Trends & Ontwikkelingen

Via de Regeling Activiteitenprogramma’s creatieve industrie worden in 2027-2028 zestien culturele instellingen ondersteund. Met een tweejarig activiteitenprogramma zullen de instellingen bijdragen aan de kwaliteit, ontwikkeling en professionalisering van de Nederlandse creatieve industrie.

Onder de 16 toekenningen zijn twee organisaties die in Eindhoven gevestigd zijn: New Order of Fashion en STORE. Zij hebben beiden niet eerder meerjarige ondersteuning van het Stimuleringsfonds ontvangen. 

Het Muziekinstrumentenfonds is in één klap een hoop instrumenten rijker. Het gaat om 25 historische strijkinstrumenten van onder meer Amati, Gagliano en Ruggeri.

Een aanzienlijk deel is nog in authentieke Barokke staat. Het Muziekinstrumentenfonds kreeg de collectie overgedragen van een stichting die al langer op zoek was naar een nieuw onderdak voor de collectie. De voorwaarden waren duidelijk: de instrumenten moesten niet alleen professioneel beheerd worden, ook moesten ze bespeeld blijven worden. En dat is precies waar het Muziekinstrumentenfonds voor staat; ze koppelen talent aan een topinstrument. 

Club VHS, de enige videotheek van Amsterdam, zet een tandje bij. Wat in de zomer van 2025 begon op dertien vierkante meter en later uitgroeide tot een stevige ruimte met dito aanbod in de voormalige museumwinkel van Eye, wil verder doorontwikkelen tot een stabiele, vaste waarde in het meer-dan-streamen-segment.

Ismay Dotinga en Eli Knijff, oprichters en drijvende krachten achter Club VHS, vinden het tijd voor een professionaliseringsslag. Met een crowdfundingsactie hopen ze €15.000 bij elkaar te krijgen. Daarmee willen ze het aanbod, dat nu zo’n 3.000 voornamelijk ‘unstreamable’ titels bevat, verder uitbreiden. Er zijn plannen voor een professioneel verhuur- en kassasysteem, maar ook voor Club VHS-merchandise. Daarnaast wil de videotheek een podium bieden aan lokale makers en de marketing verbeteren.

Vrijdag 23 oktober was de laatste dag dat het mogelijk was publiekelijk te reageren op het wetsvoorstel over een nieuw publiek omroepbestel. Er zijn vooral zorgen over wat er met kunst en cultuur gaat gebeuren.

Tijdens de uitzending van Podium Klassiek op NPO 2 zijn de Edisons Jazz en Klassiek 2026 uitgereikt. Brad Mehldau ontving uit handen van presentator Floris Kortie de Edison Oeuvreprijs Jazz. De Edison Oeuvreprijs Klassiek ging naar Katia en Marielle Labèque. Ook pianist Cor Bakker viel in de prijzen: hij ontving de Edison Publieksprijs Jazz voor zijn album Momentum Vol.1.

De NAPK heeft gereageerd op de Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029 van minister van OCW Letschert. De vereniging  deelt haar ambitie om de toegang tot cultuur te vergroten, administratieve lasten te verlagen en het bestel toekomstbestendiger te maken. Binnen de vereniging zijn er echter grote zorgen over het voorgestelde proces, tijdspad en de gekozen oplossingsrichting.

Het Charlotte Köhler Stipendium (een aanmoedigingsprijs voor literair talent), gaat dit jaar naar Maarten Liebregts. Liebregts is vertaler van Japanse literatuur. Volgens de jury (Silvia Marijnissen, Ivo Smits en Remco Breuker) werkte Liebregts de afgelopen jaren aan een prachtig Nederlandstalig oeuvre van topschrijvers uit Japan. 

Schrijver Maite Karssenberg krijgt de Libris Geschiedenis Prijs voor haar biografie Dubbelleven. Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie.

De prijs voor het beste geschiedenisboek van het jaar werd uitgereikt door juryvoorzitter Frits Spits in een speciale uitzending van het VPRO-radioprogramma OVT. Karssenberg krijgt 20.000 euro. Het boek legt de "schrikbarend ondergeschikte rol van de vrouw in de 19e eeuw bloot", zegt de jury.

De gemeente Geldrop-Mierlo heeft een lijst samengesteld van 147 kunstwerken die worden afgestoten. De meeste van die werken zijn in gemeentelijk bezit gekomen via de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR).

Via de BKR-regeling kregen kunstenaars die niet van hun werk konden rondkomen een inkomen van de gemeente. In ruil daarvoor leverden zij kunstwerken. De regeling stopte in 1987 en de werken kwamen in depots terecht. Die werken kunnen worden teruggevraagd door de kunstenaar of de erven.

