Trends & Ontwikkelingen

Gisteren is de miljoenennota voor 2027 gepresenteerd. Het beleid van het minderheidskabinet bouwt voort op de trend van afgelopen jaren: het belang van cultuurbeoefening wordt steeds nadrukkelijk erkend, maar de bijbehorende investeringen blijven uit. Daarmee blijft het vooral bij ambitie maar vertaalt het zich nog te weinig naar een structurele financiële investering. Tegelijkertijd ziet Cultuurconnectie in aangrenzende domeinen kansen en positieve ontwikkelingen die aanknopingspunten bieden voor onze sector.

Opvallend is dat de ambities uit het regeerakkoord, nog geen negen maanden geleden gepresenteerd, om juist extra in te zetten op talentontwikkeling en muziekscholen, in deze begroting nauwelijks een concrete vertaling krijgen. Daarmee ontbreken de structurele investeringen die nodig zijn om het culturele ecosysteem duurzaam te versterken.

De afgelopen decennia worden kunstenaars steeds meer gestimuleerd na te denken over de zakelijke aspecten van hun praktijk. Teruglopende subsidies en verscherpte concurrentie maken dat ondernemerschap onder kunstenaars hernieuwde aandacht verdient. Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Welke kansen en uitdagingen ondervinden makers? En hoe vormt cultuurbeleid zich het beste naar de kunstenaar als ondernemer? Dat staat in Boekman #148. 

In aanloop naar de presentatie van Waarde van cultuur sprak de Boekmanstichting met Meintje de Roest (adviseur Kennis & Onderzoek bij Kunstloc Brabant), Arne Broekhoven (aanjager Impact en Netwerk bij Kunstloc Brabant) en Maartje Goedhart (onderzoekscoördinator bij de Boekmanstichting). Over het belang van regionale samenwerking, onderzoeksmethoden, data-ondersteunend werken en de soms lastige vertaalslag van cijfers naar de praktijk. 

De samenwerking rond Waarde van Cultuur laat zien hoe regionale en landelijke monitoring elkaar kunnen versterken. Niet door regionale verschillen glad te strijken, maar juist door vergelijkbaarheid te creëren én ruimte te houden voor lokale context. 

Huren gaan omhoog, verzekeringen worden duurder en ook materiaalkosten stijgen. Logisch dus dat lonen en tarieven meestijgen met die kosten. Werknemers die onder een cao vallen, zagen hun loon in 2025 gemiddeld met 5 procent toenemen. Voor hen is dat automatisch geregeld aan de onderhandelingstafel. Zelfstandigen hebben die luxe niet: niemand indexeert een zzp-tarief, behalve de zzp'er zelf.

En daar gaat het vaak mis. Uit onderzoek blijkt dat slechts 17 procent van de zzp'ers het tarief jaarlijks aanpast. Gelukkig kun je daar iets aan doen: leren indexeren. Drie tips om dit najaar mee aan de slag te gaan: plan een vast evaluatiemoment, kijk verder dan het inflatiecijfer en informeer al je opdrachtgevers vóór de jaarwisseling. 

De Creatieve Coalitie zet op een rij wat de Prinsjesdagplannen voor 2027 betekenen voor jouw portemonnee en voor werk in de culturele en creatieve sector. 

De zelfstandigenaftrek daalt van €1.200 naar €900. Het kabinet wil de startersaftrek verlagen van €2.123 naar €10: een symbolisch bedragje, want in 2028 verdwijnt de regeling helemaal. De uitgaven aan cultuur gaan van €1,447 miljard naar €1,473 miljard: €26 miljoen erbij. Maar omdat de prijzen naar verwachting met 2,7% stijgen, kan de sector daar minder voor kopen. Na correctie voor inflatie krimpt het budget met ongeveer 0,9%. De btw-vrijstelling voor componisten, schrijvers en journalisten wordt niet afgeschaft. 

Het Fonds voor Cultuurparticipatie wil zich sterker verbinden met de regio's en haar dienstverlening beter laten aansluiten op regionale behoeften. Dit doet het Fonds door te werken met regiomakelaars. In de provincie Noord-Brabant is deze rol belegd bij Kunstloc Brabant.

De regiomakelaar is er voor makers, culturele instellingen en verenigingen, gemeenten, lokale cultuurondersteuners en informele initiatieven. Ook partners uit bijvoorbeeld onderwijs, welzijn, zorg en jongerenwerk kunnen contact opnemen wanneer zij werken aan cultuurparticipatie of verbinding zoeken met het culturele veld. 

