Trends & Ontwikkelingen

De Europese Cultuurprijs 2026 wordt dit jaar uitgereikt aan de Bulgaarse stersopraan Sonya Yoncheva. Zij is verkozen tot winnaar voor haar werk als zangeres, producent en ambassadeur van de Europese cultuur. Haar ontdekker, dirigent William Christie, reikt de prijs persoonlijk uit tijdens een feestelijke gala-avond in Amsterdam.

Kunstenaars willen maken en blijven dat doen, zelfs als de beloning belabberd is. Ook werknemers in de filmsector worden veelal gedreven door het heilige vuur – en krijgen slecht betaald. Maar er wordt hard gewerkt aan eerlijke betaling. Het nieuwe platform Filmwerkwijs maakt sectorafspraken en richtlijnen voor fair pay digitaal toegankelijk.

Robin Kramer won zaterdag in Harlingen de Anton Wachterprijs 2026 voor zijn debuut Achtertuinen. De tweejaarlijkse prijs geldt als een van de belangrijkste onderscheidingen voor het beste Nederlandstalige literaire prozadebuut. 

Componist Antonio Biancaniello heeft het Stipendium RFO gewonnen. Tijdens het slotconcert van de Dag van de Componist speelde het Radio Filharmonisch Orkest werken van drie jonge componisten. Daarna stemden het orkest en het publiek op hun favoriete werk. Naast Biancaniello kreeg Thijmen Krijgsman de publieksprijs.

Jarenlang probeerde Hollywood tevergeefs jonge mensen weer naar de bioscoop te krijgen. En nu is het toch gelukt. Niet met spectaculaire megaproducties, maar met twee low budget horrorfilms. Wat opvalt is dat beide regisseurs zeer jong zijn: Obsession-regisseur Curry Barker is 26, Backrooms-regisseur Kane Parsons 21. Beiden zijn succesvolle YouTubers.

Het zijn dus vooral gen Z'ers die de films bezoeken. De 'corona-generatie' noemt Julius Koetsier hen. De hoofdredacteur van filmmagazine Schokkend Nieuws zag dat jongeren sinds de lockdowns massaal wegbleven uit de bioscopen. "Dankzij Obsession en Backrooms ontdekken zij nu dat de bios toch leuker is dan thuis iets streamen." 

Een schilderij dat een paar jaar geleden nog op het punt stond geveild te worden als een onbekend 17e-eeuws tafereel blijkt veel belangrijker dan gedacht. Op het doek staat een beslissend moment in het ontstaan van Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Joris Oddens van het Huygens Instituut heeft het schilderij onderzocht en zijn bevindingen gepubliceerd in het tijdschrift Early Modern Low Countries. Het schilderij is gerestaureerd en in bruikleen gegeven aan het Haags Historisch Museum. Hier zal het bij de heropening van dat museum in 2028 te zien zijn.

De wereldtop van de gypsyjazz komt uit Sinti-kampjes in het Brabantse Nuenen. Gitaristen uit de VS, Australië en Europa krijgen er les van hun grote voorbeelden. Sinti-muziek doorgeven is Paulus Schäfers missie. Daartoe bedacht hij tien jaar geleden het gitaarkamp. ‘Gypsyjazz leren spelen, zoals wij het hebben geleerd. Niet met noten, maar met en van elkaar.’ De animo was overweldigend. Overal in de wereld willen niet-Sinti, de Gadje, gitaar leren spelen zoals Django. De muziek heeft swing, kan een melancholische ballad zijn en draait om de akoestische gitaar. Medeorganisator en leraar Stochelo Rosenberg (58) is de blikvanger van het gitaarkamp.

Nuenen mag dan trots zijn op al die internationaal bejubelde muzikanten, het lukt de gemeente tot dusver niet om voor de Sinti te doen wat het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorschrijft. Gemeenten moeten zorgen voor voldoende standplaatsen voor woonwagenbewoners, zodat die volgens hun tradities en culturele identiteit kunnen leven.

In de Britse hoofdstad Londen opent dit weekend het Museum of Youth Culture. Het is volgens de organisatie het eerste museum wereldwijd dat speciaal is gericht op subculturen onder tieners en, vooruit, begin twintigers. De locatie is toepasselijk: in het Londense stadsdeel Camden. In de jaren zeventig en tachtig was Camden dé ontmoetingsplaats voor punkers en gothics, in de jaren negentig was de wijk het hart van de Britpop (denk concerten van Oasis, Blur en Pulp). En begin deze eeuw woonde zangeres Amy Winehouse hier, tot haar dood in 2011.

