Trends & Ontwikkelingen

In aanloop naar de vergadering van de Tweede Kamer over het cultuurbeleid doet de Kunstenbond namens de cultuursector een dringende oproep aan de politiek: stop de diefstal van ons werk door de AI van techbedrijven en zorg voor een eerlijke vergoeding voor wat wij maken.

In een telefonische toelichting zegt Ronald Gijsbertsen, directeur bij de Kunstenbond, dat de politiek publieke waarden meer aandacht moet geven. „Bij nieuwe ontwikkelingen is de reactie altijd: hoe kunnen we daar veel geld mee verdienen? Maar het geld komt nu bij de verkeerde mensen terecht.” 

Cultuur verrijkt het leven. Maar niet iedereen heeft er even gemakkelijk toegang toe. Bovendien dreigt verschraling. PRO wil het tij keren. De nota Bouwstenen voor cultuur schetst een concrete aanpak, betoogt Tweede Kamerlid Mohammed Mohandis.

Koen Brakenhoff is de nieuwe directeur van Het Markiezenhof. Hij was als kwartiermaker de drijvende kracht achter de ommezwaai die het museum moest maken. „Het Markiezenhof heeft alles om uit te groeien tot een nog sterker museum voor Bergen op Zoom en ver daarbuiten.”

Als verenigingen en internationale gemeenschappen in Eindhoven daar behoefte aan hebben, zou de gemeente een ‘Lichthuis’ moeten oprichten. In zo’n ruimte of gebouw kunnen tegen betaalbare tarieven activiteiten worden georganiseerd.

Op woensdagavond 4 november 2026 zijn in het Keilepand in Rotterdam de Architectenweb Awards 2026 uitgereikt. Huis73 in Den Bosch is Publiek gebouw van het Jaar 2026. De vernieuwing van de foyers van de Grote Zaal  in TivoliVredenburg is het interieur van het jaar. 

Hoe kunnen gemeenten meer creativiteit inzetten om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken? Die vraag stond centraal in een gesubsidieerd project waarvan projectleider en hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer ondanks de resultaten presenteerde. Om gemeenten te helpen deze creativiteit vanuit verschillende invalshoeken te benaderen, ontwikkelde het onderzoeksteam vier toekomstperspectieven op de stad: de iconische, veerkrachtige, regeneratieve en coöperatieve stad.

 “De blik op creatieve ruimten en de organisatie daarvan is te beperkt binnen gemeenten”, licht hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer toe. “Daarom hebben we met dit onderzoek vooral gekeken naar hoe we creativiteit als kwaliteit van een stad kunnen erkennen en dit een plek kunnen geven in de bredere stedelijke ontwikkeling.”

Tien jaar leidde Tanja Mlaker Stichting Cultuur Eindhoven. Donderdag zwaait ze officieel af. Ze kijkt terug op een decennium waarin Eindhoven zich stormachtig ontwikkelde, en de cultuur groeide mee. Op verzoek van Mlaker is het interview in het Evoluon, de plek waar ze donderdag ook haar afscheidsreceptie houdt. Het is een van de plekken die in haar tijd als directeur-bestuurder van Stichting Cultuur Eindhoven (SCE) weer een culturele ziel kregen.

De VNPF heeft op 30 oktober 2026 een reactie gestuurd aan minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op haar plannen voor de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029.

De VNPF onderschrijft de ambitie om het stelsel toegankelijker, eenvoudiger en toekomstbestendiger te maken, maar betwijfelt of de voorgestelde veranderingen voldoende bijdragen aan die doelen. Volgens de vereniging moet de herziening niet alleen gaan over de inrichting van het subsidiestelsel, maar vooral ook over de financiering en de verdeling van middelen tussen verschillende kunstvormen.

Vanaf donderdag 29 oktober 2026 kunnen kunstenaars, curatoren en andere professionals uit het beeldende kunstveld hun voorstel indienen om de Nederlandse inzending voor de Biënnale van Venetië; Biennale Arte 2028 te verzorgen. In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is het Mondriaan Fonds verantwoordelijk voor de deelname van Nederland aan de Biënnale van Venetië. Voor het eerst sinds 2018 initieert het fonds weer een oproep.

De Rolverdeling van Sara de Monchy is uitgeroepen tot Beste Podcast van Nederland tijdens de Dutch Podcast Awards 2026. De podcast won ook in de categorie Verhalend. De publieksprijs ging naar ADHAZES, de podcast van Roxeanne en André Hazes. Tijdens de uitreiking in het Instituut voor Beeld & Geluid in Hilversum werden daarnaast prijzen uitgereikt in elf categorieën.