Volwassenen met een laag inkomen in Son en Breugel kunnen steun krijgen voor sport of cultuur. Het Volwassenenfonds betaalt maximaal 300 euro per jaar voor lidmaatschap of materialen. De gemeente Son en Breugel wijst inwoners op de regeling, omdat sportverenigingen en culturele instellingen voor iedereen bereikbaar moeten zijn. De vergoeding geldt voor één volwassene en kan worden gebruikt voor sport of cultuur.

De gemeente Someren houdt een eerste Cultuurcafé voor inwoners, makers, vrijwilligers, jongeren, verenigingen en andere belangstellenden. Donderdag 29 oktober staat bij Punt 18 aan de Postelstraat 18 het thema ‘De deur open voor cultuur’ centraal. De bijeenkomst gaat over cultuur in Someren. Deelnemers praten over de zichtbaarheid en vindbaarheid van cultuur, en over wat nodig is om cultuur te ontdekken, uit te proberen of eraan mee te doen.

De bandleden van Racoon zijn zaterdag benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. De onderscheiding werd uitgereikt door burgemeester van Goes, Cees van den Bos, voorafgaand aan het concert van de band in de Zeelandhallen. De Zeeuwse bandleden kregen de koninklijke onderscheiding voor hun bijdrage aan de Nederlandse muziek en voor hun langdurige inzet voor de provincie Zeeland en maatschappelijke doelen.

Nederland krijgt nieuwe landelijke radioprijzen. De audioafdelingen van DPG Media, Talpa en Mediahuis hebben de handen ineengeslagen voor de Nederlandse Radio Awards. De awardshow met de uitreiking van de Kristallen, zoals de prijzen worden genoemd, is op 2 februari 2027 in het Amsterdamse theater DeLaMar.

Afgelopen januari kwam er een einde aan de traditionele Gouden RadioRing, die twintig jaar in verschillende categorieën werd uitgereikt. Reden voor organisator AvroTros om ermee te stoppen waren de bezuinigingen bij de publieke omroep. De grote spelers op de radiomarkt stelden toen meteen al zich daar niet bij neer te leggen.

Het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam gaat niet voor 2033 open. De gemeente heeft extra tijd nodig voor het ontwerp, de vergunningen, de inspraakdagen en de aanbesteding. Eerder werd gemikt op 2030. De gemeente sluit niet uit dat het project verdere vertraging oploopt. De aanvankelijke planning uit 2024 was ‘slechts globaal van aard’, schreven de verantwoordelijke wethouders Hendrik Jan Biemond (Kunst en Cultuur) en Elise Moeskops (Gemeentelijk Vastgoed) donderdag in een brief aan de gemeenteraad.

Er is een tekort van 22,3 miljoen euro voor de bouw. De museumorganisatie zoekt ondertussen naar een tijdelijke locatie zodat er alvast tentoonstellingen kunnen worden gemaakt en de collectie kan uitbreiden.

Wie de open studio’s van de Jan van Eyck Academie in Maastricht bezoekt, vindt achter elke deur iets anders: video- en geluidskunst, rituelen, schilderijen en performances over voedsel. In ateliers en labs experimenteren kunstenaars met verf van hibiscus en sojamelk of creëren ze zelf zoutkristallen. Op een radiator in het trappenhuis liggen plakken kaas te drogen, met erbij een bordje: ‘Don’t touch or eat. It’s art!’

Gedurende drie dagen laten veertig kunstenaars die een jaar lang in Maastricht wonen en werken hier hun kunst en work in progress zien. Ze hebben felbegeerde ‘postdoc’-opleidingsplekken, als vervolgopleiding na de kunstacademie. De kunstenaars zijn geselecteerd uit meer dan tweeduizend aanmeldingen en afkomstig uit 31 verschillende landen. De Volkskrant licht er 4 talenten uit. 

Na zes intensieve weken zit BredaPhoto er weer op. De editie van 2026 leidt tot grote tevredenheid bij festivaldirecteur Friso Wijnen. „Ik schat dat we evenveel bezoekers kregen als twee jaar geleden. En we slagen steeds beter in het doel om het festival écht van de stad te maken.” 

Waar Wijnen ook heel blij mee is: „Ons thema rond troost en veerkracht sprak veel mensen aan. Dat merkte ik ook bij de groepen die ik zelf rondleidde. Fotografie is de kern, maar BredaPhoto vertelt verhalen. Ook dit jaar waren er lovende recensies van binnen- en buitenlandse media over BredaPhoto. De brede waardering is geweldig, maar we slagen er steeds beter in om BredaPhoto een evenement van de stad te laten zijn.”

Nederland doet volgend jaar toch niet mee aan het Eurovisiesongfestival. De NPO moet terugkomen op een eerder besluit om toch een Nederlandse artiest naar het evenement te sturen, nadat omroep Avrotros zich eerder had teruggetrokken.

