Kunstenaar Noortje de Brouwer onderzoekt wat zichtbaar wordt wanneer je lang genoeg graaft. In de grond, in planten, in archieven en gemeenschappen: ze gaat het gesprek aan met een plek, betrekt wie er is en experimenteert met wat er groeit, totdat iets tevoorschijn komt dat aan de oppervlakte verborgen bleef.
In deze makersserie brengen we jong Brabants talent in beeld dat aan het begin van hun makersschap staan. Fotograaf Sjors van Gils zoomt in op hun dromen en drijfveren en laat zien wat hen uniek maakt. Ook vertellen de makers hoe het talentprogramma TalentHub Brabant hen verder helpt.
Talent
Noortje de Brouwer
Beeldend kunstenaar
Volgt het talentontwikkelingstraject jump!
“In hoe mensen met grond omgaan, zie je hoe ze leven. De keuzes die ze maken, wat ze laten groeien en hoe ze cultiveren: dat wordt een taal.”
Stuk grond
Tijdens haar master in Antwerpen studeerde Noortje af met een stuk grond. Daar begon ze de grond als canvas te zien. Voor haar scriptie bezocht ze een jaar lang alternatieve gemeenschappen. Ze zag hoe het leven en de ideeën van die gemeenschappen zich vertaalde naar een fysiek stuk grond.
Graven is de sleutel
In één van die gemeenschappen kwam ze een oude landbouwmethode tegen waarbij je door te graven de grond opnieuw vruchtbaar maakt, de ‘the double dig method’. Dagen achter elkaar deed ze dezelfde handeling. Graven, keren, herhalen. Juist in dat ritme viel iets op zijn plek.
“Door dat eindeloos te doen, dagen achter elkaar, kwam ik in een soort ritme. Op het eerste gezicht een futiele handeling, maar later bedacht ik: nu snap ik het. Hier gaat het over.”
Vanaf dat moment is ‘graven’ voor haar een sleutel. Het gaat om meer dan werken in de aarde. Het is een manier om ergens dieper in te komen: in een plek, een plant, een materiaal, een geschiedenis.
Context
Op een nieuwe plek begint Noortje nu altijd met kijken en luisteren: naar de bodem, naar wat er groeit, naar de mensen.
“Mijn werk en de eventuele uitingen die daaruit voortkomen, vormen zich aan de hand van de plek waar ik bezig ga.”
146 rassen aardappelen
Na haar afstuderen deed Noortje een residentie van zeven maanden bij het Van Gogh Huis in Zundert. Daar kwam de aardappel naar voren. Van Gogh zag de aardappel niet alleen als voedsel, maar als symbool voor het boerenleven, het arme leven, het nuchtere.
Noortje verzamelde uiteindelijk 146 verschillende rassen. In een glazen kas legde ze de aardappelen als een bibliotheek tentoon, met naambordjes erbij. Daarna gingen ze niet alleen de grond in. Noortje organiseerde een pootbijeenkomst met mensen uit de buurt. Vanaf dat moment werd het onderzoek ook iets gezamenlijks.
“Ik wilde de aardappel leren kennen. Maar hoe doe je dat?”
Dagboek van een aardappel
Zeven maanden lang hield ze per aardappel een dagboek bij. Ze volgde hoe iedere plant groeide, hoe bladeren reageerden op droogte, hoe nerven liepen en welke bloemen verschenen.
Het project eindigde in een serie aardappeldiners. Bezoekers kregen een dagboek en zo werd je die avond één van de aardappelen. Door zelf te oogsten, schillen en koken leefde ze het laatste stukje van die aardappel. Eenmaal aan tafel schreven ze het einde van het dagboek.
Aardappelarchief
Het Noordbrabants Museum vroeg haar verder te gaan met het onderzoek naar de aardappel. Drie maanden lang dook ze in archieven door heel Nederland, op zoek naar welke aardappel door van Gogh in 1885 werd vastgelegd in Brabant. Die ene echte aardappel, daar is geen uitsluitsel voor gevonden, maar het leverde wel veel verhalen over die tijd op. Over de arme boeren, de zandgrond, kleigrond en hoe de bodem bepaalde hoe hun levens eruit zag.
