Trends & Ontwikkelingen

Na een jaar vol festiviteiten rond de 750e verjaardag stoot Amsterdam de gemeente Maastricht weer van de troon als populairste gemeente van Nederland. Maastricht moet de eerste plaats daardoor na één jaar alweer afstaan. Dit is de voornaamste conclusie uit het Steden & Streken Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy. Nieuwkomers in de top 10 van populairste gemeenten zijn Groningen, Leiden en Zandvoort. 's-Hertogenbosch is de enige Brabantse gemeente in de top 10, de stad daalt van plek 5 naar plek 7. 

Terwijl de hoofdstad van Limburg haar eerste plaats verliest, verovert Limburg in hetzelfde jaar wel de koppositie onder de provincies. Brabant voerde jarenlang de lijst aan, maar staat nu op plek twee. Limburg wordt veel meer gezien als vakantieprovincie, waar de kwaliteit van het verblijf op een hoog niveau ligt en je heerlijk kunt ontspannen in de prachtige natuur. Brabant heeft daarentegen een vrolijker imago en een sterker profiel op het gebied van cultuur en sport.

Walt Disney heeft de samenwerking met OpenAI beëindigd, nadat het AI-bedrijf dinsdag aankondigde te stoppen met de videoapp Sora, meldt The Hollywood Reporter. Met Sora konden gebruikers korte video's maken met onder andere Disney-personages, wat Disney juist veel exposure bood. Eind vorig jaar kondigde het entertainmentconcern aan 1 miljard dollar te gaan investeren in OpenAI.

De deal was opvallend, omdat Hollywoodstudio's doorgaans terughoudend zijn met het doen van zaken met AI-bedrijven. Dit heeft te maken met zorgen over hoe hun data worden gebruikt. Ook willen ze de vakbonden, met wie ze dagelijks samenwerken, niet tegen zich in het harnas jagen, omdat die vrezen voor baanverlies door de inzet van AI. "We gaan andere manieren zoeken om fans nieuwe platforms te bieden waarop zij op een verantwoordelijke manier, met respect voor de rechten van de makers, AI kunnen gebruiken", zegt een woordvoerder van Disney tegen THR.

In aanloop naar het commissiedebat Leraren op 25 maart heeft Stichting Lezen een brief gestuurd aan de vaste Kamercommissie OCW. De boodschap is helder: goed leesonderwijs begint bij de leraar. Lezen is de basis van leren, denken en meedoen. Vanuit onze rol als kenniscentrum voor leesbevordering zien we dat wat werkt in de praktijk, begint bij de leraar. Leraren hebben grote invloed op de leesmotivatie en het leesgedrag van leerlingen. Maar dat vraagt ook iets van henzelf. Daarom vragen we in de brief aandacht voor de lezende leraar als basisvoorwaarde voor goed leesonderwijs. 

Ook in een opiniestuk in de Volkskrant pleit Tamar van Gelder, directeur-bestuurder van Stichting Lezen, voor een helder en ambitieus ideaal: iedere leraar een leesbevorderaar.

Sandrine Verstraete is de winnaar van de Herman de Coninckprijs, de grootste Vlaamse prijs voor poëzie. De prijs werd traditiegetrouw uitgereikt op 21 maart, Wereld Poëziedag, tijdens een feestelijke soirée bij Platform in Antwerpen. Verstraete wint de prijs met haar tweede bundel kamers (het balanseer), waarin ze naar eigen zeggen de taal koestert én ermee worstelt.

Op dinsdag 17 maart ondertekenden de gemeente Utrecht en het Broedplaatsennetwerk Utrecht een vernieuwd convenant voor creatieve broedplaatsen in de stad. In het convenant staat hoe de komende jaren wordt samengewerkt aan het behoud, de versterking en de uitbreiding van betaalbare werkruimte voor makers. 

