Trends & Ontwikkelingen

Voor de Vlamingen is het helder: iedereen krijgt maximale toegang tot cultuur. Deze ambitie werd al benadrukt met de gesubsidieerde, verankerde kunsteducatie in de vrije tijd, maar de Visienota Kunsten en Cultureel Erfgoed die gisteren werd gepresenteerd gaat nog een stap verder: Om het recht op cultuureducatie écht waar te maken, kiest Vlaanderen voor structurele samenwerking met onderwijs en zorg, expliciet verankerd in beleid en subsidiekaders. Hoe zijn ze hiertoe gekomen en kan dit ook in Nederland?

De praktijk van cultuurbeoefening is erg vergelijkbaar met die van Nederland: de toegang tot cultuurbeoefening is niet evenredig verdeeld. Om dit te veranderen wordt er een structurele samenwerking met het departement Onderwijs opgezet. Ook de kansen in het domein Welzijn worden gezien. Nederland beweegt in een vergelijkbare context als het gaat om toegankelijkheid, alleen wordt er nog niet gekozen voor structurele investeringen. Ook in Nederland is het volgens Cultuurconnectie tijd voor structurele verankering. 

Uit cijfers van KVB Boekwerk blijkt dat de Boekenweek 2026 een duidelijke daling laat zien ten opzichte van 2025,  zowel bij de fysieke boekhandel als online. Waar 2024 en 2025 nog groei lieten zien, zet in 2026 een correctie in. Tijdens de Boekenweek zijn er minder boeken verkocht via het fysieke kanaal, en ook de online verkoop van Nederlandstalige titels ligt lager dan een jaar eerder. De terugval raakt meerdere segmenten van de markt. Vooral de afzet van Nederlandstalige fictie staat onder druk.

Drie objecten uit de collectie van het Wereldmuseum worden teruggegeven aan Indonesië: een beeld van de god Shiva, een steen met inscriptie, en een koran die eigendom was van verzetsleider Teuku Umar. Het is de vierde restitutie aan Indonesië sinds de overheid in 2022 het beleid voor teruggave van koloniale objecten bekrachtigde. De onafhankelijke Commissie Koloniale Collecties beoordeelt verzoeken om teruggave van objecten.

De ketentafel Beeldende Kunst heeft een werkgroep in het leven geroepen die de actualisering van de Landelijke Algemene Voorwaarden Kunstopdrachten (LAVK) gaat voorbereiden. De LAVK verandert in een Richtlijn Beeldende Kunstopdrachten. De ketentafel neemt ook het eigenaarschap over van Cultuur+Ondernemen. 

In 2015 kwam de LAVK tot stand in samenspraak met een tiental organisaties in de beeldende kunst. Het uitgangspunt was een evenwichtige en redelijke verdeling van rechten en plichten tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. De nieuwe richtlijn handelt over opdrachten voor beeldende kunst(werken), die niet gekoppeld zijn aan tijdelijke tentoonstellingen binnen instellingen/musea: daarvoor is de Richtlijn Kunstenaarshonoraria.

Ideeën voor AI en virtual reality zijn er in de cultuursector volop, maar de stap van de tekentafel naar de praktijk blijkt weerbarstig. Want hoe vertaal je een ambitie naar een werkend project? Om dat gat te dichten, slaan kennisinstituut DEN en Innovation:Lab de handen ineen in een strategisch partnerschap. Met een gezamenlijke digitale experimenteerruimte creëren zij de ontbrekende schakel: een programma waar ideeën en plannen kunnen worden omgezet in tastbare projecten en prototypes.

Minister Letschert geeft antwoord op vragen naar aanleiding van de mededeling van de Europese Commissie voor een cultuurkompas voor Europa. De Eerste Kamerfracties van BBB, D66 en Volt hebben de vragen gesteld. De Commissiemededeling ‘een Cultuurkompas voor Europa’ is een toekomstgericht strategisch raamwerk om cultuur te betrekken bij andere beleidsvelden van de Commissie.

