Trends & Ontwikkelingen

We kennen allemaal de kracht van live: het gevoel van erbij zijn op het moment dat het gebeurt. De spanning in de zaal, het collectieve feest op een festivalterrein. Dat gevoel komt tot stand door meer dan de fysieke plek alleen. Digitale media hebben live voorgoed veranderd. Live is altijd hybride. 

Wie sterke hybride livebelevingen wil neerzetten met een festival, expositie, installatie of voorstelling, doet er goed aan om elke livebeleving als unieke configuratie te ontwerpen, in plaats van een bestaande livesetting te vervangen of na te bootsen. Voor de culturele sector is het cruciaal om meer vanuit het hybride perspectief te werken. Digitalisering wordt, in cultuurbeleid en de sector, te vaak nog te nauw beschouwd als een extra digitale laag bij het fysieke. 

Op 8 juni stuurden de Kunstenbond, Music Managers Forum Nederland (MMF NL) en BAM! een brief aan de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In hun brief vragen zij, met het oog op de aangekondigde hervorming van het cultuurbestel, aandacht voor een eerlijkere positie van de popsector binnen het cultuurbeleid.

De popsector bereikt jaarlijks miljoenen mensen, draagt bij aan de internationale positie van Nederland en vertegenwoordigt een aanzienlijke economische waarde. Toch blijft de sector achter als het gaat om publieke investeringen vanuit de culturele basisinfrastructuur en de rijkscultuurfondsen.

Het succesvolle initiatief ‘Schatten uit ’t Rijks’ krijgt een vervolg. Kunst uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam is in een reizende tentoonstelling te zien in kleinere musea in het land. In de periode 2026-2032 zijn er drie exposities met als thema respectievelijk Geloof, Hoop en Liefde. Het Markiezenhof in Bergen op Zoom is een van de deelnemende musea.

Theatermaker Ties van de Ketterij heeft de stimuleringsprijs, de Gouden Thermometer, gewonnen. Tijdens het jaarlijkse 39Graden Festival krijgen jonge podiumkunstenaars tussen de 15 en 23 jaar de kans om hun passie en talent voor de podiumkunsten met een groot publiek te delen. Voorafgaand aan het festival krijgen de jongeren persoonlijke coaching van professionals uit het veld en volgen zij workshops en masterclasses.

Het Mauritshuis hoeft 25 kunstwerken niet terug te geven aan de nazaten van de erfgenaam van kunsthistoricus en oud-museumdirecteur Abraham Bredius. Dat heeft de rechtbank in Den Haag woensdag beslist.

Bredius, die tussen 1889 en 1909 directeur van het Mauritshuis was, liet waardevolle kunstwerken na. Als voorwaarde stelde hij dat de 25 werken permanent zichtbaar moesten blijven. Maar het museum bewaart de meeste schilderijen vanwege een gebrek aan ruimte momenteel in het depot. Familieleden van Joseph Kronig, een protegé van de ongehuwde Bredius en zijn enige erfgenaam, startten een rechtszaak tegen het museum. Ze wilden de kunstwerken terug, omdat het museum zich niet aan de voorwaarde hield om de werken te tentoonstellen.

Na een ingrijpende restauratie van vijf jaar opent het nieuwe ARTIS-Aquarium op zaterdag 13 juni 2026 feestelijk haar deuren voor het publiek. In het Rijksmonument uit 1882 staan bezoekers weer oog in oog met het kleurrijke onderwaterleven en ontdekken zij het belang van water voor alles wat leeft. Het ARTIS-Aquarium opende voor het eerst in 1882 en is één van de oudste aquaria ter wereld.

Het landelijk platform ‘Theater voor Keti Koti’ is dit jaar overgedragen aan RIGHTABOUTNOW INC., het Amsterdamse interdisciplinaire hiphop- en urban productiehuis onder leiding van Marjorie Boston en Maarten van Hinte.

Theater voor Keti Koti ontstond in 2021, kort na de dood van George Floyd en de wereldwijde roep om rechtvaardigheid. Al in het eerste jaar sloten zeventig theaters en gezelschappen aan; in de jaren daarna groeide het platform uit tot meer dan honderd deelnemers. Het afgelopen seizoen legde de stichting de focus nadrukkelijk op jongeren. RAN INC. wil die lijn voortzetten, al reikt de ambitie volgens Boston verder. RAN INC. is geen exclusief jongerenplatform, en de bedoeling is dat Theater voor Keti Koti op termijn een plek biedt aan ‘iedereen in de sector, ongeacht leeftijd of doelgroep’.

