een project werken ter verbetering van hun wijk. Eveline van Elzakker

Om dat succes te realiseren zocht ze samenwerking met Cultuurbedrijf, een samenwerkingsverband tussen Theater De Maagd, Museum Het Markiezenhof en het Centrum voor de Kunsten in Bergen op Zoom. Projectleider Community Art/cultuuraanjager Claartje Rijkers heeft veel kunstenaars met verschillende disciplines in haar netwerk. “In het begin moest ik aan de kunstenaars duidelijk maken dat ze geen kant en klaar product moesten leveren en dat Stadlander dat product zou kopen.”

Kunstenaars betrekken bij maatschappelijke problemen

“Wij vinden het belangrijk dat er een proces in gang wordt gezet, waarbij de inwoners van begin tot eind een actieve rol hebben. Een goed maakproces vinden we belangrijker dan het eindproduct”, vertelt Eveline. Claartje onderschrijft dat. “We gaan met kunstenaars in zee die begrijpen dat je met een open blik en zonder oordelen naar een probleem moet kunnen kijken. Kunstenaars moeten in staat zijn het gesprek aan te gaan met inwoners en een project te starten zonder duidelijkheid te hebben over het eindproduct.”

Kunstenaars geven ruimte aan ervaringen, talenten en oplossingen van inwoners. “Kunstenaars kunnen intensiever kijken en luisteren naar echte wensen. Ik stuur te veel”, aldus Eveline. Striptekenaar Wouter Goudswaard zegt: “Kunst bemiddelt. Als kunstenaar heb ik veel meer goodwill bij de inwoners en vind ik sneller de bereidheid om iets voor de wijk te doen.” En IWAZ, beeldend kunstenaar, zegt: “Je maakt iets met de inwoners waar ze trots op zijn. Inwoners maken zich er vervolgens hard voor om dat zo te houden.”

Kunst bemiddelt. Als kunstenaar heb ik veel meer goodwill bij de inwoners en vind ik sneller de bereidheid om iets voor de wijk te doen. Wouter Goudswaard

De totstandkoming van een project

Claartje Rijkers begeleidt het maakproces intensief. Dat maakproces start met het opstellen van een projectplan. Hierin beschrijft de kunstenaar in samenspraak met Cultuurbedrijf en de inwoners het idee, de wijze waarop de activiteit een positieve bijdrage levert aan de wijk en een kostenoverzicht. Als een project wordt goedgekeurd door Stadlander zijn er twee mogelijkheden. Voor de kleinere cultuuractiviteiten tot € 4.500,- wordt gebruik gemaakt van de Stadlander Buurtcultuurbonnen. De aanvraag voor bijdrages vanaf € 4.501,- vallen onder Stadlander Buurtcultuurprojecten en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Het maakproces wordt na goedkeuring van het plan in een aantal fases verdeeld. De kunstenaar moet met alle betrokkenen die verschillende fasen doorlopen om tot een goed resultaat te komen. Daardoor is het mogelijk om het haalbare effect goed in te schatten. Na afloop wil Stadlander het effect van een project gaan meten. Daarvoor wordt de projectscan van Kunstbalie gebruikt waarin aspecten zoals sociale cohesie, fysieke leefbaarheid maar ook inzet van uren en euro’s wordt gemeten. “De terugkoppeling van resultaten van een project is nog wel een verbeterpunt”, geven Eveline en Claartje aan.

Good practice

Het Sint Maartenplein in Halsteren is een goed voorbeeld van een buurtcultuurproject welke het leefklimaat heeft verbeterd. De bewoners rond het Sint Maartenplein hadden veel klachten over drugsoverlast en vernielingen. IWAZ heeft samen met inwoners en leerlingen van een basisschool ideeën bedacht om het plein op te knappen voor jong en oud. “Ik heb meerdere projecten gedaan, maar het Sint Maartenplein in Halsteren heeft veel indruk gemaakt. Uiteindelijk waren er 100 mensen aan het werk”, vertelt IWAZ. Inmiddels heeft het plein kleur gekregen. Is er een social sofa geplaatst, zijn er prullenbakken opgefleurd en is er voor ouderen een jeu-de-boulesbaan aangelegd. Dit heeft weer geleid tot het oprichten van een buurtvereniging, een aangelegde speeltuin en een buurtapp. “Als ik op het plein of in de directe omgeving iets zie dat ik niet vertrouw, stuur ik een appje en in een mum van tijd zijn andere wijkbewoners bereid om helpend op te treden”, aldus één van de inwoners.