Met het vernieuwde convenant spreken de gemeente Utrecht en het Broedplaatsennetwerk Utrecht af hoe zij de komende jaren blijven bouwen aan een sterk netwerk van broedplaatsen. Daarbij wordt onder meer ingezet op het versterken van bestaande broedplaatsen, het ontwikkelen van nieuwe locaties en het uitbreiden van het aantal vierkante meters creatieve werkruimte, passend bij de groei van de stad en de toenemende vraag naar betaalbare ruimte voor makers. 

Museum Beelden aan Zee in Scheveningen heeft een verbouwing en vergroening aangekondigd. Om de werkzaamheden mogelijk te maken sluit het museum tijdelijk zijn deuren en is een crowdfunding-actie gestart.

De verbouwing en verduurzaming betekent een volgende stap in de ontwikkeling van het museum die begon met het ontwerp van Wim Quist (1930 - 2022). Voor de stichters van het museum, het verzamelaarsechtpaar Theo Scholten en Lida Scholten-Miltenburg ontwierp Quist in 1994 een even monumentaal als vanzelfsprekende museumgebouw dat op harmonieuze wijze samensmolt met het bestaande duinlandschap. 

Een sterk resultaat voor de Nederlandse filmindustrie: in de nieuwe ronde van Eurimage krijgen maar liefst vijf Nederlandse majoritaire filmproducties realiseringssteun. Dat maakte het culturele fonds van de Raad van Europa bekend.

In de nieuwe podcastserie Fair Enough?! van fairPACCT en de Boekmanstichting verkennen makers, onderzoekers en beleidsmakers hoe de arbeidsmarkt voor culturele zzp’ers eerlijker en toekomstbestendiger kan worden. In de eerste aflevering spreekt Marijne Tesser (communicatie, strategie en beleid) met Maartje Stapel (beeldend kunstenaar), Martijn Arnoldus (onderzoeker) en programma manager fairPACCT Noud van de Rhee. De eerste aflevering van deze driedelige serie gaat in op de kunstenaarsmentaliteit.

Ook in 2025 maakte het Jeugdfonds Sport & Cultuur meedoen voor heel veel kinderen en jongeren mogelijk. Het totaal aantal kinderen en jongeren dat in 2025 tóch kon meedoen dankzij hulp van het Jeugdfonds was 88.204. Hiervan kozen 75.745 kinderen voor sport en 12.459 voor cultuur. De favoriete club van al deze kinderen? Dat blijft de voetbalclub. Verder waren ook zwemles, kickboksen en dansles weer ontzettend populair. 

NVPI Muziek heeft een nieuwe subsidiewijzer gelanceerd. Deze tool helpt labels en artiesten om fondsen te vinden die hun muzikale projecten kunnen ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan de financiering van een EP- of albumopname, een bijdrage voor een tour of een financiële ondersteuning voor een ontwikkelperiode. De subsidiewijzer geeft een overzicht van relevante financieringsmogelijkheden, belangrijke deadlines en praktische tips en templates voor het voorbereiden en indienen van subsidieaanvragen. Daarnaast is een regionale subsidiewijzer gemaakt

Het Nederlandse boekenvak staat onder toenemende druk van social media, ontlezing, streaming en games – en voelt dat vernieuwing meer dan ooit moet gebeuren. Tegelijkertijd liggen de kansen voor het grijpen: slimmer gebruik van data, nieuwe formats en andere businessmodellen. Dat blijkt uit de Innovatieradar Boekenvak 2026 van Renew the Book, gebaseerd op input van bijna 100 professionals. 

Eén van de belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat het boekenvak veel datagedrevener moet gaan werken. Innovatie kan niet langer op gevoel. ‘Data en inzicht’ wordt door respondenten gezien als een van de belangrijkste voorwaarden om lezers beter te begrijpen en succes sneller te herkennen. Daarnaast zal de sector meer hybride en cross-format moeten gaan leren denken. Tenslotte is er een toenemende behoefte aan nieuwe businessmodellen en prijsstrategieën. 

