Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Een plaquette op het Anne Frankplein in Den Bosch, met daarop bovenstaande citaat. Dat was tot voor kort – samen met een Pax Christi vredespaal – het enige op het plein dat bezoekers en passanten deed herinneren aan vrede en vrijheid. De betekenis van het plein – als plek om te herdenken – mocht dus wel duidelijker worden benadrukt. Samen met bewoners en kunstenaar Anne Wenzel werkte gemeente Den Bosch de afgelopen jaren aan de realisatie van een bijzonder kunstwerk op het plein. In juli 2020 is het kunstwerk geplaatst en het plein heringericht. Janne van Wijnen, namens de gemeente: “Kunst kan iets heel bijzonders betekenen. En hoe meer mensen je betrekt, hoe breder de betekenis van zo’n plein straks gedragen wordt en hoe enthousiaster de Bosschenaar het kunstwerk omarmt.”

Als ik opkijk naar de hemel voel ik op de een of andere manier dat deze wreedheid zal ophouden en dat de vrede zal terugkeren. Anne Frank

Van vonkje naar vuur

Midden in de historische binnenstad, vlak voor de entree van het Design Museum en concertlocatie de Willem Twee Toonzaal (gevestigd in een voormalige synagoge), ligt het Anne Frankplein. Keetje Lindner woont hier op een steenworp afstand vandaan. Als bewoonster is ze betrokken bij de herinrichting van het plein. Die betrokkenheid kwam voort uit haar uitgesproken wens om haar woonplaats Den Bosch onderdeel te laten uitmaken van de Europese kunstroute Strasse des Friedens. “Kunst heeft zoveel zeggingskracht”, zegt Keetje daarover.

Kunst kan ons laten zien én voelen dat we in vrede en vrijheid samenleven. Keetje Lindner

“Het kan ons laten zien én voelen dat we in vrede en vrijheid samenleven. Het helpt ons daarbij stil te staan.” Keetje vond een bondgenoot in Peter van Helden. Samen met een aantal andere geïnteresseerden verzamelden ze zich in werkgroep ‘Straat van de Vrede’. De werkgroep nam contact op met Janne (beleidsmedewerker Cultuur bij de gemeente Den Bosch). Janne koppelde Keetje en haar werkgroep aan het initiatief voor het kunstwerk op het Anne Frankplein. Glimlachend vervolgt Keetje: “Ontzettend mooi om te zien dat een ideetje, dat zomaar in mijn hoofd ontstond, werkelijkheid wordt. Dat een vonkje een vuur wordt.”

Links: Keetje en Janne | Rechts: Janne met ontwerp | Foto's door Imara Angula Vidal

Keramisch spoor

De herinrichting van het Anne Frankplein is onderdeel van het Bossche Keramisch Spoor. Met dit kunstproject initieert de gemeente kunstwerken van keramiek, dáár waar de stad erom vraagt. En het liefst in elke wijk. De gemeente werkt daarbij steeds nauw samen met bewoners. Janne: “Dat er bij dit soort projecten zoveel verschillende groepen betrokken zijn – bewoners, ondernemers, hele schoolklassen – zorgt voor een onmisbare dynamiek én draagvlak. Iedereen brengt zijn eigen kennis, kunde en wensenlijstje mee.”

Kunstloc Brabant ondersteunt gemeente Den Bosch bij de uitvoering van het Keramisch Spoor. Bijvoorbeeld in het ophalen van de juiste input en criteria vanuit betrokkenen. En bij een eerste selectie van potentieel geschikte kunstenaars. Een gelegenheidscommissie van omwonenden en andere betrokkenen maakt daar dan vervolgens een definitieve keuze uit. “In het geval van het Anne Frankplein was er uiteindelijk een shortlist van drie kunstenaars. Over het ontwerp van Anne Wenzel was iedereen meteen zó enthousiast, dat daar unaniem voor werd gekozen”, herinnert Janne zich.