Het kleurrijke Sint Maartenplein in Halsteren| Foto: IWAZ

In Steenbergen nam Karin van Bergeijk, leerkracht op een basisschool, het initiatief tot het creëren van een ontmoetingsplaats voor jong en oud op het braakliggend terrein Buiten de Veste in Steenbergen. Beeldend kunstenaar Annet Nooijen en Iwan Koolen van WmG Architecten werden ingeschakeld om inwoners zo actief mogelijk te betrekken. “Bijzonder aan dit project was dat er verschillende partijen bij betrokken waren en dat het vroeg om een andere manier van werken. Voor de gemeente was dit ook nieuw. “De architect komt niet met een ontwerp dat achter een tekentafel is bedacht, waarna de gemeente zorgt voor een omgevingsvergunning en een handtekening. Nu moest de gemeente op voorhand mee instappen en mee gaan in het proces”, vertelt Iwan. “Stadlander stelde wel als voorwaarde, dat de gemeente Steenbergen achter het plan moest staan en mee ging werken aan de uitvoering van het plan. Er ligt nu een basisontwerp, dat na verdere uitwerking met de inwoners, uitgevoerd gaat worden. De Rabobank heeft interesse getoond, waardoor de kans op financiering groot is.

Het ontwerp van WMG Architecten

”Door de goede resultaten brengt Stadlander nu standaard in alle nieuwbouwprojecten kunstenaars en inwoners in een vroeg stadium bij elkaar. Om door middel van het gesprek wat ze met elkaar voeren, de wensen voor de leefomgeving te inventariseren. Een goed voorbeeld daarvan is te vinden in een nieuwbouwwijk in Steenbergen. De inrichting en vormgeving van een binnentuin is op basis van die gesprekken tot stand gekomen, waardoor de inwoners zeggenschap en eigenaarschap voelen.

Claartje Rijkers wil nog meer kunstenaars aan Cultuurbedrijf verbinden. Ze zoekt ook samenwerking met andere cultuuraanjagers. “Als ik niet voortdurend het initiatief neem, komt er te weinig van de grond.” Ook Eveline geeft aan dat ze graag meer zou willen samenwerken met andere woningcoöperaties in West-Brabant.

Succesfactoren

De belangrijkste succesfactoren van een Buurtcultuurfonds zijn:

  1. Zoek partners. Een samenwerkingsverband met meerdere partijen maakt de kans van slagen groter. Ga ook contacten aan met organisaties en bedrijven in andere domeinen. Durf uit je comfortzone te stappen. Goede voorbeelden zie je hier
  2. Onderhoud intensief contact met de inwoners. Preventief handelen voorkomt veel klachten. Een klacht is een negatief geformuleerde wens. Achterhaal op tijd de wens. Dat voorkomt heel veel negativiteit en creëert eigenaarschap
  3. Werf intensief kunstenaars en investeer in coaching
  4. Vergroot voortdurend je zichtbaarheid. Laat weten dat je bestaat

Het is de ambitie van Cultuurbedrijf om ook in andere domeinen dan welzijn en zorg een invloedrijke rol te spelen. De kansen zijn er. In veel organisaties vindt er een transformatie plaats tot waardegedreven bedrijfsvoering. Creatieve denkkracht, design thinking, van mensen is een belangrijke tool daarbij. Veel organisaties hebben daar behoefte aan. Ook Stadlander zelf schakelt kunstenaars in bij het verbeteren van de bedrijfsvoering. Steven Bouwens en Willem Jongeneelen, respectievelijk beeldend kunstenaar en schrijver, zijn in gesprek gegaan met gebiedsbeheerders over de wijk. “Wat baart hen zorgen? Waar liggen kansen? Wat is het mooiste stukje van de wijk? Dat leverde prachtige verhalen op”, aldus Eveline.

Het is aan kunstenaars om uit hun vertrouwde comfortzone te komen en zelf initiatief te nemen tot een dialoog met innovatieve organisaties. Organisaties die niet meteen verwant zijn aan kunst en cultuur. Dan wordt de kunstenaar ondernemer en de ondernemer kunstenaar. Kunst en cultuur wordt één van de meest waardevolle domeinen om innovatie te realiseren. Eveline van Elzakker kan dat bevestigen. “Kunst en cultuur heeft nu een meer vooraanstaande plek in mijn leven.”

Kunst en cultuur wordt één van de meest waardevolle domeinen om innovatie te realiseren. Jos Peters

Community Art Brabant

Wil jij ook aan de slag met buurtcultuur? Of wil je ook inzichtelijk maken wat je met je project bereikt? Kijk dan op Community Art Brabant.

