Trends & Ontwikkelingen

Het ultieme geheim van Dan Brown was in 2025 het bestverkochte boek van Nederland. Dat maakt de vertrekkend directeur-bestuurder Eveline Aendekerk van Stichting CPNB bekend tijdens de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie. In de bibliotheken bleef De Camino van Anya Niewierra opnieuw het meest uitgeleende boek van het jaar. Naast deze cijfers werd ook het afgelopen boekenjaar in kaart gebracht.

In totaal stonden 59 boeken die in 2025 voor het eerst verschenen in de Top 100 bestverkochte boeken. Oorspronkelijk Nederlandstalige titels vormden met 56 boeken de meerderheid van de lijst.

De Nederlandse popmuzieksector is vitaal, creatief en divers, maar voor veel muzikanten gaat die creativiteit gepaard met grote onzekerheid. Dat blijkt uit de BAM! Artiestenmonitor 2025, uitgevoerd door Rotterdam Popular Music Studies (Erasmus Universiteit Rotterdam) in samenwerking met BAM! Popauteurs. De monitor laat zien dat een groot deel van de popmuzikanten financieel kwetsbaar is, kampt met mentale druk en zich zorgen maakt over de impact van generatieve AI op hun toekomst. Vooral vrouwelijke muzikanten blijken extra kwetsbaar.

In De Taalstaat is bekendgemaakt dat Gershwin Bonevacia dit jaar de laureaat is van De Gouden Ganzenveer. Bonevacia (1992) is dichter, performer, schrijver, theatermaker, podcastmaker en muzikant en daarmee ‘een taalkunstenaar van het hoogste niveau’, aldus de Academieleden van de Ganzenveer. De Gouden Ganzenveer is zowel een persoonlijkheids- al een oeuvreprijs die jaarlijks wordt toegekend aan iemand voor haar of zijn belangrijke bijdrage aan de Nederlandse geschreven taal of taalcultuur.

Beyond Silence was vijf keer genomineerd en won ook vijf keer. Daarmee is de film van Marnie Blok de grote winnaar van Shortcutz Amsterdam Annual Awards 2026. Naast de prijs voor beste film en beste regisseur werd Beyond Silence ook bekroond voor het scenario en de soundtrack. Daarnaast werd de film uitgeroepen tot publieksfavoriet.

Een kunstwerk is niet van zichzelf beroemd. Het wordt beroemd gemaakt. Natuurlijk, om publiekslieveling te worden moet een schilderij of beeld een bepaalde aantrekkelijkheid hebben, een artistieke X-factor. Maar die komt pas tot uiting als een werk wordt getoond en gepromoot. En hoe vaker dat gebeurt – ook via kalenders, koffiemokken en T-shirts – hoe meer het werk zich nestelt in het collectieve geheugen. Artistieke iconen zijn zodanig een afspiegeling van de machtsverhoudingen binnen de kunstwereld, waar een beperkt aantal poortwachters bepaalt welke werken exposure krijgen.

Celebrating the Icons of Art toont werken uit tien jaar tentoonstellingsgeschiedenis van Museum Voorlinden die zich hebben bewezen als Instagramhit, publiekslieveling en ansichtkaartmateriaal. Hieruit blijkt maar weer dat een icoon een optelsom is van artistieke X-factor en exposure.

De Antwerpse Boerentoren, de eerste wolkenkrabber van Europa, werd gekocht door de schatrijke Vlaamse ondernemer Fernand Huts, die er een kunstmuseum van wil maken. Door zich terugtrekkende overheden komt kunstbeleid steeds vaker terecht in handen van vermogende particulieren.

Huts is met zijn aanpak exponent van een beweging die in veel West-Europese landen zichtbaar is. Kunst is doorgaans een sluitpost op de overheidsbegroting. Vermogende privépersonen springen in het gat dat door de terugtrekkende overheden ontstaat. Zo maakte het Rijksmuseum 13 januari een schenking van 60 miljoen euro bekend, zal chipfabrikant ASML mee betalen aan een dependance van het Rijks in Eindhoven en wil de Hartwig Art Foundation wil in 2028 in Amsterdam een museum voor hedendaagse kunst openen. Groter nog is de impact van Stichting Droom en Daad van de Rotterdamse havenbaron Martijn van der Vorm, die accommodaties voor dans, muziek en schrijvers maakt en met het vorig jaar geopende migratiemuseum Fenix zijn eerste grote museale plek creëerde.