Lisa Weeda ontvangt dit jaar het TheaterTekstTalent Stipendium. Ze krijgt van het Cultuurfonds en Fonds De Versterking 12.500 euro om haar tekst 1937 / NOW verder uit te werken.  Zondag vond in het Amsterdamse Theater Bellevue de uitreiking plaats. 

Het TheaterTekstTalent Stipendium is een initiatief van Fonds De Versterking in samenwerking met het Cultuurfonds. Sinds 2014 reiken ze de beurs uit om toneelschrijvers te ondersteunen en het schrijven en opvoeren van nieuwe theaterteksten binnen de hedendaagse Nederlandse theatersector te stimuleren. 

Slechts 20 procent van de Nederlandse orkestmusici denkt door te kunnen spelen tot hun pensioen. En ruim 90 procent beschouwt het spelen in een orkest als zwaar werk. Dat blijkt uit onderzoek dat de FNV deed onder Nederlandse orkestmusici. In de enquête spreken professionele orkestmusici zich anoniem uit over de vele blessures en lichamelijke klachten zoals gehoorschade. Over de hoge werk- en prestatiedruk. En over de moeite die ze hebben om het hoge niveau vast te houden op latere leeftijd.  

Tijdens een feestelijke jubileumeditie in de SugarFactory in Halfweg zijn op dinsdagavond de winnaars van de SponsorRingen 2025 bekendgemaakt. Sponsorprofessionals uit sport, kunst & cultuur, entertainment, media, esports & gaming en maatschappij kwamen bijeen voor de uitreiking van de belangrijkste vakprijzen binnen het Nederlandse sponsorvakgebied.

Binnen de categorie cultuur wint ABN AMRO Ik begin – Echte verhalen vol eerste stappen de gouden ring. Zilver gaat naar VriendenLoterij & VSCD – volle zalen én nieuw publiek. 
Brons is voor: Hoe bol zich positioneerde als dé Festivalwinkel en de harten van Lowlanders veroverde. 

Erfgoed vormt het fundament onder de identiteit van Nederland. Van kerken en molens tot dijken, boerderijen en industrieel erfgoed: deze plekken geven betekenis aan onze leefomgeving, versterken gemeenschappen en dragen bij aan de kwaliteit van stad en platteland.

Gemeenten, provincies en het Rijk werken intensief samen aan het beheer van ons erfgoed. Die bestuurlijke samenwerking is recent versterkt met nieuwe afspraken over een gezamenlijke aanpak maar voldoende structurele middelen ontbreken nog. Het IPO en de VNG doen in aanloop naar het kamerdebat over erfgoed een oproep voor structurele en toekomstbestendige financiering. 

Jongeren die meedoen aan cultuur zitten beter in hun vel. Ze voelen zich gezien, ontwikkelen talenten en bouwen een netwerk op. Dat schrijft Kim Vermeulen op Binnenlands Bestuur. 

Helaas wordt cultuur nog vaak gezien als een kostenpost waar gemeenten op kunnen besparen. Toch kiezen ook steeds meer gemeenten voor een andere aanpak. Ze investeren in plekken waar jongeren zelf cultuur kunnen maken. Het succes hangt af van samenwerking. Een broedplaats werkt het best als verschillende partijen meedoen. Denk aan welzijnsorganisaties, jongerenwerkers, scholen en cultuurinstellingen. Samen vormen zij een netwerk rond de jongere. 

24 musea hebben zich dit jaar aangemeld voor de VriendenLoterij Museumprijs 2026. Uit deze musea is een longlist van zeven musea geselecteerd die volgens de vakjury het beste bij het thema 'het groene museum' passen en daarmee in de running zijn voor een plek in de finale van de publieksprijs van de museumsector.

In de longlist staan twee Brabantse musea: het nieuwe Museumpark VONK, Eindhoven en Natuurmuseum Brabant, Tilburg. 