Expressief

Op het plein staan nieuwe bankjes, die door hun kleuren duidelijk refereren aan het roze/grijs/wit geblokte dagboek van Anne Frank. Meteen in het oog springt een zuil, met daarop een enorme opvliegende keramische vogel. En er is een muur, waarachter bezoekers in stilte kunnen (her)denken. Wat moet het pleintje voor de Bosschenaren gaan betekenen? Janne: “Dit is een symbolische omgeving. Het plein, de voormalige synagoge hierachter en de Stolpersteine hier om de hoek. Dankzij het kunstwerk moet dat veel meer gaan leven.”

Het werk van Anne heeft zó’n enorme expressieve kracht. Janne van Wijnen

Keetje vult aan: “En ik verwacht ook wel dat dat gebeurt. Het werk van Anne heeft zó’n enorme expressieve kracht. Je moet bijna blind zijn om het niet te herkennen als symbool voor vrijheid.” Niet voor niets legde Janne de afgelopen jaren lijntjes met betrokken bewoners-, ondernemers- en andere geïnteresseerde organisaties en verenigingen, zoals de Ambassade voor de Vrede. Zo hoopt ze dat het kunstwerk op dit plein ook écht het middelpunt van alle toekomstige bevrijdingsactiviteiten in de stad wordt. “Daardoor is er nu al enorm veel draagvlak in de stad. Zodat iedereen straks weet, ziet en voelt – voor vrijheid en herdenken moet je hier zijn.”

Kunstenaar Anne Wenzel

“Ter voorbereiding op het kunstwerk voor het Anne Frankplein bezocht ik het plein meermaals, om te zien hoe het wordt gebruikt. Ook las ik Anne Franks dagboek en bezocht ik het Anne Frankhuis. Twee citaten uit het dagboek inspireerde me. Het citaat dat op het plein zelf op een plaquette staat: het omhoog kijken als parabel voor vrijheid sprak me aan. En ook een ander citaat, waarin ze beschreef dat ze zich voelde als een gekooide vogel. En over hoe ze verlangde naar buiten, lucht en lachen. Dat zie je nu terug in de prominente aanwezigheid van de vogel op het plein, opvliegend vanaf een bijna drie meter hoge zuil.

Beelden in de openbare ruimte maken, dat kun je alleen samen. In dit geval ontvingen we een bijdrage vanuit het Mondriaan Fonds en vanuit het Prins Bernhard Cultuurfonds. En voor een herdenkingsplek zoals hier, is het van belang om medestanders in de stad te vinden. Herdenken is niet voorbehouden aan één groep. Iedereen kan behoefte hebben om stil te staan bij vrede en vrijheid: waar je ook vandaan komt of wat je achtergrond ook is. Het is van iedereen. Vrijheid is een bijzonder goed. Veel mensen beseffen dat niet meer, omdat ze nooit hebben meegemaakt hoe het is om niet vrij te zijn. Ik hoop dat dit plein daaraan bij kan dragen. Dat het helpt om stil te staan bij vrijheid, en hoe mooi dat eigenlijk is.”

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in de innovatiegids ‘All Inclusive!’. In deze gids laat Kunstloc Brabant zien wat de kracht van kunst is bij belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, leefbaarheid in de wijken en goede zorg en welzijn. Vraag een exemplaar op, bekijk de volledige gids online of haal een exemplaar op in de LocHal in Tilburg!

Iris van den Boezem

Freelance redacteur en tekstschrijver

opdrachtgeverschap

Nieuwe projecten mét verbeeldingskracht in Van Gogh Nationaal Park

Kunstloc stimuleert deelnemers aan de Van Gogh Nationaal Park Academie om een kunstenaar in te zetten.

8 december 2023
Nieuwe projecten mét verbeeldingskracht in Van Gogh Nationaal Park

12 studenten ontwerpen buitenkunst voor Festival Kaapstad

ArtCoDe studenten werken bij Studio Public Space aan een kunstopdracht in de openbare ruimte.

7 december 2023
12 studenten ontwerpen buitenkunst voor Festival Kaapstad

Pilot: Waardevol Werkgeverschap

Ruimte bieden aan directeuren, zakelijk leiders en opdrachtgevers bij het scherp krijgen van hun waarden om beweging te krijgen in fundamentele vragen.

