Trends & Ontwikkelingen

Milou Klein Lankhorst onderzoekt in een essay waarom lezen steeds minder populair wordt, terwijl de maatschappelijke zorgen over ontlezing juist toenemen. Aanleiding zijn onder meer tegenvallende PISA-scores en de opkomst van smartphones, sociale media en AI. 

Hoewel lezen vaak wordt verdedigd met argumenten over kritisch denken, concentratie en democratisch burgerschap, betoogt Klein Lankhorst dat zulke rationele argumenten jongeren niet snel enthousiasmeren. Lezen is meer dan een nuttige vaardigheid: het is een unieke ervaring die verbeelding, verdieping en betrokkenheid mogelijk maakt. Door de geschiedenis heen heeft geletterdheid ons denken gevormd. Toch pleit ze ervoor lezen niet vooral als verplichting te presenteren, maar als bron van verhalen, betekenis en levenservaring.

Woensdag begint het Amsterdam Dance Event, juist in een tijd dat het nachtleven in het slop lijkt te zitten. Maar ook nu het uitgaansleven verandert, gebeuren er ’s nachts nog steeds de mooiste dingen, zien hartstochtelijk pleitbezorgers van de nachtcultuur.

Alle zorgelijke berichtgeving over verdwijnende en lege clubs gaat over die clubs als ondernemingen, niet over de cultuur, de drang om te experimenteren in de nacht en de zin van jongeren om uit te gaan. Juist in de alternatieve hoek bruist het. 

Ondanks alle pogingen van veel betrokken inwoners om De Singel in Edam te behouden als cultureel centrum lijkt het er op dat ook het nieuwe gemeentebestuur de puzzel van het vorige college volgt. Dit ondanks mooie woorden in de aanloop naar de verkiezingen.

Met ruim 3.000 handtekeningen heeft de lokale gemeenschap laten zien zeer betrokken te zijn bij alle ontwikkelingen. Maar zeer waarschijnlijk is een teruglopend bezoek aan de bibliotheek het gevolg.

Dat schrijvers van kleur dit jaar veel worden gelauwerd, raakt columnist Milouska Meulens meer dan ze zou willen. ‘Het zou zo vanzelfsprekend moeten zijn dat het me niet opvalt’, schrijft ze. Maar ze put hoop uit kinderen tijdens een schoolbezoek in Amsterdam-Zuidoost.

‘Ik hoop op kinderen en jongeren die opgroeien met zo veel schouders, dat het ze onverschillig laat wie Kinderboekenweekgeschenkauteur is, wie prijswinnaar en wie ambassadeur.’

De Brandstichters blijven ook komend seizoen voorstellingen organiseren in theater Het Klavier in Kaatsheuvel. De vier Kaatsheuvelse dj’s namen vorig jaar het initiatief om weer voorstellingen naar Het Klavier te halen. Na een succesvolle proef breidt de gemeente Loon op Zand de aanpak uit en gaat zij zelf ook activiteiten en voorstellingen programmeren.

De komende twee seizoenen wil de gemeente onderzoeken of een levendig theater haalbaar is en welke manier van programmeren daar het beste bij past. Daarna beslist de gemeenteraad hoe de toekomst van Het Klavier eruitziet. De cultuurfunctionaris van Loon op Zand krijgt tijdens de proef een grotere rol. 

Kunst en cultuur kunnen veel betekenen voor ouderen. Maar deelnemen aan bestaande activiteiten is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Wat als je het daarom omdraait? Niet de oudere gaat naar het kunstaanbod toe, maar de kunst komt naar de oudere. Dat is het uitgangspunt van het Ambulant Kunstteam van Cordaan. Kunstenaars en kunstdocenten werken samen met ouderen in persoonlijke kunsttrajecten. Na een succesvolle pilot bij Cordaan is het tijd voor een volgende stap: de opgedane kennis wordt beschikbaar voor andere zorgorganisaties.

