Trends & Ontwikkelingen

De Koenigs-collectie is misschien wel de belangrijkste, waardevolste kunstcollectie van Nederland. Een nieuwe groep erfgenamen zegt recht te hebben op de verzameling, maar uit correspondentie blijkt dat Museum Boijmans Van Beuningen al jaren onafhankelijk onderzoek door de Restitutiecommissie blokkeert.

Het verzoek om dit restitutieonderzoek komt van een voormalige Joodse bank, die aanspraak meent te maken op de kunstwerken. Volgens deskundigen is de opstelling van het museum tegenover het restitutieverzoek, een van de grootste ooit in Nederland, uitzonderlijk. I

Tilburg is de grote winnaar van de BNG Erfgoedprijs 2026. Dit jaar stond de prijs in het teken van industrieel erfgoed. Tilburg won zowel de vakjuryprijs als de publieksprijs. Een mooie erkenning die bevestigt dat Tilburg nationaal vooroploopt in het zichtbaar en toekomstgericht inzetten van industrieel erfgoed.

De jury roemt de manier waarop Tilburg zijn industriële verleden, van textiel tot Spoorzone, inzet als fundament voor een moderne, creatieve stad. Herbestemmingen zoals de LocHal laten zien hoe historische gebouwen nieuwe betekenis krijgen als plekken voor ontmoeting, cultuur en innovatie.

Het 79ste Holland Festival, vanaf woensdag in Amsterdam, staat in het teken van ‘deep listening’. Luisteren staat centraal in het Holland Festival dankzij de IJslandse cellist, zangeres en componist Hildur Guðnadóttir (43), die als associate artist betrokken is bij de samenstelling van het programma en bekend is van haar soundtracks voor onder meer de tv-serie Chernobyl (2019). Luisteren heeft voor haar een actuele, bijna politieke betekenis.

‘De algemene sfeer in de wereld is op dit moment hard’, zegt Guðnadóttir op de festivalwebsite. ‘De empathie tussen mensen lijkt af te nemen. Luisteren speelt een enorme rol in het ontwikkelen van empathie. Om echt te kunnen luisteren, moet je eerst in jezelf stil worden. Empathie cultiveren betekent dat je je eigen gedachten even tot rust brengt en ruimte maakt voor de ervaringen en perspectieven van anderen.’ Volkskrant-verslaggever Alex Burghoorn laat zich onderdompelen in de wereld van deep listening. 

De tweejaarlijkse Stripdagen Haarlem vindt dit weekend plaats op verschillende locaties in Haarlem. Met het thema ‘kritisch kijken’ wil het festival laten zien dat het beeldverhaal meer is dan actie en avontuur. Strips zijn evengoed een kunstvorm die vragen stelt, perspectieven verschuift en maatschappelijke thema’s onderzoekt.

Het actuele thema ‘kritisch kijken’ sluit aan bij de koerswijziging die het festival twee jaar geleden heeft ingezet. De braderie met kramen en de rijen met bananendozen vol goedkope strips voor de verzamelaar, hebben plaatsgemaakt voor actualiteit, diversiteit en een kunstzinniger benadering van het medium. Er is meer aandacht voor een nieuwe generatie makers, die kiest voor maatschappelijke en journalistieke strips. Dus minder piraten, superhelden en ridders, en meer activisme, artistieke experimenten en autobiografische en literaire graphic novels. Zo laat Stripdagen Haarlem zien dat het medium breder én interessanter is geworden.

In de kunst-en erfgoedcollectie van het Koninklijk Huis bevindt zich een klein aantal objecten dat vermoedelijk als koloniaal roofgoed kan worden beschouwd. Het gaat daarbij vooral om geschenken uit voormalige Nederlands-Indië (het huidige Indonesië).

Precies dertig jaar geleden werd in Tilburg de basis gelegd van wat nu Leergeld is: 114 lokale stichtingen voorzien bijna 200 duizend kinderen uit minder welvarende gezinnen van fietsen, laptops of een sportabonnement. 