De vragen gaan in op de volgende onderwerpen: BBB vraagt met name aandacht voor subsidiariteit en voor toegankelijkheid van de regelingen voor regionale makers en instellingen, D66 vraagt met name naar toegankelijkheid voor jongeren en mensen met een beperking en naar de inzet van cultuur voor democratisch burgerschap, en Volt vraagt met name naar de bescherming van artistieke vrijheid en de gevolgen van de AI.

Nederland geeft 2 objecten uit de collectie van het Wereldmuseum terug aan Indonesië op advies van de Commissie Koloniale Collecties. Het gaat om een beeld van de god Shiva uit de 13^de eeuw en een steen met inscriptie, bekend als de Prasasti Damalung. Beide zijn in de 19de eeuw zonder toestemming vanuit Indonesië naar Nederland gebracht. De objecten gaan naar het Museum Nasional Indonesia in Jakarta.

Nederland geeft cultuurgoederen terug die tijdens de koloniale periode onvrijwillig uit bezit zijn geraakt. Landen van herkomst kunnen een teruggaveverzoek indienen, waarover de onafhankelijke commissie vervolgens advies uitbrengt. De teruggave van cultuurgoederen uit een koloniale context is een bijdrage aan het herstel van dit historisch onrecht.

Jongeren een stem geven: zowel op het podium als daarbuiten. In Oss gebeurt dat niet alleen vóór jongeren, maar ook dóór hen. Bij MaakPlaats bedenken en organiseren jongeren zelf culturele activiteiten, en daar trekken ze steeds meer anderen mee. Zo wordt er door de hiphopcommunity elke maand een hiphopavond georganiseerd. Naast de hiphopcommunity groeit ook de bandjescommunity. Angeline Verhoeven (18) ziet dat het helpt als jongeren zelf de activiteiten organiseren. Ook voor de persoonlijke levens van de jongeren voegt het veel toe. 

n de gemeente Epe is onlangs een gezamenlijke kunst- en cultuuragenda gelanceerd waarop activiteiten op het gebied van kunst, cultuur, theater en muziek overzichtelijk zijn samengebracht. De agenda biedt een centraal overzicht van evenementen in de omgeving van Emst, Epe, Oene en Vaassen. Het initiatief komt voort uit een samenwerking tussen verschillende culturele organisaties.

Voor de ontwikkeling van de agenda is subsidie verstrekt via het Cultuur- en Erfgoedpact Noord-Veluwe, een samenwerking tussen meerdere gemeenten en de provincie Gelderland die initiatieven rond kunst, cultuur en erfgoed ondersteunt.

Vorige maand ging in Alessandria (Italië) het Europese project Theatre4All officieel van start. Samen met zes andere steden onderzoekt gemeente ’s-Hertogenbosch hoe theater kan bijdragen aan inclusie, sociale cohesie en sterke wijken. Voor 's-Hertogenbosch sluit dit naadloos aan op het Cultureel Wijkenprogramma.

Theatre4All is een Europees samenwerkingsproject binnen het URBACT-programma. Het doel is: theater inzetten als middel om meer mensen te betrekken bij cultuur én bij hun leefomgeving. Diverse steden werken samen aan een aanpak waarin: bewoners actief meedoen (co-creatie), en cultuur wordt ingezet voor maatschappelijke opgaven zoals verbinding en participatie. Met Theatre4All wil de stad naast nieuwe doelgroepen beter bereiken en betrekken, ook cultuur dichter bij de mensen brengen in hun eigen wijk. En zo bouwen aan een duurzame relatie met inwoners, ook na afloop van de projecten.

Vanaf donderdag 26 maart kunnen personen en groepen die niet staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel een donatie aanvragen bij VSBfonds. Deze aanvragers zonder rechtsvorm kunnen een donatie van maximaal €2.500 aanvragen als hun plan past bij VSBfonds. Het gaat daarbij om initiatiefnemers die werken aan een samenleving waarin iedereen meedoet, maar geen stichting of vereniging hebben. Bijvoorbeeld een groep betrokken buurtbewoners of een kunstenaarscollectief.

VSBfonds leert en ontwikkelt zich continu. En we willen toegankelijk en benaderbaar zijn voor initiatiefnemers met een goed sociaal-maatschappelijk of cultureel idee. Het oprichten en besturen van een stichting of vereniging kan een drempel zijn voor initiatiefnemers met een passend idee. Daarom heeft aanvragen zonder rechtsvorm een duurzame plek binnen VSBfonds gekregen.

