Trends & Ontwikkelingen

Bruce Springsteen bracht donderdag een nummer uit waarin hij reageert op het neerschieten van Alex Pretti, afgelopen weekend bij protesten tegen ICE. Meer muzikanten, schrijvers en kunstenaars proberen hun onmacht te vatten in kunst.

„Hoe kun je een artiest zijn en níét reflecteren op de tijdgeest?” Deze retorische vraag stelde Nina Simone toen ze eind jaren zestig werd geïnterviewd. Het gesprek ging onder andere over de burgerrechtenbeweging en over de vraag hoe je je daartoe moest verhouden als kunstenaar. Simones opmerking is sindsdien vaak herhaald. Nu, bijna zestig jaar later, keert de vraag terug op sociale media na het steeds hardere optreden van ICE in de Verenigde Staten. Of enig effect heeft op de lange termijn, is de vraag. Wanneer protestkunst weinig uithaalt, rest alleen het eerbetoon, het herdenken – opdat we, zoals dat heet, niet vergeten.

De Raad voor de Cultuur – een heel brave en bedachtzame instelling, die niet zomaar wat in het wilde weg beweert – vreest voor de vrijheid van de kunsten en de kunstenaars in Nederland. Dat is nogal wat schrijft columniste Nelleke Noordervliet in Trouw. De raad adviseert de regering maatregelen te treffen om die vrijheid wettelijk te garanderen. 

De basis van dat advies is de erkenning dat kunst en cultuur een wezenlijk, vormend en samenbindend onderdeel zijn van onze samenleving. Het belang ervan wordt al sinds vele jaren door de politiek afgedaan als ondergeschikt aan economische wetten. In een gezonde, democratische samenleving worden in principe alle opinies, alle visies verwelkomd als deel van de democratische discussie. De verhoudingen zijn veranderd sinds de opkomst van de sociale media. Reacties worden steeds rabiater en opdringeriger. Zonder vrijheid staat de democratie onder druk. De Raad voor Cultuur heeft volgens Noordervliet groot gelijk.

Media-aandacht voor de opening door koning Willem-Alexander. Influencers die erover posten op Instagram. Het culturele evenement Ter Borch, Thuis in Zwolle bleef niet onopgemerkt. Tienduizenden bezoekers kwamen eropaf. „Dankzij onze samenwerking. Dat smaakt naar meer.”

„We zien al drie weken een grotere toeloop. Publiek heeft nu nog één weekend om de Ter Borch-tentoonstelling te bezoeken. Daarna gaan de kunstwerken terug naar musea over de hele wereld”, zegt Beatrice von Bormann, directeur van Museum de Fundatie. Ze spreekt van een ‘fantastisch halfjaar’ dat veel kunstliefhebbers op de been heeft gebracht. Wat dit keer anders was, is dat voor deze Ter Borch-tentoonstelling de samenwerking is gezocht met andere culturele instellingen in Zwolle. „Voordeel van dat samenwerken is dat je veel krachtiger je boodschap naar buiten toe kunt brengen”, zegt projectleider Marieke Berendsen van Ter Borch, Thuis in Zwolle.

Youssef Louakili wordt directeur-generaal Cultuur en Media bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De ministerraad heeft hiermee ingestemd op voorstel van minister Rijkaart van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De benoeming gaat in op 23 februari 2026. Het Directoraat-Generaal (DG) Cultuur en Media is verantwoordelijk voor het beleid rondom cultuur (erfgoed, kunsten) en media (archief, creatieve industrie), met als doel een onafhankelijk, gevarieerd en toegankelijk cultuur- en media-aanbod te waarborgen voor de samenleving. 

Dinsdag heeft koning Willem-Alexander de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2026 uitgereikt aan Gideon van Gameren, Lorian Gwynn en Dion Rosina. Alle drie de winnaars combineren figuratief met abstract, en zijn geïnspireerd door hun familie. ‘In deze tijd van grote turbulentie en onzekerheid in de wereld kan kunst ons helpen om houvast en betekenis te vinden’, zei de koning bij de uitreiking. De drie winnaars krijgen elk 9.000 euro. Hun schilderijen worden samen met de werken van de twaalf overige genomineerden tentoongesteld in het Koninklijk Paleis op de Dam.

