Trends & Ontwikkelingen

Van een historisch pand in Den Bosch tot een fabriekshal in Tilburg: galeriehouders kiezen hun locatie bewust. Maar waarom maakt die keuze zo’n verschil? En welke rol spelen service, netwerk en mond-tot-mondreclame bij het welslagen van een galerie? Drie Brabantse galeriehouders vertellen over de uitdagingen waar ze voor staan.

De KB nationale bibliotheek heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met GPT-NL; het soevereine, Nederlandse AI-taalmodel dat momenteel wordt ontwikkeld door TNO, SURF en het NFI. De KB is een van de ‘launching partners’ van het taalmodel en heeft rechtenvrije data beschikbaar gesteld voor de doorontwikkeling ervan. Vanaf 1 juni starten beide partijen een onderzoek dat onder meer inzage moet geven in mogelijke gebruikstoepassingen van GPT-NL voor de KB.

Leefbaarheid is een van de belangrijke thema’s in de (boven-)lokale politiek. Cultuurbeoefening raakt hier direct aan: het draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving waarin inwoners zich kunnen ontwikkelen. Voor de provincie Utrecht zocht het PON&Telos uit hoe het staat met het aanbod en de toegankelijkheid van cultuurbeoefening in kleine kernen, en hoe dat zich verhoudt tot de behoeften die er zijn. 

Uit de verschillende methoden bleek dat in vrijwel alle kernen sprake is van een actief cultuurbeoefeningsaanbod, dat sterk leunt op vrijwilligers en kleine organisaties. Het beeld dat het culturele aanbod in de kleine kernen krimpt, werd ook niet bevestigd door onze inwonersenquête. Aanbieders van cultuurbeoefening signaleren wel dat de zichtbaarheid en continuïteit van hun aanbod onder druk staan. 

Van alle evenementen kijkt het Nederlandse publiek in 2026 het meest uit naar het Limburgse Pinkpop in juni en de Vierdaagsefeesten die eind juli in Nijmegen plaatsvinden. Dit is de belangrijkste conclusie uit het Evenementen Merkenonderzoek 2026 van Hendrik Beerda Brand Consultancy.

Merkadviseur Hendrik Beerda ziet in tien jaar onderzoeksresultaten het succes van Pinkpop terug: ‘Terwijl de populariteit van andere betaalde muziekfestivals sterk fluctueert, staat Pinkpop al tien jaar in de top 5. Dit succes dankt het festival aan zijn voortdurende vernieuwing. Door steeds met zijn tijd mee te gaan, blijft Pinkpop door de jaren heen aantrekkelijk voor meerdere generaties.’

Het CBS publiceert nieuwe cijfers over deelname aan sociale activiteiten en maatschappelijke participatie van personen van 15 jaar en ouder. Bij maatschappelijke participatie gaat het om participatie in organisaties, zoals lidmaatschappen van verenigingen, verenigingsdeelname en vrijwilligerswerk.

Het lidmaatschap van een culturele vereniging lig in 2025 op 5,4%. Dat is (nagenoeg) gelijk aan 2024 en 2023 maar lager dan de jaren daarvoor. In 2012 was nog 7,2% van de Nederlanders lid van een culturele vereniging. Het vrijwilligerswerk bij een culturele vereniging is meer stabiel door de jaren en schommelt rond de 6%. 

Fair pay gaat over meer dan geld. Het gaat over respect voor het werk en voor elkaar. Over samen verantwoordelijkheid nemen. Als we een duurzame culturele en creatieve sector willen, móéten we daarin investeren.

Vanuit het programma fairPACCT zijn vanuit de ketentafels veel praktische tools en fair pay richtlijnen gemaakt. Platform ACCT wil graag dat zo veel mogelijk mensen in de sector weten dat ze deze kunnen gebruiken. Daarom starten het Platform een fair pay campagne.