De Raad voor Cultuur presenteert vandaag, op Prinsjesdag, het Werkprogramma 2026-2027. De raad werkt de komende periode verder aan adviezen over journalistieke vrijheid, popmuziek, erfgoed en overheid en de drie gedragscodes in de cultuursector. Daarnaast worden adviesvragen verwacht over onder meer de inrichting van het cultuurbestel vanaf 2029 en weerbaar erfgoed. Ook is in het werkprogramma ruimte opgenomen om in 2027 in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en actuele vraagstukken.

Een van de onderwerpen die de raad zelf agendeert, is in het werkprogramma opgenomen onder de voorlopige werktitel 'Meer dan kunst'. Steeds meer onderzoek wijst op de betekenis die kunst en cultuur kunnen hebben voor onder meer gezondheid, onderwijs en economie. De raad wil deze effecten nader onderzoeken en in kaart brengen, en bekijken wat de uitkomsten betekenen voor het beleid.

Sportkoepel NOC*NSF roept, samen met ruim veertig andere personen en organisaties, rond Prinsjesdag op om in sport en de samenleving te blijven investeren. Dat doen ze met een paginagrote advertentie in het AD. Ook onderschrijven tientallen individuele medisch specialisten en verenigingen de oproep.

Het totale budget voor de amateursport is in de afgelopen jaren sterk gedaald en ook nu krijgt de sector dertig miljoen euro minder uit het Koffertje. Subsidies voor onder andere toegankelijkheid tot sport en het onderhouden van sportaccommodaties zijn teruggeschroefd en ook het Sportakkoord is gestopt. Directeur-bestuurder van NOC*NSF Van den Tweel pleit voor een fundamentere hervorming van de manier waarop er in Nederland naar sport gekeken wordt: naast dat het een leuke invulling van tijd is, kan juist sport nu ‘een onmisbare bijdrage leveren aan urgente maatschappelijke opgaven’.

Wat in 2006 begon als een festival waar makers hun creatieve proces deelden, groeide uit tot een internationaal instituut en sectorondersteunend platform voor innovatieve beeldcultuur. Multidisciplinariteit ligt aan de basis van Playgrounds, een vernieuwer en verbinder tussen makers, industrie, onderwijs en publiek. Zulk succes heeft tijd en doorzettingsvermogen nodig, vertellen de mensen achter talentprogramma Playgrounds Next.

Playgrounds Next is nu onderdeel van TalentHub Brabant, samen met zes andere talenthubs die door de provincie intensief worden ondersteund. Dankzij de investering van de provincie blijkt er nu bovendien een financieel vliegwieleffect te ontstaan. Bewezen is dat de investering in talent zich terugbetaalt en verdubbelt. 

Buma Cultuur en Stichting No Guts No Glory (NGNG) zijn een meerjarige samenwerking aangegaan. Vanuit een gedeelde overtuiging dat muziek meer is dan alleen entertainment, willen beide organisaties zich inzetten om mensen voor wie muziek van bijzondere betekenis is onvergetelijke ervaringen te bieden.

Stichting No Guts No Glory zet zich in voor mensen die leven met kanker en hun naasten. De stichting vervult bijzondere muzikale wensen en maakt ontmoetingen met artiesten, concert- en festivalbezoeken en andere unieke muziekervaringen mogelijk. Buma Cultuur zal zich de komende jaren inzetten om Stichting No Guts No Glory daar waar mogelijk te helpen. 

NS en CJP gaan in 2026 door met de Schooltoer, een goedkope dagkaart voor de trein in de daluren voor scholen in het voortgezet onderwijs. Met de CJP Schooltoer kunnen schoolklassen voor een extra voordelig tarief van €11,25 per leerling, een dag lang gebruik maken van alle treinvervoerders in Nederland tijdens de daluren. Bijvoorbeeld voor een culturele activiteit of om een schoolexcursie te maken. Nieuw is dat de CJP Schooltoer-tickets nu online verzilverd kunnen worden. De CJP Schooltoer-tickets zijn exclusief te bestellen via het CJP Scholenportaal.

Normaal-frontman Bennie Jolink wordt maandag 28 september onderscheiden met de oeuvreprijs Hollandse Meester. Dat gebeurt tijdens de jaarlijkse uitreiking van de Buma NL Awards in Poppodium 013 in Tilburg. De eretitel Hollandse Meester wordt door Buma Cultuur toegekend aan een persoon die een langdurige bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse muziekcultuur.