De Charlotte Köhler Prijs, (een driejaarlijkse prijs voor schrijvers van proza, poëzie of toneel), is toegekend aan marwin vos. Vos ontvangt de prijs (15000 euro) voor haar gehele oeuvre en in het bijzonder voor de dichtbundel wilde dood. De Charlotte Köhler Prijs en het Stipendium worden sinds 1988 uitgereikt. Voor de prijs komt elke drie jaar een ander genre in aanmerking: proza, poëzie, toneel. 

De eerste prijzen van het International Film Festival Rotterdam 2026 zijn uitgereikt. Tijdens de ceremonie in WORM Centraal Station zijn de winnaars van de Tiger Short Competition bekendgemaakt. Het gaat om The Second Skin van Mariia Palipdus, The Apple Doesn’t Fall… van Dean Wei en Ndjimu van Petna Ndaliko Katondolo.

De drie prijswinnaars krijgen ieder een check van €5000. Dean Wei werd met zijn The Apple Doesn’t Fall… ook nog onderscheiden met de KNF Award van de Kring van Nederlandse Filmjournalisten. De korte film Cul-de-sac! Van Clyde Gates en Gabriel Sanson werd genomineerd voor de European Short Film Awards.

Bands die met eigen muziek willen doorbreken in Nederland, sterven langzaam uit. Daarvoor waarschuwt Pablo van de Poel, voorman en gitarist van de prijswinnende rockband DeWolff. Volgens Van de Poel worden beginnende bands door het huidige subsidiesysteem in de cultuursector in de steek gelaten. „De meeste poppodia boeken liever een tributeact dan een authentieke band, en dat is verontrustend.” 

De programmeur kiest voor ‘zekerheid in plaats van avontuur’. „Daarom hangt de programmering aan elkaar van tribute- en coverbands”, zegt Van de Poel fel. Van de Poel wijst dus naar poppodia, die op hun beurt weer wijzen naar (regionale) overheden. „Wat we nu zien, is dat gemeenten onvoldoende mee-indexeren met stijgende vaste lasten”, zegt Berend Schans, directeur van Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF). „Het gevolg is dat podia meer risico moeten afdekken met programmering en dat schuurt met hun publieke opdracht.” De boodschap van de VNPF richting overheden is daarom helder. „Wil je een divers, toekomstbestendig popmuzieklandschap, dan moet je ook het risico collectief blijven dragen.”

Opnieuw heeft de rechter bepaald dat het Fonds Podiumkunsten de subsidieafwijzing van een aantal gezelschappen moet heroverwegen. Het is een nieuw hoofdstuk in een ronduit roerige nasleep van de bekendmaking van de huidige subsidieronde. Theatergroep Suburbia, jeugdoperahuis Holland Opera en de muziekensembles Stichting Pynarello en Holland Baroque maken nu alsnog kans op structureel geld voor de periode 2025-2028. Dat heeft de rechtbank Midden-Nederland vrijdagmiddag bepaald. Het rijkscultuurfonds krijgt tien weken de tijd om een nieuw besluit te nemen en moet daarvoor opnieuw advies inwinnen.

De Meesterprijs van de Auteursbond is uitgereikt aan Loes den Hollander, Marelle Boersma en Jet van Vuuren. Het is een prestigieuze onderscheiding voor auteurs die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van het thrillergenre.

De drie auteurs hebben elk een uitgebreid oeuvre opgebouwd van spannende Nederlandstalige thrillers. De Auteursbond noemt het scherpe en maatschappelijk actuele karakter van deze thrillers als reden voor het toekennen van de prijs. Ook hun inspirerende arbeidsethos en het ondersteunen van collega-auteurs werd genoemd.

Het vorig jaar opgerichte Displacement Film Fund stelt filmmakers die vanwege oorlog of onderdrukking ontheemd zijn geraakt in staat hun verhalen naar een breder publiek te brengen. De doelstelling van het fonds ligt daarmee in het verlengde van die van het aan IFFR gelieerde Hubert Bals Fonds.