Sinds enkele dagen werkt Henk Schiffmacher in het Rembrandthuis voor The Poor Man’s Rembrandt, een reprise na het succes in 2023. Bezoekers kunnen tot 7 november een tatoeage van twee Amsterdamse grootmeesters laten zetten: een uit de tattoowereld, de ander uit de schilderkunst. Schiffmacher belde in 2023 al naar het museum met het idee voor een tattoo pop-up in Rembrandts woon- en werkplaats. Het project is voor hem de perfecte sprong van de pirateske tatoeagewereld naar de highbrow klassieke kunst.

Het museum was gelijk enthousiast. „Tatoeages raken aan alle lagen van de bevolking. Dat was ook de kern van Rembrandts werk: hoge kwaliteit voor de massa”, vertelt directrice Milou Halbesma. Voor Schiffmacher en Halbesma is dat precies de bedoeling: mensen uit allerlei lagen van de samenleving bereiken en opnieuw naar deze kunst laten kijken. 

Het wordt voor individuele makers en kleinschalige culturele initiatieven eenvoudiger om financiering aan te vragen. Het Cultuurfonds, voordekunst, VSBfonds en het Fonds voor Cultuurparticipatie werken samen aan één gezamenlijke aanvraagroute. De nieuwe werkwijze draait om het idee van de maker, in plaats van om de voorwaarden van een afzonderlijke subsidieregeling.

Door middel van tekeningen, gedachte-experimenten, recepten, instructies, tuinideeën, opstanden en persoonlijke revoluties komen 140 kunstenaars samen in een publicatie gewijd aan het milieu en de klimaatnoodsituatie.

Als onderdeel van Serpentine’s Back to Earth-project en in samenwerking met Penguin Press dragen 140 kunstenaars, wetenschappers, architecten, filmmakers en anderen ideeën bij aan een doe-het-zelfgids over hoe we een ecologischere en rechtvaardigere toekomst kunnen vormgeven.

Om voortrekkers, voor en achter de schermen, te belonen reikt de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) maandag, ter afsluiting van de Klimaatweek, voor de tweede keer de Duurzaamheid Award uit. Vijf genomineerden maken kans op deze onderscheiding.

Naast Sarah Moeremans en Rick Spaan van Het Zuidelijk Toneel en Marion Cornelissen, hoofd gebouw & facilitair van Stadsschouwburg Amsterdam, zijn ook choreograaf Nicole Beutler en haar productieleider en duurzaamheidsmanager Raïssa Pater genomineerd, omdat zij in ‘vernieuwende dans- en muziektheaterproducties de zorg voor de mens en de planeet centraal zetten’, aldus de jury. Ook Vis à Vis uit Almere is genomineerd, omdat deze theatergroep al vanaf de oprichting in 1990 het onderwerp klimaatverandering op een grappige en betrokken manier in spektakelvoorstellingen wist te verwerken, zonder belerend te worden. Minder bekend is de eveneens genomineerde Rob van Wegen, die sinds 2017 in alle evenementen die hij produceert voor festivals als Oerol nadrukkelijk duurzaamheid centraal stelt. 

De muziekindustrie en grote techbedrijven strijden in de rechtbank om de rechten op muziek, die onder het auteursrecht vallen. Maar binnen de muziekwereld speelt een tweede conflict. Uitgevers en platenmaatschappijen eisen zeggenschap en geld voor het gebruik van hun catalogus. Maar hoeveel daarvan komt terecht bij de mensen die de muziek maken?

In Nederland zijn er volgens BumaStemra tot nu toe zijn er alleen enkele afspraken gemaakt tussen AI-bedrijven en grote muziekbedrijven en het is nog niet duidelijk welk deel daarvan bij makers terechtkomt. Wat kan een Nederlandse componist of tekstschrijver dan wel doen? De krachten bundelen, zegt UvA-hoogleraar Senftleben. Een collectieve organisatie vertegenwoordigt een groter repertoire en heeft meer slagkracht om te onderhandelen of naar de rechter te stappen.

Tijdens de uitreiking van de Architectenweb Awards 2026, op woensdagavond 4 november 2026 in het Keilepand in Rotterdam, is BiermanHenket Architecten uitgeroepen tot Architect van het Jaar 2026. Door scherpe analyses en door goed te luisteren naar opdrachtgevers, gebruikers en andere betrokkenen weet BiermanHenket Architecten in iedere opgave onvermoede ruimtelijke kwaliteit te ontsluiten. 