Om verdere verzakking van Huis Bergh te voorkomen, móést de kelder worden uitgegraven om de fundering met beton te kunnen verstevigen. Toen de vloer toch openlag, bleek het „een unieke kans om te verduurzamen”, zegt Floris de Gelder, directeur van de Stichting Huis Bergh, die als taak heeft het kasteel en de middeleeuwse kunstcollectie te behouden voor de toekomst. Donderdag heropent koning Willem-Alexander het kasteel na een renovatie die bijna drie jaar in beslag nam.

De verduurzaming van monumentale panden, helemaal middeleeuwse kastelen, brengt behalve kosten (voor Huis Bergh 7 miljoen euro, waarvan 2,3 miljoen euro subsidie) ook „interessante dilemma’s met zich mee”, vertelt De Gelder een week voor de opening.

Het John F. Kennedy Center for the Performing Arts is een van de prominentste culturele instellingen van de VS. Er vindt normaal gesproken een scala aan optredens plaats, van opera tot rockconcerten en toneel. 

Ondanks een rechterlijk verbod, heeft het door Trump aangestelde bestuur het prestigieuze Kennedy Center per direct gesloten. Dat volgt op het wederom stuklopen van een poging om Trumps naam op de gevel te zetten.

Dit najaar stuurt de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een brief naar de Tweede Kamer over de uitgangspunten voor de cultuursubsidies vanaf 2029. Blueyard-adviseur Jurriaan Rammeloo schreef daar het artikel Wie de grens trekt over. Zijn vertrekpunt: hoeveel gesubsidieerde instellingen het bestel draagt, heeft niemand vastgesteld. Dat aantal ontstaat op de laatste dag van een beoordelingsronde, als het budget op is en een commissie een volgorde maakt. Hetzelfde bedrag kan immers veel organisaties met lage toekenningen dragen, of aanzienlijk minder met hoge.

Deze zomer berichtte de NOS dat het aandeel Nederlandse studenten aan de conservatoria de afgelopen twintig jaar sterk is gedaald. Inmiddels heeft die berichtgeving tot de nodige discussie geleid. In onder meer Trouw en de Volkskrant verschenen opiniestukken over de oorzaken en gevolgen. En ook politiek krijgt het onderwerp een vervolg: naar aanleiding van de berichtgeving zijn Kamervragen gesteld over de positie van Nederlandse muziektalenten en de infrastructuur die nodig is om hen te ondersteunen. Deze kamervragen zijn inmiddels ook beantwoord door de minister van OCW, Rianne Letschert. Blueyard zet alles op een rij. 

Kamerlid Tijmstra (CDA) heeft schriftelijke vragen gesteld over het bericht ‘Aantal Nederlandse muziekstudenten op conservatoria fors gedaald’, deze zijn door de minister beantwoord. 

Het NOS-artikel gaat alleen in op de masteropleidingen, maar de bacheloropleidingen zijn ook relevant. De minister constateert dat de berichtgeving over terugval van het percentage Nederlandse studenten enige nuancering nodig heeft. Het is aan gemeenten om te bepalen hoe zij de lokale infrastructuur voor cultuurbeoefening ondersteunen en wat, zoals bijvoorbeeld muziekscholen. Wel zijn er tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening 2025 – 2028 afgesloten. Hierin is een van de ambities dat wordt ingezet op een sterk ecosysteem voor cultuurbeoefening. 

Steeds meer makers en cultuurprofessionals in de podiumkunsten gaan aan de slag met hun archiefmateriaal. Dat is fantastisch, want deze archieven kunnen een schat aan materialen bieden ter inspiratie van de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwe voorstellingen of muziek. Maar, zoals je waarschijnlijk uit eigen ervaring weet, het hergebruik en de toepassing van oude materialen brengen ook de nodige praktische vragen en uitdagingen met zich mee. 

Podiumkunst.net biedt allerlei online tools en ook praktische ondersteuning bij deze onderwerpen. Toch kan werken aan en met je archief soms nog best eenzaam voelen. Daarom lanceren we de Podiumkunst.net Kenniskring, waarin we makers en professionals samenbrengen voor peer-to-peer uitwisseling, kennisdeling en het bespreken van concrete voorbeelden en uitdagingen uit de praktijk. De eerste vindt plaats op 22 september.