April staat in het teken van de Maand van de Filosofie. Door heel Nederland en Vlaanderen worden lezingen, debatten, festivals en filosofische avonden georganiseerd rond één centraal thema. In 2026 is dat ‘Ken onszelve’.

Laat onze regering en Brussel de onafhankelijke boekhandel actief verdedigen, schrijven Sanne Muijser en Fabian Paagman namens boekverkopers in Nederland en Europa. Nederland heeft net gemeenteraadsverkiezingen gehad. Aan nieuw gekozen raadsleden: erken de onafhankelijke boekhandel in het coalitieakkoord als culturele voorziening, niet alleen als commerciële zaak. Dat betekent: betrek boekhandels bij leesbevordering en cultuurbeleid, zorg dat gemeentelijk inkoopbeleid waar mogelijk denkt aan de eigen boekhandels en waak voor vestigingsbeleid dat ze uit de centra verdrijft. Aan Den Haag: verdedig de collectievrijheid van culturele instellingen en grijp in wanneer die vrijheid onder druk komt te staan.

De onafhankelijke boekhandel is geen vanzelfsprekendheid, maar vertegenwoordigt een keuze: voor een open, niet-bevoogdende toegang tot kennis, literatuur en debat. Die keuze verdient in Nederland en in Europa actieve verdediging – juist om te voorkomen dat de situatie hier vergelijkbaar wordt met die in de VS.

De jaarlijkse impactrapporten voor de Seed Awards en Fellows Awards van het Prince Claus Fund vormen een essentieel onderdeel van de inspanningen op het gebied van monitoring, evaluatie en leren. Ze helpen de impact ervan te begrijpen en verbeterpunten te identificeren. 

Het Seed Award impact report van 2024 onderzoekt hoe de Seed Award 2024 opkomende kunstenaars ondersteunt te midden van mondiale uitdagingen – niet alleen als bron van praktische impact, maar ook als bevestiging van de waarde van sociaal transformerend artistiek werk over thema's als vrijheid, klimaat en gelijkheid. Het rapport reflecteert tevens op de resultaten en de groei die de prijswinnaars hebben ervaren.

In meer dan de helft van de Nederlandse dorpen worden voorzieningen steeds schaarser en slechter bereikbaar. Dat blijkt uit een recente analyse van CBS-data door de regionale omroepen. En dat terwijl lokale voorzieningen zorgen voor ontmoeting en verbinding en dialoog tussen dorpsbewoners. Lokale bewoners zetten zich daarom in om zelf ontmoetingsplekken, dorpswinkels en andere voorzieningen te creëren. Het VSBfonds presenteert drie voorbeelden, mede mogelijk gemaakt door dit fonds. 

Stichting BREIN heeft haar handhaving tegen illegaal geproduceerd vinyl uitgebreid. Na een eerdere actie tegen ‘grijze bootlegs’ zijn retailers en andere verkooppunten benaderd om inbreukmakende voorraden ter vernietiging aan te leveren. Tegelijkertijd loopt een nieuw onderzoek naar dezelfde producent wegens herhaalde inbreuken.

Honderden inbreukmakende platen zijn inmiddels bij BREIN aangeleverd en vernietigd. De organisatie positioneert deze aanpak als signaal richting de markt dat exploitatie zonder rechtenafdracht financieel risico met zich meebrengt.

Hoe kan internationaal touren in de podiumkunsten inspelen op ecologische urgentie, sociale ongelijkheid en veranderende culturele landschappen? Met de tweede editie ondersteunde Perform Europe 42 projecten die experimenteerden met nieuwe benaderingen van grensoverschrijdend touren. Hun ervaringen – van ambities en uitdagingen tot praktische oplossingen – zijn nu samengebracht in een nieuwe publicatie, ‘Reimagine International Touring’, opgedeeld in verschillende volumes voor diverse doelgroepen. Naast deze publicaties biedt de Perform Europe Toolbox praktische hulpmiddelen, methoden en sjablonen voor iedereen die touren binnen de eigen context wil heroverwegen.