Wat betekent generatieve AI voor kunstenaars, ontwerpers, onderzoekers en creatieve makers? Die vraag staat centraal in Dream a Little, een nieuwe publicatie van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoE CI). De publicatie verzamelt persoonlijke observaties, kritische essays en artistieke perspectieven van makers verbonden aan vijf Amsterdamse onderwijsinstellingen.

Het Fonds voor Cultuurparticipatie breidt het project Regiomakelaars uit naar alle provincies. Regiomakelaars vormen de regionale schakel tussen het Fonds en het culturele veld: ze bereiken nieuwe makers en gemeenschappen, versterken netwerken en begeleiden initiatieven naar passende ondersteuning, op basis van regionale kennis en relaties. Vanaf 4 juni 2026 gaan via alle twaalf de provinciale steuninstellingen Regiomakelaars aan de slag. 

De Regiomakelaars worden ingezet via de provinciale steuninstellingen. Zij kennen hun regio als geen ander. Ze hebben contact met makers, verenigingen, gemeenten en maatschappelijke partners. Juist die regionale netwerken helpen het Fonds om makers en initiatieven te bereiken die ons nu nog minder goed weten te vinden. 

Wat als je campagne barst van diverse gezichten, maar de connectie met je doelgroep ontbreekt? Hamza Ouamari legt uit wat er nodig is voor echte inclusiviteit en hoe je aan de hand van tien attributen toetst hoe representatief jouw marketingcommunicatie is.

Echte representatie draait niet om wie je op beeld laat zien, maar om de waarden en emoties die worden overgebracht, aldus Ouamari. Volgens Ouamari vereist het succesvol vertegenwoordigen van een divers publiek een fundamenteel andere manier van denken en werken. Het is de taak van de cultuurmarketeer om uitingen te maken waarin mensen zichzelf herkennen en waarmee ze zich verbonden voelen. 

Wageningen krijgt een eigen culturele broedplaats. Over een paar jaar moet die er zijn, waarschijnlijk ergens in Wageningen-West op het Nude-terrein. De gemeente kan verder met de plannen nu vanuit de Regio Deal Foodvalley negen ton is toegekend voor zo’n broedplaats.

De gemeente legt eenzelfde bedrag neer en dus is er 1,8 miljoen euro beschikbaar voor de hotspot waar jongeren, kunstenaar, makers en andere cultuurminnaars terecht kunnen, óók ‘s avonds laat en tot diep in de nacht.

De Nederlandse culturele en creatieve sector begint komend najaar met een beraad over het klimaat. Volgens de initiatiefnemers is het zogenoemde Cultuurberaad Klimaat wereldwijd de eerste. Onder anderen actrice en klimaatactivist Carice van Houten is ambassadeur van het project.

Mensen uit onder meer de theaterwereld, filmsector, musea, architectuur en poppodia kunnen zich vanaf dinsdag aanmelden voor het Cultuurberaad. Dat kan tot en met 31 juli. Iedereen die in de cultuursector werkt, mag meedoen. Uit alle aanmeldingen worden 75 deelnemers geloot. 

Het Van Abbemuseum in Eindhoven is zaterdagmorgen na een verbouwing van tien weken weer heropend. Het museum pakt voor haar 90e verjaardag uit met een nieuwe collectie genaamd 'Collectie als kosmos'. Ook is 'het Dommelplein', de nieuw publieke begane grond gepresenteerd. 

Met het Dommelplein wil het Van Abbemuseum kunst, bezoekers en de stad dichter bij elkaar brengen. Het plein, dat voor iedereen vrij toegankelijk is, heeft zeven zalen voor installaties en andere langlopende artistieke projecten. Daarnaast is er ruimte voor workshops, lezingen en kinderactiviteiten.

Op dinsdag 9 juni werden in Boom Chicago de DDG Awards uitgereikt, de Nederlandse vakprijzen voor regisseurs. Bijzonder dit jaar was de uitreiking van een Oeuvre Award aan Nouchka van Brakel. Juul op den Kamp en Maasja Ooms gingen naar huis met ieder twee prijzen. Dat Van Brakel navolging heeft gekregen, bleek wel bij de uitreiking van de DDG Awards 2026. Meer dan de helft van de winnaars is vrouw. 

De prijs voor regisseur van de beste speelfilm ging naar Mike van Diem voor het al veel gelauwerde Voor de meisjes. Morgan Knibbe ontving de Treurniet Trofee.