Fonds Sluyterman van Loo stelt nu financiering beschikbaar voor zorgorganisaties die zelf een Ambulant Kunstteam willen opzetten. Organisaties kunnen maximaal € 16.000 aanvragen. Daarmee kunnen zij onder meer het startpakket van Cordaan inkopen en vier trajecten starten waarin kunstenaars aan ouderen worden gekoppeld.

Stichting Groev uit Rotterdam is een muziekschool voor mensen met een verstandelijke beperking. Maar liever spreken oprichters Levi Westra en Thijs Mijnster van mensen met speciaal talent. 

“Ieder persoon op aarde is gebaat bij een third place naast thuis en werk. Het is cruciaal dat wij die derde plek kunnen bieden”, zegt Levi. “Dat is namelijk de normaalste zaak van de wereld. En dat is precies wat we als muziekschool willen zijn.”

Veel jongeren hebben te maken met stress, prestatiedruk, eenzaamheid, onzekerheid of somberheid. Cultuurprofessionals kunnen zulke situaties tegenkomen. Dat betekent niet dat zij verantwoordelijk zijn voor het oplossen van mentale problemen. Hun kracht ligt juist ergens anders: zien, luisteren, verbinding bieden en, als dat nodig is, helpen om een volgende stap te zetten. 

Twee online tools zijn daarbij behulpzaam. De Checkers helpt de mensen rondom jongeren om die rol met meer vertrouwen te vervullen. In je bol geeft jongeren zelf een plek om informatie, herkenning en ondersteuning te vinden.

Ieder jaar dragen twee Europese steden de titel Europese Culturele Hoofdstad. Een stad en de omliggende regio staan een jaar lang in de schijnwerpers, met het hele jaar door culturele activiteiten. Inmiddels hebben Groningen, Nijmegen en Heerlen zich officieel kandidaat gesteld. Ook het Zuid-Hollandse Dordrecht wil Europese Culturele Hoofdstad worden, maar de Dordtse gemeenteraad moet nog wel een oordeel vellen over het voornemen.

Vier jonge kunstenaars hebben samen de Jan Naaijkensprijs 2026 gewonnen. Die prijs wordt toegekend in het kader van het Apprentice/Master (meester-gezel) traject. De uitslag is donderdag 15 oktober 2026 bekendgemaakt tijdens de opening van een expositie in Kunstpodium T. in Tilburg. Daar zijn tot en met 8 november de werken te zien van de deelnemende jonge kunstenaars. 

Het culturele landschap staat momenteel compleet in het teken van de late jaren negentig en de jaren 2000. Reboots van tv-series en films, comebacks van iconische bands en heruitgaven van retrogames volgen elkaar in snel tempo op. Wat op het eerste gezicht een normale generatiewissel lijkt, groeit volgens een uitgebreide analyse van The Economist uit tot de krachtigste nostalgiegolf tot nu toe. Een unieke combinatie van technologie, veranderende demografie en economisch conservatisme brengt het millenniumtijdperk massaal terug op de voorgrond.

Filmfestival Idfa is lang niet het enige cultuurevenement dat klem komt te zitten door de stijgende toeristenbelasting en hotel-btw in Amsterdam. Ook grote evenementen als ADE en Holland Festival of culturele centra als De Balie, die veel gasten uit het buitenland halen, melden dat het tot hogere toegangsprijzen en schralere programmering leidt.

Afgelopen zaterdag luidde filmfestival Idfa in Het Parool de noodklok over de torenhoge verblijfskosten in Amsterdam, die worden opgedreven door overheidsbeleid. 

Een morsdood paard op zijn rug, waar een motor uit de opengereten buik popt. Een niet alledaags beeld waar vele mensen van gruwelen. Het Paard, zoals het kunstwerk in Oudewater heet, is verkozen tot het lelijkste van het land. Vanochtend had wethouder Vincent Bos de ‘twijfelachtige eer’ de prijs in ontvangst te nemen bij het beeld in kwestie.

De verkiezing van het lelijkste kunstwerk van Nederland is een initiatief van Radio 538. Luisteraars van de radiozender stemden massaal op het inmiddels beroemde (of eigenlijk beruchte) Oudewaterse kunstwerk. Het kreeg maar liefst bijna een derde van de stemmen.