BMG Rights Management heeft een copyrightzaak aangespannen tegen AI-bedrijf Anthropic, ontwikkelaar van de chatbot Claude. Volgens de uitgever zijn songteksten zonder licentie gebruikt bij het trainen van het model en worden beschermde lyrics ook in outputs gegenereerd. De zaak werd op 17 maart 2026 ingediend bij de federale rechtbank in het Northern District of California en sluit aan bij lopende procedures van andere muziekuitgevers tegen AI-bedrijven.

Door bewuste digitale keuzes te maken, kan de cultuursector de ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd een groter en divers publiek bereiken. Digitale culturele voorstellingen zoals (live)streams van opera-, toneel- en dansvoorstellingen bieden meerwaarde voor het publiek. Maar dit online aanbod kost ook energie en grondstoffen. 

Onderzoek van PHI Factory en DEN laat zien dat de extra CO₂‑uitstoot van online aanbod een fractie is van de totale milieu‑impact van voorstellingen. Daarmee zijn online voorstellingen een duurzame aanvulling op fysieke zaalvoorstellingen, mits ze efficiënt worden geproduceerd en verspreid.

De cultuursector verandert snel. Veel leden van de Kunstenbond combineren meerdere rollen tegelijk: optreden, lesgeven, produceren, ontwerpen of schrijven. Daarbij werken sommigen in loondienst, anderen zelfstandig, en regelmatig allebei. Ze checken contracten, onderhandelen over tarieven en auteursrechten en proberen scherp te blijven op ander rechten. Alles bij elkaar maakt het hun dagelijkse praktijk flexibel, hybride en soms onvoorspelbaar. 

Om beter aan te sluiten op de beroepspraktijk en realiteit van haar leden heeft de Kunstenbond besloten haar verenigingsstructuur te veranderen. De basis van de vereniging blijft bestaan, maar door de duidelijkere rollen en minder bestuurlijke lagen, komen besluiten sneller en transparanter tot stand. 

Wat verstaan we onder generaties? Zijn ze te verbinden aan cultuur en waarom is het goed om het begrip generaties serieus te nemen? Generatiebewust cultuurbeleid begint bij het onderzoek of makers en publiek zich identificeren met een generatie. Veel generatiebeelden zijn volgens Isabelle Diepstraten en Henk Vinken gebaseerd op dun bewijs. Hoewel maatschappelijke generaties vaak worden gebruikt om culturele veranderingen te verklaren, zijn generatie-, leeftijds- en periode-effecten moeilijk te scheiden. 

De Kunstuitleen West-Brabant in Bergen op Zoom sluit na 37 jaar de deuren. „Het was geen gemakkelijk besluit, maar de exploitatie is niet meer rond te krijgen.” Paul van Ginneken is voorzitter van de Kunstuitleen in de Lievevrouwestraat. Hij zag het einde langzaam naderen. „Het was onontkoombaar.” Er zijn te weinig mensen die een werk komen lenen. „Dat is al een aantal jaren zo. Dan komt het moment dat het ophoudt."

Met de Culturele Investeringsrekening 2026 brengt de kunstraad, op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, advies uit aan de nieuw te vormen coalitie. Dit advies kan door de onderhandelaars voor het nieuwe coalitieakkoord gebruikt worden om het cultuurbeleid van de stad vorm te geven in de jaren 2026-2030, maar ook in de jaren daarna – voor de generaties die volgen.  

De kunstraad roept op het structurele cultuurbudget voor de toekomst met gemiddeld 47 miljoen euro per jaar te verhogen. Een structureel hoger cultuurbudget is een gedeelde verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur, die niet alleen bij een wethouder Kunst en cultuur ligt. Kunst en cultuur is een basisbehoefte voor de stad. De cultuursector is in Amsterdam niet evenredig meegegroeid met de stad. 