Voorafgaand aan de première van de films van Kattan, Maryna Er Gorbach (Oekraïne), Mohamed Rasoulof (Iran), Mo Harawe (Somalië) en Shahrbanoo Sadat (Afghanistan) op vrijdag 30 januari kondigde Cate Blanchett, Global Goodwill Ambassador van partner UNHCR en voorzitter van de commissie die deze vijf projecten selecteerde, een nieuwe cyclus aan waarbij opnieuw vijf stipendia van honderdduizend euro beschikbaar worden gesteld. “Ontheemding is een van de grootste uitdagingen waar we als mensheid mee geconfronteerd worden”, stelde ze, om te concluderen dat het feit dat de verhalen en ervaringen van ontheemden zo zelden onze schermen bereiken een “gemiste kans” is.

De eerste vijf projecten binnen het programma Ontwerpkracht & Transities zijn van start gegaan. In een reeks duo-interviews brengt schrijver Twan Eikelenboom kartrekkers uit deze projecten met elkaar in gesprek. In deze serie delen zij ervaringen uit de beginfase van hun onderzoek, met elkaar en met de sector.

In dit duo-interview spreken Monique Donker (Leefomgeving van Morgen) en Fiona Jongejans (SINO – Systeemingrepen met Impact voor Nieuwe Ouderenzorg). Vanuit verschillende domeinen werken zij aan vergelijkbare vraagstukken: hoe organiseer en ontwerp je samenwerking over sectorgrenzen heen, zodat maatschappelijke ambities niet versnipperen maar samenkomen in de praktijk.

Op maandag 2 februari om 13.00 uur de regeling Vliak 2026–2028 voor twee paragrafen. Vliak is een meerjarige projectregeling voor organisaties die werken aan de ondersteuning van amateurkunst in Nederland. De regeling richt zich op het versterken van de landelijke infrastructuur voor amateurkunst. Vliak is een vervolg op de succesvolle editie in 2025, waarin 9 landelijke amateurkunstkoepels, 12 provinciale steuninstellingen en 10 culturele instellingen zijn ondersteund. 

Vliak bestaat uit meerdere onderdelen. Binnen de regeling 2026–2028 kunnen de volgende typen organisaties subsidie aanvragen: Landelijke amateurkunstkoepels. Opent op 2 februari. Deze paragraaf is besloten en bedoeld voor negen vooraf aangewezen organisaties. En Provinciale steuninstellingen amateurkunst en/of cultuureducatie. Opent op 2 februari. Ook deze paragraaf is besloten en bedoeld voor twaalf vooraf aangewezen organisaties.

Door ziekte en het overlijden van gitarist George Kooymans kwam Golden Earring abrupt tot stilstand; vrijdagavond klonk in Ahoy definitief het slotakkoord, op een podium vol muzikale vrienden. Het is een einde dat niemand wilde, maar dat onvermijdelijk werd toen begin 2021 bekend werd dat George Kooymans, allround-gitarist en zanger van Golden Earring, leed aan spierziekte ALS. Een feestelijke afscheidstournee zat er niet meer in. Kooymans, hij overleed afgelopen juli, bedacht wel nog een andere vorm: de Earring-songs, gezongen en gespeeld met bevriende artiesten als Danny Vera, Acda & De Munnik, Maan, Davina Michelle en Di-Rect.

De Nederlandse UNESCO Commissie lanceert een nieuwe publicatie over de financiering van erfgoedgemeenschappen. Erfgoed is van onschatbare waarde. Het vertelt wie we zijn, waar we vandaan komen en met wie we verbonden zijn. In Onbetaalbaar. Investeren in erfgoedgemeenschappen onderzoekt de Nederlandse UNESCO Commissie hoe erfgoedbeleid beter kan aansluiten bij de praktijk van vandaag. De publicatie richt zich op de financiering van erfgoedgemeenschappen: de collectieven en netwerken die cultuur en erfgoed levend houden, vaak buiten formele instellingen om.

Poëzieweek, hét poëziefeest van Vlaanderen en Nederland, is er overal en voor iedereen. Van 29 januari t.e.m. 4 februari 2026 vieren we Poëzieweek 2026 in het thema ‘Metamorfose’.
Ellen Deckwitz schrijft een handvol gloednieuwe gedichten rond dit thema, die gebundeld worden in het Poëziegeschenk 2026.