Met zo’n 250 Nederlanders die afreisden naar SXSW London 2026 was Nederland afgelopen week opvallend zichtbaar aanwezig op het festival. Vanuit het NL House, de New Dutch Wave Tour en diverse sessies verspreid over de stad presenteerden Nederlandse creatieven, startups, bureaus, culturele instellingen en merken zich aan een internationaal publiek van ondernemers, investeerders, beleidsmakers en creatieven. 

Nederland presenteerde tijdens SXSW volop startups, technologie en innovatie. Wat opviel was dat die zelden op zichzelf stonden. Vrijwel overal werden ze verbonden aan creativiteit, design, cultuur of menselijke ervaring. 

Zorgen dat studenten niet alleen een culturele opleiding in Breda volgen, maar ook fysiek in de stad blijven om hun werk uit te dragen. Dat is een van de voornaamste speerpunten van de nieuwe broedplaats Creative Design. De gemeente Breda wees na een tender met een waarde van 498.000 euro Graphic Matters van Dennis Elbers aan als beste partij om de nieuwe broedplaats te ontwikkelen. 

Elbers' club gaat de broedplaats vormgeven samen met KOP, Blind Walls Gallery, Pier15, Grote Kerk Breda, BUas, City of Imagineers, Avans en TURF. Wat in elk geval moet gebeuren, is makers beter verbinden met producenten, pandeigenaren en instellingen. De nieuwe broedplaats Creative Design is onderdeel van het Bredase cultuurbeleid Breda – Stad van creatief talent 2025-2028. 

“Hoe willen wij samenleven?” vraagt theatermaker Minou Bosua deze maand aan de inwoners van ’s-Hertogenbosch. De fabriekshal van de oude ijzergieterij fungeert in juni als een oefenruimte voor een nieuwe samenleving, gedreven door creativiteit. Ze noemt het project La Vie Bohème. Iedereen die iets wil organiseren of meemaken is welkom. 

Tijdens het zomerproject Badgasten sprak ze met filosofen, ondernemers en kunstenaars. Ook sociaal ondernemer Henry Mentink, die organisaties helpt om nieuwe vormen van eigenaarschap te realiseren, stapte in bad. Zo kreeg het idee vorm van 2000 m2 grond, geschonken aan creativiteit. Voor eeuwig, zonder risico dat de bestemming wijzigt, een erfpacht afloopt of de huisbaas de prijzen verhoogt. In maart verzamelde Bosua in de Bossche gemeenschap de eerste ideeën voor het programma. Slechts drie maanden later staat de oude fabriekshal vol kleurrijke kunstwerken. Uiteindelijk moet De IJzergieterij een blijvende culturele en maatschappelijke ontmoetingsplek worden. 

Vrijdag 29 mei organiseerde het hbo kunstonderwijs een werkconferentie bij Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Deze werkconferentie stond in het teken van het afsluiten van de huidige sectoragenda, de verkenning door de commissie Bussemaker en vooruitkijken naar een nieuw sectorplan.

De afgelopen vier jaar hebben de hogescholen met kunstopleidingen via de sectoragenda intensief samengewerkt aan het kunstonderwijs van de toekomst. Wat deze agenda heeft opgeleverd, is samengebracht in een eindrapportage die tijdens de werkconferentie werd gepresenteerd. Daaruit blijkt dat het hbo-kunstonderwijs binnen alle thema’s stevige ontwikkelingen laat zien.

De verordening artificiële intelligentie (de AI-verordening) harmoniseert de regels voor de ontwikkeling, het in de handel brengen, het in gebruik stellen, en het gebruik van artificiële intelligentiesystemen (AI-systemen) in de Unie. De verordening is al gedeeltelijk van toepassing en de resterende onderdelen worden in augustus 2026 respectievelijk augustus 2027 van toepassing. 

De AI-verordening is het resultaat van een jarenlange beleidsontwikkeling binnen de Europese Unie. Over de uitvoeringswet is nu een internetconsultatie. Onder andere Kunsten '92 en de Creatieve Coalitie hebben gereageerd. 

