Trends & Ontwikkelingen

Zelden was het zo onrustig voor de officiële opening van de Biënnale van Venetië. Afgelopen vrijdag vond er zelfs een 24-uursstaking plaats. De organisatie ANGA, Art Not Genocide Alliance, verzet zich sinds 2024 tegen de deelname van Israël aan de Biënnale en heeft opgeroepen tot een staking van 24 uur. Meer dan tien paviljoens hebben inmiddels aan die oproep gehoor gegeven en zijn gesloten. 

De staking treft de tienduizenden vips die de Biënnale al konden bezoeken; zaterdag ging de internationale tentoonstelling pas open voor het gewone publiek. Deze eerste dagen vol curatoren, kunstverzamelaars, museumdirecteuren en andere kunstbobo’s zijn echter van essentieel belang: hier worden de contacten gelegd die kunnen leiden tot tentoonstellingen of kunstaankopen.

Terwijl de wereldpers zich heeft verzameld in Venetië voor ’s werelds belangrijkste kunsttentoonstelling, opende in Hengelo afgelopen weekend een ándere biënnale: de Art Brut Biënnale. Voor de zesde keer organiseren curator Elvira van Eijl en Jan Noltes, samen met honderd vrijwilligers, deze manifestatie voor ‘rauwe’ kunst. Die wordt gemaakt door kunstenaars die vaak autodidact zijn, of werken buiten de gevestigde kunstwereld. Veel van hen zijn neurodivergent of kampen met psychiatrische problematiek.

In vijftien jaar groeide de biënnale uit tot een internationaal begrip. Dit jaar doen er 230 kunstenaars mee, uit 25 landen, van IJsland tot Iran en Japan. Van de zo’n 20 duizend bezoekers die worden verwacht, komt een deel uit het buitenland. Noltes: ‘Dit is het grootste evenement in z’n soort in Europa.’ 

Wie in Nederland jong is en iets wil met klassieke muziek, doet mee met het Prinses Christina Concours. Maar voor wie blijft die vorm van talentontwikkeling toegankelijk? 

Maurits Musch is de nieuwe directeur van het Prinses Christina Concours voor jong muziektalent. Hij wil vooral dat muziekscholen in Nederland weer belangrijk worden.
Volgens Musch kunnen steeds minder kinderen met muziek beginnen buiten school.
Daardoor doen nu vooral kinderen mee die uit muzikale en rijke gezinnen komen. Hij vindt dat muziek belangrijk is voor de ontwikkeling van alle kinderen, niet alleen voor toptalent. Musch vraagt om vaste steun van de overheid, zodat muziekonderwijs voor iedereen bereikbaar blijft.

Het ontslag van bestuursvoorzitter Olivier Nora bij de prestigieuze uitgeverij Grasset veroorzaakt een aardbeving in de Franse uitgeverswereld. Het uitgeefhuis dreigt onder de huidige eigenaar Vincent Bolloré een draai naar radicaal-rechts te maken. Honderden auteurs stapten al op.

Het ontslag van Nora was als een aardbeving in de Franse uitgeverswereld en schrijvers en uitgevers houden nog altijd hun adem vast voor naschokken. De eerste naschok kwam twee dagen nadat Nora ontslagen werd: toen besloten meer dan 130 schrijvers Grasset te verlaten. In een opiniestuk in Le Monde schreven zij dat Nora’s ontslag „een onaanvaardbare aanval op de redactionele onafhankelijkheid en creatieve vrijheid” is en dat zij weigeren „gegijzeld te worden in een ideologische oorlog die erop gericht is overal in de cultuur en de media autoritarisme op te leggen”. In de weken die volgden sloten meer auteurs zich aan: inmiddels staat de teller op 222.

De Zuid-Afrikaanse schrijver J.M. Coetzee heeft in een uitgesproken brief de uitnodiging voor het Jerusalem International Writers Festival afgewezen. Hij stelt dat de literaire gemeenschap wat hem betreft niet vrijuit gaat.

In de brief, waaruit The Guardian citeert, legt hij uit aan festivaldirecteur Julia Fermentto-Tzaisler waarom hij de uitnodiging afslaat. ‘De afgelopen twee jaar heeft de staat Israël een genocidale campagne gevoerd in Gaza die in geen verhouding staat tot de moordzuchtige provocatie van 7 oktober 2023. Deze campagne, uitgevoerd door het Israëlische leger, lijkt enthousiast te worden ondersteund door het leeuwendeel van de Israëlische bevolking. Om die reden kan geen enkele omvangrijke sector van de Israëlische samenleving, ook de intellectuele of artistieke gemeenschap niet, beweren dat zij geen deel van de schuld draagt voor de wreedheden in Gaza.’