Art Camp ging in 2024 van start met de bedoeling dat cultuuronderwijs zich als een olievlek uitbreidt binnen de pedagogische mbo-opleidingen. Dit heeft de afgelopen twee jaar mooie samenwerkingen opgeleverd, die zorgden voor nieuwe inspiratie en een verbreed netwerk. Een goed voorbeeld hiervan is het Cubefestival in Lelystad.

De provincie Noord-Brabant is één van de vier regio's voor de open oproep cultuureducatie en digitale technologie. Met deze open oproep krijgen leerlingen in het primair, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs de ruimte om creatief aan de slag te gaan met digitale technologie. Digitale technologie kan onderdeel zijn van het creatieve proces, maar kan ook zelf onderwerp van een artistiek onderzoek zijn. De open oproep heeft bewust een onderzoekend karakter. 

De subsidie is er voor culturele instellingen en professionals in Amsterdam, Caribisch Nederland, Friesland en Noord-Brabant die samenwerken met scholen en de CmK-penvoerder in hun regio.

Vanuit het programma Meedoen is de Kunst (MIDK) start Cultuur Oost in de gemeenten Buren en Zaltbommel met de pilot Vitaliteitsindex Cultuur. Met behulp van een digitale vragenlijst brengen we de vitaliteit van culturele organisaties en amateurkunstverenigingen in beeld. De uitkomsten zijn waardevol voor zowel gemeenten als culturele organisaties. Voor deze pilot wordt samengewerkt met het bedrijf DataIM. 

Zaterdag 19 september opent Kunsthal Helmond eindelijk weer de deuren. Tijdens het openingsweekend kun je gratis naar binnen én is er van alles te doen. 

Met de heropening zijn meteen twee nieuwe tentoonstellingen te zien. Een daarvan heeft een sterke link met Helmond. Bij Urban Matterz. Helmond and beyond! zie je hoe hiphop vanuit New York naar Helmond overwaaide en hoe graffiti, rap en breakdance hier vanaf de jaren 80 een eigen scene kregen. Daarnaast opent Deep Rooted, een tentoonstelling over graffiti en de invloed daarvan op hedendaagse kunst.

Kunstonderwijs in de voor- en vroegschoolse educatie is nog een jong verschijnsel. In Rotterdam is deze nieuwe ontwikkeling voortvarend opgepakt. Ook door de gemeente die Muziek in de Voorschool van de SKVR structureel ondersteunt. 

De parlementaire enquêtecommissie Corona heeft niet of nauwelijks aandacht voor de invloed van het virus op het culturele leven. LKCA-onderzoeker Arno Neele waagt zich aan een kleine inhaalslag.

Volgens de laatste Vrijetijdsomnibus en de Monitor Amateurkunst ligt het aandeel kunstbeoefenaars ruwweg weer op het niveau van 2019. Wel worden er minder lessen gevolgd dan vóór de pandemie. Eenzelfde trend is zichtbaar bij de amateurkunstverenigingen. In 2018 was 17 procent van de beoefenaars lid, in 2020 15. In 2022 12 en in 2024 11 procent. De breuk die corona in onze sector heeft teweeggebracht, is nog niet helemaal hersteld.

Jong muziektalent een podium geven en er tegelijkertijd voor zorgen dat meer Bredase kinderen muziekles kunnen volgen. Dat is het doel van Next Stage, een benefietconcert dat Rotary Club Breda en Nieuwe Veste op woensdag 7 oktober organiseren. De volledige opbrengst gaat naar Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda.

Initiatiefnemers met een idee of plan voor hun buurt, wijk of dorp en de mensen die er wonen kunnen op vrijdag 18 september terecht op het FondsenFestival Flevoland in Dronten. Tijdens deze gratis middag ontmoeten zij fondsen, financiers en adviseurs, kunnen zij hun eigen vragen voorleggen en deelnemen aan praktische workshops. Het doel is om initiatiefnemers te helpen om hun idee of plan een volgende stap verder te brengen.

Niet iedereen stapt zomaar een museum of culturele instelling binnen. Voor mensen met een beperking of neurodivergentie begint een bezoek vaak met de vraag: is deze instelling wel toegankelijk voor mij? De Reinwardt Academie, die dit jaar 50 jaar bestaat, en het Rijksmuseum gaan de komende drie jaar samenwerken om de toegankelijkheid van de sector te vergroten, voor bezoekers én medewerkers. Met lesmateriaal, extra aandacht in het bachelor- en mastercurriculum, en een jaarlijkse leergang zullen studenten en professionals uit de culturele sector bewust gemaakt worden van bestaande knelpunten op dit gebied en de kansen om die aan te pakken.