Van 20 tot en met 29 november is Den Bosch weer dé ontmoetingsplek voor avontuurlijke muziekliefhebbers en makers. Tijdens November Music komen uiteenlopende muzikale werelden samen, van hedendaags gecomponeerde muziek tot jazz en elektronica. 

Talenthub blikt vooruit met Tim Hoogesteger, voor hem wordt het de eerste editie als zakelijk directeur, artistiek directeur Marieke Hopman en programmeur en educatiemedewerker Remy Alexander. Ze vertellen waar zij het meest naar uitkijken, de bijzondere concerten die op het programma staan en de ruimte die het festival biedt aan nieuwe makers.

De hoeveelheid data en het aanbod aan marketingsoftware om met die data te werken, groeit gestaag. Maar de sleutel tot datagedreven werken zit zelden in nieuwe tools. Als cultuurmarketeer kun je vaak veel waarde halen uit de software die je al in huis hebt. Dat vertelt Frans Riemersma, docent Datagedreven werken. 

Riemersma ziet regelmatig dat organisaties een ‘Ferrari in de garage’ hebben staan: geavanceerde software die niet optimaal wordt gebruikt. Als cultuurmarketeer zou je je niet primair moeten richten op wat software allemaal kan, maar op de vraag waar je naartoe wilt sturen, de bestemming. En de bestemming is altijd de klant, bezoeker of deelnemer. Om datagedreven te werken is begrip van de data in de software belangrijker dan de software zelf.

Een stadspas moet ervoor zorgen dat meer kinderen kunnen meedoen. Maar is het uitgeven van zo’n pas wel genoeg? Ivar Spierings, manager bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur, vraagt zich af of gemeenten niet te veel focussen op regelingen en te weinig op de gezinnen die de hulp echt nodig hebben. 

“We dreigen succes te verwarren met bereik. Uiteindelijk gaat het niet om hoeveel passen we uitgeven, hoeveel regelingen we invoeren of hoe efficiënt we een systeem organiseren. Het gaat erom dat kinderen daadwerkelijk mee kunnen doen."

Rixt Heegsma is benoemd tot Professor of Practice - Future of Libraries. Dat maken de KB nationale bibliotheek en TU Delft vandaag bekend. De PoP is een verbindende rol tussen bibliotheken, wetenschap, erfgoed en industrieel ontwerp. 

De Professor of Practice is verantwoordelijk voor samenwerkingen tussen bibliotheken, overheden, organisaties en andere partners, haalt financiering voor onderzoeksprojecten binnen en zorgt dat wetenschappelijke kennis impact heeft op de praktijk. Ook heeft de PoP een actieve rol in het onderwijs door colleges, ontwerpstudio's, projecten en gastlezingen.

De Tweede Kamer wil een verbod op het gebruik van generatieve AI op de basisschool. Een motie van Volt en CDA kreeg donderdag een ruime meerderheid. Een wet tegen generatieve AI op de basisschool gaat staatssecretaris Tielen nu nog een stap te ver.

Volt-leider Laurens Dassen diende de motie donderdag in tijdens het debat over de onderwijsbegroting. ‘Jonge leerlingen ontwikkelen hun kritisch denkvermogen, creativiteit en verbeelding voor een belangrijk deel op het primair onderwijs. Gebruik van generatieve AI vormt daarvoor een risico’, zo staat in de motie.

De Europese brancheorganisatie IMPALA heeft haar zesde rapport over gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie (EDI) gepubliceerd. Daarin waarschuwt de organisatie voor de gevolgen van marktconcentratie en veranderende verdienmodellen voor de culturele diversiteit in de muziekindustrie. Tegelijkertijd introduceert IMPALA een nieuwe toolkit waarmee onafhankelijke muziekbedrijven hun diversiteitsbeleid kunnen evalueren en verbeteren.

IMPALA waarschuwt dat de verdere concentratie van de muziekmarkt de positie van onafhankelijke labels kan verzwakken. Ook het uitsluiten van bepaalde streams van royaltybetalingen raakt volgens de organisatie vooral kleinere onafhankelijke labels.

De Zelfstandigenwet belooft zzp’ers meer zekerheid, maar legt de lat voor creatieve zzp’ers nog te hoog. Dat stelt De Creatieve Coalitie in haar bijdrage aan de internetconsultatie, ingediend op donderdag 29 oktober. De koepelvereniging vraagt om ruimte voor artistieke aansturing, voorzieningen naar draagkracht en eerlijke betaling van álle gewerkte uren. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aangegeven open te staan voor aanpassingen.

