Trends & Ontwikkelingen

Stichting KOP (Kunstenaars Ontwikkel Platform) is verhuisd naar De Moerbei aan de Aardenhoek 4 in Breda. De nieuwe locatie markeert een belangrijke strategische stap voor de organisatie, die zich de komende jaren nadrukkelijker richt op participatief werken. 

De Moerbei is een dagbestedingslocatie met onder meer een professionele houtwerkplaats, ateliers, een moestuin en gezamenlijke keuken. Naast andere kunstprojecten en programma brengt KOP op deze plek kunstenaars en deelnemers van de dagbesteding samen om gezamenlijk kunstprojecten te ontwikkelen. Met de verhuizing geeft KOP concreet invulling aan haar beleidsplan 2025–2028. Binnen dat beleid staan drie inhoudelijke pijlers centraal: participatief werken, het realiseren van grootschalig werk en het vergroten van publieksinteractie.

Een museum bezoeken, muziek luisteren of een film kijken is niet alleen ontspannend, maar mogelijk ook goed voor je gezondheid. Uit nieuw onderzoek van University College London blijkt dat mensen die zich regelmatig bezighouden met kunst langzamer ouder worden. Volgens kunsthistoricus Cathelijne Blok benadrukt dat vooral hoe belangrijk kunst eigenlijk is. Dat effect beperkt zich niet alleen tot mentaal welzijn. Kunst zou invloed hebben op stress, ontspanning en uiteindelijk zelfs op biologische veroudering.

"De wetenschappers laten zien dat het vergelijkbaar is met fysiek bezig zijn in de sportschool", vertelt Blok. Volgens haar gaat het daarbij niet alleen om schilderijen bekijken in een museum. Ook muziek luisteren, zelf muziek maken, films kijken of kunst op straat ervaren vallen daaronder. Toch moet kunst zich volgens Blok nog te vaak verdedigen. "Het gaat dan over de kunsten als elitehobby en waarom we kunst eigenlijk nodig zouden hebben", zegt ze. Zeker wanneer er bezuinigd moet worden, ligt de culturele sector vaak als eerste onder vuur. 

Muziekschool De Heraut in Kaatsheuvel stopt na dit schooljaar. De school werd na het overlijden van oprichter Robert de Kok vorig jaar nog voortgezet door een stichting en betrokken vrijwilligers. „Het is een ingrijpende, maar onvermijdelijke beslissing.” Volgens bestuursleden Lonneke den Dries en Jan den Hartog is het een optelsom. „Een tekort aan docenten, het niet kunnen vinden van een nieuwe locatie en oplopende kosten maakt de situatie simpelweg niet langer houdbaar. Om te voorkomen dat we volgend schooljaar in de problemen komen, moeten we nu een grens trekken.”

Het bestuur heeft de leerlingen deze week ingelicht per brief. Den Dries en Den Hartog hopen dat de leerlingen toch muziek blijven maken, schrijven ze. Docenten en leerlingen kunnen na sluiting van de muziekschool contact met elkaar op nemen. „Mocht er vanuit beide kanten de wens zijn om de lessen na de zomer op een andere, zelfstandige manier voort te zetten, dan moedigen wij dat alleen maar aan.”

Tilburgse kunstenaar en curator van het eerste uur René Korten (1957) neemt met de groepstentoonstelling Wise Up afscheid van PARK platform for visual arts. In zijn expo toont hij werk van kunstenaars voor wie hij bewondering heeft én die uitnodigen tot het stellen van vragen.

„Met een clubje kunstenaars bedachten we in 2013 aan de keukentafel een plan voor een podium voor kunstenaars van kwaliteit, om prikkelende expo’s te maken in Tilburg. Dat werd PARK”, vertelt Korten. „Het initiatief kwam van Rob Moonen, een vriend en collega van mij. We wilden iets toevoegen aan het culturele klimaat in Tilburg en de gemeente had daarvoor een pand beschikbaar. Ze heeft dat omarmd en zo openden we in oktober 2013 onze eerste expositie.PARK is geen museum of galerie; het is een tussengebied. Wij tonen wat er in onze ogen urgent is in de wereld. Het is iedere keer een verrassing wat je aantreft. Dat is de kracht van kunst: het mag zo prikkelend mogelijk zijn, wat mij betreft.”