Het theaterlandschap is de laatste jaren diverser, persoonlijker en interdisciplinairder geworden. Acteurs noemen zichzelf vaker ‘makers’: ze creëren zelf het materiaal dat ze spelen. Dit is deels geboren uit noodzaak. Van oudsher hadden veel steden een eigen toneelgezelschap met een vast ensemble, waar acteurs na hun afstuderen bij terechtkonden. Die ensembles, en dus ook de vaste contracten, zijn grotendeels verdwenen. Meer acteurs moeten daarom als zelfstandig ondernemer hun eigen werk creëren.

Toneelscholen moeten inspelen op deze nieuwe realiteit, die andere kwaliteiten vraagt van nieuwe aanwas. Hoe doen ze dat? En gaat er niet ook iets van het klassieke ambacht van toneelspelen verloren? De Volkskrant ging langs bij vier toneelscholen om te kijken hoe dat tegenwoordig in zijn werk gaat, acteurs opleiden.

Schrijver en presentator Milouska Meulens (52) schrijft dit jaar het Kinderboekenweekgeschenk genaamd Terug naar de schoenenboom. Dat heeft boekenkoepel CPNB bekendgemaakt. De Kinderboekenweek wordt voor de 72e keer georganiseerd en vindt tussen 30 september en 11 oktober plaats. Illustrator en auteur Harmen van Straaten zit dit jaar 40 jaar in het vak en maakt het Prentenboek van de Kinderboekenweek. 

Het thema is dit jaar Spot aan!, met speciale aandacht voor zang, dans en theater. De week is bedoeld om kinderen te enthousiasmeren voor lezen. Het Boekenweekgeschenk heeft een oplage van ruim 300.000 exemplaren en klanten krijgen het cadeau in de boekhandel bij besteding van minstens 13,50 euro aan kinderboeken. 

Tijl Nuyts heeft de vijfde editie van de Vlaamse boekenprijs de Boon gewonnen. Met zijn eerste roman Grondwerk valt de Vlaamse schrijver (33) direct in de prijzen. Het boek vertelt het verhaal van een activistische naakte molrat die tunnels graaft onder Brussel. Grondwerk, dat is uitgegeven bij Atlas Contact, won in de belangrijkste categorie: fictie en non-fictie. Het boek kwam in juni 2025 uit en werd ook al genomineerd voor de Boekenbon Literatuurprijs (voorheen de AKO Literatuurprijs). Benny Lindelauf en Ingrid Godon winnen de Boon-jeugdliteratuurprijs voor het prentenboek De vrouw en zijn hoofd.

De meeste musea lijken wellicht op het eerste gezicht nog ver verwijderd van kunstmatige intelligentie. Toch is AI volgens Guido van Nispen in rap tempo bezig een rol te spelen in de dagelijkse praktijk van culturele instellingen. Niet alleen in de vorm van experimentele toepassingen, maar ook in systemen die al jarenlang onderdeel zijn van de digitale infrastructuur van musea. Daarom groeit de behoefte aan een expliciet AI-beleid. 

Veel musea bevinden zich momenteel in een overgangsfase. De uitdaging voor musea en alle andere culturele instellingen is niet om AI te vermijden, maar om het zo te gebruiken dat het de kern van hun werk versterkt: het bewaren, interpreteren en delen van cultureel erfgoed. 

Het bioscoopbezoek stagneert in Nederland, maar filmtheaters met hun kwaliteitsfilm groeien juist als kool. Dat is vooral te danken aan filmclub Cineville. Het succes van de filmtheaters is niet los te zien van Cineville, de filmclub die vorig jaar ruim 2,5 miljoen kaartjes verkocht en na de Covid-pandemie groeide van 50.000 naar 118.000 leden. Die betalen ruim 20 euro per maand om onbeperkt films te zien bij de 78 aangesloten filmtheaters, waar ze 44 procent van de kaartjes kopen. Cineville-leden gaan per jaar 25 keer naar de film, de gemiddelde Nederlander 1,6 keer.