Het Breda Jazz Festival draait dit jaar niet alleen om vrolijke noten, maar ook om de toekomst van de muziek. Want achter de jazzklanken schuilt een groeiend probleem: steeds minder jongeren kiezen voor een instrument als trompet, trombone of saxofoon. In Brabant luiden docenten, muzikanten en dirigenten daarom de noodklok. 

Volgens Daan Bogers en Paul Luijkx ligt de oorzaak diep. Muziekonderwijs is minder toegankelijk geworden door forse bezuinigingen van de overheid en stijgende kosten. Daarnaast is er ook een andere realiteit: jongeren hebben meer keuzes dan ooit. Ze spelen bijvoorbeeld vaak liever met hun telefoon dan op een instrument.

Het tij moet gekeerd worden en daarom zet bijvoorbeeld het Breda Jazz Festival dit jaar weer nadrukkelijk in op jeugd en jongeren. Schoolbands krijgen er een podium, er zijn educatieve projecten en er worden instrumenten ingezameld voor kinderen die er zelf geen kunnen betalen. Volgens Bogers en Luijkx ligt daar ook de sleutel tot de oplossing. Muziekonderwijs moet weer toegankelijk worden. Betaalbaar, laagdrempelig en structureel.

Iedere maand vertraging die optreedt bij de realisatie van de nieuwe culturele broedplaats in de Belcrum kost Breda 60.000 tot 70.000 euro extra. Dat zegt wethouder Jeroen Bruijns, die een snelle bouw nastreeft. Bruijns (CDA, vastgoed) reageerde donderdag op diverse raadsfracties nu een besluit wordt genomen over de 14 miljoen euro kostende nieuwbouw van Podium Bloos, theaterwerkplaats Tiuri, Makers van Breda en Nieuwe Veste. Woensdag besluit de gemeenteraad over de investering én of er extra geld wordt vrijgemaakt voor verfraaiing zoals een Blind Wall.

De opkomst en ontwikkeling van artificiële intelligentie (AI) hebben de afgelopen jaren grote veranderingen teweeggebracht in de film- en AV-sector. Voor de aanvragers, adviseurs en medewerkers van het Filmfonds zijn er daarom richtlijnen opgesteld rondom het gebruik van AI.

Bij het Fonds moedigen we aanvragers aan om mensen een centrale rol te blijven geven in het creatieve proces. De maker is en blijft verantwoordelijk voor het eindproduct, ook bij het gebruik van nieuwe technologieën. Dit betekent dat we AI vooral als hulpmiddel zien bij bijvoorbeeld routinetaken of ter inspiratie. Het gebruik van AI bij de beoordeling van een aanvraag is volledig uitgesloten

Een website voor kunst en cultuur, meer samenwerking en een evenement in september. Cultuurcoach Andrea Poorterman heeft volop plannen voor kunst en cultuur in Loon op Zand. Haar belangrijkste doel: inwoners en verenigingen met elkaar verbinden.

Maria Schnyder volgt in oktober Martijn van Nieuwenhuyzen op als directeur van het De Pont Museum in Tilburg. De geboren Zwitserse is al sinds 2013 verbonden aan De Pont, waarvan zij de laatste vier jaar adjunct-directeur en curator was.

Vlak na het aantreden van het kabinet heeft de ministerraad afgesproken om het coalitieakkoord verder uit te werken in beleidsbrieven. Afgelopen 24 april hebben de ministers en staatssecretarissen van alle departementen hun beleidsbrieven aan de Tweede Kamer gestuurd. Wat opvalt in alle brieven is dat zij veel ‘samen’ uitstralen en dat zij allemaal aandacht hebben voor weerbaarheid en voor onze vrijheden en democratie. Kunsten ’92 heeft een eerste analyse gemaakt van de beleidsbrieven, op punten die relevant zijn voor de culturele en creatieve sector. 

Wie in Nederland jong is en iets wil met klassieke muziek, doet mee met het Prinses Christina Concours. Maar voor wie blijft die vorm van talentontwikkeling toegankelijk? „Door verschraling aan de onderkant wordt de weg naar concoursdeelname moeilijker gemaakt.”

