Trends & Ontwikkelingen

Op 21 september start de Nederlandse culturele en creatieve sector haar eigen Cultuurberaad Klimaat. Een gelote groep van 75 cultuurmakers gaat zich buigen over de rol van kunst en cultuur in de klimaattransitie. Scenograaf Django Walon vraagt zich af of de organisatoren zich bewust zijn ‘hoe ver dit initiatief mogelijk inbreekt op de vrije kunsten’. ‘De kracht van kunst een specifiek nut toedichten en inzetten als oplosmiddel voor een grote wereldwijde uitdaging, miskent de plek van kunst in onze samenleving.’

De Rijksbegroting voor het Ministerie van OCW is naar de Tweede Kamer gestuurd. Versterking culturele en creatieve sector is één van de beleidsprioriteiten.  De culturele en creatieve 
sector, zoals media, design en podiumkunsten, dragen bij aan het verdien- en concurrentievermogen van Nederland. In 2027 zullen wij werken aan een sterker cultureel en creatief klimaat. Het saldo van de intensiveringen en extensiveringen is echter negatief. 

De juryvoorzitters van het Beste Boek voor Jongeren maakten op 20 september tijdens het Boekfest in Utrecht de winnaars van deze prijs bekend. Janneke Schotveld is met Zusje de gelukkige winnaar in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig. In de categorie Vertaald wonnen Caroline Wahl en vertaler Ymke van der Staay met Windkracht 17. De winnaars zijn naar huis gegaan met een beeldje en 2.500 euro aan prijzengeld. Wahl en Van der Staay delen het bedrag.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Letschert wil de landelijke publieke omroep hervormen. De plannen moeten in 2029 ingaan. Het wetsvoorstel is gepubliceerd en is nu open voor reacties, waarna zij het wetsvoorstel eventueel aangepast voorlegt bij de Tweede Kamer. In de huidige omroepwet staan kunst en cultuur als kerntaak voor de NTR omschreven, naast jeugd, educatie en achtergrondinformatie. In het wetsvoorstel stelt de regering voor dat cultuuraanbod door de verschillende omroephuizen gezamenlijk wordt ingevuld, in plaats van dat één omroep kunst en cultuur als kerntaak heeft.

In de toelichting schrijft de regering dat "deze taken nog steviger dan voorheen zijn verankerd in het Mediabesluit". Het is een conclusie die Kunsten '92 niet deelt. In een brief aan minister Letschert roept Kunsten ’92 op om kunst en cultuur te behouden als kerntaak van de publieke omroep en een toereikende financiering voor kunst- en cultuurprogrammering te borgen. De brief is ondertekend door onder meer de Nederlandse Publieke Omroep en College van Omroepen.

Voorafgaand aan de stemming over de motie-Mohandis vragen de archiefsector (KVAN) en Nederlandse historici (KNHG) aandacht voor de voorgenomen koerswijziging van het Nationaal Archief. Het stoppen met de verwerving van particuliere archieven kan volgens beide organisaties grote gevolgen hebben voor de geschiedschrijving, waarheidsvinding en het behoud van het maatschappelijk geheugen.

Op 22 september stemt de Tweede Kamer over de motie-Mohandis (Kamerstuk 36 889, nr. 9). De motie vraagt de regering advies in te winnen bij het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) en de Raad voor Cultuur over de voorgenomen koerswijziging van het Nationaal Archief.

Zaterdag 19 september was het weer de 24e editie van het NK Poetry Slam-event. Ilfu.com beschrijft het als “een verbale bokswedstrijd voor dichters.” Arne Duivemans ging naar huis met een Gouden Vink-wisselbeker en ontving een cheque ter waarde van 1000 euro. 

De nieuwe opstelling van het Groninger Museum, die dit weekend opent, wil „een nieuw hoofdstuk” zijn, zegt artistiek directeur Roos Gortzak. Het museum was afgelopen jaren artistiek en financieel in zwaar weer terecht gekomen. 