Slaplanten in Breda
In datzelfde jaar was ze ook zes weken lang te gast bij de Stadsgalerij in Breda. Een initiatief vanuit TalentHub jump!. Daar zag Noortje aan de voorkant dat de parkeerplaatsen waren weggehaald. Er lag een open perk waar nog iets mee moest gebeuren. Toen ze dat stukje grond zag, wist ze: dit is ’m. Dit ga ik innemen.
Omdat de periode kort was, keek ze naar wat er snel kon groeien. Het werden 280 slaplanten. Diezelfde ochtend kwam de groendienst langs om de plotjes met bloemen in te zaaien. Na overleg mocht haar ingreep blijven. Uiteindelijk kreeg ze toestemming om het stuk grond een half jaar te beheren.
Ingreep in de stad
Later plantte ze er ook aardappelen. Wat begon als een tijdelijke, autonome ingreep in de stad, werd zo een plek waar haar werk kon doorgroeien.
Maar ook hier ging het niet alleen om wat er groeide. Rondom de Stadsgalerij waren buitenslapers. Noortje ging met hen in gesprek en vroeg of ze wilden helpen. Ook buurtbewoners, passanten en hangjongeren raakten betrokken. Zelfs taxichauffeurs hielpen mee om aardappelen te brengen. Terwijl ze werkte, ontstonden er gesprekken.
Werk Noortje - Expositie stadsgalerij | Fotografie Tom Dirven, Robin Utrecht
Komkommerkapel
“Ik heb al langer de wens om een komkommerkapel te maken, waar bezoekers kunnen ontdekken welke verhalen de komkommer te vertellen heeft. Via het Talentprogramma dat ik volg bij jump! en Make Eindhoven krijg ik nu de ruimte om dat idee uit te voeren”.
“Dit project gaat voor mij over opnieuw leren kijken naar iets dat meestal achteloos in de supermarkt ligt. Een komkommer lijkt gewoon, maar wie langer kijkt ziet vormen, bewegingen en systemen die we bijna niet meer zien, terwijl we er veel van hebben afgeleid en vertaald naar onze wereld.”
Met de komkommerkapel wil ze die ervaring delen: een kas waarin de komkommerplant van dichtbij te ontdekken is, groeiend, klimmend, in vorm en kleur.
“Mijn droom is een eigen stukje grond waarop ik mijn levensproject kan maken en waarop ik kan doorgaan. Ik wil werk maken dat niet ophoudt of stopt, maar door mag gaan.”
Talentprogramma jump!
“Aanvankelijk dacht ik bij het volgen van een talentprogramma vooral aan dingen waar ik weinig zin in had: subsidies aanvragen, netwerken, marketing. Maar in deze groep, met de ondersteunende partners, blijkt ook dat allemaal op een andere manier te kunnen. Je gaat sparren en samen op avontuur. Daardoor worden zelfs die onderwerpen interessanter. Ik begrijp beter hoe het werkt, maar kan ook scherper kiezen wat ik zelf wil aangrijpen”.
“Het programma dat je volgt ligt niet helemaal vast. Er wordt goed gekeken naar de behoeften van de makers, individueel en als groep. Als een onderdeel niet bij je past, word je juist uitgedaagd om te formuleren wat dan wél werkt. Zo werd marketing voor mij geen verhaal over online zichtbaarheid, maar iets dat in de publieke ruimte kan ontstaan: door een bord in een perk, een ingreep in de stad, een gesprek met iemand die langskomt."
De talentgroep voelt gelijkwaardig, zonder competitie. Makers leren van elkaar, denken mee en waren van grote steun bij het opbouwen van haar tentoonstelling in Breda. “Het heeft mijn netwerk enorm verrijkt”.
Groepstentoonstelling
De vijftien kunstenaars van talentprogramma jump! (onder wie dus Noortje) laten 27 augustus tot en met 11 oktober hun werk zien, dat in de afgelopen anderhalf jaar is ontstaan, in de groepstentoonstelling Onder en Over.
De expositie is vanaf 27 augustus tot en met 11 oktober te zien bij De Cacaofabriek in Helmond.