Gastredacteur van deze Boekman Esther Hammelburg won in 2025 de 6de Boekman Dissertatieprijs. In haar winnende proefschrift laat zij zien dat de meeste van onze live- belevingen hybride zijn geworden. Welke invloed hebben zulke uitingen op de cultuursector? Hierin duikt de redactie van de 2026 zomereditie van Boekman.

Het culturele veld lijkt niet ingericht op hybride. Misschien omdat het begrip zich moeilijk laat vangen: cultuurprofessionals hanteren verschillende definities. Die ongrijpbaarheid maakt het lastig om beleid te voeren. Zo ontbreekt hybride cultuur vaak in de structurele subsidieregelingen. En voor auteursrechten schiet wetgeving tekort in het geval van hybride cultuur. 

Op 21 en 22 mei organiseerde de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met de Boekmanstichting de conferentie De kunsten, instituten en Gen Z. De conferentie maakte duidelijk dat de vraag niet alleen is hoe culturele instellingen jongeren bereiken, maar ook hoe instellingen zelf moeten veranderen in een tijd waarin digitale cultuur, identiteit en gemeenschapsvorming fundamenteel verschuiven.

Cyberaanvallen vormen een groeiend risico voor bibliotheken, musea, archieven, theaters en andere culturele instellingen. Een goede voorbereiding gaat daarom verder dan technische maatregelen alleen. Met cybertrainingen en realistische simulatieoefeningen leren jij en je collega's risico's herkennen en effectief reageren op een cyberincident.

Volgens Milou Dekker, adviseur crisisbeheersing bij de KB, de nationale bibliotheek, zou cybersecurity net zo vanzelfsprekend moeten zijn als andere trainingen op de werkvloer. Maar hoe zorg je ervoor dat zo'n cybertraining echt effect heeft? DEN beschrijft dit in een artikel. 

Op donderdag 11 juni aanstaande gaat de Tweede Kamer met minister Letschert van OCW in debat over erfgoed. Voor het commissiedebat Erfgoed hebben het Erfgoedplatform van Kunsten ’92, de Federatie instandhouding Monumenten (FIM) en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit (FRK) – en al hun aangesloten organisaties – een brief gestuurd aan de erfgoedwoordvoerders in de Kamer. Hierin vragen zij aandacht (en actie) voor een aantal urgente zaken in de erfgoed- en monumentenzorg.

Het ministerie van OCW werkt aan nieuwe kerndoelen voor het primair en voortgezet onderwijs. Via een internetconsultatie konden betrokken organisaties reageren op deze voorstellen. 

Cultuurconnectie heeft van die mogelijkheid gebruikgemaakt en vraagt specifiek aandacht voor het leergebied Kunst en cultuur. Ook het Strategisch beraad Kunstonderwijs heeft gereageerd met een bezwaar. 

Kunst en cultuur kunnen ouderen en medewerkers in de ouderenzorg meer kwaliteit van leven bieden, stelt de Toekomstverkenning van ZonMw. Eens, zeggen mensen in het veld. Praktijkvoorbeelden zoals Vitalis en Fit-ART laten zien dat creatieve activiteiten, begeleid door professionele kunstenaars, leiden tot meer welzijn, sociale verbinding en minder zorggebruik. Toch blijft structurele financiering lastig, omdat zorgverzekeraars nog weinig investeren.

Het kabinet stelt structureel € 400.000 beschikbaar voor het opzetten van een programmering rond verweesde Joodse roofkunst uit de NK-collectie. Deze collectie bestaat uit schilderijen, meubelen en andere persoonlijke spullen die zijn geroofd van Nederlandse Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een deel van deze cultuurgoederen ligt opgeslagen in het depot van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) of is in bruikleen bij musea.

De programmering kan verweesde Joodse roofkunst zichtbaar en aansprekend maken voor een breed publiek, met bijvoorbeeld reizende tentoonstellingen. Of met speciale tekstbordjes in musea.

Almere was op 2 juni gaststad van het landelijke Symposium Platform Post 65 van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Tijdens de bijeenkomst staat de toekomst van jong erfgoed uit de periode 1965 tot 1990 centraal. Gemeenten, erfgoeddeskundigen, ontwerpers, kunstenaars en andere betrokkenen komen daarvoor samen in het stadhuis van Almere. 