In 2024 dreigde de basis van talentonwikkeling in de klassieke muziek na eerdere bezuinigingen op muziekscholen een tweede grote klap te krijgen. Uiteindelijk stelde cultuurminister Eppo Bruins alsnog financiering beschikbaar voor 2025-2028. Maar daarmee zijn de zorgen nog niet van de baan. „Het muzikale ecosysteem in Nederland dat nu piept en kraakt, kan over tien jaar tot stilstand komen”, schreef het PCC in het activiteitenverslag van 2024.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is door onderzoeksbureau Significant APE een duidingskader voor podiumkunstenfestivals ontwikkeld.

Het rapport gaat in op de ontwikkelingen die zich in het festivallandschap voordoen, de waarden die podiumkunstenfestivals vertegenwoordigen binnen het culturele ecosysteem en het duidingskader dat bruikbaar is om festivals binnen dit landschap te groeperen en te interpreteren. Door deze elementen in samenhang te beschouwen, wordt inzichtelijk hoe het duidingskader kan worden ingezet als instrument voor analyse en reflectie op het landschap van podiumkunstenfestivals.

Publieksontwikkeling staat bij vrijwel elk Nederlands theater hoog op de agenda. De ambities zijn groot: de stad weerspiegelen, nieuwe doelgroepen bereiken, drempels slechten. Bas Verhoeven analyseerde vijf beleidsplannen van grote Nederlandse theaters en concludeert dat publieksambities wel groot zijn, maar zelden toetsbaar. 

In opdracht van het Mondriaan Fonds heeft kunsthistoricus Nathalie Zonnenberg onderzoek gedaan naar 130 jaar Nederlandse vertegenwoordiging op de Biënnale van Venetië: de meest invloedrijke internationale kunsttentoonstelling die sinds 1895 tweejaarlijks plaatsvindt. In het boek wordt de geschiedenis van de Nederlandse deelname aan de Biënnale van Venetië beschreven. 

Sony Music gaat bijna 4 miljard dollar (3,3 miljard euro) betalen voor de muziekcatalogi van onder anderen Justin Bieber en Neil Young.

Bronnen melden aan persbureau Bloomberg dat het mediabedrijf de laatste hand legt aan een deal voor de overname van de collectie van financieringsmaatschappij Blackstone Inc., waaronder de muziek van de twee mega-artiesten valt. Het zou gaan om een van de grootste rechtentransacties in de muziekgeschiedenis. De deal zou meer dan 45.000 liedjes omvatten.

Gratis concerten voor mensen met een smalle beurs, muziekeducatie voor basisschoolkinderen en internationale topartiesten naar Eindhoven halen. Een samenwerking tussen het Muziekgebouw en ASML maakt dit mogelijk en is nu verlengd tot en met 2028.

Sinds 2024 werken beide organisaties samen om muziek toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen in de Brainport-regio. De samenwerking richt zich nadrukkelijk op initiatieven die direct iets betekenen voor de inwoners, waarbij speciaal aandacht is voor kwetsbare doelgroepen.

Het Ontdekstation heeft een mooie erkenning ontvangen: de organisatie is bekroond met de Tripadvisor Travelers’ Choice Award 2026. Daarmee hoort het Ontdekstation bij de best gewaardeerde uitjes wereldwijd, gebaseerd op beoordelingen van bezoekers.

De prijs wordt uitgereikt door Tripadvisor en is gebaseerd op reviews van bezoekers die het afgelopen jaar hun ervaring hebben gedeeld. Alleen de best beoordeelde locaties, ongeveer 10% wereldwijd, ontvangen deze onderscheiding. Voor het Ontdekstation is de prijs een bevestiging van de rol die het speelt in de stad en regio. 

Op 20 april is de publiekscampagne De kracht van Arts in Health van start gegaan, om dit onderwerp op de kaart te zetten. In deze beweging werken zorg, cultuur en welzijn samen aan een gezondere samenleving. De campagne zet – via het brede publiek – lokale beleidsmakers, bestuurders en politieke partijen aan om Arts in Health op te nemen in gemeentelijk beleid en in coalitieakkoorden.

Op 19 mei verschijnt de documentaire De kracht van Arts in Health. Als teaser voor de documentaire wordt in de periode tot 19 mei via de verschillende kanalen wekelijks een social post geplaatst met een mooi voorbeeld van arts in health.

Werk jij als zzp’er voor €38 per uur of minder (excl. btw)? Dan verandert er iets voor je. De Tweede Kamer heeft ingestemd met een wet die het makkelijker maakt om bij tarieven van 38 euro per uur of lager te stellen dat je eigenlijk in loondienst werkt. Dat versterkt je onderhandelingspositie met een opdrachtgever. 