Het zwaartepunt is de Randstad, waar ruim 80 procent van de leden woont. Maar Cineville groeit ook elders, zegt directeur Samir Azrioual. „Een van onze nieuwste leden is bioscoop Cinecitta in Tilburg.” En in Europa: na België en Oostenrijk – onder de naam ‘nonstop kino-abo’ – begonnen ook Duitsland en Zweden na 2024 eigen Cineville’s op basis van Nederlandse software, marketing en expertise.

Mensen zijn in wezen ‘muzikale dieren’ en ons vermogen voor muziek is geworteld in de biologie en niet alleen in onze cultuur. In plaats van muziek te bestuderen als een cultureel product, zouden onderzoekers zich moeten richten op muzikaliteit: het vermogen van de mens om gestructureerd geluid waar te nemen, te produceren en ervan te genieten. Dat concludeert Henkjan Honing, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, in het tijdschrift Current Biology. 

Honing beschrijft hoe twintig jaar onderzoek binnen de psychologie, neurowetenschappen, biologie, genetica en diercommunicatie het wetenschappelijke begrip van de oorsprong van muziek heeft veranderd. Het groeiende bewijs suggereert dat muziek niet slechts een cultureel fenomeen is, maar een fundamenteel onderdeel van de menselijke natuur.

De gemeente Almere heeft besloten de eenmalige Impulsgelden Cultuur 2026 in te zetten voor de culturele instellingen die wel goed beoordeelde plannen hebben, maar eerder geen of te weinig subsidie kregen. Dat is goed nieuws voor onder andere het Almeerse muziekensemble Black Pencil. Die krijgt nu alsnog het volledige subsidiebedrag dat zij hadden aangevraagd.

Na succesvolle eerdere edities opent Blind Walls Gallery opnieuw de deuren voor een nieuwe lichting artistiek talent. Met de jaarlijkse Talent Call gaat de organisatie op zoek naar vijf ontwerpers, illustratoren en kunstenaars uit Nederland en België die hun eerste grote mural willen realiseren.De Blind Walls Talent Call is opgezet als ontwikkeltraject voor makers die de stap naar de openbare ruimte willen zetten. Ook biedt het hen de kans om hun ervaring met het maken van een mural, oftewel een grote muurschildering, uit te breiden.

Vijf geselecteerde deelnemers krijgen de kans om in juli een grote muurschildering te realiseren op het terrein van Ploegendienst Festival. Daarnaast ontvangen zij een jaar lang begeleiding van een coach uit het werkveld, nemen ze deel aan workshops en krijgen ze ook de mogelijkheid om een eigen showcase te organiseren in Blind Walls Headquarters in Breda. Deze showcases bestaan uit een indoor mural, een artist talk en de uitgave van een gelimiteerde print.

Hoewel 69 procent van de jongvolwassenen festivals eigenlijk te duur vindt, bezocht 74 procent van degenen die het te duur vinden in 2025 een festival en is dat ook van plan in 2026, zo blijkt uit onderzoek van Carlijn Prins en Gaby Wapenaar van RaboResearch. Daarnaast zegt 54 procent van degenen die festivals eigenlijk te duur vinden, hun bezoek het geld wel waard te vinden.

De onderzoekers verzamelde via een online enquête onder het panel van Dynata informatie over de festivaluitgaven en -budgettering van 1.517 Nederlanders tussen de 18 en 30 jaar. Van de jongvolwassen festivalgangers zette 42 procent voor het festivalseizoen van 2025 speciaal geld opzij. 

De zilte zeelucht van de Wadden of de weeïge walm van de stjonkfabryk. Zoet suikerbrood, een kruidige berenburg, het anijs van een dúmke. Plattelandsgeuren als het jarjen van mest of het drekslootje bij het fierljeppen. In Friesland begint vandaag onder de naam Een Neus voor Erfgoed een zoektocht naar het geurerfgoed van de provincie. Friesland heeft deze primeur omdat de provincie er op initiatief van de BBB voor koos om "geuren en geluiden van het Friese platteland" op te nemen in de erfgoedagenda. 