De nieuwe koers waarmee Gortzak alle ogen weer op Groningen wil richten, wijst nadrukkelijk de blockbusters voor een groot publiek af – de ingekochte rondreizende exposities, zoals over David Bowie of The Rolling Stones, waarmee het museum in voorafgaande jaren probeerde zijn inkomsten te verhogen. In plaats daarvan zet het in op hedendaagse kunst, liefst jong en experimenteel, die de grote vragen van de tijd aan de orde moet stellen. Het plan kreeg de goedkeuring van de gemeente – inclusief de benodigde 1,2 miljoen euro extra subsidie.

Het kunstverzamelaarsechtpaar Kasseem Dean (muziekproducer Swizz Beatz) en zangeres Alicia Keys spraken zich uit voor een rechtvaardig percentage voor de makers bij doorverkoop, vergelijkbaar met royalty’s voor muzikanten. Nu heeft het echtpaar hun initiatief voor een royaltyregeling bekrachtigd, althans met één veilinghuis, Bonhams, en nog steeds op vrijwillige basis voor de verkopende eigenaar. Beeldend kunstenaars hebben daarmee in de Verenigde Staten voor het eerst de mogelijkheid te delen in de winst op hun werk op de ‘secundaire markt’.

Uit onderzoek van Rachel Pownall, hoogleraar Arts & Finance aan de Universiteit Maastricht, blijkt dat de kloof tussen het top- en bodemsegment van de kunstmarkt nog nooit zo groot is geweest. Dat verzwakt niet alleen de financiële positie van kunstenaars, zegt zij, maar ook het draagvlak voor kunst.

The art world’s billionaire problem is getting worse, kopte The Art Newspaper naar aanleiding van haar onderzoek – een conclusie die Pownall in een telefonisch interview met NRC onderschrijft. Ze spreekt van „een zorgelijke trend” die grote gevolgen kan hebben voor niet alleen de financiële positie van kunstenaars, maar ook voor het draagvlak voor kunst. Als kunstwerken luxegoederen van de ultrarijken worden, zal dat overheden niet stimuleren om geld in de cultuursector te steken. Zéker niet in een tijd van grote maatschappelijke uitdagingen en financiële beperkingen.

Jörgen Tjon A Fong was sinds mei 2025 voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad, het onafhankelijke adviesorgaan van het gemeentebestuur op het gebied van kunst en cultuur. Nu vertrekt hij om voorzitter te worden van de Raad voor Cultuur.

De ministerraad stemde vrijdag in met de benoeming van Tjon A Fong op voorstel van minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap). Per 1 januari 2027 volgt hij Kristel Baele op als voorzitter.

Na anderhalf jaar verbouwen gooide de Kunsthal in Helmond op zaterdag 19 september de deuren weer open. Met hiphopbeats, spectaculaire BMX-trucs en graffiti stond de heropening in het teken van urban culture.

In de Kunsthal speelt streetculture de komende maanden de hoofdrol met twee nieuwe tentoonstellingen. In Urban Matterz. Helmond and beyond! ontdek je hoe hiphop, graffiti en breakdance vanaf de jaren 80 een plek kregen in Helmond. De tweede tentoonstelling, Deep Rooted, laat zien hoe graffiti de hedendaagse kunst beïnvloedt.

Tilburg krijgt begin oktober een nieuw tweedaags festival: de Tilburgse Feesten. Op 3 en 4 oktober vullen verschillende pleinen in de stad zich met livemuziek, dans en optredens. Initiatiefnemers Erwin Schellekens en Rob Reijnen willen de stad kleurrijker maken. Zonder de grote decibellen.

Het is het bekendste gebouw van Eindhoven: het Evoluon, oftewel de vliegende schotel. Deze maand bestaat het gebouw zestig jaar. Destijds was het futuristisch, maar nog steeds spreekt het Evoluon tot de verbeelding. "Dit is een icoon. Het is het symbool van Eindhoven", zegt architectuurhistoricus René Erven van Architectuurcentrum Eindhoven.