Caitlin Becker Hof, student aan St. Joost School of Art & Design, mag zichzelf winnaar noemen van de Atelierprijs Breda 2026. Vanaf 1 september krijgt zij een jaar lang toegang tot een gastatelier in het CLIB-pand Electron.

Caitlin Becker Hof studeert binnenkort af in Illustrated & Animated Storytelling aan St. Joost School of Art & Design, een onderdeel van Avans Hogeschool. De Atelierprijs, mogelijk gemaakt door de gemeente Breda, biedt haar de kans om zich verder te ontwikkelen als illustrator en startend ondernemer. Naast het gebruik van het atelier ontvangt zij begeleiding van CLIB en het Avans Ondernemers Centrum in het opzetten van een eigen beroepspraktijk.

Een nieuwe prullenbak met een kunstwerk van een basisschoolleerling staat vanaf dit weekend in de Ameidestraat in Helmond. Het ontwerp is gemaakt tijdens de Klien it-challenge, waar kinderen leren over afval en hergebruik.

De Klien it-challenge had dit jaar als thema natuurlijke kringlopen. Leerlingen maakten ontwerpen met dit thema in gedachten. Het winnende kunstwerk is verwerkt op de prullenbak die nu in de Ameidestraat te zien is.

Tilburg University stelt de essaybundel AI Ergo Sum gratis beschikbaar. Programmamaker Hannah van den Bosch nodigde een keur aan Tilburgse wetenschappers uit om te reflecteren op onze veranderende relatie met technologie. 

„Vanochtend heb ik mogen oefenen met vioolspelen”, vertelt Heije Beets (6). De open dag van Nieuwe Veste in Breda biedt jong en oud de kans om hun creatieve geest de vrije loop te laten gaan. „Straks wil ik nog andere instrumenten gaan proberen.”

„Wij kwamen hier wel eens naar de bieb om te lezen”, zegt Milou Aerts, de moeder van Heije. „Maar voor muziek of cursussen zijn we hier nog nooit geweest.” Om het aanbod van Nieuwe Veste te ontdekken, is de open dag op zondag 21 juni voor Heije en alle andere bezoekers het uitgelezen moment. Nieuwe Veste organiseert het Nieuwe Vestival ieder jaar.

Mensen beleven de werkelijkheid steeds meer via schermen. Daarom investeert de EU 3,5 miljoen euro in een project waarin negen partners uit verschillende Europese landen onderzoeken hoe kunst, muziek en theater in de toekomst ook beter digitaal beleefd kunnen worden. 

Het Trans Realities Lab is een van die partners, zo maakte de Design Academy vrijdag bekend. Deze afdeling van de Design Academy houdt zich onder leiding van Ian Biscoe bezig met de nieuwste virtuele en digitale ontwikkelingen. De komende drie jaar werken studenten en docenten van het lab mee aan het project, waarbij ze een virtueel ‘operahuis’ gaan bouwen. Ze zijn hiervoor uitgekozen vanwege de grote technische en creatieve kennis die ze in huis hebben.

De gemeente Emmen zet een belangrijke stap in de vernieuwing van het centrum. Architectenbureau Mecanoo uit Delft gaat het nieuwe cultuurgebouw van Facet aan het Mondriaanplein ontwerpen. Met deze keuze komt de komst van het nieuwe cultuurgebouw weer dichterbij. De bouw start naar verwachting in de tweede helft van 2027.

Wethouder Patrick de Jonge is blij met deze volgende stap. “Met de komst van Facet krijgt het Mondriaanplein een nieuwe impuls. Het cultuurgebouw trekt bezoekers en maakt het centrum aantrekkelijker voor inwoners, ondernemers en bezoekers.”

De MR-parlementsleden Charles Gardier en Nicolas Janssen werken aan een platform waarmee zorgpersoneel culturele of sportieve activiteiten kan voorschrijven aan patiënten met mentale klachten. Het initiatief moet eind dit jaar gelanceerd worden, bevestigden ze zaterdag.

Concreet kunnen artsen, psychologen en psychiaters met een INAMI-nummer (Franstalige afkorting voor Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering) via Prescrivity een activiteit kiezen en voorschrijven aan hun patiënten. 

Onder grote belangstelling is het vernieuwde cultureel centrum Cascade in Hendrik-Ido-Ambacht feestelijk 19 juni heropend. Burgemeester Patrick van der Giessen verrichtte de officiële opening en benadrukte in zijn toespraak de centrale rol van Cascade in de gemeenschap. “Cascade moet een gebouw zijn waar mensen samenkomen… Cascade is het huis van iedereen,” aldus de burgemeester.