Dé tip als je door de bomen van de Graduation Show tijdens de Dutch Design Week (tweehonderddrie projecten!) het bos niet meer ziet: vraag een afstudeerder om het werk uit te leggen. Dan hoor je de meest wonderlijke en boeiende verhalen. Historisch of persoonlijk, van de andere kant van de wereld, of juist van om de hoek.

Acht culturele instellingen die de komende twee jaar zonder subsidie van de gemeente Eindhoven dreigden te komen zitten, krijgen nu alsnog geld.

De instellingen vroegen eerder via de Stichting Cultuur Eindhoven (SCE) subsidie aan voor de jaren 2027 en 2028, maar kregen te horen dat ze buiten de boot vielen. Daar is nu een oplossing voor gevonden. Door te schuiven met cultuurgelden, krijgen de instellingen alsnog het grootste deel van de gevraagde subsidies.

De drie winnaars van de Dutch Design Awards 2026 zijn zaterdag 17 oktober bekendgemaakt tijdens de prijsuitreiking in het atelier van Piet Hein Eek in Eindhoven. Jun Fujisaku, Ori Orisun Merhav en Esmay Wagemans ontvingen de Emerging Talent award uit handen van juryvoorzitter Borre Akkersdijk. De eerste twee zijn opgeleid aan de Design Academy in Eindhoven. Wagemans aan de Willem de Kooning Academy in Rotterdam. 

De renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam kan beginnen. De gemeente heeft de opdracht gegeven aan bouwcombinatie Dura Vermeer en J.P. van Eesteren en aan installateur Koninklijke Kuijpers. Eind oktober gaan zij aan de slag. Het museum is naar verwachting eind 2030 weer open.

Jacqueline Oskamp betoogt in de Groene Amsterdammer dat de hervorming van de publieke omroep een ernstige verschraling van het kunst- en cultuuraanbod dreigt te veroorzaken. Door bezuinigingen verdwijnen al diverse cultuurprogramma’s op radio en televisie. In het nieuwe omroepbestel wordt de NTR opgeheven en ondergebracht bij de NOS, terwijl kunst en cultuur geen expliciete publieke taak meer krijgen.

Volgens columnist Merlijn Kerkhof is het voorgenomen verdwijnen van de NTR een ernstige bedreiging voor de klassieke muziek in Nederland. De NTR speelt een cruciale rol via de NTR Zaterdagmatinee, een concertserie die sinds 1961 ruimte biedt aan nieuwe muziek, onbekend repertoire en compositieopdrachten. 

In het huidige wetsvoorstel voor de publieke omroep wordt de NTR vanaf 2029 ondergebracht bij de NOS, terwijl cultuur geen expliciete plek krijgt in de nieuwe taakverdeling. Kerkhof vreest dat hierdoor hoogwaardige culturele programmering onder druk komt te staan.

Pottenbakken een oubollig imago? Daar lijkt niets van waar. Het ambacht is de afgelopen jaren erg populair geworden. Op sommige plekken in Brabant kun je zelfs een paar jaar op een wachtlijst belanden om een cursus te volgen. 

Waarom zijn pottenbakken en andere keramiektechnieken dan zo in trek? Manita Kieft van Huis73 ziet het als ontspanning. "Werken met klei werkt meditatief. Het valt onder mindfulness die tegelijkertijd resultaat oplevert." Ook andere creatieve kunstvormen erg geliefd, ziet een aantal Brabantse creatieve broedplaatsen. Denk aan cursussen naaien, Japans boekbinden of musicallessen. "Mensen zijn meer op zoek naar een hobby die ze wat rust geeft", verklaart Remko Boesveld van KunstLokaal in Gemert.

De Russische dj Alexander Komarov is geschrapt uit de line-up van Amsterdam Dance Event (ADE). Hij kwam onder vuur te liggen vanwege een bericht waarin hij een Oekraïense collega voor nazi uitmaakte en heel Oekraïne een gruwelijke dood toewenste.