20 september 2023
Pilot: Waardevol Werkgeverschap

Tonnen staal zorgen voor sympathieke uitstraling; kunstwerk Gerard Philips brengt Eindhoven nieuwe inspiratie

Een kunstwerk waarin het verleden, heden én de toekomst samenkomen; dat is het nieuwe, gigantische bustebeeld van Gerard Philips in Eindhoven.

31 juli 2023
Tonnen staal zorgen voor sympathieke uitstraling; kunstwerk Gerard Philips brengt Eindhoven nieuwe inspiratie

Bobbi Cleij ontwerpt groot keramiek kunstwerk voor Boeimeerpark

Bobbi Cleij is de winnaar van De Kunstopdracht 2022/23. Zij gaat een kunstwerk ontwerpen voor het Boeimeerpark in Breda.

21 juni 2023
Bobbi Cleij ontwerpt groot keramiek kunstwerk voor Boeimeerpark

Bobbi Cleij wint De Kunstopdracht 2022/2023

Bobbi Cleij wint ontwerpopdracht voor kunstwerk in het Bredase Boeimeerpark.

31 januari 2023
Bobbi Cleij wint De Kunstopdracht 2022/2023

Drie jonge makers gekozen voor schetsontwerp kunstwerk Boeimeerpark

Felipe van Laar, Bobbi Cleij en Fenna Koot zijn gekozen om een schetsontwerp te creëren voor een permanent kunstwerk in het Bredase Boeimeerpark.

29 november 2022
Drie jonge makers gekozen voor schetsontwerp kunstwerk Boeimeerpark

Winnaars opdracht Kaapstad bekend

15 studenten van Fontys namen deel aan een talentontwikkelingstraject. Twee krijgen nu een opdracht bij festival Kaapstad.

12 juli 2022
Winnaars opdracht Kaapstad bekend

Kunstopdracht talentontwikkeling 2022

Vijftien studenten van de opleiding ArtCoDe volgen vijf weken workshops en ontwerpen concept voor festival Kaapstad.

31 mei 2022
Kunstopdracht talentontwikkeling 2022

Column: U vraagt, wij draaien 

Peter Dictus, schrijver, theatermaker en artistiek en zakelijk leider bij productiehuis  Bureau Pees, over makers en werken in opdracht.

16 september 2021
Column: U vraagt, wij draaien 

Zeggingskracht: kunst geeft leven aan Bossche herdenkingsplaats

Gemeente Den Bosch selecteert samen met bewoners een kunstwerk van Anne Wenzel als symbool van vrijheid.

1 september 2020
Zeggingskracht: kunst geeft leven aan Bossche herdenkingsplaats

Ontdek, speel, spiegel: nieuw kunstwerk Helmond

Kunstenaar Marieke Vromans: “Dit werk verbeeldt een stuk gereedschap met een ziel.”

16 juni 2020
Ontdek, speel, spiegel: nieuw kunstwerk Helmond

Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

Sectoren bundelen hun krachten op zoek naar innovatieve oplossingen. Welke rol kan de kunstenaar spelen in deze vraagstukken?

26 oktober 2017
Maatschappelijke trends en de onmisbare blik van de kunstenaar

De waarde van Kunst tussen water en Bosch

Over het samenbrengen van domeinen, de bijzondere samenwerking tussen verschillende partijen en de vraag: 'Kunnen wij ons eigenlijk nog natuurmens voelen?

20 september 2016
De waarde van Kunst tussen water en Bosch

Boom- en plantenkwekers, kunstenaars en ontwerpers slaan de handen ineen

Langs de N65 tussen Den Bosch en Tilburg zijn veel boom- en plantenkwekerijen gevestigd die op hulp krijgen van de creatieve ontwerp- en denkkracht van kunstenaars en ontwerpers.

8 maart 2016
Boom- en plantenkwekers, kunstenaars en ontwerpers slaan de handen ineen