Trends & Ontwikkelingen

Het Kunstmuseum in Den Haag zal vanaf 2030 de deuren moeten sluiten vanwege een grote renovatie. De kosten worden tussen de 180 en 220 miljoen euro geschat, meldt de gemeente als eigenaar van het pand en de collectie in een brief aan de gemeenteraad.

Het belangrijkste werk uit de collectie is naast de Mondriaanverzameling het hoofdgebouw zelf, dat ontworpen is door Hendrik Petrus Berlage. Een deel van de kunstverzameling staat in de kelder van dat gebouw, terwijl het niet als depot bedoeld is. Vocht en schimmel leveren een gevaar op voor de collectie. Daarnaast moet het gebouw verduurzaamd worden en moeten er nieuwe installaties komen. Ook zien de gemeente en het museum een uitgelezen kans om het pand beter in te richten.

Onder subsidieaanvragers is 79 procent tevreden tot zeer tevreden over de dienstverlening van Fonds Podiumkunsten, blijkt uit recent waarderingsonderzoek van Blauw Research. Een stakeholdersonderzoek onder vertegenwoordigers uit de sector, uitgevoerd door BMC, geeft eveneens een overwegend positief beeld van het Fonds. Ook maken de onderzoeken inzichtelijk wat het Fonds kan verbeteren. Vooral de duidelijke communicatie, goede bereikbaarheid en behulpzame medewerkers worden door aanvragers gewaardeerd. Stakeholders ervaren het Fonds als professioneel, deskundig en zichtbaar. Ook zij benoemen de kwaliteit en betrokkenheid van de fondsmedewerkers.

Voor het tweede jaar op rij wordt er door de CPNB een grootschalige zomeractie opgezet om literatuur onder de aandacht te brengen: een tas met uniek design en twee literaire titels. Na de succesvolle samenwerking met kunstenaar Piet Parra in 2025 wordt deze zomer samengewerkt met ’s werelds eerste modetijdschrift: Harper’s Bazaar. De Bazaar Book Tote is gevuld met literaire debuut 'Aigou' van Sarah van Vliet en de vertaalde klassieker 'Verboden schrift' van Alba de Céspedes. Het Letterenfonds selecteerde de titels en ondersteunt de actie.

De voorlopige cijfers van de Nederlandse film en av-industrie over 2025 laten een wisselend beeld zien. Er werden meer films dan ooit uitgebracht in de bioscoop, wat het voor de Nederlandse film duidelijk lastig maakte om positie te houden ten opzichte van internationale producties. De Nederlandse film trok bijna een kwart minder bezoekers naar de bioscoop dan het jaar ervoor. 

Het totale productievolume van Nederlandse films en high-end series liet een daling zien, grotendeels veroorzaakt door minoritaire co-producties en minder geproduceerde series. De totale film- & audiovisuele omzet bleef nagenoeg gelijk. Na jaren van dubbele groeicijfers lijkt de Video-On-Demand markt gestabiliseerd.

Julia Vytopil is op voordracht van de Raad van Toezicht door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert benoemd tot nieuwe directeur-bestuurder van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Ze volgt vanaf 1 september Syb Groeneveld op wiens tweede en daarmee laatste termijn er dan op zit.

Julia Vytopil (1980) was tot voor kort adjunct-directeur bij Beeld & Geluid, waar zij sinds 2009 werkte. Verder is Julia Vytopil sinds 2024 voorzitter van de commissie Beeldende Kunst bij de Raad voor Cultuur en vervult zij nevenfuncties bij het Cultuurfonds, de VSC (Vereniging voor Science Centers en Wetenschapsmusea), Filmtheater Hilversum en het Comenius Museum. Gedurende haar loopbaan hechtte ze altijd veel belang aan het betrekken van ontwerpers en leggen van de verbinding met de creatieve sector.

De crowdfundactie voor het herstel van de Vondelkerk heeft een belangrijke mijlpaal bereikt. Inmiddels hebben meer dan 5.000 donateurs bijgedragen aan de wederopbouw van het monument en is er ruim € 350.000 opgehaald. Stadsherstel Amsterdam spreekt haar grote waardering uit voor de brede steun die sinds de brand is ontstaan. De Vondelkerk blijkt voor velen een geliefd en betekenisvol monument, dat mensen uit het hele land raakt en verbindt.