Wat gebeurt er als een componist samenwerkt met een filmmaker, of een ontwerper met een performer? Met de Keep an Eye Kickstart-prijs geeft Keep an Eye ruimte aan precies die vraag. Jaarlijks krijgen vijf samenwerkingen van makers uit verschillende vakgebieden de kans om hun ideeën te ontwikkelen tot vernieuwende projecten, met € 5.000,- aan financiële steun én de kracht van een betrokken netwerk achter zich. De prijs is bedoeld voor makers die buiten de grenzen van hun eigen discipline durven te stappen en elkaar artistiek uitdagen en versterken.

Ondanks de breed gedragen opvatting over de waarde van cultuur krijgen werkenden binnen de sector niet altijd de financiële waardering die zij verdienen. De handreiking 'Van schatbare waarde' ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van een fair pay-beleid. Deze handreiking is nu uitgebreid met een addendum. De handreiking en het addendum kwamen tot stand in samenwerking met Platform ACCT. 

In het addendum gaat de VNG in op nieuwe bestuurlijke ontwikkelingen. Sinds 2025 is fair pay op rijksniveau een subsidievoorwaarde voor de culturele basisinfrastructuur (BIS). Daarnaast dragen 4 actuele bestuurlijke afspraken en convenanten bij aan de versterking van beleid, onder andere in de erfgoedsector. Met de handreiking laat de VNG zien hoe overheden concreet fair pay kunnen introduceren en realiseren. Het addendum toont actuele inzichten en nieuwe voorbeelden uit diverse gemeenten en een provincie.

De KB wordt namens de bibliotheeksector partner in het Expertisepunt digitale geletterdheid. Dit Expertisepunt verbindt, inspireert en informeert iedereen die aan de slag wil met digitale geletterdheid in het onderwijs.

Onze samenleving digitaliseert snel. En verandert daardoor ook steeds. Het is belangrijk dat mensen mee kunnen doen aan deze digitale samenleving. Anders gezegd: dat zij digitaal geletterd zijn. Daarom wordt digitale geletterdheid een apart leergebied in het onderwijs. Het Expertisepunt digitale geletterdheid helpt hierbij. 

Na de zomer start een tweede ronde kangoeroekoren, georganiseerd door Koornetwerk Nederland en Vocalink.  De werving én de kick-off workshop vinden plaats voor de zomervakantie. Er is plek voor vier koren. 

Wil jouw koor een eigen kinder-/jongerenzanggroep beginnen? Een kangaroekoor krijgt begeleiding op het gebied van organisatie, werving, repertoire en werkvormen. Voor elk koor dat meedoet, is bovendien een impulsbudget beschikbaar als ondersteuning in de opstartkosten voor onder meer een dirigent, repetitieruimte, aanschaf repertoire en wervings- en publiciteitskosten. Het traject werkt toe naar een presentatiemoment in het voorjaar van 2027. Het is de bedoeling dat het kangoeroekoor daarna op eigen kracht wordt voortgezet en als inspiratie dient voor de oprichting van nog meer kangoeroekoren in Nederland.

Voor cultureel erfgoed nemen de risico’s van klimaatverandering toe en komen er mogelijk nieuwe gevaren bij. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft deze risico’s onderzocht om een beeld te geven van de mogelijke schade voor erfgoed bij verschillende klimaat- en adaptatiescenario’s. 

De RCE pleit ervoor erfgoed een stem te geven in de beleidsvorming over klimaatverandering: door cultureel erfgoed en cultuurhistorie mee te nemen bij klimaatadaptatieve maatregelen kan het draagvlak voor die maatregelen mogelijk toenemen en sluiten ruimtelijke keuzes beter aan bij de regionale identiteit.

Tot nu toe gebruiken gemeenten verschillende definities van urban sports. En verschilt het welke sporten zij hiertoe rekenen. Een verkenning van het Mulier Instituut brengt voor het eerst meer inzicht wat wel en geen urban sports zijn. Ook streetdance valt onder urban sports. 