Het thema is kunst in de openbare ruimte, een onderwerp dat goed past bij Almere vanwege de vele beeldbepalende kunstwerken en land art-projecten die sinds de oprichting van de stad zijn gerealiseerd.

Amsterdam krijgt er een nieuw cultureel centrum bij. We trekken 15,2 miljoen euro uit voor de ontwikkeling van de Drenthhal in stadsdeel Oost. De bestaande Drenthhal wordt daarbij grondig gerenoveerd en vernieuwd. De voormalige fabriekshal moet een plek worden waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen organiseren en cultuur kunnen beleven.

Het gericht inzetten op cultuur bij woningbouw- en gebiedsontwikkelingen levert een belangrijke bijdrage aan de verbinding tussen bewoners in een wijk. Die conclusie trekt Studio Ruimte in een nieuw onderzoek. Op basis van drie praktijkvoorbeelden laten de onderzoekers zien hoe cultuur op een effectieve manier kan worden ingezet.

“Cultuur wordt in alle drie de gemeenten door bewoners niet als kunst, evenement of voorziening gezien, maar als het dagelijks samenleven. Ontmoeting, informele netwerken en herhalende ritmes vormen de kern van wat cultuur voor hen betekent. Juist omdat deze vormen (deze sociale infrastructuur) weinig zichtbaar zijn, blijven zij in beleid en processen vaak onderbelicht.”

Tijdens het jaarlijkse Paradisodebat, op zondag 6 september 2026, wordt verkend welke positie de culturele en creatieve sector inneemt in het tijdperk van generatieve AI. Onder leiding van moderator Rosalie Dielesen gaan makers, bestuurders en politici hierover met elkaar in gesprek. 

UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk heeft een bijzondere internationale erkenning ontvangen. In de toeristische sterrenclassificatie van de Michelin reisgidsen zijn de molens van Kinderdijk onderscheiden met twee van de drie sterren. Daarmee behoort Kinderdijk tot de meest bijzondere bestemmingen van Nederland.

Het stadhuis van Terneuzen krijgt vanaf vrijdag 12 juni de status van rijksmonument. Het gebouw behoort tot de eerste vijftien nieuwe, jonge rijksmonumenten uit de zogeheten Post 65-periode (1965-1990). Dat meldt de gemeente. Met de nieuwe status wordt het stadhuis beschermd, zodat het behouden blijft voor toekomstige generaties.

Dit jaar mag Maykel Piron de Gouden Harp in ontvangst nemen. Tijdens de feestelijke uitreiking op maandag 8 juni in het Internationaal Theater Amsterdam (ITA) ontvangt hij de eer die hem toekomt.

Armada Music, een van de meest invloedrijke onafhankelijke dancelabels ter wereld, komt uit de handen van Armin van Buuren, David Lewis en Maykel Piron. Maykel wordt met deze prijs geëerd om zijn uitzonderlijke betekenis voor de Nederlandse muziekwereld. Hij beschikt over een uitstekende neus voor talent, internationale ontwikkelingen en artistieke kwaliteit en hij speelt een cruciale rol in de internationale doorbraak van talloze Nederlandse artiesten, producers en songwriters.

Voor het eerst komt een Nederlandse uitgeverij in handen van Storytel, het concern dat vooral bekend staat om zijn streamingdienst voor luisterboeken. De Auteursbond is bezorgd over de gevolgen van de overname van uitgeverij Overamstel door deze luisterboekengigant. Dit kan de positie van schrijvers verzwakken: de eigenaar van Overamstel maakt voortaan afspraken over de vergoeding voor een luisterboekversie met een concerngenoot in plaats van een eerlijke onderhandeling te voeren met een onafhankelijke marktpartij. Schrijvers dreigen hierdoor nog slechter te worden betaald voor luisterboeken dan nu al het geval lijkt te zijn.