Voor veel mensen speelt comedy zich allang niet meer af in theaters of op televisie, maar op hun telefoon. In de trein, op de wc of vlak voor het slapengaan, swipen honderdduizenden mensen langs korte sketches van online makers. Vaak zijn dit zogeheten POV-video’s: point of view-sketches waarin makers typetjes spelen of sociale situaties naspelen. Buiten sociale media zijn hun namen vaak nauwelijks bekend, maar online bereiken ze dagelijks een publiek waar menig theatercabaretier jaloers op zou zijn. Veel van deze online makers begonnen tijdens de coronaperiode. Lockdowns, een avondklok en veel schermtijd vormden vruchtbare grond voor online comedy. 

Voorlopig blijft de korte sketch dominant op social media. De platforms zijn erop ingericht, de makers beheersen de taal, en het publiek kijkt in groten getale. Toch klinken bij makers ook twijfels: over verslaving, vluchtigheid, eenvormigheid. 

Een 6,30 meter hoog, Eric Clapton-achtig figuur duikt volgend jaar op in het park Vrouwenhof in Roosendaal. Het kleurrijke kunstwerk Sixties is een geschenk van de voormalige organisatie van hippiefestival Blommenkinders in dat park.

„Het werk mag beschouwd worden als een eerbetoon aan alle evenementen die er jaarlijks in het actieve Roosendaal plaatsvinden”, zegt Peter Uytdehage, oud-festivalbaas van Blommenkinders. Het resultaat, in keramiek en op een hoge sokkel, wordt een landmark op een goed zichtbare plek.

De afgelopen jaren van steeds wisselende politieke coalities hebben een weerslag op de adviespraktijk. Voorzitter Kristel Baele uit haar zorgen hierover in het jaarverslag over 2025 van de Raad voor Cultuur, dat vandaag gepubliceerd is. 

Zij wijst er op dat het steeds lastiger is om strategische adviesthema's voor de middellange termijn af te stemmen op de specifieke vraagstukken die spelen bij een dan zittend kabinet. Ondanks de geuite zorg heeft de raad zijn advieswerk aan regering en parlement voortgezet. 

In 2033 mag Nederland opnieuw een Europese Culturele Hoofdstad presenteren, samen met Italië. Dat wordt de vierde editie voor ons land, na Amsterdam (1987), Rotterdam (2001) en Leeuwarden (2018). Steden moeten al dit jaar een aanvraag indienen. Heerlen, Nijmegen en Zwolle tonen belangstelling. Groningen heeft inmiddels de mogelijkheden voor de stad en provincie in kaart laten brengen. De provincie Zeeland roert zich en ook Den Haag werpt zich in de race. Hoe verging het de Nederlandse steden in het verleden en wat kunnen de potentiële kandidaat-steden leren van deze ervaringen? Een terugblik in vogelvlucht op basis van bronnen in de Kennisbank van de Boekmanstichting. 

Historische buitenplaatsen, parken en ander groen erfgoed in Nederland lopen steeds grotere schade op door droogte, wateroverlast en hitte. De Vereniging van Particuliere Historische Buitenplaatsen (VPHB) waarschuwt op de Dag van het Milieu (5 juni) dat zonder gericht klimaatadaptief beleid waardevolle cultuurhistorische landschappen onherstelbaar verloren dreigen te gaan.

Eugène van Bouwdijk Bastiaanse, voorzitter van de VPHB: “De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft recent de klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed in Nederland in kaart gebracht. Het rapport Klimaatrisico’s voor cultureel erfgoed laat zien dat de gevolgen van klimaatverandering zich niet beperken tot natuur en infrastructuur, maar ook het historische landschap, monumenten en collecties steeds sterker raken. Ook het groene erfgoed, waaronder historische tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, blijkt bijzonder kwetsbaar.”

De Amsterdamse Gashouder is verbouwd: van evenementen locatie tot nieuwe concertlocatie waar ook klassieke concerten zullen worden geprogrammeerd. Dit najaar start een nieuwe concertreeks onder de naam Harmony in de voormalige silo, met zowel hedendaags klassiek als ambient en elektronische muziek. Ook het Concertgebouworkest zal meerdere malen spelen in de gerenoveerde locatie.

Het Centraal Joods Overleg (CJO) spant een kort geding aan om een inreisverbod aan de Amerikaanse rapper Ye af te dwingen. De rapper treedt zaterdag en maandag op in de Gelredome in Arnhem.

Het CJO vindt dat de openbare orde in het geding komt met de komst van Ye. Zijn optredens leiden volgens CJO-voorzitter Chanan Hertzberger tot een gevoel van onveiligheid, met name onder Joodse Nederlanders.