Deze week viert Leergeld feest. De vrijwilligers ervan helpen jaarlijks met een budget van ruim 50 miljoen euro bijna 200 duizend kinderen in gezinnen die krap zitten aan bijvoorbeeld een schoollaptop, een fiets, een sportclublidmaatschap of andere zaken die voorkomen dat ze buiten de boot vallen.

De Nederlandse beeldhouwer Eric Claus is op 89-jarige leeftijd overleden. Zijn familie heeft bekendgemaakt dat hij vorige week woensdag in aanwezigheid van zijn dierbaren is gestorven. Claus wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwers van zijn generatie. In 2017 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Claus ontwierp hij bronzen reliëfs van prinses Beatrix, waarvan er een in het provinciehuis van Noord-Holland werd geplaatst.

Tijdens een feestelijke bijeenkomst op Fort de Batterijen reikte het Cultuurfonds de Cultuurfonds Onderscheiding 2026 uit aan bevlogen vrijwilligers: Jan Peter Verhave, Cenaida van Dinter en Pieter & Greet Battjes en Kees Andriesse. Zij zetten zich al jarenlang in voor cultuur, natuur en erfgoed. Met hun kennis, toewijding en doorzettingsvermogen zorgen zij ervoor dat cultuur behouden blijft, zich blijft ontwikkelen en wordt doorgegeven aan volgende generaties.

Nog dit jaar wil Museumbrouwerij De Roos de brouwerswoning aan Vrijthof 20 in Hilvarenbeek kopen. Dat plan is niet nieuw, maar de vervolgstappen wel. „Het idee om dan meteen alles ingrijpend te verbouwen, laten we voor nu los.”

Naast de crowdfunding gaat het bestuur op zoek naar fondsen, subsidies en mogelijk leningen bij de overheid. Daarvoor is een comité van aanbeveling in het leven geroepen.

Antiquariaten worden steeds zeldzamer. Online kunnen liefhebbers van tweedehands boeken op talloze adressen terecht, maar een winkel binnenlopen waar je onaangekondigd een uurtje of wat kunt snuffelen, dreigt tot het verleden te horen. Had elke middelgrote of grotere Nederlandse stad vroeger diverse antiquariaten, tegenwoordig mag je blij zijn als er überhaupt nog zo’n winkel met oude boeken te vinden is. Noord-Brabant is geen uitzondering. In een kleine serie besteedt Brabant Cultureel aandacht aan de hier nog bestaande antiquariaten.

De Nederlandse festivalwereld is een festival rijker. Het Composers Soundtracks Festival (CSF) brengt het werk van filmcomponisten onder de aandacht met workshops, lezingen, masterclasses en paneldiscussies. Het festival opent met een live-uitvoering door het CSF-strijk­kwintet van de filmscore van Central do Brasil, de moderne klassieker van Walter Salles uit 1998.

Op het festival komen internationale componisten en geluid- en muziekprofessionals bij elkaar om hun expertise, ervaringen en kennis met elkaar en het publiek te delen. Het doel is, in de woorden van festivaloprichter Marcos Souza, “om componisten, filmmakers en publiek samen te brengen om de kracht van muziek in storytelling te vieren en de essentiële rol van componisten in de audiovisuele cultuur te benadrukken.”

In 2025 ontvingen 58 poppodia ruim 6,5 miljoen bezoeken. Dat is bijna 5% minder publiek dan in 2024. Vooral clubnachten werden minder goed bezocht. Deze ontwikkeling verschilt per poppodium.

De poppodia ontvingen in 2025 wel 4% meer publiek dan in 2023. Zowel concerten in het eigen gebouw als concerten op externe locaties trokken in deze periode 10% meer publiek. Tegelijkertijd daalde het bezoek aan clubnachten met 13%. De afnemende publieke belangstelling voor clubnachten blijkt ook uit minder bezoekers per clubnacht en een lager aantal uitverkochte programma’s. Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de jaren 2023, 2024 en 2025.

