Trends & Ontwikkelingen

De website van het Programma Duurzame Cultuursector is live! Duurzamecultuursector.nl is vanaf nu dé plek voor alles rondom verduurzaming in de culturele en creatieve sector. Ontdek inspirerende praktijkvoorbeelden, artikelen, interviews, wet- en regelgeving, handige tools en cases over verschillende duurzaamheidsthema’s en culturele disciplines. En blijf via de agenda op de hoogte van komende evenementen en bijeenkomsten in de sector.

Paul en Frank Wintermans studeerden eind jaren zestig Bouwkunde in Eindhoven en ontwierpen een groot aantal gebouwen en bruggen. Zij stonden aan het roer van het Rotterdamse bureau Quist Wintermans, maar zijn ook altijd meubels blijven ontwerpen. Aan het nog steeds groeiende oeuvre is nu het boek ‘Meubels en plastieken’ gewijd waarin onder andere de spanning tussen modernisme en ambachtelijkheid aan de orde komt.

De kleine zaal van Mezz in Breda is versleten en aan vervanging toe. Daarom wordt dit deel van het poppodium gestript en gemoderniseerd. Het is de laatste verbouwing, voorspelt directeur Rik Peters. „We hebben in drie jaar tijd enorme stappen gezet. Van 250 naar 400 shows per jaar. Van 50.000 naar 78.000 bezoekers per jaar. En van een flink verlies naar een gezonde organisatie die zelfs een kleine winst heeft geboekt.”

Het lichtkunstfestival van Eindhoven en omliggende gemeenten, dat van 7 tot en met 14 november zijn 21ste editie beleeft, krijgt als thema Connect. Want mensen met elkaar verbinden is het belangrijkste doel van Glow, benadrukte Philip Ross. Ross, die vorig jaar het directeursstokje overnam van Ronald Ramakers, kon een primeur onthullen. Voor het eerst in de geschiedenis van Glow komt er een lichtshow met drones, en die zal plaatsvinden in het Philips Stadion. De enige en laatste keer dat er met Glow een lichtshow in het stadion was, was in 2017.

Ook nieuw is dit jaar de open call voor talent uit de regio. Op de oproep om een voorstel voor een lichtkunstwerk in te sturen kwamen veertig reacties binnen. Daaruit heeft Glow gekozen voor Glow Dance Collective, een idee van Jolie Smets en Robin van Soelen. Glow organiseert ook dit jaar weer routes met lichtkunst in de plaatsen Helmond, Oirschot, Best, Laarbeek en Veldhoven.

Schrijver Michael Berg heeft voor zijn boek Vergelding de NBD Biblion Gouden Strop gewonnen, de prijs voor de beste oorspronkelijk Nederlandstalige thriller. Hij kreeg de prijs uitgereikt tijdens de Avond van het Spannende Boek in Utrecht. Aan de prijs is een bedrag verbonden van 10.000 euro.

Vergelding is het tweede deel van de serie De Mergellandmoorden, over een politieman die vanuit Amsterdam terugkeert naar zijn geboortegrond in Zuid-Limburg om daar cold cases te onderzoeken. Voor het eerste deel Terugkeer won Berg vorige week de Hebban Thrillerprijs. De NBD Biblion Schaduwprijs 2026 ging naar Bobby Lammers voor zijn debuutthriller Kogelbrief.

De film Fjord heeft op het Cannes filmfestival de Gouden Palm gewonnen. De prestigieuze prijs werd in ontvangst genomen door de Roemeense regisseur Cristian Mungiu. Het is de tweede Gouden Palm voor Mungiu. In 2007 won hij de prijs al met 4 Months, 3 Weeks and 2 Days. Hij is de tiende filmmaker die tweemaal een Gouden Palm weet te winnen.

De Grand Prix, voor de op een na beste film, ging naar Minotaur van de Rus Andrej Zvjagintsev. Hij leeft in ballingschap. Fatherland van de Poolse filmmaker Pawel Pawlikowski en La Bola Negra van het Spaanse duo Xavier Calvo en Xavier Ambrossi werden bekroond met de prijs voor beste regie.