Maren Stoffels heeft op de Dag van de Jonge Jury met Nog 27 dagen leven de Prijs van de Jonge Jury 2026 gewonnen. Oever van Ludwig Volbeda werd bekroond met de Jonge Jury Debuutprijs 2026.

De Jonge Jury is een programma van Stichting Lezen, ontwikkeld en uitgevoerd door Passionate Bulkboek. Het stimuleert leerlingen uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs om fictie te lezen. 35.000 onderbouwleerlingen namen dit schooljaar deel aan het leesbevorderingsprogramma.

Vorige week keurde het Duitse kabinet een wijziging van bouwvoorschriften goed waardoor clubs worden aangemerkt als plekken met culturele en artistieke waarde, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Door de nieuwe classificatie wordt het voor projectontwikkelaars moeilijker om uitbaters van nachtclubs uit te zetten. Ook kunnen clubs straks gemakkelijker in woonwijken de deuren openen.

Ook in Nederland heeft het nachtleven het moeilijk. In tien jaar tijd verdween 45 procent van de nachtclubs, zo blijkt uit cijfers van dataplatform Locatus. Veel Nederlandse grote steden stellen subsidies beschikbaar voor het ontwikkelen van nachtcultuurprogramma’s – maar dan moeten er wel clubs overblijven.

De gemeente Amsterdam investeert vier jaar lang ruim 2 miljoen euro in broedplaatsen en creatieve makers binnen het nachtleven. Amsterdam onderzoekt nu ook of het mogelijk is om clubs als cultuurinstelling aan te merken.

Het Kennedy Center moet de naam van de Amerikaanse president Donald Trump van zijn buitenmuren verwijderen. Dat heeft een federale rechter in Washington D.C. vrijdag bepaald.

Volgens de rechter was het besluit om de naam van het prominente cultureel centrum te veranderen onrechtmatig, omdat dit zonder toestemming van het Amerikaanse Congres gebeurde. „Het Congres heeft het Kennedy Center zijn naam gegeven, en alleen het Congres kan de naam aanpassen”, redeneerde de rechter. Binnen twee weken moeten alle verwijzingen naar Trumps naam verwijderd worden, ook op de website van het centrum.

Bas Bloem wilde neuroloog worden om zijn moeder die MS had te genezen. Hij werd een gedreven specialist in de ziekte van Parkinson. 

“Over de helende werking van kunst bestaan veel anekdotes van patiënten. Maar we moeten dat wel netjes bewijzen. Met het Rijksmuseum gaan we zowel het maken als het genieten van kunst grootschalig onderzoeken. In twee pilotonderzoeken laten we zien dat kunst maken samen met kunstenaars, co-creatie, ertoe leidt dat mensen zich veel beter voelden, minder last hadden van de ziekte en minder vaak naar de dokter gingen. Dat is toch geweldig?

“Als je dat ook in een groot onderzoek kunt aantonen, kun je kunst inbouwen in de holistische aanpak. Dan moet je misschien wel de museumkaart opnemen in het verzekerde pakket, want die kaart houdt mensen weg uit het zorgsysteem.

Veel festivals zijn druk aan het verduurzamen. Maar kunnen grootschalige evenementen die gedeeltelijk om consumptie draaien wel écht duurzaam zijn? Festivals ontlokken consumptie nog voordat het muziekprogramma is begonnen. Dat lijkt op gespannen voet te staan met de duurzaamheidsambities van de sector. In 2019 werd er een ‘Green Deal Circulaire Festivals’ gesloten tussen de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat, en een aantal festivalorganisatoren. Het doel daarvan is dat de aangesloten festivals sneller circulair en klimaatneutraal worden.

festivals zijn werkelijk bezig met hun klimaatimpact te verkleinen. Alleen is het ingewikkeld om de bezoekersuitstoot te verlagen. Tijl Couzij (hoofd duurzaamheid bij Into The Great Wide Open en Lab Vlieland) benadrukt dat festivals niet machteloos zijn en veel invloed op hun bezoekers hebben – zeker meerdaagse. Als festivals een bepaalde norm zetten, dan zullen bezoekers zich daarnaar gaan gedragen, denkt hij. “Festivals hebben een trendsettende werking. We zijn een soort super-influencers. Waarom zouden we die rol niet meer inzetten voor positieve maatschappelijke verandering? Die verantwoordelijkheid mogen we, wat mij betreft, als sector meer nemen.”

Taboes wegnemen en mensen bij elkaar brengen. Dat is het doel van de Week van de Mentale Gezondheid in Helmond, die maandag 1 juni begint. De organisatie wil dat via een reizende kunstexpositie, workshops en het stimuleren van gesprekken bereiken.