Het project ‘Verborgen verhalen’ van Stichting Nachtburgemeester Nijmegen is uitgeroepen tot de winnaar van de Gelderse Roos Prijs 2026. ‘Het is een krachtig co-creatief erfgoedproject, dat onderbelichte geschiedenissen uit de Nijmeegse muziek- en cultuurwereld op uiteenlopende manieren zichtbaar maakt’, zo luidde het oordeel van de jury. ‘Hierdoor komen artiesten en betrokkenen uit de muziekwereld van de afgelopen 50 jaar nog sterker als gemeenschap in de stad Nijmegen te staan.’

Erfgoed Gelderland reikte op 22 mei voor de vierde keer de Gelderse Roos Prijs uit. Deze editie stond in het teken van het zichtbaar maken van verborgen verhalen.

Het audiovisuele archief van Beeld & Geluid is open voor een breder publiek. Daarmee komt na twintig jaar werken een omvangrijke collectie beschikbaar van meer dan 700.000 uitzendingen, samen goed voor ruim een half miljoen televisie-uren. In totaal gaat het om 751 miljoen gigabyte. Daarmee behoort het Nederlandse audiovisuele archief tot de grootste ter wereld. 

De grootste uitdaging bij het openstellen van het archief lag jarenlang bij de rechten. Een wijziging in de Erfgoedwet heeft Beeld & Geluid uiteindelijk geholpen om grote stappen te zetten. Beelden ouder dan 25 jaar worden daardoor niet langer als commercieel verhandelbaar beschouwd. Beeld & Geluid is in gesprek met onder meer RTL en Talpa om op termijn ook delen van het commerciële televisiearchief toe te voegen.

Op papier lijken circulaire oplossingen vanzelfsprekend. Maar zolang overconsumptie winstgevender blijft en weggooien makkelijker is dan repareren, blijkt verandering in de praktijk weerbarstig. Juist in de textiel- en kledingindustrie komen economische systemen, culturele gewoonten en ontwerpkeuzes samen. Wat vraagt het om die dynamiek echt te doorbreken? En welke rol kan ontwerp daarin spelen?

Gebaseerd op de CLICKNL Design Innovation Sessions tijdens de Dutch Design Week 2025, biedt de Design Innovation Update #2 niet alleen inzichten en reflecties, maar vooral ook perspectieven op hoe professionals kunnen bijdragen aan een bloeiende planeet. Van grote verhalen die cultuur en gedrag beïnvloeden tot concrete stappen die vandaag al gezet kunnen worden in ontwerp en productie.

De Jonge Maaskantprijs 2026 is toegekend aan de architecten Eileen Stornebrink en Willie Vogel, de oprichters van Studio Inscape. Dit is een op samenwerking gericht bureau voor architectuur en landschap dat met een ecologische denkwijze werkt aan onderzoek, ontwerp en dialoog. De prijs wordt op 20 november in het stadhuis van Rotterdam uitgereikt door burgemeester Carola Schouten.

De Jonge Maaskantprijs is een aanmoedigingsprijs voor architecten, landschapsarchitecten of stedenbouwers van 35 jaar of jonger, waarbij het architectonisch of stedenbouwkundig werk, al dan niet uitgevoerd, voorop staat.

Kunstencentrum h19 in Oosterhout heeft in 2025 ruim 20.000 mensen bereikt met lessen, projecten en cultuur, meldt het jaarverslag. ‘De maatschappelijke rol groeit verder, naast het traditionele cursusaanbod in muziek, dans, theater en beeldende kunst.’

h19 profileert zich nadrukkelijk als culturele verbinder in de stad. Directeur Hans van Gemert schrijft dat kunst daarbij ‘middel en geen doel’ is. De organisatie werkt steeds vaker samen met partners in zorg, onderwijs en welzijn.

De website van het Programma Duurzame Cultuursector is live! Duurzamecultuursector.nl is vanaf nu dé plek voor alles rondom verduurzaming in de culturele en creatieve sector. Ontdek inspirerende praktijkvoorbeelden, artikelen, interviews, wet- en regelgeving, handige tools en cases over verschillende duurzaamheidsthema’s en culturele disciplines. En blijf via de agenda op de hoogte van komende evenementen en bijeenkomsten in de sector.