Het debat in de Tweede Kamer laat volgens de Creatieve Coalitie ook iets anders zien: deze wet biedt een oplossing voor een aantal zzp’ers, maar voor een gezond verdienvermogen van zelfstandigen in de culturele en creatieve sector is er meer nodig.

De culturele en creatieve sector staat of valt met de mensen die het werk maken. Het is daarom belangrijk dat ook de positie en belangen van werkenden steviger worden verankerd in beleid en uitvoering. Met die reden deelt De Creatieve Coalitie in een brief aan minister Letschert zes prioriteiten voor de uitwerking van haar recente beleidsbrief voor Cultuur en Media.

De minister benoemt in haar beleidsbrief terecht ambities op gebied van talentontwikkeling, artificiële intelligentie en vrijheid en veiligheid voor makers. Maar wie de sector echt wil versterken, kan het niet laten bij goede ambities. Daarvoor is beleid nodig dat de positie van creatieve makers, mogelijkmakers en uitvoerders daadwerkelijk verbetert.

In Van vereniging naar smartphone beschrijft LKCA‑onderzoeker Arno Neele hoe koepels en bonden voor amateurkunst en kunsteducatie onder druk staan door maatschappelijke veranderingen. Hoewel deze organisaties al decennia een belangrijke rol spelen in kennisdeling, verbinding en belangenbehartiging, kampen ze steeds vaker met teruglopende ledenaantallen, vergrijzing en een tekort aan vrijwilligers en menskracht. Jongere generaties voelen zich minder aangetrokken tot traditionele lidmaatschappen en organiseren zich flexibeler, vaak via digitale netwerken. Dit past in een bredere trend van individualisering en prestatiedruk. 

Neele betoogt dat alleen investeren in ondersteunende infrastructuur onvoldoende is: er is breder overheidsbeleid nodig dat actief inzet op verbinding, tijd en sociale samenhang via kunst en cultuur.

In Kunst als medicijn inventariseert Daisy Fancourt de resultaten van duizenden wetenschappelijke onderzoeken naar de invloed van kunst op ons welbevinden. De resultaten zijn soms verbluffend, het feit dat kunst niet structureel wordt ingezet evenzeer.

De Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie Fancourt identificeert kunst als de ‘vergeten vijfde pijler’  die ons welzijn stut, naast de bekende vier: gezonde voeding, veel (meer) beweging, voldoende slaap en voldoende ontspanning.

In de Bibliotheekbrief 2026 van stuur staatssecretaris Tielens het rapport ‘Toegang zonder drempels. Een onderzoek naar gratis en automatisch bibliotheeklidmaatschap’, samen met een beleidsreactie. Daarnaast gaat ze in de brief kort in op de stand van zaken van de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob).

AEF ziet gratis en semi-automatisch lidmaatschap in potentie als kansrijke instrumenten, met de kanttekening dat ze niet vanzelf of hetzelfde effect hebben. De effectiviteit hangt af van inbedding in een bredere aanpak met een duidelijk omschreven doel en een daarbij aansluitende vorm. De staatsecretaris schrijft in haar reactie dat zij op dit moment onvoldoende bewijs ziet dat een landelijk gratis bibliotheeklidmaatschap leidt tot meer gebruik en een grotere maatschappelijke impact van de bibliotheek.

Minister Letschert (OCW) geeft antwoorden op Kamervragen naar aanleiding van het bericht 'Hoe moet het nu verder met het Fonds Podiumkunsten? 'Het systeem is eigenlijk failliet''. Het Tweede Kamerlid Van der Maas (VVD) heeft de vragen gesteld.

Letschert is niet van mening dat het systeem failliet is. Juridische procedures naar aanleiding van de meerjarige besluiten van het fonds zijn niet ongebruikelijk, gelet op het belang dat die besluiten hebben voor organisaties. De minister Ik vindt het goed dat subsidiebesluiten door de rechter kunnen worden getoetst. Het fonds zal de lessen die volgen uit deze uitspraken meenemen bij het voorbereiden van de volgende subsidieperiode.

Zijne Majesteit de Koning en Hare Majesteit Koningin Máxima openen woensdag 6 mei 2026 het Nederlands paviljoen van de Biënnale van Venetië. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is ook bij de opening aanwezig en houdt een toespraak. De Nederlandse inzending bij de 61e editie van de biënnale heeft als titel The Fortress en is ontwikkeld door kunstenaar Dries Verhoeven, in samenwerking met curator Rieke Vos. Het bezoek onderstreept de waarde van Nederlandse kunst en cultuur op internationaal niveau. 