In 2018 kreeg het de status van rijksmonument. Tegenwoordig kun je er weer terecht in het Next Nature Museum. "Als je aan Eindhoven denkt, denk je ook aan het Evoluon. Het werd het iconische symbool van geloof in technologie waarmee men een betere wereld wilde maken. Het gebouw verbeeldt het onmogelijke: technisch vernuft dat alles in beweging kan zetten. Tegelijk is het ook de Philips-erfenis."

Hoogleraar Remco Breuker schrijft over tweedehandsboekhandelaren. Boekhandelaren voelden nattigheid toen onbekende klanten opeens vrachtladingen leesvoer begonnen te bestellen over de meest obscure onderwerpen. De boeken waren namelijk bedoeld als voer voor AI-bedrijven - nu het gemiddelde AI-model het internet ‘uit’ heeft, moet de onstilbare honger van de bots door fysieke boeken worden bevredigd.

Meer dan één potentiële koper van ongoddelijk grote hoeveelheden boeken kreeg namelijk al nul op het rekest. Waarom? Omdat geld niet alles vermag en de rest van de samenleving daar even aan moest worden herinnerd.

Het DRU Industriepark in Ulft blijft voorlopig overeind dankzij nieuwe financiële steun van de gemeente Oude IJsselstreek. De financiële resultaten over de eerste helft van dit jaar vallen fors tegen, vooral door tegenvallende horeca-inkomsten. De gemeente heeft daarom opnieuw maatregelen genomen om de stichting de komende maanden financiële ruimte te geven.

De Taskforce culturele en creatieve sector, het College van Omroepen (CvO), de NPO en Kunsten ’92 pleiten in een gezamenlijke brief aan minister Letschert voor een publieke omroep met kunst en cultuur als vanzelfsprekende pijler. Op dit moment wordt – met de herziening van de Mediawet en de inrichting van het mediabestel – de koers van de publieke omroep voor de komende decennia bepaald.

Er is een Internetconsultatie (Wet hervorming landelijke publieke omroep) geopend, waar iedereen tot 23 oktober 2026 op kan reageren.

Het ecosysteem voor muzikale en dansante talentontwikkeling wordt steeds kwetsbaarder. Naast haperende voorzieningen zorgen internationale concurrentie en onzekere beroepsperspectieven dat schitteren als toptalent steeds lastiger wordt. Wat is er nodig om het tij te keren?

In het Blueyard-rapport staat het wat omfloerst, maar wat echt nodig is, is dat overheid en samenleving de publieke waarde van kunst en toptalent weer gaan omarmen.

Joop van den Ende heeft met een paginagrote advertentie in De Volkskrant zijn kritiek geuit op de troonrede. ‘Rijk aan geld. Arm aan verbeelding’, staat vrijdagochtend in hoofdletters bovenaan de twaalfde pagina van de krant.

‘Kunst en cultuur zijn geen bijzaak. Ze zijn de ziel van de samenleving’, sluit de 84-jarige Van den Ende het bericht af.

De TalentHub voor beeldende kunst jump! viert zijn tienjarig bestaan. Een mijlpaal voor talentontwikkeling in Brabant, waar de afgelopen jaren een stevig netwerk is ontstaan voor de groei van kunstenaars in uiteenlopende disciplines. Dat werd gevierd met een symposium in De Cacaofabriek in Helmond dat stond in het teken van reflectie, ontmoeting en vooruitkijken.

Inmiddels kent Brabant zeven TalentHubs, verspreid over disciplines als beeldende kunst, design, film, letteren, muziek en podiumkunsten. Een groeiend, uniek netwerk dat in Nederland zijn gelijke niet kent. 

Berenschot heeft de coalitieakkoorden van vrijwel alle Nederlandse gemeenten geanalyseerd op een groot aantal thema’s, waaronder kunst en cultuur.