Uit gesprekken met experts blijkt dat urban sports onder andere worden gekenmerkt door het gebruik van plekken in de stad, creativiteit en zelfexpressie, vrijheid in de uitvoering en een sterke community. Urban sports worden in de verkenning ingedeeld in vier hoofdcategorieën: ball, body, roll en other. Binnen deze categorieën is een onderscheid tussen kernvormen, varianten daarvan en gerelateerde varianten. De indeling kan gemeenten en sportorganisaties helpen om overeenkomsten en verschillen tussen urban sports beter zichtbaar te maken.

Na een succesvolle editie in 2025 groeit het project Jeugdfonds Let’s Dance van het Jeugdfonds Sport & Cultuur verder. In 2026 worden gratis danslessen georganiseerd in veertien gemeenten en wijken. Let’s Dance is toegankelijk voor alle kinderen en jongeren in Nederland, met extra aandacht voor meiden die minder vaak deelnemen aan clubs. In wijken waar geldzorgen een rol spelen, organiseren we gratis proeflessen. Zo wordt de stap naar dans laagdrempelig. 

Let’s Dance groeit elk jaar verder. Waar het project in 2024 nog op vijf locaties actief was, breidde dit in 2025 uit naar tien locaties, een verdubbeling. In 2026 groeit het door naar nóg meer gemeenten en wijken, zodat steeds meer kinderen dichtbij huis kunnen meedoen. Let’s Dance is bedoeld als eerste stap: na de proeflessen krijgen kinderen en ouders informatie over danslessen in de buurt.

Hoe zet je AI slim in voor je dagelijkse werk als cultuurmarketeer? Cultuur Marketing beschrijft hoe je AI-tools inzet voor campagneboodschappen, publieksanalyse en contentcreatie in de cultuursector.

Gebruik je AI voor tekstschrijven, dan loont het om een custom AI-assistent in te richten. Geef instructies, informatie over je doelgroep en voorbeeldteksten. De tool leert zo de juiste tone of voice kennen. Met multimodale AI kan je dezelfde informatie aanpassen naar het juiste format. Je zet hiermee bijvoorbeeld videocontent om naar tekst voor een nieuwsbriefintro, Instagram-post of webtekst. Classificerende AI helpt je patronen en verbanden te vinden en kan je inzetten voor analyses van publieksdata. Tenslotte kan AI dienen als sparringpartner bij campagnes.  

Wat doe je als 47% van je bezoekers voor het eerst komt, maar slechts 12% daarvan terugkeert? Het Rotterdams Philharmonisch Orkest besloot niet langer te focussen op méér nieuw publiek, maar op het behouden ervan.

Uit klantdata constateerde het orkest dat het zeer lastig is om first time bezoekers later dan twaalf maanden na hun eerste bezoek opnieuw te laten terugkeren. Effectieve retentie binnen het eerste jaar werd daarom prioriteit. Die ambitie werd door het marketingteam omgezet naar een businesscase. Twee projecten werden opgestart. Een jaar na de start van beide projecten is de bezoekersretentie gestegen naar 20.2%. Daarmee behaalde het orkest de vooraf gestelde doelstelling. De belangrijkste les van deze projecten is dat retentie verhogen vraagt om een structurele en aandachtige aanpak. 

Veel jeugdorkesten verloren in coronatijd leden omdat die iets anders gingen doen. Nu zitten ze in een wederopbouwfase. In het Akoesticum in Ede komen zes jeugdorkesten samen om workshops te volgen en zich voor te bereiden op een muzikale wedstrijd. De orkesten, variërend in bezetting van zo’n twintig tot meer dan zestig musici van circa 12 tot 24 jaar, zijn naar Ede afgereisd voor de tweejaarlijkse Nationale Orkestspelen. . Opgericht in 2002 ontwikkelde het zich van een concours met regio-voorrondes naar een festivaldag met orkestpresentaties, workshops en een dirigentenmasterclass, in aanloop naar een finale. 

