Trends & Ontwikkelingen

Veel festivals zijn druk aan het verduurzamen. Maar kunnen grootschalige evenementen die gedeeltelijk om consumptie draaien wel écht duurzaam zijn? Festivals ontlokken consumptie nog voordat het muziekprogramma is begonnen. Dat lijkt op gespannen voet te staan met de duurzaamheidsambities van de sector. In 2019 werd er een ‘Green Deal Circulaire Festivals’ gesloten tussen de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat, en een aantal festivalorganisatoren. Het doel daarvan is dat de aangesloten festivals sneller circulair en klimaatneutraal worden.

festivals zijn werkelijk bezig met hun klimaatimpact te verkleinen. Alleen is het ingewikkeld om de bezoekersuitstoot te verlagen. Tijl Couzij (hoofd duurzaamheid bij Into The Great Wide Open en Lab Vlieland) benadrukt dat festivals niet machteloos zijn en veel invloed op hun bezoekers hebben – zeker meerdaagse. Als festivals een bepaalde norm zetten, dan zullen bezoekers zich daarnaar gaan gedragen, denkt hij. “Festivals hebben een trendsettende werking. We zijn een soort super-influencers. Waarom zouden we die rol niet meer inzetten voor positieve maatschappelijke verandering? Die verantwoordelijkheid mogen we, wat mij betreft, als sector meer nemen.”

Taboes wegnemen en mensen bij elkaar brengen. Dat is het doel van de Week van de Mentale Gezondheid in Helmond, die maandag 1 juni begint. De organisatie wil dat via een reizende kunstexpositie, workshops en het stimuleren van gesprekken bereiken.

Het landelijke thema van de Week van de Mentale Gezondheid is dit jaar ‘Overbruggen’. Volgens organisator Mentaal Gezond Helmond krijgt dat begrip in de stad een brede invulling. „Wij trekken dat door naar het overbruggen van schaamte, vooroordelen en bubbels, maar ook naar het verbinden van verschillende culturen, sectoren en generaties”, geeft Bas van Poppel van de organisatie aan.

Kasteel Heeswijk krijgt een donatie van 219.000 euro van het Leye Fonds. Het geld is bedoeld voor verduurzaming en behoud van het monumentale kasteel.

Kastelen staan bekend om hun hoge energiekosten. Dikke bakstenen muren, grote glas-in-loodramen, hoge zolders en monumentale ruimtes maken verduurzaming vaak complex en kostbaar. Met de schenking van het Leye Fonds kunnen nu maatregelen worden uitgevoerd die anders buiten bereik zouden blijven, zegt kasteeldirecteur Luc Eekhout.

Het onbegrip over een belasting op kaartjes voor Paaspop, Harmony of Hardcore en 7th Sunday Festival was al groot. De boosheid neemt alleen maar toe nu de organisatoren zien hoeveel geld de gemeente daaraan verdient. 

Meierijstad kwam vorig jaar juni met het idee van een prettaks, een belasting die meer gemeenten kennen. Een heffing van drie euro per bezoeker per dag levert Meierijstad vanaf 2027 ruim 600.000 euro op. Die opbrengst moet helpen om een miljoenentekort weg te werken. Wel moet de gemeenteraad dit jaar nog een besluit nemen. De kritiek vanuit de festivals is alleen maar groter geworden, nu Meierijstad heeft berekend welke kosten ze voor de drie festivals maakt: zo’n 125.000 euro (bijna duizend ambtelijke uren). Dat staat volgens de organisatoren niet in verhouding tot de opbrengst van ruim zes ton.

Ster en de Museumvereniging starten op 1 juni een gezamenlijke pilot waarin zij samenwerken om musea laagdrempelig meer online zichtbaarheid te geven binnen het publieke medialandschap. De samenwerking laat zien hoe publieke media en culturele instellingen samen kunnen bijdragen aan een sterke, toegankelijke culturele sector.

In de pilot stelt Ster online display ruimte (banners) beschikbaar om musea te ondersteunen bij het bereiken van een breed publiek. Musea krijgen de mogelijkheid om zich te presenteren in een veilige, betrouwbare en culturele omgeving binnen het netwerk van de publieke omroep, op websites en apps als nos.nl. De pilot loopt circa twaalf weken en biedt ruimte aan ongeveer dertig musea. 