Jos Peters

Expert cultureel leiderschap

Leefbaarheid

Podcast KunstKracht #1 | Kunst heeft de toekomst

Een gesprek tussen Jos van der Horst, gedeputeerde Energie en Cultuur in Noord-Brabant en kunstenaar Sjaak Langenberg in KunstKracht de podcast.

11 december 2023
Podcast KunstKracht #1 | Kunst heeft de toekomst

KunstUnlocked Omgevingsvisie

Hoe maak je meer impact op klimaatvraagstukken met creatieve ontwerpkracht?

21 november 2023
KunstUnlocked Omgevingsvisie

Kunst en Klimaat

Klimaatvraagstukken vragen om een gezamenlijke aanpak waarbij creativiteit niet mag ontbreken. Hóe pak je dat aan?

22 september 2023
Kunst en Klimaat

Gemeente Tilburg en Kunstloc Brabant lanceren eerste stadsnatuur routekaart

Met de routekaart stadsnatuur willen Tilburg en Kunstloc Brabant bewoners en professionals prikkelen zelf nog actiever in te springen op de ontwikkeling van stadsgroen.

6 juli 2023
Gemeente Tilburg en Kunstloc Brabant lanceren eerste stadsnatuur routekaart

Cultuur voor alle Brabantse Jeugd

Kinderen, tieners en jong volwassenen worstelen toenemend met stress en zwaarmoedigheid. Waarom is cultuur voor jonge mensen zo’n goed antigif tegen angst, onzekerheid en gebrek aan hoop?

8 november 2022
Cultuur voor alle Brabantse Jeugd

Blog | Bestemming onbekend

Charlotte Hopmans blogt over hoe we samen tot een duurzame toekomst kunnen komen.

19 oktober 2022
Blog | Bestemming onbekend

De kracht van verbindend ontwerpen

Met verbindend ontwerpen worden oplossingen niet gestapeld, maar in samenhang gebracht. Bekijk voorbeelden van de design challenge Onze Energie, Ons Landschap.

13 mei 2022
De kracht van verbindend ontwerpen

Interactieve kunst in de Bossche Spoorzone

Liesbeth Jans adviseert over de inzet van kunst in de Bossche Spoorzone.

11 mei 2022
Interactieve kunst in de Bossche Spoorzone

Blog | Kunst en cultuur tegen eenzaamheid

Josephine Voets bepleit dat meedoen aan cultuur een vanzelfsprekendheid moet zijn voor iedereen, jong en oud.

21 maart 2022
Blog | Kunst en cultuur tegen eenzaamheid

CareFull

In 16 portretten - gemaakt door fotograaf Marcel de Buck en journalist Simone Vos - vertellen verschillende mensen wat het maken van kunst met ze doet.

15 maart 2022
CareFull

De kracht van kunst in 16 portretten

Kan kunst maken eenzaamheid verminderen? Jazeker. Met een expo en een magazine brengen wij het in beeld.

3 februari 2022
De kracht van kunst in 16 portretten

Tips en vaardigheden om met kunst het verschil te maken

Hoe zet je je als kunstenaar in voor maatschappelijke vraagstukken? En doe je dat dan in opdracht? Of op eigen initiatief?

22 november 2021
Tips en vaardigheden om met kunst het verschil te maken

Ontwerp Slavernijmonument in Tilburg gekozen

Het ontwerp van Dedden & Keizer stelt twee verbroken ketenen voor waarop een eigentijds meisje zit.

3 november 2021
Ontwerp Slavernijmonument in Tilburg gekozen

Blog | Mantelzorg en dementie: Laat je ego maar thuis

Atty Bax ziet dat kunstenaars hun ervaring als mantelzorger verwerken in hun werk en zo bijdragen aan het begrip rondom dementie.

20 september 2021
Blog | Mantelzorg en dementie: Laat je ego maar thuis

Je wereld leuker, prettiger of beter leefbaar maken...

... doe je samen met een kunstenaar of social designer.

10 augustus 2021
Je wereld leuker, prettiger of beter leefbaar maken...

De kunst van het verduurzamen

Hoe zorg je als cultureel ondernemer voor duurzame financiering? We gaan op zoek naar hoe we cultuurparticipatie kunnen verduurzamen. Zodat zoveel mogelijk mensen deel kunnen nemen aan kunst en cultuur.

18 mei 2021
De kunst van het verduurzamen

Terugblik CAB-Café #11

Een korte terugblik op de online bijeenkomst op 15 april 2021 georganiseerd door Kunstloc en Muzelinck, vanuit theater De Lievekamp in Oss.