Nederlandse fictie verkoopt minder goed, bevestigt ook de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). De afgelopen negen jaar is het aantal verkochte Nederlandstalige fictieboeken met 14 procent gedaald, en alleen al tussen 2024 en 2025 was er een daling van 5 procent. Mogelijke oorzaken zijn de populariteit van Engelstalige fictie, aangewakkerd door influencers op TikTok, en de stijgende interesse in e-books en luisterboeken via streamingdiensten.

Ondertussen discussiëren literaire auteurs over hoe ze meer lezers aan zich kunnen binden. Schrijver Lize Spit pleitte onlangs in een essay voor het International Literature Festival Utrecht voor meer aandacht voor plot. Spits betoog past binnen de tijdgeest, denkt Yra van Dijk, letterkundige aan de Universiteit Leiden. “Door de beeldcultuur zijn we meer gewend aan ‘plotgedreven’ verhalen, verhalen die worden voortgestuwd door de gebeurtenissen. Ook ons huidige gebrek aan concentratie zorgt ervoor dat we meer plot nodig hebben.” Volgens Van Dijk is er sprake van ‘kwalitatieve ontlezing’: “Mensen zijn niet meer gewend aan literaire romans die reflectiever zijn.” 

Op 30 mei wordt de Beeldenroute in het Boeimeerpark officieel geopend door wethouder Marike de Nobel. Wat begon als een idee van betrokken inwoners is uitgegroeid tot een bijzondere wandelroute waarin natuur, kunst en ontmoeting samenkomen. Breda heeft er een inspirerende plek bij waar kunst voor iedereen toegankelijk is.

De Emmauskerk in Nieuwegein is officieel aangewezen als rijksmonument. Het gebouw behoort daarmee tot de relatief jonge monumenten uit de periode 1965-1990, ook wel Post 65 genoemd. Dankzij deze status krijgt de kerk maximale bescherming en blijft het gebouw behouden voor toekomstige generaties.

Tijdens een bijeenkomst overhandigde Susan Lammers, algemeen directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), namens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert het monumentenschild aan Hans de Vries van de Emmauscommissie.

Marleen Stikker wordt de opvolger van Noraly Beyer als voorzitter van de jury van de Libris Literatuur Prijs. De jury van 2027 bestaat uit vijf mensen en kent dit jaar geen enkele literaire criticus. 

Breda zet een belangrijke volgende stap in de uitvoering van het cultuurbeleid 2025 - 2040. De gemeente heeft Graphic Matters, samen met een breed netwerk van culturele en onderwijsinstellingen geselecteerd om de nieuwe broedplaats Creative Design vorm te geven. Hiermee investeert Breda gericht in talent, innovatie en haar positie als stad van Toegepaste Technologie & Creativiteit (TT&C).

De broedplaats is geen los initiatief, maar een concrete stap uit het cultuurbeleid. Hiermee krijgt de laatste basisinstelling van het cultuurbeleid vorm. De broedplaats Creative Design brengt culturele organisaties, makers en onderwijs samen rond talentontwikkeling, experiment en innovatie. Met een focus op cross-overs tussen design, kunst en technologie werkt Breda aan een sterk en toekomstbestendig ecosysteem.

Nederland is één grote openluchtexpositie. Van duinen tot dorpspleinen en van rotondes tot stoepen; overal is kunst te vinden. In de nieuwe vijfdelige MAX-serie 'Kunst in het Wild' trekken kunsthistoricus Cathelijne Blok en kunstcurator Jörgen Tjon A Fong door het land om deze kunstwerken én hun verhalen te ontdekken. In aflevering vier reizen ze naar Brabant. 

Van 28 tot en met 30 augustus is Eindhoven gaststad van het landelijke evenement De Opening, dat het nieuwe culturele seizoen inluidt. Volgens burgemeester Dijsselbloem is Eindhoven er klaar voor om aan heel Nederland te laten zien wat de stad in huis heeft.