De weerstand tegen AI in de kunstwereld herhaalt een patroon dat zich bij elke technologische breuk voordeed, van de drukpers tot de verftube en de fotografie. Dat schrijft Bob de Jong, Nederlandse filmmaker en kunstenaar. Hij is gespecialiseerd in het creëren van synthetische, digitale beelden voor films met behulp van AI en in hoogwaardige deepfakes.

Op 29 mei opende RoyalStudio, een nieuwe gedeelde broedplaats voor filmeducatie, talentontwikkeling, filmproductie en -postproductie, in Heerlen-Centrum. Bij de opening was Youssef Louakili, directeur-generaal Cultuur en Media bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, aanwezig.

Met deze opening krijgt Zuid-Limburg een fysiek centrum voor de audiovisuele sector, waar de volledige keten samenkomt: van filmeducatie en talentontwikkeling tot productie, postproductie, vertoning en publieksontmoeting. Volgens Louakili is dit “een belangrijke stap voor de creatieve en audiovisuele toekomst van Limburg”.

Vorig jaar dreigde studentensport en -cultuur, zoals toneelverenigingen, in het onderwijs veel duurder te worden. Met publiek geld mag je eigenlijk alleen onderwijs en onderzoek financieren. Het ministerie van Onderwijs wilde hier strenger op gaan handhaven. Dat leidde tot een storm van protest. 

Nu heeft het kabinet besloten om steun aan sport- en cultuurvoorzieningen in het onderwijs structureel toe te staan. Hoe dat er precies uit gaat zien weet onderwijsminister Rianne Letschert nog niet, maar ze wil een uitzondering gaan regelen. Dat schrijft de minister in een brief over studentenwelzijn aan de Tweede Kamer.

Een Amerikaanse rechter heeft vrijdag bepaald dat president Donald Trump zijn naam onterecht heeft toegevoegd aan die van het Kennedy Center in Washington. Trump reageerde dat hij nu geen zin meer heeft om het kunstencentrum te leiden.

Trump krijgt van de rechtbank veertien dagen de tijd om alle borden waarop de nieuwe naam staat weg te halen en alle verwijzingen naar het Trump-Kennedy Center uit officiële documenten te schrappen. 

Met het einde van het cultuurseizoen in zicht spreken vijf mensen die zich inzetten voor kunst en cultuur in Eindhoven en Helmond zich uit over de successen en knelpunten in hun werkveld. Twee van hen zwaaien binnenkort af, anderen zijn kort geleden aan de slag gegaan.

Nederlandse poppodia hebben gezamenlijk onderzocht hoe bezoekers naar concerten en evenementen reizen. Daaruit blijkt dat veel bezoekers hun vervoerskeuze al maken bij het kopen van een ticket, vooral op basis van comfort en reistijd. Jaarlijks trekken de podia miljoenen bezoekers, goed voor flink wat reisbewegingen in en rond steden en regio’s. Het onderzoek laat zien hoe concertbezoekers reizen en waar poppodia hen daarin beter kunnen ondersteunen.

Theater Veerensmederij in Amersfoort is sinds 2025 het eerste CO₂-neutrale rijksmonument van Nederland. Het monumentale theatergebouw uit 1904 werd volledig verduurzaamd met onder andere biobased isolatie, een warmtepomp en circulaire zonnepanelen, zonder verlies van erfgoedwaarde. Dit praktijkvoorbeeld laat zien hoe cultureel erfgoed en duurzame ambities succesvol samen kunnen gaan, terwijl het theater tijdens de werkzaamheden gewoon in gebruik bleef.

Hend Samir is de winnaar van de veertiende editie van de ABN AMRO Kunstprijs. Met de prijs zetten ABN AMRO en het Stedelijk Museum Amsterdam hun gezamenlijke inzet voort om vrouwelijk talent in de kunstsector zichtbaar te maken en te ondersteunen. De Kunstprijs maakt onderdeel uit van de bredere sponsorstrategie van ABN AMRO, waarin gelijkheid, inclusie en talentontwikkeling centraal staan.

Als winnaar krijgt Samir vanaf 5 maart 2027 een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam. Later dat jaar volgt een tweede tentoonstelling in de ABN AMRO Kunstruimte. Daarnaast ontvangt zij een geldbedrag van € 10.000, verschijnt er een door Irma Boom ontworpen publicatie en wordt werk van haar opgenomen in de ABN AMRO Kunstcollectie.