Werk je aan nieuwe visies en verhalen over erfgoed, bijvoorbeeld een bijzondere presentatie, herinrichting of thematische samenwerking? Misschien biedt de bijdrage Erfgoed Innovatie uit komst. Voor deze nieuwe regeling van het Mondriaan Fonds komen musea en collectiebeherende erfgoedinstellingen, inclusief archieven met een publieksfunctie, in Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk die zich richten op het presenteren van cultureel erfgoed in aanmerking. Aanvragen voor Erfgoed Innovatie kan 2 maal per jaar via het online aanvraagsysteem van het Mondriaan Fonds. 

Met de regeling Erfgoed Innovatie stimuleert het Mondriaan Fonds innovatie binnen de erfgoedsector. Daarvoor kan het fonds bijdragen verstrekken voor onderzoekstrajecten of projecten die leiden tot inhoudelijke vernieuwing voor de instelling zelf of de regionale, landelijke en/of internationale erfgoedsector. Hierbij zijn publieksbereik en/of kennisdeling aandachtspunten.

Makers van graphic novels en illustratoren kunnen vanaf nu jaarlijks een aanvraag indienen tijdens de beeldverhaalronde via de regeling Projectsubsidies voor makers van boeken van het Letterenfonds. Het gaat hierbij om de creatie van een graphic novel, prentenboek of geïllustreerd (kinder-)boek. De ronde voor beeldmakers opent op maandag 2 februari en sluit op maandag 2 maart.

Schrijvers, beeldmakers en illustratoren in alle fases van hun carrière kunnen via deze regeling subsidie aanvragen voor de creatie van een nieuw literair werk in boekvorm (proza, non-fictie, poëzie, kinder- en jeugdliteratuur en graphic novel) dat verschijnt bij een reguliere, literaire uitgever. Het Letterenfonds zet met deze regeling in op een rechtvaardige beloning voor professionele literaire makers en stimuleert hiermee de kwaliteit en diversiteit van het literaire aanbod.

Met het rapport Art, healing and museums vraagt NEMO (Network of European Museum Organisations) aandacht voor het integreren van welzijnsinitiatieven in museale werkingen. Het rapport onderzoekt hoe musea en erfgoedinstellingen een actieve rol kunnen opnemen in welzijn, zorg en herstel, gebaseerd op de praktijkervaring van het programma No Words in de National Gallery of Ireland. No Words is het eerste structurele, museumgebaseerde kunstpsychotherapieprogramma in Ierland en richt zich op mensen die trauma, geweld, sociale uitsluiting of migratiestress ervaren.

Art, healing and museums laat zien hoe musea, via langdurige samenwerking, een zorgvuldig opgebouwde methodiek en een traumasensitieve benadering, een diepgaande impact kunnen hebben op kwetsbare mensen én op de instelling zelf. 

Nu te lezen: het Platform ACCT jaarplan 2026. Dit plan beschrijft hoe Platform ACCT samen met de culturele en creatieve sector gaat werken aan een toekomstbestendige en faire arbeidsmarkt tegen de achtergrond van snelle technologische, maatschappelijke en economische veranderingen. De uitgangspunten blijven: samenwerking, het verbeteren van de arbeidsvoorwaarden, professionele ontwikkeling en versterken van het verdienvermogen. De focus ligt op impact om de arbeidsmarktpositie van werkenden te verbeteren. 

Er is eindeloos over gesoebat. Wel of geen aanpassingen, wel of geen functies schrappen. De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp doet uiteindelijk geen concessies aan het sociaal-cultureel centrum (SCC) in het voormalige Rabobank-kantoor in Pijnacker. Het komt er zoals altijd gewild. Het oorspronkelijke ontwerp van NL Architects is en blijft het uitgangspunt voor de realisatie van het SCC, dus inclusief een grote repetitieruimte in het zijgebouw. Tegelijkertijd is door de politiek extra budget vrijgemaakt ‘om de financiële risico’s beheerst op te vangen’.