Meer dan vijftig jaar lang, tot 2022, was De Uitmarkt in Amsterdam dé opening van het culturele seizoen. Er waren optredens door de hele stad, met het Museumplein als middelpunt. De Opening is de opvolger in een nieuw jasje.

Buurtbewoners van de mogelijke locatie voor amfitheater Adem zijn bang dat het project per se aan de Dongenseweg moet komen. Het debat gaat volgens hen niet meer over óf de droom van 013-directeur Frens Frijns er komt, maar over hoe die tot stand gaat komen.

Van talkshow Stadsgasten tot een Hans Klok-spektakel: de verkoop van theaterseizoen 26/27 is van start gegaan bij Theater aan de Parade in Den Bosch. Hoe komt zo’n programma tot stand? 

Programmeurs Sanne Berger en Willeke Steeghs streven naar een breed en evenwichtig aanbod dat aansluit bij het publiek, met aandacht voor zowel bekende namen als nieuw talent. Ze bezoeken voorstellingen, scouten makers en houden rekening met budgetten en feedback van bezoekers. Het programma bevat onder meer cabaret, toneel en maatschappelijke thema’s. Ook educatie en samenwerking met lokale instellingen spelen een belangrijke rol. Door flexibiliteit in te bouwen kan het theater inspelen op actualiteit en succesvoorstellingen

Zakkenrollers die pepperspray gebruiken: festival Harmony of Hardcore in Erp kreeg er zaterdag mee te maken. De politie spreekt van iets nieuws, de festivalbranche van een treurige trend.

Zakkenrollers werken al langer zo, zegt Kevin Chan van Scoped, een bedrijf dat festivals helpt bij het omgaan met mensenmassa’s. De gauwdieven komen in kleine groepjes om in de drukte hun slag te slaan. Als ze ontdekt worden, gebruiken ze pepperspray om weg te komen uit het gedrang: „Het is voor hen dus een noodplan.”

Jazzklanken overspoelen het laatste weekend van mei de Bergse binnenstad. Het tot JazzBoZ omgedoopte festival bestaat dit jaar 50 jaar. Hoe is dat een halve eeuw geleden eigenlijk begonnen? Een terugblik in BN de Stem. 

Creatieve jongeren overwinnen hun plankenkoorts tijdens het kunstenfestival 39Graden in Breda. Tijdens het weekend van 30 en 31 mei tonen jongeren tussen 15 en 23 jaar hun allernieuwste creaties. Van persoonlijke theatervoorstellingen en bevrijdende dans tot beeldende kunst en actuele popoptredens. 

Het 39Graden Festival is een initiatief van Podium Bloos uit Breda. In de aanloop naar het festival krijgen jongeren die zich aanmelden een jaar lang begeleiding van ervaren coaches. 

Met kunstmatige intelligentie kan iedereen met het grootste gemak een tekst schrijven, muziek produceren, schilderijen maken. Maar, vraagt schrijver Thomas Heerma van Voss zich af, kunst moet toch draaien om een zekere onverwachtheid, tegendraadsheid? 

Hij benadrukt dat betekenisvolle kunst juist draait om originaliteit, tegendraadsheid en het onverwachte. De groeiende toegankelijkheid van kunstproductie staat daarmee op gespannen voet met de kwaliteit en diepgang ervan. Als het gevoel dat unieke kunst oproept elitair wordt genoemd, dan hoopt Heerma dat iedereen van tijd tot tijd te maken krijgt met dergelijk elitarisme.

Het Nationaal Onderwijsmuseum verdient blijvende subsidie van het rijk, vindt docent Gijs Korenblik. Het is voor leerlingen en docenten een plek voor inspiratie en kritisch denken.

Streamingplatform Spotify heeft een deal gesloten met platenmaatschappij Universal. Gebruikers kunnen binnenkort zelf nummers van bekende artiesten remixen met behulp van AI. Kenners denken dat artiesten hier niet blij mee zullen zijn. Een reportage in Nieuwsuur.