Het landelijke thema van de Week van de Mentale Gezondheid is dit jaar ‘Overbruggen’. Volgens organisator Mentaal Gezond Helmond krijgt dat begrip in de stad een brede invulling. „Wij trekken dat door naar het overbruggen van schaamte, vooroordelen en bubbels, maar ook naar het verbinden van verschillende culturen, sectoren en generaties”, geeft Bas van Poppel van de organisatie aan.

Kasteel Heeswijk krijgt een donatie van 219.000 euro van het Leye Fonds. Het geld is bedoeld voor verduurzaming en behoud van het monumentale kasteel.

Kastelen staan bekend om hun hoge energiekosten. Dikke bakstenen muren, grote glas-in-loodramen, hoge zolders en monumentale ruimtes maken verduurzaming vaak complex en kostbaar. Met de schenking van het Leye Fonds kunnen nu maatregelen worden uitgevoerd die anders buiten bereik zouden blijven, zegt kasteeldirecteur Luc Eekhout.

Het onbegrip over een belasting op kaartjes voor Paaspop, Harmony of Hardcore en 7th Sunday Festival was al groot. De boosheid neemt alleen maar toe nu de organisatoren zien hoeveel geld de gemeente daaraan verdient. 

Meierijstad kwam vorig jaar juni met het idee van een prettaks, een belasting die meer gemeenten kennen. Een heffing van drie euro per bezoeker per dag levert Meierijstad vanaf 2027 ruim 600.000 euro op. Die opbrengst moet helpen om een miljoenentekort weg te werken. Wel moet de gemeenteraad dit jaar nog een besluit nemen. De kritiek vanuit de festivals is alleen maar groter geworden, nu Meierijstad heeft berekend welke kosten ze voor de drie festivals maakt: zo’n 125.000 euro (bijna duizend ambtelijke uren). Dat staat volgens de organisatoren niet in verhouding tot de opbrengst van ruim zes ton.

Ster en de Museumvereniging starten op 1 juni een gezamenlijke pilot waarin zij samenwerken om musea laagdrempelig meer online zichtbaarheid te geven binnen het publieke medialandschap. De samenwerking laat zien hoe publieke media en culturele instellingen samen kunnen bijdragen aan een sterke, toegankelijke culturele sector.

In de pilot stelt Ster online display ruimte (banners) beschikbaar om musea te ondersteunen bij het bereiken van een breed publiek. Musea krijgen de mogelijkheid om zich te presenteren in een veilige, betrouwbare en culturele omgeving binnen het netwerk van de publieke omroep, op websites en apps als nos.nl. De pilot loopt circa twaalf weken en biedt ruimte aan ongeveer dertig musea. 

De weerstand tegen AI in de kunstwereld herhaalt een patroon dat zich bij elke technologische breuk voordeed, van de drukpers tot de verftube en de fotografie. Dat schrijft Bob de Jong, Nederlandse filmmaker en kunstenaar. Hij is gespecialiseerd in het creëren van synthetische, digitale beelden voor films met behulp van AI en in hoogwaardige deepfakes.

Op 29 mei opende RoyalStudio, een nieuwe gedeelde broedplaats voor filmeducatie, talentontwikkeling, filmproductie en -postproductie, in Heerlen-Centrum. Bij de opening was Youssef Louakili, directeur-generaal Cultuur en Media bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, aanwezig.

Met deze opening krijgt Zuid-Limburg een fysiek centrum voor de audiovisuele sector, waar de volledige keten samenkomt: van filmeducatie en talentontwikkeling tot productie, postproductie, vertoning en publieksontmoeting. Volgens Louakili is dit “een belangrijke stap voor de creatieve en audiovisuele toekomst van Limburg”.

Vorig jaar dreigde studentensport en -cultuur, zoals toneelverenigingen, in het onderwijs veel duurder te worden. Met publiek geld mag je eigenlijk alleen onderwijs en onderzoek financieren. Het ministerie van Onderwijs wilde hier strenger op gaan handhaven. Dat leidde tot een storm van protest. 

Nu heeft het kabinet besloten om steun aan sport- en cultuurvoorzieningen in het onderwijs structureel toe te staan. Hoe dat er precies uit gaat zien weet onderwijsminister Rianne Letschert nog niet, maar ze wil een uitzondering gaan regelen. Dat schrijft de minister in een brief over studentenwelzijn aan de Tweede Kamer.