De Technische Universiteit Eindhoven heeft niet alleen knappe koppen in huis, maar ook een gigantisch orgel met 3750 handgemaakte pijpen. Ter gelegenheid van het zeventigjarig bestaan van de universiteit geeft universiteitsorganist Jan Verschuren (64) donderdag een lunchconcert op het instrument, dat in 1966 werd aangeschaft met een 'cadeaubon' van één miljoen gulden van Philips. 

Blije gezichten van bezoekers; volgende week is het Koeiemart! Maar wie zijn die mensen die mij op de website zo vriendelijk aankijken? Oei, AI-gezichten. 

Digitaal strateeg Jaap van Zessen vindt het riskant om zo op AI te leunen in je promotie-uitingen. „De techniek is heel ver en dit soort ontwikkelingen zijn niet tegen te houden. Maar mensen zien het wel degelijk. Schakel gewoon een professionele fotograaf in. Dat kost niet de wereld. En dat extra geld kan er echt wel van af bij zo’n groot evenement.’’

De Zelfstandigenwet moet meer zekerheid bieden. Toch beschrijven zzp’ers in de toelichtingen bij een Knab-peiling de vrees dat zij er opdrachten door mislopen. Van de 1.068 zzp’ers zou 53% tegen het wetsvoorstel stemmen als zij in de Tweede Kamer zaten. 19% zou voor stemmen en 28% weet het nog niet. Hun zorg: wat als opdrachtgevers de nieuwe ‘veilige haven’ als harde inhuureis gaan gebruiken?

Vooral de eis van minimaal drie opdrachtgevers botst volgens ondernemers met lange projecten. Ook betaling per uur en voorzieningen voor ondernemersrisico’s roepen vragen op.

Fonds Podiumkunsten heeft besloten de subsidie Nieuwe Makers te beëindigen. Dat betekent dat er in 2027 geen nieuwe aanvragen meer kunnen worden ingediend. Makers die momenteel deelnemen aan een lopend traject kunnen hun ontwikkelproces gewoon voortzetten.

Recent bleek dat de subsidieregeling juridische aanpassingen nodig heeft. Omdat het Fonds eerder had besloten de subsidie Nieuwe Makers vanaf 2029 niet voort te zetten, is besloten nu geen nieuwe regeling meer te ontwikkelen.  

Op 9 oktober ontving de Tweede Kamer van minister Letschert haar brief Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029. Zoals ook in onze Nieuwsbrief van 7 oktober aangekondigd, heeft Kunsten ’92 - vooruitlopend op de brief - aan het ministerie gevraagd of zij met de sector in gesprek kunnen gaan: als cultuursector blijven we graag betrokken bij de verdere uitwerking van het bestel. Daar heeft OCW positief op gereageerd.

Het gesprek, onder moderatie van Ruben Maes, vindt fysiek plaats op woensdag 4 november 2026 in Utrecht, in de Social Impact Factory Vredenburg. Er zijn op die dag drie gespreksrondes van maximaal 30 mensen. Om deze in totaal 100 plekken zo eerlijk en transparant mogelijk te verdelen maken we gebruik van een naar discipline en provincie gewogen loting. Aanmelden kan tot en met 26 oktober. 

In Rotterdam zijn er nog maar weinig plekken waar je kunt verblijven zonder iets te kopen, te presteren of ergens naartoe te werken. De bibliotheek is een uitzondering. Huisarts Michelle van Tongerloo vertelt over de bibliotheek als derde plek. 

De gedichten die al tientallen jaren te zien zijn op lokale Rotterdamse vuilniswagens zijn dinsdag uitgeroepen tot Nederlands immaterieel erfgoed. Honderden nationale en internationale dichters prijken inmiddels met hun teksten op de zijkanten van de vuilniswagens.

Het proces werkt als volgt: de gemeente Rotterdam geeft de culturele instelling Poetry International een seintje wanneer er nieuwe vuilniswagens en straatvegers worden geleverd. Poetry International kiest vervolgens passende gedichten die veelal zijn geschreven door Nederlandse en buitenlandse dichters. De gedichten blijven op de voertuigen geplakt totdat de vuilniswagen of straatveger wordt vervangen.