Paul en Frank Wintermans studeerden eind jaren zestig Bouwkunde in Eindhoven en ontwierpen een groot aantal gebouwen en bruggen. Zij stonden aan het roer van het Rotterdamse bureau Quist Wintermans, maar zijn ook altijd meubels blijven ontwerpen. Aan het nog steeds groeiende oeuvre is nu het boek ‘Meubels en plastieken’ gewijd waarin onder andere de spanning tussen modernisme en ambachtelijkheid aan de orde komt.

De kleine zaal van Mezz in Breda is versleten en aan vervanging toe. Daarom wordt dit deel van het poppodium gestript en gemoderniseerd. Het is de laatste verbouwing, voorspelt directeur Rik Peters. „We hebben in drie jaar tijd enorme stappen gezet. Van 250 naar 400 shows per jaar. Van 50.000 naar 78.000 bezoekers per jaar. En van een flink verlies naar een gezonde organisatie die zelfs een kleine winst heeft geboekt.”

Het lichtkunstfestival van Eindhoven en omliggende gemeenten, dat van 7 tot en met 14 november zijn 21ste editie beleeft, krijgt als thema Connect. Want mensen met elkaar verbinden is het belangrijkste doel van Glow, benadrukte Philip Ross. Ross, die vorig jaar het directeursstokje overnam van Ronald Ramakers, kon een primeur onthullen. Voor het eerst in de geschiedenis van Glow komt er een lichtshow met drones, en die zal plaatsvinden in het Philips Stadion. De enige en laatste keer dat er met Glow een lichtshow in het stadion was, was in 2017.

Ook nieuw is dit jaar de open call voor talent uit de regio. Op de oproep om een voorstel voor een lichtkunstwerk in te sturen kwamen veertig reacties binnen. Daaruit heeft Glow gekozen voor Glow Dance Collective, een idee van Jolie Smets en Robin van Soelen. Glow organiseert ook dit jaar weer routes met lichtkunst in de plaatsen Helmond, Oirschot, Best, Laarbeek en Veldhoven.

Schrijver Michael Berg heeft voor zijn boek Vergelding de NBD Biblion Gouden Strop gewonnen, de prijs voor de beste oorspronkelijk Nederlandstalige thriller. Hij kreeg de prijs uitgereikt tijdens de Avond van het Spannende Boek in Utrecht. Aan de prijs is een bedrag verbonden van 10.000 euro.

Vergelding is het tweede deel van de serie De Mergellandmoorden, over een politieman die vanuit Amsterdam terugkeert naar zijn geboortegrond in Zuid-Limburg om daar cold cases te onderzoeken. Voor het eerste deel Terugkeer won Berg vorige week de Hebban Thrillerprijs. De NBD Biblion Schaduwprijs 2026 ging naar Bobby Lammers voor zijn debuutthriller Kogelbrief.

De film Fjord heeft op het Cannes filmfestival de Gouden Palm gewonnen. De prestigieuze prijs werd in ontvangst genomen door de Roemeense regisseur Cristian Mungiu. Het is de tweede Gouden Palm voor Mungiu. In 2007 won hij de prijs al met 4 Months, 3 Weeks and 2 Days. Hij is de tiende filmmaker die tweemaal een Gouden Palm weet te winnen.

De Grand Prix, voor de op een na beste film, ging naar Minotaur van de Rus Andrej Zvjagintsev. Hij leeft in ballingschap. Fatherland van de Poolse filmmaker Pawel Pawlikowski en La Bola Negra van het Spaanse duo Xavier Calvo en Xavier Ambrossi werden bekroond met de prijs voor beste regie.

In 2025 organiseerden 58 poppodia samen 21.285 activiteiten met publiek. De meest opvallende ontwikkeling in de afgelopen drie jaar is een stijging van het aantal concerten op locatie, geprogrammeerd buiten het eigen gebouw.

De poppodia organiseerden 2% meer activiteiten dan in 2023 en 4% meer dan in 2024. Er was in de afgelopen drie jaar een lichte stijging van het aantal concerten in eigen gebouw (+4%), een lichte daling van clubavonden in eigen gebouw (-3%) en een forse stijging van het aantal muziekactiviteiten buiten het eigen gebouw (+31%). Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de jaren 2023, 2024 en 2025.