De NPO meldt dat in overleg met het College van Omroepen is besloten de ‘pauzeknop’ in te drukken in de voorbereidingen rond het Eurovisiesongfestival. ‘Na gesprekken met omroepen blijkt er op dit moment onvoldoende draagvlak om in 2027 deel te nemen’, aldus de NPO in een verklaring.

Rudi Fuchs was directeur van het Van Abbemuseum in Eindhoven, het Haagse Gemeentemuseum en het Stedelijk Museum in Amsterdam. Als directeur ging hij altijd uit van de kunst en de kunstenaars. Met zijn eigenzinnige aanpak vierde hij grote successen, maar oogstte ook kritiek.

Maandag werd bekend dat Rudi Fuchs afgelopen zondag op 84-jarige leeftijd is overleden. Hij verbleef al enige jaren in een verzorgingshuis aan het Amsterdamse Museumplein.

Emily Ansenk begint in februari als directeur van het Amsterdamse filmmuseum Eye. De 56-jarige kunsthistorica wordt de opvolger van de huidige interim-directeur, financieel adviseur John Middelweerd. 

Eye kwam de voorbije jaren meermaals in het nieuws vanwege financiële problemen. De voormalige leiding ontsloeg elf medewerkers en bezuinigde in 2026 en 2027 circa 2,25 miljoen euro, waardoor er nog maar twee tentoonstellingen per jaar kunnen worden georganiseerd.

Het Tilburgse Dwaalgebied een jazzfestival: Take Five. Binnenkort al. „We beginnen binnen.” Dat vertellen Renée Blommaert en Mirte van der Sanden, de horecaonderneemster van Steck013 aan de Vijfsprong. Het festival op zondag 8 november is gratis toegankelijk en strijkt neer op vijf plekken in het dwaalgebied: De Burgerij, De Harmonie, Dees, Steck en Paradox.

De lokale horeca zit achter het festival, samen met Sophie Sanders en Renée Blommaert die Club PARA organiseren in jazzpodium Paradox. Ze halen met PARA (vooral) jongeren het podium binnen. 

Het Zwanenmeer, de Vijfde van Beethoven en kunst- en lichtinstallaties: het is allemaal te zien tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE), dat op 25 oktober is begonnen. Het grootste evenement voor elektronische muziek ter wereld viert dit jaar zijn 30-jarig bestaan. Tienduizenden muziekprofessionals en dj's zijn deze dagen in Amsterdam om elkaar te ontmoeten, zaken te doen en op te treden.

Wat ooit begon als een conferentie over dancemuziek voor een paar honderd kenners in debatcentrum De Balie, is uitgegroeid tot een cultureel evenement met onder meer panels, festivals en feesten door de hele stad. 

De Tweede Kamer heeft op 13 oktober ingestemd met een wijziging van de Wet markt en overheid. De nieuwe regels moeten oneerlijke concurrentie door overheden tegengaan. De wetswijziging kan ook relevant zijn voor de culturele sector, bijvoorbeeld wanneer gemeenten culturele accommodaties exploiteren of vastgoed tegen gunstige voorwaarden beschikbaar stellen.

Brabant C is een ondernemend publiek-privaat cultuurfonds dat investeert in cultuur in Brabant met als doel blijvende maatschappelijke impact te realiseren. 

Brabant C sprak met Marie-José, projectleider bij Theater aan de Parade, Annemarie, relatiemanager bij Philzuid, en Jurjen, zakelijk manager bij Opera Zuid, over de impact van Opera op de Parade. Met steun vanuit de ASML x Brabant C-financieringsregeling kreeg het evenement dit jaar een extra dimensie: het participatieprogramma rondom Opera op de Parade, waarmee bezoekers zelf opera konden zingen en ervaren.

Pianist Brad Mehldau is winnaar van de Edison Oeuvre Jazz Prijs 2026. De jury prees onder meer zijn ‘unieke improvisatietalent’. Met weergaloze overgangen weet hij grote klassiekers aan elkaar te verbinden. In de Volkskrant een interview. 

Vanaf deze woensdag doffen fuifnummers zich op voor de dertigste editie van ADE. Maar buiten deze feestweek lopen de dansvloeren juist leeg, ziet Imogen Willetts. De Britse historica maakt zich zorgen over de uitgaanscultuur. ‘We zullen de roes van collectieve vervoering nooit via een scherm kunnen voelen.’

Ook in Nederland dreigen lege planken in boekwinkels, als een antiterreurwetsvoorstel wordt aangenomen, waarschuwt Joke J. Hermsen. De aanscherping van de antiterreurwetgeving in het Verenigd Koninkrijk, maar ook in Frankrijk en Nederland, heeft tot gevolg dat het grootste goed van een democratie, namelijk de vrijheid van meningsuiting, en in het verlengde daarvan de artistieke vrijheid, in het gedrang komen.