In 2025 organiseerden 58 poppodia samen 21.285 activiteiten met publiek. De meest opvallende ontwikkeling in de afgelopen drie jaar is een stijging van het aantal concerten op locatie, geprogrammeerd buiten het eigen gebouw.

De poppodia organiseerden 2% meer activiteiten dan in 2023 en 4% meer dan in 2024. Er was in de afgelopen drie jaar een lichte stijging van het aantal concerten in eigen gebouw (+4%), een lichte daling van clubavonden in eigen gebouw (-3%) en een forse stijging van het aantal muziekactiviteiten buiten het eigen gebouw (+31%). Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de jaren 2023, 2024 en 2025.

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten. 

Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden. Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Sportkracht12 publiceert in aanloop naar de Week van de Mentale Gezondheid meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur.

Erik Tausch was jarenlang beleidsambtenaar Kunst en Cultuur in Veghel en later in Meierijstad. Eind februari ging hij met pensioen. Tijdens zijn afscheidsreceptie verraste hij de Cultuurkade met een donatie van bijna tweeduizend euro. Afgelopen dinsdag maakte de Cultuurkade, onder toeziend oog van Tausch, bekend wat er met het geld is gedaan.

“Als Meierijstad mogen we trots zijn op ons kunst- en cultuuraanbod. Het zit allesbehalve in het verdomhoekje.” Volgens Tausch kun je kunst en cultuur op allerlei manieren inzetten. “Kunstenaars zijn creatieve mensen met creatieve ideeën. Ze hebben een heel andere kijk op de wereld”, stelt de 65-jarige Drunenaar. “Betrek ze bij het ontwikkelen van scholen of laat ze eenzaamheid aanpakken, zoals is gedaan bij het project Gouden Dans.”

Vorig jaar was kunstmatige intelligentie nog filmvijand nummer één, nu is de stemming omgeslagen. AI is overal, als een klopgeest. In april kondigde het festival nog aan dat films met AI niet welkom zijn in de hoofdcompetitie. Maar er werd veel naar gevraagd bij Q&A’s en persconferenties. En hoewel regisseur Seth Rogan AI nogmaals de oorlog verklaarde, was de toon elders louter positief. De filmwereld – zelfs in kunstbastion Cannes – lijkt AI inmiddels te accepteren.

„AI is er al”, zei actrice Demi Moore (The Substance), jurylid op het festival, tijdens een persconferentie. „Je ertegen verzetten is een strijd die we zeker zullen verliezen. Het is beter om een manier te vinden om ermee om te gaan.” Die acceptatie moet ook wel, want ook in Cannes is men achter de schermen volop met AI bezig.

Tilburg University start in augustus met de nieuwe bacheloropleiding Cultuur en Educatie. In deze opleiding verdiep je je in de manier waarop literatuur, cultuur en onderwijs met elkaar verbonden zijn. Je ontdekt hoe onderwijs kansen kan creëren en hoe thema's zoals diversiteit en digitalisering daarin een rol spelen. Of je nu docent wilt worden of een carrière ambieert in de culturele sector: deze opleiding biedt een sterke en veelzijdige basis met maatschappelijke impact.

Zonder dahliaprikkers geen bloemencorso, zonder drumbandleden geen carnaval, zonder gidsen geen streekverhalen. Vrijwilligers zijn onmisbaar voor het beoefenen en doorgeven van immaterieel erfgoed. Zonder hun inzet zouden veel tradities en rituelen verloren gaan. Daarom kan de sector meer vrijwilligers gebruiken. In 2026, het internationaal jaar van de vrijwilliger, organiseren Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en de provinciale erfgoedhuizen, verenigd in Stichting OPEN, gratis trainingen in vrijwilligerswerving voor immaterieel erfgoedgemeenschappen. 

Vandaag is bekendgemaakt dat Sarah de Koning de Johan Polak Poëzieprijs ontvangt voor haar poëziedebuut Tekstielen. Daarmee heeft ze volgens de jury ‘met grote overtuiging’ de beste bundel van de afgelopen drie jaar geschreven.

Vorig jaar won Waar is het lam? van Mustafa Stitou en het jaar daarvoor, de eerste editie, Virgula van Sasja Janssen. Dit jaar wordt de prijs op 7 juni uitgereikt en dan ontvangt De Koning 50.000 euro.