Terwijl het Kremlin steeds verder gaat in zijn drift om Oekraïne cultureel te vernietigen – de terreurbombardementen in de pinksterweek waren mede gericht op musea, theaters en kerken – opent de buitenwereld juist de deur voor Russische kunstenaars en sporters. Nadat wat kleinere sportbonden de Russische ballingschap al hadden opgeheven, is de Biënnale het eerste grote podium waarop het Poetinregime mag terugkeren.

Deze culturele rehabilitatie van Rusland dwingt ook Nederlandse cultuurdragers om positie te kiezen: houden ze de deur dicht of gaan ze kool en geit sparen?

Rapper Ye, voorheen Kanye West, staat volgende week ‘gewoon’ in GelreDome. De Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch verleende donderdagavond een vergunning voor de concerten op 6 en 8 juni.

De Tweede Kamer wilde hem niet in Nederland hebben. Joodse organisaties hoopten ook vurig dat Ye, die zich in het verleden meermaals antisemitisch uitliet, uiteindelijk niet op het podium in GelreDome zou verschijnen. Maar nu de vergunningen rond zijn, staat niets de concerten nog in de weg.

Werkgevers, werknemers en zelfstandigen in de creatieve sector willen duidelijke regels voor het gebruik van AI. Dat blijkt uit een onderzoek van onderzoeksbureau Panteia, uitgevoerd in opdracht van de Kunstenbond. 

Met name zelfstandigen in de creatieve sector maken zich zorgen over hun inkomen, opdrachten en auteursrechten door het toegenomen gebruik van AI. Een minderheid van de makers geeft aan nu al werk of opdrachten te zijn verloren door AI. Bijna de helft verwacht dat in de komende twee jaar werk, opdrachten of banen komen te vervallen. Werkgevers benadrukken op hun beurt de behoefte aan duidelijke en werkbare richtlijnen die aansluiten op de praktijk. 

De Koenigs-collectie is misschien wel de belangrijkste, waardevolste kunstcollectie van Nederland. Een nieuwe groep erfgenamen zegt recht te hebben op de verzameling, maar uit correspondentie blijkt dat Museum Boijmans Van Beuningen al jaren onafhankelijk onderzoek door de Restitutiecommissie blokkeert.

Het verzoek om dit restitutieonderzoek komt van een voormalige Joodse bank, die aanspraak meent te maken op de kunstwerken. Volgens deskundigen is de opstelling van het museum tegenover het restitutieverzoek, een van de grootste ooit in Nederland, uitzonderlijk. I

Tilburg is de grote winnaar van de BNG Erfgoedprijs 2026. Dit jaar stond de prijs in het teken van industrieel erfgoed. Tilburg won zowel de vakjuryprijs als de publieksprijs. Een mooie erkenning die bevestigt dat Tilburg nationaal vooroploopt in het zichtbaar en toekomstgericht inzetten van industrieel erfgoed.

De jury roemt de manier waarop Tilburg zijn industriële verleden, van textiel tot Spoorzone, inzet als fundament voor een moderne, creatieve stad. Herbestemmingen zoals de LocHal laten zien hoe historische gebouwen nieuwe betekenis krijgen als plekken voor ontmoeting, cultuur en innovatie.

Het 79ste Holland Festival, vanaf woensdag in Amsterdam, staat in het teken van ‘deep listening’. Luisteren staat centraal in het Holland Festival dankzij de IJslandse cellist, zangeres en componist Hildur Guðnadóttir (43), die als associate artist betrokken is bij de samenstelling van het programma en bekend is van haar soundtracks voor onder meer de tv-serie Chernobyl (2019). Luisteren heeft voor haar een actuele, bijna politieke betekenis.

‘De algemene sfeer in de wereld is op dit moment hard’, zegt Guðnadóttir op de festivalwebsite. ‘De empathie tussen mensen lijkt af te nemen. Luisteren speelt een enorme rol in het ontwikkelen van empathie. Om echt te kunnen luisteren, moet je eerst in jezelf stil worden. Empathie cultiveren betekent dat je je eigen gedachten even tot rust brengt en ruimte maakt voor de ervaringen en perspectieven van anderen.’ Volkskrant-verslaggever Alex Burghoorn laat zich onderdompelen in de wereld van deep listening. 