Na maandenlange onrust en vertraging, na het plotselinge ontslag van directeur Birgit Donker, heropent het museum deze week zijn deuren én benoemt een nieuwe directeur: Zippora Elders Tahalele. Zij is momenteel senior curator bij het Van Abbemuseum in Eindhoven. Volgens de raad van toezicht van het museum, die haar aanstelde, heeft de 39-jarige Elders veel inhoudelijke en bestuurlijke ervaring, in binnen- en buitenland. Samen met een nog te benoemen zakelijk directeur gaat zij het bestuur vormen van het museum.

De Britse zangeres Olivia Dean (26) is uitgeroepen tot beste nieuwe artiest. In Los Angeles mocht zij  de Grammy in ontvangst nemen. De prestigieuze Amerikaanse muziekprijzen werden voor de 68e keer uitgereikt.

De prijs voor beste rapalbum ging naar Kendrick Lamar voor zijn album GNX. Daarnaast won de rapper een Grammy voor zijn plaat Luther. De Nederlandse producer Roselilah won daarmee ook een award voor haar bijdrage aan de hit. De Puerto Ricaanse zanger en rapper Bad Bunny kreeg maar liefst twee awards voor zijn album Debí Tirar Más Fotos. Het is voor het eerst dat een Spaanstalig album uitgeroepen is tot Beste Album. Billie Eilish won de prijs voor Beste Nummer met Wildflower.

De uitreiking van de Grammy’s stond veelal in het teken van protest tegen Trump en Ice.

Wat betekent kunst en cultuur voor jouw leven in Tilburg? Van muziekfestivals tot bibliotheken en van erfgoed tot creatieve plekken in de stad, cultuur is overal. En juist daarom is het belangrijk dat kunst en cultuur een stevige plek krijgen in de plannen voor de toekomst van onze stad. Daarom ben je op dinsdag 24 februari van harte welkom bij het Cultuurdebat in de LocHal. 

In aanloop naar de Gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart gaan politieke partijen met elkaar in gesprek over belangrijke en huidige thema’s rondom en de rol van kunst en cultuur in Tilburg. Welke keuzes maken zij? Hoe zorgen we ervoor dat het cultuur voor iedereen toegankelijk is, dat talent zich kan blijven ontwikkelen en het aanbod gevarieerd blijft? Waar willen ze in investeren? Want investeren in cultuur is investeren in een sterke en flexibele samenleving waaraan iedereen mee kan doen. Iedereen profiteert van deelname aan cultuur.

Hiphop, latin pop, EDM: in de afgelopen decennia was er altijd wel één genre dat op dat moment de meeste hits voortbracht. Anno 2026 is dat helemaal versnipperd. In ons land scoren songs van nationale makelij de laatste jaren opvallend goed. Maar dat is een lokale trend. En binnen die Nederlandse liedjes zijn weer tal van genres aan te wijzen, van pop tot rock tot hiphop. In ons land waren de afgelopen decennia latin pop, EDM (electronic dance music), hiphop of de dancepop dominante genres. Nu zie je versplintering, zowel in de hitlijsten als op de festivalaffiches.

Het NPO Radio 2-ochtendprogramma Aan de Slag! van AVROTROS heeft de Gouden RadioRing gewonnen. De RadioRingen, publieksprijzen voor Nederlandse radioprogramma's, zijn vanavond uitgereikt in Hilversum. Het was twee keer feest voor Bart Arens. Eerder op de avond kreeg hij de RadioRing voor Populairste Presentator. Floris Molenaar van radio 538 kreeg de Marconi Award voor Aanstormend Talent en de Marconi Award voor Beste Zender ging naar NPO Radio 5. 

De RadioRing is de enige publieksprijs voor radio in Nederland. Sinds 2006 bepalen luisteraars welke radioprogramma's en presentatoren worden bekroond. Vanwege bezuinigingen op de publieke omroep was dit de laatste editie van de RadioRing, maar verschillende commerciële en publieke omroepen werken aan een opvolger.