De huidige subsidieperiode is al anderhalf jaar bezig en nog steeds staan sommige gezelschappen lijnrecht tegenover het Fonds Podiumkunsten. Vier instellingen stappen nu opnieuw naar de rechter. In het ergste geval gaan de lopende beroepszaken het Fonds 23 miljoen euro kosten. En dat geld is er niet.

NRC zocht contact met de dertien gezelschappen die naar de rechter zijn gestapt. De helft van de gezelschappen die daar in het gelijk werden gesteld, zeggen nu nogmaals een rechtsgang te maken. Ook sprak NRC met Viktorien van Hulst, directeur van het FPK. De gesprekken met het FPK en de culturele instellingen schetsen een beeld van gezelschappen die zich met moeite staande houden in een bureaucratisch systeem. 

Vanaf 1 juni kun je bij het Fonds Podiumkunsten aanvragen indienen voor de nieuwe regeling Internationale Werkreis voor Individuen. Deze regeling ondersteunt korte internationale werkreizen van individuele podiumkunstenaars. De regeling is doorlopend en aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst.

De Bachelor Cabaret van de Koningstheateracademie is opnieuw uitgeroepen als Topopleiding in de Keuzegids 2026. Net als in 2025 behoort de opleiding daarmee tot de best beoordeelde studies van Nederland.

De Keuzegids is een onafhankelijke consumentengids die al meer dan dertig jaar onderzoek doet naar de kwaliteit van hoger onderwijs. De gids baseert haar oordeel op verschillende factoren. Zo wordt er gekeken naar de deskundigheid van docenten, de sfeer binnen de opleiding, de beschikbare faciliteiten, studiesucces en de kansen op de arbeidsmarkt na het afstuderen.

Wat als afval niet verdwijnt, maar het begin is van nieuw ontwerp? Da Trash Club – een collectief van jonge ontwerpers – werd op 13 mei uitgeroepen tot winnaar van de Kazerne Design Award 2026 met The Trashifesto. Met dans, hilarische kostuums en aanstekelijke energie ontmaskeren zij de mythe dat iets dat je weggooit ook echt verdwijnt. De jury kende hen unaniem de prijs toe.

De Kazerne Design Award is een aanmoedigingsprijs voor recent afgestudeerde studenten van de Design Academy Eindhoven. De jury honoreert jaarlijks een gelukkige winnaar met eeuwige roem en 5.000 euro.

De circulaire bureaustoel Infinity heeft een Red Dot Design Award gewonnen, een van de meest prestigieuze internationale designonderscheidingen. Voor het Nederlandse merk NO-EM en ontwerper Robert Bronwasser vormt deze prijs een mooie erkenning van hun samenwerking.

Cultuur en recreatie worden in beleid vaak als afzonderlijke sectoren benaderd, maar in de praktijk raken ze elkaar steeds nadrukkelijker. Uit een recent rapport over de geografische spreiding van cultuur in Nederland blijkt dat de beschikbaarheid van culturele voorzieningen, investeringen en bezoekersstromen steeds meer samenhang vertoont met de aantrekkelijkheid van regio’s. Voor ondernemers in recreatie en toerisme levert dat nieuwe kansen én strategische keuzes op.

Of je nu ontwerper, ambtenaar of beleidsmaker bent: als je niet kunt uitleggen wat een ontwerptraject oplevert, verlies je vroeg of laat de ruimte om het te doen. Toch is dat precies waar veel professionals in een publieke ontwerppraktijk tegenaan lopen. De waarde van een ontwerptraject wordt niet vanzelfsprekend herkend. Collega’s of opdrachtgevers haken soms al tijdens het traject af omdat het hen niet duidelijk is waar het naartoe gaat. Of er ontstaan achteraf verschillende opvattingen over wat het had moeten opleveren.

In een essay van PONT wordt verkend wat het betekent om waarde te duiden, welke spanningen daarbij horen en hoe je daar als professional mee om kunt gaan.