Voor Nederlandse Gen Z’ers is een bezoek aan de bioscoop of het filmtheater in de eerste plaats een sociale belevenis. Ruim 70 procent van de 14- tot 29-jarigen gaat naar de film om samen met familie of vrienden iets te beleven. Daarnaast noemt 64 procent het zien van de nieuwste films als belangrijke reden. De cijfers komen uit het rapport ‘De Bioscoop door de ogen van Gen Z’, onderzoek van NVPI Film naar de beweegredenen van Nederlandse Gen Z’ers om naar de bioscoop te gaan.

Inspireren, kennis delen en creatieve makers samenbrengen. Daar draait de samenwerking tussen SintLucas en Playgrounds om. Om de samenwerking voor de toekomst nog beter te structureren is er een partnerovereenkomst getekend. Deze overeenkomst heeft betrekking op SintLucas als geheel en richt zich daarmee op alle mbo-clusters, maar ook op het vmbo en NEXt by SintLucas.

De Nationaal Theaterfonds Prijs is een nieuwe prijs voor organisaties en individuen die op een innovatieve manier (nieuw) publiek naar het theater weten te trekken.

Dit kan zijn door een goede randprogrammering, een mooie campagne, een bijzondere samenwerking, een mooi initiatief, langdurige inzet voor een bepaalde doelgroep, etc. De winnaar ontvangt de Nationaal Theaterfonds Prijs rondom de start van het Nationaal Theaterweekend. Naast deze nieuwe prijs wint de organisatie of het individu 20.000 euro. Dit bedrag is een aanmoediging om het project verder te ontwikkelen of zich nog verder in te zetten voor het bereiken van nieuw publiek.

Van 9 tot en met 11 oktober 2026 vindt de allereerste editie van Dansdagen Tilburg plaats. Drie dagen lang staat dans centraal in de stad: op het podium, op straat, in de DansDome op het Stadsforum en in workshops en ontmoetingen door heel Tilburg. Het festival is een regio-editie van Nederlandse Dansdagen en wordt gepresenteerd door Tilburg Dansstad. 

Tilburg Dansstad is een samenwerkingsverband van DansBrabant, Factorium, Fontys Academy of the Arts en Schouwburg & Concertzaal Tilburg, gericht op het versterken van de danssector en het danspubliek in Tilburg en de regio.

Lezen is leuk en leerzaam, daarover zijn lezers en niet-lezers het eens. Maar lezen is meer dan alleen een leuke en leerzame activiteit. Voor een deel van de Nederlanders zegt lezen iets over wie ze zijn en over hoe ze door anderen gezien willen worden. Dit blijkt uit de meest recente themameting van het NIQ/GfK-SMB-kwartaalonderzoek*, dat ingaat op het imago van lezen, lezers en het aanzien van boeken.

In het onderzoek werd gekeken welke woorden respondenten associeerden met lezen en lezers en hoe sterk verankerd deze associaties waren.  De sterkst verankerde associaties zijn positief: veel respondenten associëren lezen met de woorden leerzaam (95%), ontspannend (91%), verrijkend en interessant (beide 89%). Ook de associatie met ‘saai’ is sterk, maar wel slechts onder een verhoudingsgewijs kleine groep (20%). Ook het beeld van lezers is overwegend positief. Lezers worden gezien als interessant en intelligent (beide 78%) en als serieus (73%).

De vernieuwde app van lezerscommunity Hebban heeft in het eerste weekend na de introductie van BoekMatch meer dan 50.000 swipes geregistreerd. De nieuwe functionaliteit koppelt het leesgedrag en de waarderingen van Hebban-leden aan persoonlijke boekaanbevelingen. Volgens Hebban werd 42 procent van de bekeken titels door gebruikers als een match aangemerkt.

Volgens hoofdredacteur Sander Verheijen is het doel om lezers te helpen bij het vinden van een volgend boek. ‘Meer dan 50.000 boeken werden door lezers bekeken en bij 42 procent daarvan werd de boekentip beoordeeld als match. Daar zijn we best heel erg trots op’, zegt hij.