In 2020 bleek dat een kwart van de 15-jarigen geen brief kan lezen. In 2023 bleek een derde van de Nederlandse 15-jarigen het risico te lopen om laaggeletterd het onderwijs te verlaten. In 2026 volgt de driejaarlijkse Pisa-update. Zijn de 15-jarigen inmiddels beter gaan lezen? De voortekenen zijn niet gunstig. Om het hoofd te bieden aan deze problemen, investeerde het kabinet in 2022 2 miljard euro in onderwijs van basisvaardigheden, waaronder lezen. Maar volgens een nieuw rapport van het Centraal Planbureau heeft deze interventie ‘geen systematische effecten’.

Misschien zit de oplossing van de leescrisis wel in deze hoek: niet alleen prestatiedwang, maar ook in speelsheid, nieuwsgierigheid en creativiteit. Waarbij niet alleen docenten Nederlands, maar iedere leraar een ambassadeur wordt van het lezen. Er zijn slimme interventies nodig om jongeren die boeken nu nog hartgrondig haten aan het lezen te krijgen. Maar er zijn al een hoop ideeën hoe docenten dat kunnen doen.

Van de bijna dertigduizend woorden uit het regeerakkoord worden er 102 gewijd aan cultuur. De grootste verandering is de herziening van de langjarige subsidies waarvan de termijn moet worden verlengd om culturele instellingen zekerheid te bieden en de regeldruk in de sector te verminderen. Deze financiële basisinfrastructuur (BIS) kent op dit moment een subsidietermijn van vier jaar. In haar partijprogramma zette CDA eerder in op een verlenging naar acht jaar, in het regeerakkoord wordt nog geen termijn genoemd.

Het lijkt erop dat het partijprogramma van het CDA de leidraad is geweest voor de overeenstemming op het gebied van cultuur. In haar programma zette de partij in op regionale spreiding en het behoud van culturele tradities, streektalen en dialecten, wat direct terug te zien is in de vier punten die de culturele sector behandelen. Dat D66, VVD en CDA elkaar op deze punten kunnen vinden, is niet verrassend, deze thema’s komen in ieders verkiezingsprogramma terug. Van meer culturele innovatie, waar D66 tijdens haar campagne voor stond of de wens van de VVD voor meer ondernemerschap in het culturele veld, lijkt geen sprake meer.

Hiphopcollectief New Wave geeft deze week vijf reünieconcerten in de Ziggo Dome. Met hun frisse en vernieuwende muziek hebben deze artiesten hiphop in Nederland definitief op de kaart gezet – en tien jaar later domineren ze nog steeds de hitlijsten. 

In 2015 won New Wave de Popprijs. Volgens Peter Sikkema, festivaldirecteur van Noorderslag en destijds jurylid voor de Popprijs, werd op dat moment pijnlijk duidelijk dat er een nieuwe generatie was opgestaan. ‘New Wave was de belangrijkste ontwikkeling in de pop op dat moment’, zegt Sikkema. Terecht dus dat zij er met de prijs vandoor gingen. Dat staat ook tien jaar later nog als een paal boven water. ‘Het is niet te geloven hoeveel invloed deze mensen hebben gehad’, zegt Sikkema. ‘Dit is een stel artiesten dat nog steeds bepaalt wat er op dit moment in de muziek gebeurt in Nederland.’

Rebecca Roozeman (2001) heeft zaterdag het Nederlands Vioolconcours gewonnen. Met haar uitvoering van het ‘Derde vioolconcert’ van Saint-Saëns kreeg ze zowel de Oskar Back Prijs (de eerste prijs van de jury) als de publieksprijs. Twee andere finalisten, Luna van Leeuwen (2003) en Yente Lottman (2001), kregen allebei de tweede prijs.

Met meer dan 200 activiteiten van de late vrijdagmiddag tot de vroege zaterdagochtend heeft de jaarlijkse Uitnacht Arnhem overgenomen. Met een uitgebreid programma presenteerden tientallen culturele initiatieven zich aan het publiek. Wethouder Cathelijne Bouwkamp reikte tijdens de Uitnacht de Arnhemse Cultuurprijs uit aan filmmaker Amir Zaza. Hij won afgelopen jaar een Gouden Kalf met zijn korte film Close Your Eyes Hind. Aan de prijs is een geldbedrag van 10.000 euro verbonden.