Daarbij is AI gebruikt om de akkoorden systematisch te screenen. Vervolgens heeft het adviesteam Kunst & Cultuur van Berenschot de uitkomsten inhoudelijk geduid en aangevuld met een expertmatige analyse. Binnen het thema cultuur staan drie onderwerpen centraal: de positie van culturele evenementen in het bredere gemeentelijke beleid, het beheer en de benutting van cultureel vastgoed en erfgoed, en de instandhouding en toegankelijkheid van culturele voorzieningen.

Op de 2026-editie van het Congres Podia Festivals Evenementen (CPFE) kwamen meer dan 1.000 collega's uit de sector samen om in 70 sessies met elkaar in gesprek te gaan. Het programma liet dit jaar een duidelijke rode draad zien: onze sector moet zich voortdurend aanpassen, terwijl de ruimte om te organiseren op verschillende manieren onder druk staat.

Dat kwam terug in een grote diversiteit aan gesprekken over onder andere extreme weersomstandigheden en vergunningen, maatschappelijke en verzetsprogrammering en de polarisatie die daar soms omheen ontstaat, Fair Pay en betaalbaarheid, veranderend uitgaansgedrag van jongeren, sociale veiligheid, personeel en talent, AI en digitalisering en de bescherming van nachtcultuur.

Tijdens Open Monumentendag hebben zowel de Brandtoren op het Rozendaalse Veld als zes Noorse geschenkwoningen in Hansweert officieel de status van rijksmonument gekregen. De monumenten vertellen ieder een eigen verhaal over de Nederlandse geschiedenis: van naoorlogse bosbrandpreventie op de Veluwe tot internationale hulp na de Watersnoodramp van 1953.

Kunst en cultuur kwamen niet letterlijk voorbij in de troonrede. Toch hoorde Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenorganisatie Kunsten ’92, er wel degelijk een duidelijke link met cultuur in. De koning sprak onder meer over democratie, gemeenschapszin en weerbaarheid. "We denken bij weerbaarheid vaak aan defensie, cyberveiligheid en economie", zegt Bartelse bij De Ochtend. "Maar een samenleving onder druk moet je ook sociaal en democratisch overeind houden." 

Daar kan cultuur volgens hem een belangrijke rol in spelen. Kunst en cultuur brengen mensen samen, bieden ruimte voor verschillende ideeën en dagen uit om anders naar de wereld te kijken. Bartelse vat het zo samen: "Misschien gaat het niet over de bescherming van cultuur, maar over de bescherming dóór cultuur."

Wie naar de financiële plannen voor de cultuursector kijkt, ziet volgens Bartelse vooral weinig verandering. "Er gaat niets af, er komt ook niets bij." Dat vindt hij jammer, juist omdat het cultuurstelsel de komende jaren wordt aangepast. Vanaf 2029 begint een nieuwe subsidieperiode en staan er grotere veranderingen op stapel. "Voor een verbouwing, net als bij een huis, heb je geld nodig." Die extra ruimte ziet Bartelse nu niet terug.

Het Mauritshuis en het Rijksmuseum hebben gezamenlijk Colfspelers op het ijs uit ca. 1625 van Hendrick Avercamp verworven. Met deze aankoop keert één van de belangrijkste winterlandschappen uit de Nederlandse schilderkunst terug naar Nederland. Het 17de-eeuwse meesterwerk zal eerst worden getoond in Kampen, de stad waar Avercamp vandaan komt, en is vanaf 3 oktober te zien op de tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick & Barent. Daarna is het schilderij afwisselend in het Rijksmuseum en het Mauritshuis te bewonderen. De verwerving is een uitzonderlijke verrijking van de Collectie Nederland.

De Week van het Verboden Boek komt er weer aan. Van 19 tot en met 27 september 2026 organiseren bibliotheken, boekverkopers en andere organisaties in de boekenbranche een nationale campagne met het oog op het vrije woord, verboden verhalen en onbeperkte toegang tot boeken en informatie.

De provincie wil creatieve talenten in de culturele sector helpen om zich artistiek en professioneel verder te ontwikkelen. Daarom start zij samen met Stichting Voordekunst een pilot met ‘matchfunding’.