Het gebouw is een open, gastvrije plek waar inwoners elkaar ontmoeten, leren, ontspannen en zich laten inspireren. Het Huis biedt ruimte aan een breed scala aan activiteiten: van theatervoorstellingen en bibliotheekbezoek tot cursussen, vergaderingen en studieplekken.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert heeft op voordracht van de Raad van Toezicht Michael Huijser benoemd tot nieuwe directeur-bestuurder van het Mondriaan Fonds. Michael Huijser volgt per 17 augustus 2026 Eelco van der Lingen op, die afgelopen februari directeur werd van het Fries Museum, Keramiekmuseum Princessehof en het Fries Verzetsmuseum.

Voor Huis73 is een rijksmonumentaal ensemble van twee samengestelde bouwblokken in de historische binnenstad van Den Bosch volledig getransformeerd. Het monumentale karakter van de afzonderlijke panden is behouden en zichtbaar gemaakt. De bijzondere karakterverschillen dragen bij aan de ruimtelijke kwaliteit. 

Dankzij slimme doorbraken, een warm interieur, herontdekte zolders, bijzondere etalages en raamopenigen en een steiger aan de Dieze bestaat Huis73 uit een gevarieerde, rijke reeks binnen- en buitenruimtes die allen in dienst staan van uiteenlopende activiteiten en bezoekers. 

In de 20ste eeuw had je er twee. In de 21ste eeuw vertienvoudigde dat aantal zowat: klassieke festivals georganiseerd door musici zelf. Wat is er voor musici zo aantrekkelijk aan een eigen festival? En kan het publiek wel zoveel festivals aan?

Musici starten festivals om artistieke vrijheid te hebben, samenwerkingen te creëren en directer contact met het publiek te maken. Festivals bieden ruimte voor unieke ad-hoc ensembles en een inhoudelijk verhaal rond een thema. Tegelijk zijn ze intensief, financieel onzeker en tijdrovend. Ondanks het grote aanbod zien organisatoren weinig concurrentie, maar wel een tendens naar steeds grotere en drukker geprogrammeerde festivals, wat volgens sommigen ten koste gaat van de intimiteit en focus.

Het Filmfonds past vanaf 1 augustus enkele wijzigingen toe in de regeling Minoritaire Coproductie Speelfilm, Lange Animatiefilm en Documentaire. De aanpassingen voor speelfilms en lange animatiefilms zijn erop gericht om meer balans tussen kleine en grote producties te houden. Om meer ruimte te geven aan documentaireproducenten, wordt de maximale bijdrage voor documentaires verhoogd.

Jongeren met een passie voor dans kunnen vanaf september 2026 hun talent verder ontwikkelen in Emmen. Dankzij een subsidie van de gemeente Emmen en steun de provincie Drenthe start Garage TDI JeugdTheater met een vooropleiding dans.

Tot nu toe moesten jongeren vaak naar steden zoals Groningen of Zwolle om een goede dansopleiding te volgen. Dat hoeft straks niet meer. Met de nieuwe vooropleiding kunnen jongeren in hun eigen regio blijven. De opleiding past bij de Cultuurnota 2025-2028 van Emmen. Het doel is om meer jongeren kansen te geven in kunst en cultuur. 

Kunstenaars, culturele verenigingen, organisaties en creatieve makers krijgen zaterdag 19 september de kans zich te presenteren tijdens het Cultuur Festival in Kaatsheuvel. Het evenement maakt onderdeel uit van de opening van het nieuwe culturele seizoen en vindt plaats op het Anton Pieckplein en in Het Klavier. Tijdens het Cultuur Festival kunnen bezoekers op een laagdrempelige manier kennismaken met kunst en cultuur in de gemeente Loon op Zand. 

In het debat over kansengelijkheid gaat veel aandacht uit naar gelijke kansen voor verschillende groepen jongeren. Maar een belangrijke vorm van ongelijkheid blijft vaak buiten beeld: de ongelijke toegang tot sociaal en cultureel kapitaal. Dat schrijft Shilove ter Smitten (23), voormalig mbo-student en op dit moment stagiair bij de Nationale Jeugdraad.

Terwijl politiek Den Haag vorige week debatteerde over kansengelijkheid en inclusie in het onderwijs, blijft één vorm van ongelijkheid opvallend buiten beeld: de culturele hiërarchie tussen theoretisch en praktisch opgeleiden.