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten. 

Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden. Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Sportkracht12 publiceert in aanloop naar de Week van de Mentale Gezondheid meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur.

Erik Tausch was jarenlang beleidsambtenaar Kunst en Cultuur in Veghel en later in Meierijstad. Eind februari ging hij met pensioen. Tijdens zijn afscheidsreceptie verraste hij de Cultuurkade met een donatie van bijna tweeduizend euro. Afgelopen dinsdag maakte de Cultuurkade, onder toeziend oog van Tausch, bekend wat er met het geld is gedaan.

“Als Meierijstad mogen we trots zijn op ons kunst- en cultuuraanbod. Het zit allesbehalve in het verdomhoekje.” Volgens Tausch kun je kunst en cultuur op allerlei manieren inzetten. “Kunstenaars zijn creatieve mensen met creatieve ideeën. Ze hebben een heel andere kijk op de wereld”, stelt de 65-jarige Drunenaar. “Betrek ze bij het ontwikkelen van scholen of laat ze eenzaamheid aanpakken, zoals is gedaan bij het project Gouden Dans.”

Vorig jaar was kunstmatige intelligentie nog filmvijand nummer één, nu is de stemming omgeslagen. AI is overal, als een klopgeest. In april kondigde het festival nog aan dat films met AI niet welkom zijn in de hoofdcompetitie. Maar er werd veel naar gevraagd bij Q&A’s en persconferenties. En hoewel regisseur Seth Rogan AI nogmaals de oorlog verklaarde, was de toon elders louter positief. De filmwereld – zelfs in kunstbastion Cannes – lijkt AI inmiddels te accepteren.

„AI is er al”, zei actrice Demi Moore (The Substance), jurylid op het festival, tijdens een persconferentie. „Je ertegen verzetten is een strijd die we zeker zullen verliezen. Het is beter om een manier te vinden om ermee om te gaan.” Die acceptatie moet ook wel, want ook in Cannes is men achter de schermen volop met AI bezig.

Tilburg University start in augustus met de nieuwe bacheloropleiding Cultuur en Educatie. In deze opleiding verdiep je je in de manier waarop literatuur, cultuur en onderwijs met elkaar verbonden zijn. Je ontdekt hoe onderwijs kansen kan creëren en hoe thema's zoals diversiteit en digitalisering daarin een rol spelen. Of je nu docent wilt worden of een carrière ambieert in de culturele sector: deze opleiding biedt een sterke en veelzijdige basis met maatschappelijke impact.

Zonder dahliaprikkers geen bloemencorso, zonder drumbandleden geen carnaval, zonder gidsen geen streekverhalen. Vrijwilligers zijn onmisbaar voor het beoefenen en doorgeven van immaterieel erfgoed. Zonder hun inzet zouden veel tradities en rituelen verloren gaan. Daarom kan de sector meer vrijwilligers gebruiken. In 2026, het internationaal jaar van de vrijwilliger, organiseren Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en de provinciale erfgoedhuizen, verenigd in Stichting OPEN, gratis trainingen in vrijwilligerswerving voor immaterieel erfgoedgemeenschappen. 

Vandaag is bekendgemaakt dat Sarah de Koning de Johan Polak Poëzieprijs ontvangt voor haar poëziedebuut Tekstielen. Daarmee heeft ze volgens de jury ‘met grote overtuiging’ de beste bundel van de afgelopen drie jaar geschreven.

Vorig jaar won Waar is het lam? van Mustafa Stitou en het jaar daarvoor, de eerste editie, Virgula van Sasja Janssen. Dit jaar wordt de prijs op 7 juni uitgereikt en dan ontvangt De Koning 50.000 euro.

De huidige subsidieperiode is al anderhalf jaar bezig en nog steeds staan sommige gezelschappen lijnrecht tegenover het Fonds Podiumkunsten. Vier instellingen stappen nu opnieuw naar de rechter. In het ergste geval gaan de lopende beroepszaken het Fonds 23 miljoen euro kosten. En dat geld is er niet.

NRC zocht contact met de dertien gezelschappen die naar de rechter zijn gestapt. De helft van de gezelschappen die daar in het gelijk werden gesteld, zeggen nu nogmaals een rechtsgang te maken. Ook sprak NRC met Viktorien van Hulst, directeur van het FPK. De gesprekken met het FPK en de culturele instellingen schetsen een beeld van gezelschappen die zich met moeite staande houden in een bureaucratisch systeem. 