Generatieve AI-systemen gebruiken op grote schaal creatief werk voor het trainen van taalmodellen. Daarom werken de Auteursbond, NVJ en Lira samen aan een collectieve aanpak waarmee schrijvers en vertalers meer zeggenschap krijgen over het gebruik van hun werk door AI en moet er toegewerkt worden naar een vergoeding. Tijdens een recente kennissessie van de  samenwerkende belangenorganisaties werd duidelijk hoe groot de verontwaardiging is onder schrijvers en vertalers.

Museum More opent dit najaar een nieuwe vestiging op landgoed Twickel in Delden. Daarmee creëert het museum voor moderne, realistische kunst een derde presentatieplek in Oost-Nederland. Naast de hoofdlocatie in Gorssel programmeert het museum sinds 2017 ook tentoonstellingen in Kasteel Ruurlo. De uitbreiding naar Delden noemt museumdirecteur Maite van Dijk ‘een uitdagende stap’.

More profileert zich als ‘het grootste museum voor modern realisme in Europa’ en is ontstaan uit de particuliere kunstcollectie van Hans en Monique Melchers. De collectie en tentoonstellingen richten zich voornamelijk op figuratieve kunst uit de 20ste eeuw tot en met nu. De twee huidige locaties trekken samen ongeveer 200 duizend bezoekers per jaar.

De meest bekende banaan uit de kunstwereld (op het pop art-exemplaar van Andy Warhol na) is zaterdag gestolen. Het gaat om het werk Comedian (2019) van de Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan: een met zilvergrijze ducttape aan de muur geplakt vers stuk fruit. Zondag deed het museum Centre Pompidou-Metz aangifte van de diefstal.

De Nederlandse Staat heeft een middeleeuwse gouden ring uit de negende of tiende eeuw gekocht voor 83.150 euro. Het sieraad gaat deel uitmaken van de Rijkscollectie en wordt in bruikleen aan een museum gegeven. 

De ring werd in 1997 door een man met een metaaldetector gevonden bij het Friese dorp Sumar. Op het sieraad staat het Lam Gods afgebeeld, omringd door de schrijvers van de vier Bijbelboeken in het Nieuwe Testament: Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. De ring werd in 2022 beschermd cultuurgoed.

Regisseur Martin Scorsese gaat als adviseur aan de slag bij het AI-bedrijf Black Forest Labs. Volgens de filmmaker moet kunstmatige intelligentie helpen nieuwe creatieve mogelijkheden te verkennen en het publiek rijkere ervaringen bieden. 

Met de AI-tool van Black Forest Labs kan de Amerikaanse regisseur naar eigen zeggen zijn eigen visuele ideeën makkelijker en duidelijker overbrengen. "Vergeet niet dat film een jong medium is, pas zo'n 125 jaar oud. Daarom moeten we openstaan voor de manieren waarop het zich verder kan ontwikkelen." Vanuit de sector is er veel kritiek op Scorsese.

Na een dag vol korte voorstellingen van inclusief podiumtalent, lanceerde PodiumINC op 20 mei een online platform voor ‘het meest complete overzicht’ van artiesten met een beperking en gezelschappen met een inclusief karakter. ‘Want zij zijn nog té weinig te zien in theaters en op festivals.’

Aanleiding voor het nieuwe platform was een behoefteonderzoek uit 2024 van PodiumINC naar toegankelijkheid binnen de podiumkunsten, uitgevoerd vanuit het perspectief van mensen met een beperking. De uitkomst was volgens de stichting duidelijk: ‘Publiek, artiesten en podia weten elkaar nog onvoldoende te vinden. Informatie sluit niet op elkaar aan en toegankelijkheid, fysiek, digitaal en in het aanbod, schiet nog vaak tekort.’ Podiuminc.nl moet daar verandering in brengen.