22 april 2021
Terugblik CAB-Café #11

Cultuurparticipatie: doen wat werkt

Cultuurparticipatie gaat over meedoen. Een duidelijk doel. Maar hoe bereik je dat doel? Hoe neem je drempels weg? En hoe meet je of het project geslaagd is?

9 april 2021
Cultuurparticipatie: doen wat werkt

Hordelopen in de cultuur

Cultuurparticipatie gaat over meedoen. Het kennen-willen-kunnen-doen-model helpt je drempels voor activiteiten te herkennen, en barrières te verlagen.

18 maart 2021
Hordelopen in de cultuur

De kracht van cultuurparticipatie

Verschillende groepen mensen zijn geholpen bij het vroegtijdig inzetten van cultuurparticipatie als middel om toegang tot de samenleving te verbeteren.

26 januari 2021
De kracht van cultuurparticipatie

Wanneer is een community art project geslaagd?

En wat heb je daarvoor nodig? Wij doken in het creatieve proces van theatermaker Vincent van den Elshout en ontrafelden zijn aanpak.

5 januari 2021
Wanneer is een community art project geslaagd?

Terugblik CAB-Café #10

CAB-Café #10 vond plaats op 8 december 2020 met als thema De kracht van de kleine Kernen.

11 december 2020
Terugblik CAB-Café #10

All Inclusive!

In deze innovatiegids laten we zien wat de kracht van kunst is bij belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, leefbaarheid in de wijken en goede zorg en welzijn. Laat je inspireren door vele Brabantse voorbeelden.

1 september 2020
All Inclusive!

Reis mee langs Brabantse innovatiekracht en creativiteit

Vraag nu aan! ‘All Inclusive!': de inspiratiegids vol voorbeelden van Brabantse innovatieve kracht en creativiteit.

10 augustus 2020
Reis mee langs Brabantse innovatiekracht en creativiteit

Landelijk Programma Cultuurparticipatie ’21-‘24

Cultuurparticipatie is van en voor iedereen! Het Ministerie van OCW stelt de komende vier jaar geld ter beschikking voor een landelijk programma.

19 juni 2020
Landelijk Programma Cultuurparticipatie ’21-‘24

Financiering van sociaal-maatschappelijke culturele projecten

Een overzicht van subsidiemogelijkheden voor sociaal artistieke projecten, en een drietal fondsen met inspirerende voorbeelden.

17 april 2020
Financiering van sociaal-maatschappelijke culturele projecten

Buurtcultuurprojecten tijdens lockdown

Help jouw buurt de crisis door met cultuur! Dien voor 1 mei een voorstel in bij het Buurtcultuurfonds.

10 april 2020
Buurtcultuurprojecten tijdens lockdown

Terugblik Bijeenkomst Cultuurparticipatie in Zuid-Nederland

Cultuur en sociaal domein, een uitdagende samenwerking. We kwamen bij elkaar om te sparren over het hoe en waarom. Hoe kunnen we de synergie vergroten? Welke belangen spelen? Wat heb je nodig?

11 maart 2020
Terugblik Bijeenkomst Cultuurparticipatie in Zuid-Nederland

Het rode licht van Woensel-West

De identiteit van de Eindhovense 'krachtwijk' heeft de afgelopen jaren een flinke transitie doorgemaakt.

12 december 2019
Het rode licht van Woensel-West

Jonge generatie ondernemers opkomend in urban scene Brabant

Creativiteit en sociale beweegredenen zijn voor jongeren van groot belang bij ondernemen in urban culture. Dat blijkt uit onderzoek naar trends in de Brabantse urban scene.

25 november 2019
Jonge generatie ondernemers opkomend in urban scene Brabant

Hoe krijgt kunst een vaste plek in het sociale domein?

Oplossingsrichtingen en handvatten voor dialoog om een brug te slaan tussen kunst, zorg en welzijn.

21 november 2019
Hoe krijgt kunst een vaste plek in het sociale domein?

De waarde van community art

Steeds meer maatschappelijke partijen zoals woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen en gemeenten in Brabant zetten kunst en cultuur in bij projecten over maatschappelijke vraagstukken. Wat werkt en wat levert het op?

21 november 2019
De waarde van community art

Impact meten? Houd het simpel

Kunst draagt bij aan bijvoorbeeld levensgeluk of sociale binding. Maar hoe laat je zien wat jouw initiatief teweegbrengt? Impactmeting is hot: iedereen moet en wil er iets mee. Hoe houden we het behapbaar en uitvoerbaar?

21 november 2019
Impact meten? Houd het simpel

Subsidieregelingen voor amateurkunst & cultuurparticipatie

Ben je op zoek naar subsidie voor amateurkunst of community art projecten? Bekijk hier de financieringsmogelijkheden.