Er is anderhalf jaar uitgetrokken om in beeld te krijgen welke geuren mensen bij Friesland vinden horen. Een vragenlijst moet uitwijzen welke geuren met bepaalde plaatsen worden geassocieerd. Daarnaast duiken de onderzoekers de archieven in om te kijken welke woorden er gebruikt worden en werden om geuren te omschrijven. 

De 39e editie van TEFAF Maastricht is afgesloten met meer dan 50.000 bezoekers tijdens de acht dagen durende beurs, wat in lijn is met alle post-corona edities. Voorafgaand aan de pandemie trok de internationale kunst- en antiekbeurs ruim 70.000 bezoekers. Institutionele betrokkenheid bleef groot met vertegenwoordiging van meer dan 450 musea, waaronder 67 patronaatsgroepen, wat de rol van TEFAF als ontmoetingspunt voor conservatoren, verzamelaars en wetenschappers wederom bevestigd.

Muze Misse is al jaren een begrip in Oss. De laatste editie heeft al plaatsgevonden, zonder dat iemand dat wist. Dit jaar blijft het Jan Cunen Park leeg in het weekend van 4 en 5 juli. De reden? De organisatoren willen groeien en dat gaat lastig in een park als dit. De organisatie heeft grote plannen voor een nieuw festival. 

Het organiseren van Muze Misse wordt niet alleen duurder (hogere tarieven voor beveiliging, productie en artiesten) maar ook logistiek ingewikkelder. Er moeten straten worden afgezet, waardoor ondernemers hinder ervaren en er onveilige situaties voor fietsers ontstaan. Mede daarom is het plan in de vorm die de organisatie voor ogen heeft niet haalbaar. 

Zuyd Hogeschool gaat vertrekken uit de bibliotheek in Ligne. Aangezien ze samen met de gemeente eigendom zijn van het pand worden momenteel gesprekken gevoerd over de verkoop van hun deel aan Sittard-Geleen. De bibliotheek van De Domijnen en de schoolbieb van Zuyd Hogeschool zijn momenteel gevestigd in één pand in Ligne. 

Johan de Niet, directeur van De Domijnen: „De bibliotheek is als gezamenlijk concept ontwikkeld. We vinden het daarom jammer dat Zuyd zich terugtrekt. Met het vrijkomen van de ruimte zien we echter ook een enorme kans. Als we in het gebouw meerdere culturele functies kunnen combineren zullen die elkaar versterken. Concreet denken we aan het filmhuis."

Acht koren, een fanfare en vier grote instellingen in Weert waarschuwen de politiek dat het culturele leven onder druk staat. ‘Wij roepen u met klem op om nu te investeren in het behoud en de versterking van de amateurkunsten in Weert.’ Zij stellen dat muziekverenigingen het kloppend hart van het culturele leven zijn. 

Koren en fanfare wijzen erop dat sinds 2017 de subsidies niet of nauwelijks zijn aangepast op de inflatie. Verder ontbreekt het ‘al decennia’ aan gemeenschapshuizen, die geschikt zijn om te repeteren. Culturele instellingen Rick, Munttheater, De Bosuil en Bibliocenter trekken ook aan de bel. De raad heeft in december de financiering van de pop- en cultuurcoördinatoren niet verlengd. 

Stichting RA*W introduceert State of Talent, een jaarlijks onderzoek naar de ervaringen van jong talent in de creatieve industrie. Het platform ziet al jaren dat het steeds lastiger wordt om het vak in te komen en er een toekomst in op te bouwen. Dit onderzoek brengt in kaart welke uitdagingen jonge professionals ervaren, wat hen drijft en hoe bureaus beter kunnen inspelen op hun behoeften.  Van de jonge professionals twijfelt 1 op de 3 of ze de komende 5 jaar nog in de branche zullen werken.