Wil je kunst in de zorg duurzaam verankeren? Dan is er meer mogelijk dan veel mensen aannemen. Binnen de Wlz, Wmo en de sociale basis zit beleidsruimte die nu nog vaak onbenut blijft. Het nieuwe rapport Kunst in zorg — wegen naar verankering laat zien waar die ruimte zit en hoe je ‘m benut. VitaValley schreef het in opdracht van Arts in Health Nederland.

Steeds meer onderzoek laat zien wat kunst in de zorg oplevert. Toch verloopt verankering vaak moeizaam. Niet door de regels zelf, maar door hoe partijen ermee omgaan. Het rapport bevat een handreiking: de wegwijzer financiering kunst in de zorg. 

Er is een gebrekkige aanwas van Nederlandse talenten, klagen orkesten. Mogelijk is dit simpelweg het gevolg van het cultuurbeleid, stelt LKCA-onderzoeker Arno Neele. Niet voor niets kondigde het ministerie een beleidsaanpassing aan. 

De laatste Monitor gemeentelijk beleid laat zien dat het grootste deel van de gemeenten met beleid voor cultuurbeoefening geen specifiek beleid heeft voor een culturele discipline. Er is één interessante uitzondering: de zogenoemde popkoepels, met effect. Alle popkoepels hebben als doel om het aanbod voor (top)talenten te versterken. Het aanpakken van de problemen in de keten van talentontwikkeling vraagt misschien om een herwaardering van de disciplines in het beleid en bij ondersteunende instellingen.

De Culturele INTROWEEK MBO, waarbij studenten kennismaken met musea en andere culturele instellingen in hun stad, begon in 2024 met zo’n 2.000 deelnemers in Amsterdam. Een jaar later waren dat er al ruim 12.500. Dit jaar wordt het georganiseerd voor meer dan 20.000 studenten.

En daar moet het niet stoppen, vindt Jillis Slingerland, projectleider cultuureducatie mbo voor ROC van Amsterdam-Flevoland. “De stip op de horizon is dat iedere studentenstad in Nederland een Culturele INTROWEEK krijgt en dat iedereen het nieuwe collegejaar start in/met de cultuursector,” vertelt hij. “Dat cultuur vanaf het begin onderdeel wordt van hoe studenten hun (nieuwe) stad, school en elkaar leren kennen.” 

Sinds Thorbecke leven we met in Nederland het volgende principe: ‘De kunst is geene regeringszaak, in zooverre de regering daarover niet te oordelen heeft.’ De overheid heeft geen inhoudelijk oordeel over kunstuitingen. De kunstenaar is vrij in wat hij of zij maakt. In de praktijk werkte dat, maar we zien de laatste tijd meer en meer dat die vrijheid wordt beknot, soms door de overheid maar vaker door individuen of groepen die hun oordeel kracht bij zetten met handelingen. 

Elke tijd schept zijn eigen taboes. Maar de kunst is ervoor om die taboes te laten zien en te onderzoeken. En daarin dienen de kunst en de kunstenaar vrij te zijn. Dat schrijft Nelleke Noordervliet in Trouw. Wat de overheid volgens haar nadrukkelijk wettelijk tot taak heeft, is het scheppen en handhaven van een gezond cultureel klimaat. Maak daarmee een goed begin en leg de artistieke vrijheid vast in de wet.

De Nederlandse kunst- en cultuursector behoort tot de sterkste van Europa, maar veel kunstenaars merken daar financieel nauwelijks iets van. Dat blijkt uit de ArtOranje KunstBarometer 2026, die zaterdag werd gepresenteerd in Martiniplaza in Groningen. Volgens het onderzoek vertegenwoordigt de totale cultuur- en mediasector in Nederland een economische waarde van 33 miljard euro, terwijl beeldend kunstenaars gemiddeld moeten rondkomen van een bruto maandinkomen van 1580 euro.

De jaarlijkse ArtOranje KunstBarometer, gebaseerd op cijfers van onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek, Eurostat, de Cultuurmonitor en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, vergelijkt de kunst- en cultuursectoren in Europa, Nederland en Noord-Nederland. 

Op 10 juni vindt een schriftelijk debat plaats in de Tweede Kamer met als onderwerp de beleidsbrief van de ministers Letschert en Tielen. Kamerleden worden verzocht hun vragen/opmerkingen schriftelijk in te zenden. De Kamer ontving van Kunsten '92 een reflectie op de beleidsbrief.