Noord-Hollandse makers die via Voordekunst Opent een externe link geld inzamelen voor een nieuw cultureel project, kunnen daarbij een extra financiële bijdrage van de provincie ontvangen. 

Artiesten die politieke statements maken zijn van alle tijden. Protestliederen, uitspraken op awardshows of het opspelden van een pinnetje op de borst. Dit keer belandde de Amerikaanse rapper Macklemore in een geopolitieke wervelwind. Hij werd geschrapt als voorprogramma van de Britse zanger Ed Sheeran. Het is niet voor het eerst dat een artiest dat overkomt, maar de manier waarop en wie hierachter zit vallen op.

Volgens Amerika-kenner en jurist Kenneth Manusama was het schrappen van Macklemore te verwachten. Manusama ziet dat de vrijheid van meningsuiting, ook van beroemdheden, onder druk staat onder de Trump-regering. Een vermenging van rijke bedrijven en miljardairs met zakelijke belangen drukken volgens Manusama op de vrijheid van meningsuiting. 

Tijdens het Gala van het Nederlands Theater zijn de VSCD Toneelprijzen 2025-2026 uitgereikt: de Theo d’Ors, de Mime/Performance Prijs, de Gouden Krekels en de Proscenium-achter-de-schermen-prijs. De feestelijke ceremonie vond traditiegetrouw plaats in Stadsschouwburg Amsterdam, het festivalhart van het Nederlands Theater Festival (NTF).

In de derde editie van 2026 kijkt Kunstzone over de grens. Hoe denken onze Europese buren over kunstonderwijs? Welke keuzes maken zij? En wat kunnen die verschillen ons leren over onze eigen praktijk? Hoewel we afkijken in het onderwijs meestal niet aanmoedigen, is het soms juist een heel goed idee.

Gluren bij de buren levert zo meer op dan nieuwe voorbeelden of inspiratie. Het laat ons kennismaken met andere manieren van denken, maken en leren en maakt tegelijkertijd zichtbaar waar de kracht van ons eigen kunstonderwijs ligt. 

Van 19 tot en met 27 september 2026 keert TROMP Percussion terug naar Eindhoven. Negen dagen lang staat de stad in het teken van slagwerk, met internationale topmusici, jong talent, concerten, workshops en twee vernieuwde competities. TROMP bestaat sinds 1971 en groeide uit tot een van de grootste percussiefestivals van Europa. Iedere twee jaar komen festival en competitie samen in Eindhoven, met Muziekgebouw Eindhoven als kloppend hart.

Wil je als culturele organisatie een nieuw, diverser publiek bereiken? Streaming blijkt een goed middel om huisgebonden en/of prikkelgevoelig publiek te betrekken. In de voorstelling 'Content warning: weinig prikkels' van het Tilburgse theatergezelschap Speels Collectief spelen twee acteurs digitaal mee, terwijl toeschouwers zowel in de zaal aanwezig zijn als online kijken.  

Wat vraagt zo’n digitale aanpak van een organisatie? Regisseur Sanne Arbouw vertelt over het repetitieproces, hoe digitale middelen de afstand overbruggen naar mensen die er niet fysiek bij kunnen zijn en wat dat oplevert voor de makers en het publiek.

De regelingen in het Platform ACCT programma Oog voor Impuls helpen om drempels te verlagen. Om de impact hiervan te meten, hebben we 222 aanvragers gevraagd naar hun situatie vóór de regeling en naar de veranderingen daarna.

De resultaten laten zien dat de regelingen een noodzakelijke impuls geven om iets te regelen dat al lange tijd op de agenda stond van zowel zzp’ers als werkgevers/opdrachtgevers. Een eerste stap leidt doorgaans tot vervolgstappen. Tegelijkertijd bieden de regelingen weliswaar de nodige impuls, maar lossen ze de dieperliggende problemen in de sector niet op. Inkomensonzekerheid, een wisselende stroom van opdrachten en de financiële duurzaamheid van bedrijven blijven belangrijke uitdagingen.