Aan het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn financiële middelen gekoppeld in opmaat naar structurele financiering vanaf 2030.  Om aan de opgave die volgt uit het akkoord invulling te kunnen geven, is voor gemeenten tijdig duidelijkheid nodig over de middelen. Om deze reden hebben ministers Hermans (VWS) en Sterk (Langdurige Zorg) in een brief aan de VNG deze duidelijkheid gegeven. 

Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) is ingezet op een verschuiving van zorg naar gezondheid en welzijn en op betere regionale samenwerking. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt hierop voort, met extra aandacht voor het sociaal domein, preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen. 

In Waarom Fair Practice niet werkt, en hoe het anders kan stellen Koen Bartijn en Sepp Eckenhaussen dat Fair Practice haar oorspronkelijke kracht heeft verloren. Wat begon als een bottom‑up, solidariteitsgedreven streven naar een rechtvaardige culturele economie, is verworden tot een beleidsinstrument dat vooral inzet op marktcorrectie. Verplichte Fair Pay‑normen maken uitbuiting zichtbaar, maar leiden ook tot hogere kosten, minder productie en uitsluiting van makers en experimentele initiatieven. 

De auteurs betogen dat kunst zich niet laat organiseren volgens marktlogica en pleiten voor beleid dat cultuur als publieke voorziening beschermt. Structurele publieke financiering en bescherming tegen de markt zijn volgens hen noodzakelijk om eerlijkheid werkelijk te waarborgen.

Moker, het samenwerkingsverband tussen instellingen voor beeldende kunst in Amsterdam, heeft naar aanleiding van een eigen onderzoek een noodplan opgesteld om naar eigen zeggen de sector te redden. ‘Als er niks verandert, dreigen meer instellingen te verdwijnen.’

‘De sector van de beeldende kunst en creatieve industrie (BKCI) zit op slot,’ constateert Moker in het onderzoek, waar de gemeente geld voor beschikbaar stelde. Uit een doorlichting van jaarverslagen bleek dat het voor leden van Moker ‘structureel toveren met middelen is’.

De kunst- en cultuursector is een sector waarin diversiteit en jezelf mogen zijn er vanzelfsprekend bij hoort. Maar toch zijn er juist ook over deze sector signalen dat niet alles ‘koek en ei’ is. De gemeente Amsterdam vroeg in 2021 aan Movisie om na te gaan wat er bekend is over discriminatie in deze sector en wat de gemeente hiertegen kan doen. Het bleek dat er nog nauwelijks onderzoek naar is gedaan. Wel is er onderzoek gevonden dat inzicht geeft in de diversiteit binnen de sector en een aantal aanwijzingen voor uitsluiting en discriminatie. Ook zijn er op basis van de literatuur enkele tips te geven over hoe je discriminatie in de kunst- en cultuursector zou kunnen tegengaan. Een van de belangrijkste is: onderzoek doen en cijfers verzamelen.

De achtergrond van Nederlandse kunstenaars met een niet-westerse afkomst wordt vaak genoemd bij de werken die zij maken. Terwijl de achtergrond van witte, westerse Nederlandse kunstenaars niet expliciet wordt benoemd. Waarom lijken er andere regels te gelden voor Nederlandse kunstenaars met een niet-westerse migratieachtergrond bij het beoordelen van hun werk? En wat zegt dat over de norm binnen de huidige kunstwereld? Charl Landvreugd schreef er een boek over en werkt als hoofd onderzoek bij het Stedelijk Museum Amsterdam. 

Het is een hoogtepunt in zijn carrière tot nu toe. De Rotterdamse kunstenaar Jaasir Linger won de Dolf Henkes kunstprijs. Maar ondanks zijn successen de afgelopen jaren, moet hij nog steeds bijklussen als dakdekker. ‘Ik ben op een punt dat ik een keuze moet gaan maken.’

Linger maakt onder meer installaties en sculpturen waarin hij archiefmateriaal, fotografie en videografie verwerkt. De afgelopen jaren maakte de van oorsprong Zoetermeerse man grote stappen in zijn kunstpraktijk. Zo kreeg hij het Mondriaanfonds toegekend, waarvan hij twee jaar lang ongestoord fulltime aan de slag kon als kunstenaar en voor het eerst niet hoefde bij te klussen in de bouw. Het winnen van de Dolf Henkes prijs voelt voor hem als een hoogtepunt en de stimuleringsprijs van 12.000 euro geeft hem nieuwe ruimte en mogelijkheden in zijn kunstpraktijk.