19 november 2019
Subsidieregelingen voor amateurkunst & cultuurparticipatie

Kansen voor wijkprojecten bij Buurtcultuurfonds

Heb jij een creatief plan om je buurt mooier of leefbaarder te maken? Gebruik deze flowchart om te zien hoe wij je daarbij kunnen helpen!

15 november 2019
Kansen voor wijkprojecten bij Buurtcultuurfonds

Meer impact met wijkprogramma's

Bouw voort op de resultaten en inzichten met het Canvas Wijkprogramma's, en ga van losse projecten naar een samenhangend programma.

15 november 2019
Meer impact met wijkprogramma's

Spreekuren VSBfonds bij Kunstloc

Heb jij een mooi idee waardoor andere mensen mee kunnen doen aan een sociale of culturele activiteit dat hier lokaal of regionaal impact heeft? Kom dan naar een van de VSBfonds spreekuren bij Kunstloc Brabant.

10 oktober 2019
Spreekuren VSBfonds bij Kunstloc

Community Art Brabant

In Brabant gebruiken we kunst en cultuur bij maatschappelijke vraagstukken. Community Art Brabant brengt nieuws, kennis en netwerken samen voor community art, buurtcultuur en social design.

8 oktober 2019
Community Art Brabant

Ode aan de Bossche volkswijk

Een theatervoorstelling maken voor wijkbewoners die nooit naar het theater gaan: hoe doe je dat?

3 oktober 2019
Ode aan de Bossche volkswijk

Klik hier voor verbeelding #2: Leefbaarheid in de wijk

Het lijkt zo simpel. Eén klik in ruil voor verbeelding. Toch kan die ene klik heel wat teweeg brengen. Oók in een doodgewone woonwijk… Kijk – of beter gezegd klik – zelf maar.

13 augustus 2019
Klik hier voor verbeelding #2: Leefbaarheid in de wijk

Verleidelijk plagen met vooroordelen door kunst

De Academie voor Beeldvorming ziet kunst als een fantastisch communicatiemiddel middenin de samenleving.

6 december 2018
Verleidelijk plagen met vooroordelen door kunst

Kunstenaar als katalysator in het oplossen van maatschappelijke problemen

Als woningcorporatie kunstenaars vragen om maatschappelijke problemen aan te pakken? In Bergen op Zoom werd hiermee geëxperimenteerd.

13 september 2017
Kunstenaar als katalysator in het oplossen van maatschappelijke problemen

‘Projectscan is handig instrument voor inzicht in projecten’

De projectscan is een online tool, ontwikkeld door CAL-XL, Cigarbox en Kunstbalie, die inzicht geeft in het proces en effecten van buurtcultuurprojecten.

29 mei 2017
‘Projectscan is handig instrument voor inzicht in projecten’

Drie bevlogen makers van community art in Brabant in beeld

Kunst confronteert, zet je aan het denken en geeft daardoor een andere kijk op maatschappelijke vraagstukken.

20 maart 2017
Drie bevlogen makers van community art in Brabant in beeld

‘Verbinding in de wijk en betrokkenheid is het mooiste resultaat’

Het doel van EELT Theatercollectief is om met onderwerpen aan de slag te gaan waarvan je eelt op je ziel krijgt of juist verliest.

27 januari 2017
‘Verbinding in de wijk en betrokkenheid is het mooiste resultaat’

Door kunst op een andere manier naar bestaande systemen kijken

Wat is het belang van community art voor de verschillende betrokkenen in Brabant? En hoe werkt dat in de praktijk?

23 augustus 2016
Door kunst op een andere manier naar bestaande systemen kijken

De waarde van jongerencentra in kleine gemeenten: ruimschoots onderschat?

Het was voor een cursus dammen dat ik de eerste keer bij JC De Poort binnenstapte. Niet echt rock 'n roll voor een tiener natuurlijk, maar al snel had ik door dat er in het jongerencentrum meer te doen was.

11 januari 2016
De waarde van jongerencentra in kleine gemeenten: ruimschoots onderschat?

Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie

Sociale innovatie is inmiddels een buzz woord in Brabant.

10 februari 2015
Wereldwijde voorbeelden van sociale innovatie

Brabant is twaalf gecertificeerde cultuuraanjagers rijker

Twaalf nieuwe cultuuraanjagers startten afgelopen voorjaar op verschillende plekken in de provincie met het ontwikkelen van culturele projecten.

14 november 2014
Brabant is twaalf gecertificeerde cultuuraanjagers rijker