Tijdens de Nacht van de Noordkade op zaterdag 24 januari is de Kunst- en Cultuurprijs Meierijstad uitgereikt. De prijs wordt beschikbaar gesteld aan personen of organisaties, wonend of gevestigd in Meierijstad, die zich op zijn of haar manier inzetten of hebben ingezet voor kunst en/of cultuur in Meierijstad. De Kunst en Cultuurprijs is dit keer uitgereikt aan Berdy Maertens-Stoof. Maertens-Stoof is al meer dan 35 jaar actief als dansdocent. In haar hele carrière heeft ze verschillende dansstijlen gedoceerd aan kinderen, jongeren en volwassenen.

De expositie ‘When I was you’ in het Rotterdamse Chabot Museum is er een met een spreekwoordelijke zachte g. In de kunstverzameling van Annelies en Bob van Eerd duiken opvallend veel Brabantse kunstenaars op. Hoe komt dat?

Curator Colin Huizing koos voor de tentoonstelling 61 werken uit de collectie van het echtpaar Van Eerd. Veel Brabantse makers, Bob van Eerd licht dit toe: „Ik kom zelf uit Tilburg, en heb na de middelbare school twee jaar een opleiding tot kunstenaar gevolgd aan de toenmalige Lucas Academie." De persoonlijke lijnen liepen daarna vaak door Brabant. „We kopen kunst altijd na een ontmoeting met de kunstenaar”, vertelt Van Eerd. „Mooie kunst ontdekken we niet op grote kunstbeurzen in het buitenland ofzo, maar in een galerie of in het atelier.”

De zelfstandige cultuurmakers, buurtcultuur en jongerencultuur in Bergen op Zoom kunnen de komende drie jaar op een extra impuls rekenen. De drie groepen werden volgens wethouder Berend Doedens fors geraakt tijdens de coronaperiode. Omdat er nog geld over was uit het potje Rijkscompensatiemiddelen Cultuur, kunnen de drie groepen de komende jaren op bijna een half miljoen euro rekenen.

Als computerkunstenaar was Micha Klein (1964-2026), vooral in de jaren negentig en nul, een fenomeen in zowel de muziek- als de kunstwereld. Zijn overlijden aan een hartaanval werd vrijdag bekendgemaakt door zijn ex-partner Afke Reijenga.

Klein groeide op in Harderwijk en hield van punkrock en skateboarden. Zijn vader was beeldhouwer. Op de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam maakte Klein aanvankelijk schilderijen, tot hij begon te experimenteren met een computer die in de kelder van de kunstacademie stond. Uiteindelijk studeerde Klein af in ‘computergraphics’. Zijn beeldtaal: felle trippy kleuren, veel smileys, bloemen en seks. Al snel veroverde hij als ‘videojockey’ een plek binnen de opkomende housescene. Daarmee bracht hij beeldende kunst het uitgaansleven in. 

Stripmaker, illustrator en animator Milan Hulsing (1973) krijgt de Stripschapprijs 2026, de enige oeuvreprijs voor striptekenaars in Nederland. De jury benoemt Hulsings veelzijdigheid, want hoewel herkenbaar, is zijn werk steeds anders. Naast verhalen die hij zelf schrijft, kiest Hulsing vaak voor bestaande romans en literaire verhalen. 

Maandagochtend werd in Den Haag over de cultuurbegroting vergaderd. Daar dropte Pepijn van Houwelingen van Forum voor Democratie een verfrissend idee: kon de Tweede Kamer het laatste woord krijgen over cultuursubsidies in plaats van de Raad voor Cultuur of de cultuurfondsen? Een dag later presenteerde de Raad voor Cultuur een prangend advies aan de cultuurminister. Strekking: de artistieke vrijheid in Nederland loopt gevaar.

Inmiddels zijn er voorbeelden te over, in Europa en de VS, van culturele instellingen en kunstenaars die te maken met politieke druk. Ook roert de verontwaardigde burger zich. De soaps die zich afspelen rond de totstandkoming van deze landenpaviljoens op de prestigieuze Biënnale van Venetië, zijn vermoedelijk nog maar het topje van de ijsberg van de lelijke politieke spelletjes die achter de schermen worden gespeeld. Anna van Leeuwen schrijft: laat het een waarschuwing zijn.