De tweejaarlijkse Stripdagen Haarlem vindt dit weekend plaats op verschillende locaties in Haarlem. Met het thema ‘kritisch kijken’ wil het festival laten zien dat het beeldverhaal meer is dan actie en avontuur. Strips zijn evengoed een kunstvorm die vragen stelt, perspectieven verschuift en maatschappelijke thema’s onderzoekt.

Het actuele thema ‘kritisch kijken’ sluit aan bij de koerswijziging die het festival twee jaar geleden heeft ingezet. De braderie met kramen en de rijen met bananendozen vol goedkope strips voor de verzamelaar, hebben plaatsgemaakt voor actualiteit, diversiteit en een kunstzinniger benadering van het medium. Er is meer aandacht voor een nieuwe generatie makers, die kiest voor maatschappelijke en journalistieke strips. Dus minder piraten, superhelden en ridders, en meer activisme, artistieke experimenten en autobiografische en literaire graphic novels. Zo laat Stripdagen Haarlem zien dat het medium breder én interessanter is geworden.

In de kunst-en erfgoedcollectie van het Koninklijk Huis bevindt zich een klein aantal objecten dat vermoedelijk als koloniaal roofgoed kan worden beschouwd. Het gaat daarbij vooral om geschenken uit voormalige Nederlands-Indië (het huidige Indonesië).

Precies dertig jaar geleden werd in Tilburg de basis gelegd van wat nu Leergeld is: 114 lokale stichtingen voorzien bijna 200 duizend kinderen uit minder welvarende gezinnen van fietsen, laptops of een sportabonnement. 

Deze week viert Leergeld feest. De vrijwilligers ervan helpen jaarlijks met een budget van ruim 50 miljoen euro bijna 200 duizend kinderen in gezinnen die krap zitten aan bijvoorbeeld een schoollaptop, een fiets, een sportclublidmaatschap of andere zaken die voorkomen dat ze buiten de boot vallen.

De Nederlandse beeldhouwer Eric Claus is op 89-jarige leeftijd overleden. Zijn familie heeft bekendgemaakt dat hij vorige week woensdag in aanwezigheid van zijn dierbaren is gestorven. Claus wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwers van zijn generatie. In 2017 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Claus ontwierp hij bronzen reliëfs van prinses Beatrix, waarvan er een in het provinciehuis van Noord-Holland werd geplaatst.

Tijdens een feestelijke bijeenkomst op Fort de Batterijen reikte het Cultuurfonds de Cultuurfonds Onderscheiding 2026 uit aan bevlogen vrijwilligers: Jan Peter Verhave, Cenaida van Dinter en Pieter & Greet Battjes en Kees Andriesse. Zij zetten zich al jarenlang in voor cultuur, natuur en erfgoed. Met hun kennis, toewijding en doorzettingsvermogen zorgen zij ervoor dat cultuur behouden blijft, zich blijft ontwikkelen en wordt doorgegeven aan volgende generaties.

Nog dit jaar wil Museumbrouwerij De Roos de brouwerswoning aan Vrijthof 20 in Hilvarenbeek kopen. Dat plan is niet nieuw, maar de vervolgstappen wel. „Het idee om dan meteen alles ingrijpend te verbouwen, laten we voor nu los.”

Naast de crowdfunding gaat het bestuur op zoek naar fondsen, subsidies en mogelijk leningen bij de overheid. Daarvoor is een comité van aanbeveling in het leven geroepen.

Antiquariaten worden steeds zeldzamer. Online kunnen liefhebbers van tweedehands boeken op talloze adressen terecht, maar een winkel binnenlopen waar je onaangekondigd een uurtje of wat kunt snuffelen, dreigt tot het verleden te horen. Had elke middelgrote of grotere Nederlandse stad vroeger diverse antiquariaten, tegenwoordig mag je blij zijn als er überhaupt nog zo’n winkel met oude boeken te vinden is. Noord-Brabant is geen uitzondering. In een kleine serie besteedt Brabant Cultureel aandacht aan de hier nog bestaande antiquariaten.

De Nederlandse festivalwereld is een festival rijker. Het Composers Soundtracks Festival (CSF) brengt het werk van filmcomponisten onder de aandacht met workshops, lezingen, masterclasses en paneldiscussies. Het festival opent met een live-uitvoering door het CSF-strijk­kwintet van de filmscore van Central do Brasil, de moderne klassieker van Walter Salles uit 1998.