Nog even en dan openen de deuren van het vernieuwde Klooster in Nuenen. Achter de schermen wordt er nog hard gewerkt om op zondag 1 november voor het eerst te kunnen openen. Een dag later volgt de officiële sleuteloverdracht tussen de gemeente Nuenen als eigenaar van het pand en de vereniging die zorgt voor de exploitatie van het gebouw. Diezelfde dag opent ook de bibliotheek weer de deuren in het gerenoveerde dorpshuis annex cultureel centrum. 

Actrice Keja Klaasje Kwestro (1988) is de winnares van de Mary Dresselhuys Prijs 2026. Kwestro ontvangt deze prijs, een initiatief van de VandenEnde Foundation, omdat ze zich volgens de jury ‘de afgelopen 10 jaar heeft ontwikkeld tot een onverschrokken en eigenzinnige theaterpersoonlijkheid’. Kwestro ontvangt een penning met de beeltenis van Mary Dresselhuys en een bedrag van 25.000 euro. Dat geld mag ze besteden aan de verdere ontwikkeling van haar loopbaan.

Wie cultuur verankert, bouwt aan een provincie waar mensen willen wonen, werken en meedoen. Kunst en cultuur zijn onmisbaar voor een sterke, leefbare en toekomstbestendige provincie. Maar cultuur floreert niet vanzelf. Provincies vormen daarbij de onmisbare schakel tussen lokale en regionale initiatieven en landelijke ambities. Zij verbinden stad en platteland, hou den voorzieningen bereikbaar en zorgen dat culturele kansen niet afhangen van postcode, achtergrond of inkomen. Investeren in cultuur betekent investeren in leefbaarheid, aantrekkelijkheid en vitaliteit in iedere regio. Dat is het statement van de Raad van Twaalf. 

Het is onmiskenbaar dat de Nederlandse musea afgelopen jaren op zoek zijn gegaan naar manieren om diverser te programmeren, maar wat is de juiste weg erheen? Als enige grote Nederlandse kunstmuseum heeft het Stedelijk Museum Amsterdam sinds 2021 een „keihard quotum” ingesteld, zoals museumdirecteur Rein Wolfs het noemt. Het doel: meer „meerstemmigheid” in het museum te krijgen. Ten minste 50 procent van de nieuwe aankopen moet van kunstenaars zijn „van buiten West-Europa of Noord-Amerika en/of kunstenaars die zich identificeren als Zwart, van kleur en/of deel van een etnische minderheid”.

Toch wordt het quotum een „paardenmiddel” genoemd, dat liever vermeden zou zijn geweest. De zeggingskracht van het kunstwerk zou voorop moeten staan, maar dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. Een quotum schuurt hard tegen meerdere pijnpunten van de kunstwereld aan, en boven alles torent daarbij het heiligste huisje van de moderne kunst, de vraag naar de artistieke autonomie. De zeggingskracht van het kunstwerk zou in theorie tenslotte voorop moeten staan, maar precies dat lijkt bij de keuze voor herkomst van de maker ineens niet meer vanzelfsprekend. 

Saai. Zo noemde een onderzoeksbureau de Tilburgse hotels tien jaar geleden. Deze woensdag zit hotel Ibis bijna vol, en dat terwijl het hotel onlangs enorm is uitgebreid. „Tilburg wordt steeds internationaler.” En het mag van hotelbaas Niek van den Broek nóg internationaler.

Wat daarvoor nodig is? Hotelbaas Niek van den Broek wacht het eind van de vraag niet eens af. „Adem.” Het plan voor een groot openluchttheater en landschapspark aan de rand van Tilburg. „Tilburg is zó veel aantrekkelijker geworden voor een citytrip.” Door de LocHal, de bibliotheek bij het station, en door musea die het nationaal en internationaal goed doen. Ondertussen zijn de Spoorzone en Piushaven ontzettend veranderd.