Er bestaan twee versies van Rembrandts Oude man met een gouden ketting. Eén daarvan werd geschilderd door iemand anders. Dat was tenminste lang de gedachte, maar volgens kenner Gary Schwartz is ook dat werk van Rembrandt zelf. Beide kunstwerken hangen nu zij aan zij in het Art Institute of Chicago. Volgens dat museum, eigenaar van het origineel, is de vermeende kopie gemaakt in Rembrandts atelier. Gary Schwartz gaat een stapje verder: volgens hem is het doek van de meester zelf.

Het had niet veel gescheeld of de botenloods bij Fort Sabina was aan de slopershamer ten onder gegaan. „Of in elkaar gezakt, want het driedelige gebouw heeft de tand des tijds amper weten te doorstaan”, zegt Ans Wijtvliet, penningmeester van Stichting Botenloods Sabina. Het is dankzij een miljoeneninjectie van het Rijk dat het voormalige militaire complex in Heijningen gered is. „Als stichting kregen we het restauratiegeld nooit bij elkaar. Gemeente en provincie hebben het ministerie van Cultuur weten aan te sporen tot een stevige bijdrage. Gelukkig zagen ze ook in Den Haag in dat dit een vrij uniek stukje militair erfgoed is. Na herstelwerkzaamheden van een jaar kan de Bergse restaurateur Couwenborgh het gebouw in april opleveren.

Nog een paar dagen en dan gaat in Schijndel het festivalseizoen van start met Paaspop. Wie de afgelopen jaren rond deze tijd nog een kaartje probeerde te bemachtigen, viste achter het net. Want het festival was steevast maanden van tevoren uitverkocht. Maar uitverkocht is het dit jaar nog niet. Volgens Paaspop is het steeds lastiger om de jonge doelgroep te trekken. Paaspop is niet het enige festival dat nog niet is uitverkocht. 

"Eerlijk is eerlijk, het is momenteel een gespannen markt", vertelt projectmanager Jasper van de Wouw aan het ANP. Het festival was twee jaar geleden nog sneller dan ooit uitverkocht. Volgens Van de Wouw is er de laatste jaren een ander aankoopgedrag te zien. Bezoekers kopen vaker op het laatste moment een kaartje. Wat er volgens hem ook mee te maken heeft, is dat alles duurder is geworden. Ook gaat de jongere generatie, tussen de 18 en 24 jaar, minder naar festivals. 

Nederlanders gaven vorig jaar minder geld uit aan concerten, festivals en sportevenementen dan in 2024. Het is voor het eerst sinds 2021 dat deze uitgaven afnemen. Dat blijkt uit cijfers van Thuiswinkel.org, de brancheorganisatie voor webwinkels in Nederland.

Consumenten kochten minder tickets voor deze evenementen en gaven er minder geld aan uit, zegt directeur Marlene ten Ham van Thuiswinkel.org, dat ieder jaar onderzoek laat doen naar de online uitgaven van Nederlandse consumenten. Volgens Ten Ham is deze terugloop niet los te zien van de coronapandemie. Na corona gingen Nederlanders ‘massaal naar die evenementen toe’. Nu lijkt het te stabiliseren. Ook de gestegen ticketprijzen zouden een deel van de verklaring kunnen zijn, denkt ze. 

Hij was slim, bij vlagen knap, slonzig en hoogpaternalitisisch. Waar in de 20ste eeuw de alfaman nog heer en meester van de literatuur was, lijkt een zelfbewuste, invoelende en tedere versie zijn plaats te hebben ingenomen. Deze man wordt steeds zeldzamer binnen de literatuur. Als schrijver én als personage. Hij wordt met uitsterven bedreigd, mede doordat de man niet meer leest, is verbannen naar de literaire marge. In 2024 werd ongeveer 75 procent van de Amerikaanse bestsellers in de categorie fictie geschreven door vrouwen. In 2004 was dat nog 50 procent.

Wie zijn plaats lijkt te hebben ingenomen, is de ‘sad boy’. Een zelfbewuste man die zich aandient in de literaire canon. Hij is invoelend en teder. Zijn werk leunt op persoonlijke ontboezemingen. Deze man schrijft niet vanuit zijn geslacht. Zijn privilege, neiging tot zelfverwoesting, ingekapselde viriliteit: hij kent al die gebreken, schaamt zich ervoor en zet ze om in kwetsbaarheid.