Het openlijk uiten van je politieke mening of sympathie behoort tot de fundamenten van de democratie, maar kan in het nieuwe Nederlandse wetsvoorstel als strafbaar feit worden aangemerkt. De Nederlandse regering moet dit wetsvoorstel volgens Hermsen grondig heroverwegen, zo niet van tafel vegen, om de artistieke vrijheid te beschermen en situaties als die van Sally Rooney in Nederland te allen tijde te voorkomen. Zo niet, dan dreigen ook hier lege planken in de boekwinkels.

Louise Osieka (36) wordt per 1 januari 2027 de nieuwe algemeen en artistiek directeur van Bonnefanten in Maastricht. Zij volgt Stijn Huijts op, die na bijna vijftien jaar met pensioen gaat. De Vlaamse Osieka is van huis uit kunsthistoricus. Osieka heeft tien jaar ervaring als curator en directeur van culturele organisaties. 

‘Met Osieka kiest Bonnefanten voor een nieuwe generatie cultureel leiderschap: artistiek uitgesproken, ondernemend en verbindend, stevig geworteld in Limburg en de Euregio en met een vanzelfsprekend internationale blik’, zo verklaart het museum.

Rijksmuseum Meermanno in Den Haag heeft het naastgelegen pand aan de Prinsessegracht 32 gekocht. Met de aankoop krijgt het museum er ongeveer driehonderd vierkante meter aan ruimte bij. Het boekenmuseum wil er een studiecentrum met een depot inrichten, zodat de collectie die nu deels elders is opgeslagen bij het museum kan worden ondergebracht. De uitbreiding maakt deel uit van een vernieuwingsplan dat eind 2030 gereed moet zijn.

De gemeente Utrecht houdt vast aan het besluit om de subsidie aan Architectuurcentrum AORTA vanaf 2028 te beëindigen. Een gesprek tussen de gemeente en het architectuurcentrum heeft daar geen verandering in gebracht. Ook een zoektocht naar alternatieve financiering heeft niets opgeleverd. Daarmee blijft ook de toekomst van de Rietveldprijs en de Dag van de Architectuur onzeker.

Tientallen directeuren van Groningse musea en culturele instellingen vragen de Rijksuniversiteit Groningen het Universiteitsmuseum open te houden. Dit doen ze in een gezamenlijke verklaring.

Woensdag hoorde de directeur van het Universiteitsmuseum dat de RUG ’zijn’ museum wil sluiten om geld te besparen. Naast het universiteitsmuseum wil het cvb meer diensten afstoten. „Hiermee zet de universiteit een streep door onze positie in de maatschappij en de provincie Groningen”, zegt Lars Hendrikman, directeur van het Universiteitsmuseum. „Dit is een onbegrijpelijke keuze.”

Cultuur Eindhoven bestaat dit jaar 10 jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum spreekt Cultuur Eindhoven mensen die de afgelopen tien jaar hebben bijgedragen aan het culturele leven in Eindhoven. Dit keer is dat Tanja Mlaker. Als directeur stond zij aan de basis van Cultuur Eindhoven en gaf zij de organisatie de afgelopen tien jaar vorm. "Ik wilde dat we voor de sector een kritische vriend zouden zijn.”

Volgens Tanja is de impact van Cultuur Eindhoven het duidelijkst zichtbaar in die ontwikkeling van de sector. "De dynamiek is groter geworden. Er gebeurt meer. Ook zijn we erin geslaagd om het gesprek vaker over het grotere geheel te voeren." 

De Nederlandse nachtcultuur krijgt op lokaal niveau steeds meer erkenning, maar landelijk blijft die achter. Met de Nationale Agenda Nachtcultuur pleiten de Boekmanstichting, Podiumkunst.net en VibeLab voor een volwaardige plek voor nachtcultuur in het nationale kunst- en cultuurbeleid. 

De Nationale Agenda Nachtcultuur benoemt drie samenhangende prioriteiten die om gezamenlijke inzet vragen: 1. Geef nachtcultuur een volwaardige plek in het nationale cultuurbeleid. 2. Bouw aan een landelijke kennisbasis voor de nacht. 3. Bewaar het culturele geheugen van de nacht. 

In de week waarin Eindhoven bruist van kunst en design, lijkt de vraag een steen in de vijver: waar is het eigenlijk goed voor, al die creativiteit? Wat schiet de economie ermee op? Voormalig ASML-ceo Peter Wennink en topeconoom Barbara Baarsma krijgen de microfoon.

Van wat er nog niet is, kun je je alleen een voorstelling maken. En daarvoor heb je creativiteit en voorstellingsvermogen nodig, stelt Wennink: „Je weet waar je ongeveer naartoe wilt en al slalommend ga je die kant op.” Baarsma rekent het gewoon voor: zonder ‘verbeeldingskracht’ gaat onze economie niet meer groeien.