Op het festival komen internationale componisten en geluid- en muziekprofessionals bij elkaar om hun expertise, ervaringen en kennis met elkaar en het publiek te delen. Het doel is, in de woorden van festivaloprichter Marcos Souza, “om componisten, filmmakers en publiek samen te brengen om de kracht van muziek in storytelling te vieren en de essentiële rol van componisten in de audiovisuele cultuur te benadrukken.”

In 2025 ontvingen 58 poppodia ruim 6,5 miljoen bezoeken. Dat is bijna 5% minder publiek dan in 2024. Vooral clubnachten werden minder goed bezocht. Deze ontwikkeling verschilt per poppodium.

De poppodia ontvingen in 2025 wel 4% meer publiek dan in 2023. Zowel concerten in het eigen gebouw als concerten op externe locaties trokken in deze periode 10% meer publiek. Tegelijkertijd daalde het bezoek aan clubnachten met 13%. De afnemende publieke belangstelling voor clubnachten blijkt ook uit minder bezoekers per clubnacht en een lager aantal uitverkochte programma’s. Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de jaren 2023, 2024 en 2025.

Nederlandse fictie verkoopt minder goed, bevestigt ook de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). De afgelopen negen jaar is het aantal verkochte Nederlandstalige fictieboeken met 14 procent gedaald, en alleen al tussen 2024 en 2025 was er een daling van 5 procent. Mogelijke oorzaken zijn de populariteit van Engelstalige fictie, aangewakkerd door influencers op TikTok, en de stijgende interesse in e-books en luisterboeken via streamingdiensten.

Ondertussen discussiëren literaire auteurs over hoe ze meer lezers aan zich kunnen binden. Schrijver Lize Spit pleitte onlangs in een essay voor het International Literature Festival Utrecht voor meer aandacht voor plot. Spits betoog past binnen de tijdgeest, denkt Yra van Dijk, letterkundige aan de Universiteit Leiden. “Door de beeldcultuur zijn we meer gewend aan ‘plotgedreven’ verhalen, verhalen die worden voortgestuwd door de gebeurtenissen. Ook ons huidige gebrek aan concentratie zorgt ervoor dat we meer plot nodig hebben.” Volgens Van Dijk is er sprake van ‘kwalitatieve ontlezing’: “Mensen zijn niet meer gewend aan literaire romans die reflectiever zijn.” 

Op 30 mei wordt de Beeldenroute in het Boeimeerpark officieel geopend door wethouder Marike de Nobel. Wat begon als een idee van betrokken inwoners is uitgegroeid tot een bijzondere wandelroute waarin natuur, kunst en ontmoeting samenkomen. Breda heeft er een inspirerende plek bij waar kunst voor iedereen toegankelijk is.

De Emmauskerk in Nieuwegein is officieel aangewezen als rijksmonument. Het gebouw behoort daarmee tot de relatief jonge monumenten uit de periode 1965-1990, ook wel Post 65 genoemd. Dankzij deze status krijgt de kerk maximale bescherming en blijft het gebouw behouden voor toekomstige generaties.

Tijdens een bijeenkomst overhandigde Susan Lammers, algemeen directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), namens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert het monumentenschild aan Hans de Vries van de Emmauscommissie.

Marleen Stikker wordt de opvolger van Noraly Beyer als voorzitter van de jury van de Libris Literatuur Prijs. De jury van 2027 bestaat uit vijf mensen en kent dit jaar geen enkele literaire criticus. 

Breda zet een belangrijke volgende stap in de uitvoering van het cultuurbeleid 2025 - 2040. De gemeente heeft Graphic Matters, samen met een breed netwerk van culturele en onderwijsinstellingen geselecteerd om de nieuwe broedplaats Creative Design vorm te geven. Hiermee investeert Breda gericht in talent, innovatie en haar positie als stad van Toegepaste Technologie & Creativiteit (TT&C).

De broedplaats is geen los initiatief, maar een concrete stap uit het cultuurbeleid. Hiermee krijgt de laatste basisinstelling van het cultuurbeleid vorm. De broedplaats Creative Design brengt culturele organisaties, makers en onderwijs samen rond talentontwikkeling, experiment en innovatie. Met een focus op cross-overs tussen design, kunst en technologie werkt Breda aan een sterk en toekomstbestendig ecosysteem.