De ontwikkeling van generatieve AI (GenAI) moet het creatieve vermogen van makers vergroten in plaats van beperken. Namens de culturele en creatieve sector komen de Kunstenbond en haar bondgenoten op voor behoud van zeggenschap over eigen werk, eerlijke vergoedingen en een verantwoorde arbeidsmarkttransitie. Hiervoor is actie nodig. Dit pamflet vertaalt onderzoek naar politieke eisen en geeft een aanzet tot een helder kader langs vier lijnen.  

In het Haagse Nieuwspoort presenteerde de Kunstenbond maandag het pamflet ‘Zonder makers geen AI!’. Daarin stond een duidelijke boodschap: de razendsnelle opmars van AI is funest voor creatieve makers, en de politiek moet nú ingrijpen. Met resultaat: PRO en D66 beloofden zich bij de begrotingsbehandeling hard te gaan maken voor het auteursrecht en betere bescherming van makers. 

De afgelopen jaren staat toezicht in de culturele sector regelmatig in de belangstelling, zowel als beleidsthema als in de media. In samenwerking met de Nederlandse Vereniging Toezicht Cultuur (NVTC) onderzoekt de Boekmanstichting de staat van het cultureel toezicht. Vanaf het najaar van 2026 verkennen we deze vragen aan de hand van interviews met toezichthouders, literatuuronderzoek, kennissessies en documentanalyses. Begin 2027 delen we de bevindingen van dit kwalitatieve onderzoek in een artikel.

Op 19 en 20 november vindt de formele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur-, en Sportraad (OJCS) plaats in Brussel. Tijdens de Cultuurraad staan het EU werkplan voor cultuur en het voorstel voor voortzetting en aanpassing van de actie voor Europese culturele Hoofdsteden op de agenda. Over het werkplan is overeenstemming bereikt in de raadswerkgroep cultuur. Voor wat betreft de Europese culturele Hoofdsteden zal het blijven bij een voortgangsrapport, omdat de onderhandelingen hierover pas net zijn begonnen.

De VriendenLoterij verlengt de structurele financiële bijdrage aan culturele organisaties verspreid over Nederland. Onder de organisaties waarmee de samenwerking wordt voortgezet zijn Foam, Kunsthal Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Museum Catharijneconvent, Museum Plus Bus, Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, Nederlands Fotomuseum, Spoorwegmuseum, Teylers Museum, Van Abbemuseum, Wereldmuseum en Zuiderzeemuseum. Ook wordt de samenwerking met het Cultuurfonds voortgezet.

Op woensdag 25 november van 15.00 tot 16.00 uur organiseer Cultuur Eindhoven een algemene informatiebijeenkomst over het traject richting de Cultuurbrief 2029-2032. Tijdens deze bijeenkomst lichten we toe hoe het proces eruitziet, welke stappen we de komende periode zetten met betrekking tot de Cultuurscan en hoe de Cultuurbrief zich verhoudt tot de ontwikkeling van de Cultuurvisie 2040. Ook geven we inzicht in het tijdpad en de mogelijkheden om betrokken te zijn bij het traject.

Componist der Nederlanden Camiel Jansen presenteert 24 november 2026 zijn opera De Toerist op November Music in ‘s-Hertogenbosch. Hét Europese topfestival voor nieuwe muziek. Brabant Cultureel laat de maatschappelijk betrokken componist aan het woord over zijn werk en over zijn missie.

De gemeente Gorinchem stopt per 1 juli 2027 met de kunstuitleen van het Gorcums Museum. Het aantal gebruikers is in de loop der jaren afgenomen en de educatieve activiteiten die vroeger onderdeel waren van de kunstuitleen, worden niet meer georganiseerd. Om de kunstuitleen opnieuw een bredere functie te geven, zijn extra investeringen nodig. Daarom heeft de gemeente besloten de kunstuitleen te beëindigen.

Beleid werkt beter als burgers vanaf het begin mee praten over plannen en de uitwerking ervan. Dat blijkt volgens SCP-directeur Karen van Oudenhoven uit drie pilots tijdens de Dutch Design Week. Deze zogenoemde ontwerpcoalities laten zien hoe vruchtbaar de betrokkenheid van burgers bij beleidsontwikkeling kan zijn. De motor achter deze coalities is Pont (Publieke Ontwerppraktijk), een tijdelijk programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 

Van den Oudenhoven schrijft dat je zou willen dat een dergelijke aanpak consequent wordt doorgevoerd in de ministeries. Beschouw de departementen als designlabs, waar ambtenaren samen met burgers en uitvoerders werken aan beleid. Dat zou het beleid een stuk beter maken.