Een Amerikaanse rechter heeft vrijdag bepaald dat president Donald Trump zijn naam onterecht heeft toegevoegd aan die van het Kennedy Center in Washington. Trump reageerde dat hij nu geen zin meer heeft om het kunstencentrum te leiden.

Trump krijgt van de rechtbank veertien dagen de tijd om alle borden waarop de nieuwe naam staat weg te halen en alle verwijzingen naar het Trump-Kennedy Center uit officiële documenten te schrappen. 

Met het einde van het cultuurseizoen in zicht spreken vijf mensen die zich inzetten voor kunst en cultuur in Eindhoven en Helmond zich uit over de successen en knelpunten in hun werkveld. Twee van hen zwaaien binnenkort af, anderen zijn kort geleden aan de slag gegaan.

Nederlandse poppodia hebben gezamenlijk onderzocht hoe bezoekers naar concerten en evenementen reizen. Daaruit blijkt dat veel bezoekers hun vervoerskeuze al maken bij het kopen van een ticket, vooral op basis van comfort en reistijd. Jaarlijks trekken de podia miljoenen bezoekers, goed voor flink wat reisbewegingen in en rond steden en regio’s. Het onderzoek laat zien hoe concertbezoekers reizen en waar poppodia hen daarin beter kunnen ondersteunen.

Theater Veerensmederij in Amersfoort is sinds 2025 het eerste CO₂-neutrale rijksmonument van Nederland. Het monumentale theatergebouw uit 1904 werd volledig verduurzaamd met onder andere biobased isolatie, een warmtepomp en circulaire zonnepanelen, zonder verlies van erfgoedwaarde. Dit praktijkvoorbeeld laat zien hoe cultureel erfgoed en duurzame ambities succesvol samen kunnen gaan, terwijl het theater tijdens de werkzaamheden gewoon in gebruik bleef.

Hend Samir is de winnaar van de veertiende editie van de ABN AMRO Kunstprijs. Met de prijs zetten ABN AMRO en het Stedelijk Museum Amsterdam hun gezamenlijke inzet voort om vrouwelijk talent in de kunstsector zichtbaar te maken en te ondersteunen. De Kunstprijs maakt onderdeel uit van de bredere sponsorstrategie van ABN AMRO, waarin gelijkheid, inclusie en talentontwikkeling centraal staan.

Als winnaar krijgt Samir vanaf 5 maart 2027 een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam. Later dat jaar volgt een tweede tentoonstelling in de ABN AMRO Kunstruimte. Daarnaast ontvangt zij een geldbedrag van € 10.000, verschijnt er een door Irma Boom ontworpen publicatie en wordt werk van haar opgenomen in de ABN AMRO Kunstcollectie.

Terwijl het Kremlin steeds verder gaat in zijn drift om Oekraïne cultureel te vernietigen – de terreurbombardementen in de pinksterweek waren mede gericht op musea, theaters en kerken – opent de buitenwereld juist de deur voor Russische kunstenaars en sporters. Nadat wat kleinere sportbonden de Russische ballingschap al hadden opgeheven, is de Biënnale het eerste grote podium waarop het Poetinregime mag terugkeren.

Deze culturele rehabilitatie van Rusland dwingt ook Nederlandse cultuurdragers om positie te kiezen: houden ze de deur dicht of gaan ze kool en geit sparen?

Rapper Ye, voorheen Kanye West, staat volgende week ‘gewoon’ in GelreDome. De Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch verleende donderdagavond een vergunning voor de concerten op 6 en 8 juni.

De Tweede Kamer wilde hem niet in Nederland hebben. Joodse organisaties hoopten ook vurig dat Ye, die zich in het verleden meermaals antisemitisch uitliet, uiteindelijk niet op het podium in GelreDome zou verschijnen. Maar nu de vergunningen rond zijn, staat niets de concerten nog in de weg.

Werkgevers, werknemers en zelfstandigen in de creatieve sector willen duidelijke regels voor het gebruik van AI. Dat blijkt uit een onderzoek van onderzoeksbureau Panteia, uitgevoerd in opdracht van de Kunstenbond. 

Met name zelfstandigen in de creatieve sector maken zich zorgen over hun inkomen, opdrachten en auteursrechten door het toegenomen gebruik van AI. Een minderheid van de makers geeft aan nu al werk of opdrachten te zijn verloren door AI. Bijna de helft verwacht dat in de komende twee jaar werk, opdrachten of banen komen te vervallen. Werkgevers benadrukken op hun beurt de behoefte aan duidelijke en werkbare richtlijnen die aansluiten op de praktijk.