Vanaf 1 juni is de Nederlandse website van het Theatre Green Book live. Hier vind je alles over de Nederlandse editie 2.0 en kun je aansluiten bij een groeiend netwerk van professionals in de podiumkunstensector. Deze site is dé plek voor nieuws, tools, regelgeving, praktische tips en inspirerende voorbeelden over duurzaam theater. Net als het Engelse platform wordt hij voortdurend uitgebreid, maar dan met Nederlandse content.

Het Theatre Green Book is een initiatief uit het Verenigd Koninkrijk en heeft daar al een grote impact gehad. Het helpt professionals in de podiumkunstensector bij de uitdaging om milieuvriendelijke oplossingen te omarmen.

Ettore Pagano heeft de Koningin Elisabethwedstrijd Cello 2026 gewonnen. In het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten werd in de nacht van zaterdag 30 op zondag 31 mei bekend dat de 23-jarige cellist uit Italië als eerste eindigde na een week van finales. Het publiek gaf een staande ovatie na zijn finale-optreden.

Ettore Pagano wint de Grote Internationale Prijs Koningin Elisabeth, ter waarde van 25.000 euro. Daarnaast mag hij de Goffriller cello van Pablo Casals vier jaar lang gebruiken. Op de twee plaats eindigde Tae-Yeon Kim uit Zuid-Korea. Leland Ko uit Canada won de derde prijs.

Nederlandse poppodia aangesloten bij de VNPF programmeerden in 2025 7% minder optredens dan in 2024. Dit kwam door een daling in het aantal clubavonden, waarbij ook per clubavond minder artiesten optraden.

In totaal presenteerden de poppodia bijna dertigduizend optredens in 2025. Het aandeel (inter)nationale artiesten bleef min of meer gelijk aan 2024. Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de periode 2023-2025.

Bezoekers van het Tribeca Film Festival, dat woensdag van start gaat, kunnen getuige zijn van een primeur. Met Dreams of Violets heeft het New Yorkse filmfestival voor het eerst een titel geselecteerd die volledig gemaakt is met behulp van kunstmatige intelligentie. De film is gemaakt in drie maanden tijd, met een budget van slechts $2000.

“Wat ons raakte was niet alleen de technologische prestatie, maar de emotionele directheid en urgentie van het verhaal zelf”, stelde Jane Rosenthal, medeoprichter van het Tribeca Film Festival, volgens Variety. “Dreams of Violets is een voorbeeld van hoe nieuwe technologieën als AI niet alleen kunnen worden gebruikt als innovatief gereedschap maar ook als middel om diep menselijke verhalen te vertellen.”

De voormalig cultuurminister ziet kunst als onmisbaar voor de democratie. ‘Kunst en cultuur bungelen in prioriteitenlijstjes in Nederland vaak onderaan. Terwijl kunstenaars van onmisbare betekenis zijn voor de democratie, omdat ze ons continu uitdagen en kritisch zijn', signaleert ze. Het juryvoorzitterschap is voor haar dan ook iets waarop ze meteen ja zei.

Ze twijfelde geen seconde, zegt Ingrid van Engelshoven (59), toen ze werd gevraagd als voorzitter van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs: ‘Kunst is een essentieel onderdeel van mijn leven. Ik heb de schoonheid echt nodig, en de reflectie.’

Voor de derde keer in drie jaar gaat het bestuur van cultureel centrum De Muzenval in Eersel op zoek naar een nieuwe manager. Volgens voorzitter Jim Steenbakkers is dat niet omdat het slecht gaat. „Operationeel gezien gaat het heel goed.”

De Muzenval kampte jarenlang met tekorten, maar schrijft sinds twee jaar weer zwarte cijfers. „Daar zijn we superblij mee. Dat komt ook omdat de gemeente Eersel de subsidie heeft verhoogd. Over 2024 kregen we circa 166.000 euro, dat was voorheen de helft minder. Toen waren we continu bezig met de vraag: hoe houden we het hoofd boven water?” Volgens de voorzitter geeft de comfortabele basiszekerheid die er nu is ook de ruimte om te kijken hoe De Muzenval verder tot bloei kan komen. „Er is een nieuw perspectief, en daar past een nieuwe manager bij.