Met bijdragen van onder meer Laure Prouvost, Mark Dion, Germaine Kruip, ‘local’ Koen Vanmechelen en binnenkort ook Jennifer Tee biedt Kunst aan de Maas een ambitieniveau zoals je bij dit soort projecten niet vaak tegenkomt. Gerealiseerd vanuit een samenwerking tussen Z33 in Hasselt en het Regionaal Landschap Kempen en Maasland (RLKM), transformeert de Maasvallei tot een inspirerende buitenkunstroute, waarin kunstenaars en bewoners op een bijzonder veelzijdige wijze verbinding met het landschap zoeken. 

De Europese Cultuurprijs 2026 wordt dit jaar uitgereikt aan de Bulgaarse stersopraan Sonya Yoncheva. Zij is verkozen tot winnaar voor haar werk als zangeres, producent en ambassadeur van de Europese cultuur. Haar ontdekker, dirigent William Christie, reikt de prijs persoonlijk uit tijdens een feestelijke gala-avond in Amsterdam.

Kunsten ’92 heeft vorige week gereageerd op een internetconsultatie van de Rijksoverheid over het Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden. 

Uit de reactie: “Wij […] maken ons zorgen over de verschuiving van ‘en’ naar ‘of’ in de formulering van kunstdisciplines. Deze wijziging kan ertoe leiden dat leerlingen slechts met een deel van de disciplines kennismaken, met risico op ongelijkheid in het onderwijsaanbod.” Daarmee dreigt het cultuuronderwijs minder samenhangend en minder breed te worden, terwijl juist die brede kennismaking essentieel is voor gelijke kansen en de ontwikkeling van creativiteit en cultureel bewustzijn. 

De belangstelling voor het programma Erfgoed en Overheid is groot. In de eerste twee rondes hebben gemeenten en provincies veel aanvragen ingediend voor ondersteuning bij het versterken van hun erfgoedzorg. Daarmee laat het veld zien dat er een brede behoefte bestaat aan kennis, capaciteit en instrumenten om erfgoed een stevige plek te geven binnen de fysieke leefomgeving.

De voormalige Aloysiusschool in Losser wordt toch geen zelfstandig cultureel centrum. Het nieuwe college laat weten die ontwikkeling stop te zetten. Dat staat in het coalitieakkoord dat de partijen Burgerforum, CDA en VVD samen hebben opgesteld. 

Het besluit om te stoppen met de Aloysiuslocatie als cultureel centrum komt als een verrassing. Het huidige college is steeds bezig geweest met plannen om van de voormalige school een cultureel centrum te maken, compleet met theaterzaal(tje).

De gemeente ’s-Hertogenbosch en Avans Hogeschool blijven investeren in jong artistiek talent. Met de jaarlijkse Jheronimus Atelier Prijs (JAP) krijgen net afgestudeerde makers de kans om zich verder te ontwikkelen én hun werk te tonen aan de stad. De prijs helpt jonge kunstenaars bij de stap van opleiding naar beroepspraktijk. De Jheronimus Atelier Prijs 2026–2027 is toegekend aan Terra Dannenburg.

Denksport zet deze zomer festivals opnieuw in als platform om een jongere doelgroep te bereiken. Nadat het puzzelmerk vorig jaar zijn entree maakte in de festivalwereld, volgt nu een volgende stap met de campagne Hou je koppie d’r bij. Via activaties op Pinkpop en Down The Rabbit Hole koppelt Denksport puzzelen aan mentale scherpte en breingezondheid.

Het Rijksmuseum en Philips hebben gezamenlijk onderzoek uitgevoerd naar het verbeteren van de bezoekerservaring in het museum. De inzichten uit het onderzoek worden ingezet om presentaties toegankelijker te maken en bezoekers beter te begeleiden tijdens hun museumbezoek. De samenwerking maakt deel uit van het bestaande partnership tussen beide organisaties, waarbij Philips kennis en expertise op het gebied van design deelt met het museum.

Tot en met 21 juni vindt op Terschelling het festival Oerol plaats, met deze keer de laatste keer Opium op Oerol. Want dat programma, heeft Avrotros besloten, moet stoppen.

De collectie van het Van Abbemuseum begon in 1936 met de overdracht van de privéverzameling van Henri van Abbe, directeur van sigarenfabriek Karel I, en werd vervolgens uitgebreid door acht opeenvolgende directeuren. Zij hadden ieder een eigen visie op de beeldende kunst en drukten daarmee hun stempel op het verzamelbeleid. De totstandkoming van de collectie is nu te boek gesteld: Collectie in context. Van Abbemuseum 1936-2024.