Vanaf 1 juni kun je bij het Fonds Podiumkunsten aanvragen indienen voor de nieuwe regeling Internationale Werkreis voor Individuen. Deze regeling ondersteunt korte internationale werkreizen van individuele podiumkunstenaars. De regeling is doorlopend en aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst.

De Bachelor Cabaret van de Koningstheateracademie is opnieuw uitgeroepen als Topopleiding in de Keuzegids 2026. Net als in 2025 behoort de opleiding daarmee tot de best beoordeelde studies van Nederland.

De Keuzegids is een onafhankelijke consumentengids die al meer dan dertig jaar onderzoek doet naar de kwaliteit van hoger onderwijs. De gids baseert haar oordeel op verschillende factoren. Zo wordt er gekeken naar de deskundigheid van docenten, de sfeer binnen de opleiding, de beschikbare faciliteiten, studiesucces en de kansen op de arbeidsmarkt na het afstuderen.

Wat als afval niet verdwijnt, maar het begin is van nieuw ontwerp? Da Trash Club – een collectief van jonge ontwerpers – werd op 13 mei uitgeroepen tot winnaar van de Kazerne Design Award 2026 met The Trashifesto. Met dans, hilarische kostuums en aanstekelijke energie ontmaskeren zij de mythe dat iets dat je weggooit ook echt verdwijnt. De jury kende hen unaniem de prijs toe.

De Kazerne Design Award is een aanmoedigingsprijs voor recent afgestudeerde studenten van de Design Academy Eindhoven. De jury honoreert jaarlijks een gelukkige winnaar met eeuwige roem en 5.000 euro.

De circulaire bureaustoel Infinity heeft een Red Dot Design Award gewonnen, een van de meest prestigieuze internationale designonderscheidingen. Voor het Nederlandse merk NO-EM en ontwerper Robert Bronwasser vormt deze prijs een mooie erkenning van hun samenwerking.

Cultuur en recreatie worden in beleid vaak als afzonderlijke sectoren benaderd, maar in de praktijk raken ze elkaar steeds nadrukkelijker. Uit een recent rapport over de geografische spreiding van cultuur in Nederland blijkt dat de beschikbaarheid van culturele voorzieningen, investeringen en bezoekersstromen steeds meer samenhang vertoont met de aantrekkelijkheid van regio’s. Voor ondernemers in recreatie en toerisme levert dat nieuwe kansen én strategische keuzes op.

Of je nu ontwerper, ambtenaar of beleidsmaker bent: als je niet kunt uitleggen wat een ontwerptraject oplevert, verlies je vroeg of laat de ruimte om het te doen. Toch is dat precies waar veel professionals in een publieke ontwerppraktijk tegenaan lopen. De waarde van een ontwerptraject wordt niet vanzelfsprekend herkend. Collega’s of opdrachtgevers haken soms al tijdens het traject af omdat het hen niet duidelijk is waar het naartoe gaat. Of er ontstaan achteraf verschillende opvattingen over wat het had moeten opleveren.

In een essay van PONT wordt verkend wat het betekent om waarde te duiden, welke spanningen daarbij horen en hoe je daar als professional mee om kunt gaan.

De Nederlandse Toneeljury heeft de tien voorstellingen gekozen die volgens haar de meest indrukwekkende van het afgelopen seizoen waren, vijf in de grote zaal en vijf in de kleine zaal. De voorstellingen voor de grote zaal zijn keurig verdeeld over de grote gezelschappen: ITA, Het Nationale Theater, Het Zuidelijk Toneel, Theater Oostpool en Theater Utrecht. Ook zijn er producties van Theater Oostpool, Het Zuidelijk Toneel en Theater Utrecht voor de kleine zaal geselecteerd.

Na enige tijd afwezig te zijn geweest keerden de grote gezelschappen vorig jaar al ruim terug in de selectie. Dit jaar is hun aanwezigheid nog dominanter. Dat is in tegenspraak met de stelling van de jury dat de selectie laat zien „hoe breed, verrassend én geëngageerd het podiumkunstaanbod in Nederland is”.