De Nederlandse Toneeljury heeft de tien voorstellingen gekozen die volgens haar de meest indrukwekkende van het afgelopen seizoen waren, vijf in de grote zaal en vijf in de kleine zaal. De voorstellingen voor de grote zaal zijn keurig verdeeld over de grote gezelschappen: ITA, Het Nationale Theater, Het Zuidelijk Toneel, Theater Oostpool en Theater Utrecht. Ook zijn er producties van Theater Oostpool, Het Zuidelijk Toneel en Theater Utrecht voor de kleine zaal geselecteerd.

Na enige tijd afwezig te zijn geweest keerden de grote gezelschappen vorig jaar al ruim terug in de selectie. Dit jaar is hun aanwezigheid nog dominanter. Dat is in tegenspraak met de stelling van de jury dat de selectie laat zien „hoe breed, verrassend én geëngageerd het podiumkunstaanbod in Nederland is”. 

Stoornis of my life, Hadestown en Aletta, de musical zijn woensdagavond met ieder vier prijzen uit de bus gekomen als grote winnaars bij de Musical Awards 2026. Richard Groenendijk won als Edna Turnblad in Hairspray de award voor ‘beste mannelijke hoofdrol in een grote musical.’

De jury koos de beste mensen en producties uit in twintig categorieën. Zo ging Desi van Doeveren er met haar rol in Aletta, de musical vandoor met de award voor ‘beste vrouwelijke hoofdrol in een grote musical’. ‘Aanstormend talent’ was de 25-jarige Ward van Klinken, voor zijn hoofdrol in Dear Evan Hansen. De Excellence Award was voor Soldaat van Oranje en de Oeuvre Award ging naar Gerrie van der Klei.

De afgelopen tijd werkte Platform ACCT hard aan de uitbreiding van de website met nieuwe themapagina's. Hier kun je toegankelijke informatie vinden over belangrijke thema’s om je kennis te vergroten. Voor zzp'ers staan nu actuele thema's online zoals wat je kunt regelen rondom arbeidsongeschiktheid en pensioen. En waar je aan moet denken bij zelfstandig werken in het kader van wet DBA. Ook kunnen werk- en opdrachtgevers ook informatie vinden over fair pay, zzp-inhuur en professionele ontwikkeling binnen de organisatie. De thema pagina's worden nog aangevuld. 

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is gestart met een pilot van het Culturele Doelgroepenmodel. Met dit model krijgen culturele instellingen beter inzicht in hun publiek én in kansen om nieuwe doelgroepen te bereiken.

Steeds meer culturele instellingen zoeken naar manieren om hun publieksbereik te vergroten en te verbreden. Het Culturele Doelgroepenmodel, ontwikkeld door Rotterdam Festivals, biedt daarvoor een waardevol instrument. Dit model maakt het mogelijk om bezoekers in te delen in herkenbare archetypen op basis van onder andere gedrag, interesses en postcodegegevens. In Amsterdam is het model eind 2024 geïntroduceerd door amsterdam&partners met hun publieksonderzoekstool PubliQscan. De MRA heeft inmiddels een licentie aangeschaft om het model breder in de regio toe te passen.

De BPD Kunstcollectie bestaat vijftig jaar. Dit bijzondere jubileum viert BPD met de tentoonstelling Samenspel, in samenwerking met Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Hier delen ze kunstwerken uit de collectie met een breed publiek, samen met een selectie van werken uit Het Noordbrabants Museum. Ook wil BPD met Samenspel laten zien hoe BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling de openbare ruimte verrijkt met kunst. 

BPD is ervan overtuigd dat kunst op een wezenlijke manier bijdraagt aan de leefomgeving, waardoor mensen zich meer betrokken voelen op de wereld. In een speciale publicatie staan we daar met trots bij stil. 

De provincie Noord-Brabant wil dat alle Brabantse jongeren in aanraking kunnen komen met kunst en cultuur. Daarom ondersteunt de provincie Club Zien: een programma waarin vmbo-leerlingen gratis kennismaken met Brabantse musea op een manier die aansluit bij hun belevingswereld. Samen maken we Brabant samen mooier voor jongeren.

Door dit project mede te financieren, helpt de provincie musea om hun aanbod aan te passen aan de belevingswereld van vmbo-leerlingen. Musea, provincie en gemeenten werken samen om Club Zien in heel Brabant groot te maken.

Nederlanders zijn in 2025 minder met elkaar verbonden. Ze hebben minder vaak sociaal contact, doen minder aan vrijwilligerswerk en geven minder informele hulp. Vertrouwen in andere mensen en in instituties is ook gedaald. Een groot deel van de inwoners van Nederland is nog altijd welvarend en tevreden, maar de mogelijkheden voor de volgende generatie worden minder. Ook blijft de druk op de natuur onverminderd hoog en lijkt de verduurzaming van de economie tot stilstand te komen. 

Dit blijkt uit de Monitor Brede Welvaart en de SDG’s 2026 die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op 20 mei (Verantwoordingsdag) heeft aangeboden aan de Tweede Kamer. Op de factsheet OCW zijn drie indicatoren voor Cultuur opgenomen. 

Dinsdag 12 mei heeft Sena de cijfers over 2025 gepresenteerd tijdens de jaarlijkse Vergadering van Aangeslotenen. Tijdens de bijeenkomst in TivoliVredenburg in Utrecht werd teruggekeken op een uitzonderlijk jaar. Er werd recordhoogte aan licentie-inkomsten gerapporteerd, de doorbetalingen aan rechthebbenden werden aanzienlijk verhoogd en de kosten werden verder verlaagd.

Sena regelt de rechten van muzikanten en producenten. Zij krijgen van SENA een vergoeding als hun muziek in het openbaar wordt gedraaid.

Scheidend directeur Nan van Schendel verwacht niet dat het meteen storm loopt, maar het kán. In Den Bosch kun je met de boot naar de bieb. Het is een van de bijzondere aanpassingen na een verbouwing van anderhalf jaar van Huis73. In het historische gebouw in het centrum van de stad zitten de bibliotheek, muziekschool en allerlei creatieve opleidingen. De verbouwing heeft 32 miljoen gekost. "En dat is precies wat we begroot hadden", vertelt een trotse Van Schendel.  

De officiële opening van het verbouwde gebouw is zaterdag, dan is er ook heel veel muziek te horen. Op dat moment is ook het Jazz in Duketown festival bezig. "En waar we heel blij mee zijn is dat zondagmiddag hier de wereldberoemde trompettist Erik Vloeimans komt spelen op dit nieuwe binnenterrein. Extra bijzonder omdat hij hier vroeger zijn trompetlessen heeft gehad, en zo is de cirkel weer rond", zegt Nan met een glimlach. 

De kosten voor organisaties stijgen al jaren. Energie, personeel, huur: alles wordt duurder. Maar subsidies groeien vaak niet mee. De meeste gemeenten indexeren hun cultuursubsidies onvoldoende. Dat is geen incident van één jaar. Gemeenten lopen al langer achter met indexeren, terwijl zij verantwoordelijk zijn voor zo’n 70% van de publieke middelen voor cultuurbeoefening. Niet indexeren is bezuinigen.

Cultuurconnectie doet een oproep aan gemeenten: zorg voor eerlijke indexering. Laat cultuursubsidies structureel meegroeien met loon- en prijsontwikkelingen. Alleen zo kunnen organisaties hun werk blijven doen zonder elk jaar opnieuw in te leveren.

Cheryl Mak had, zoals ze zelf zegt, een powervrouw als moeder. Inmiddels is ze dat zelf ook. Met Now's the Time biedt ze jongeren in Almere een podium voor talent. Ze laat zien dat de bestaande systemen niet voor iedereen werken en dat er alternatieven zijn om hun creatieve en maatschappelijke ontwikkeling te boosten. Met haar visie weet ze inmiddels ook beleidsmakers te overtuigen. Ook werd ze door VSBfonds uitgeroepen tot Veranderaar 2025.

‘Eerlijk is eerlijk: overheid en instanties pakken die visie steeds meer op. Je ziet ze daarin bewegen. De gemeente Almere heeft bijvoorbeeld een projectmanager voor The Culture aangesteld. Hét bewijs dat het talent en de stem van creators steeds meer worden gezien en gehoord.'