Trends & Ontwikkelingen

Steeds meer musea experimenteren met burgerberaden. Burgerberaden passen goed bij musea, vindt Lucy Reid van het internationale researchinstituut DemocracyNextReid. Onderzoek wijst uit dat musea relatief hoog scoren bij burgers als het om betrouwbaarheid gaat. „Dat betekent dat musea de kans hebben om te laten zien hoe democratische besluitvorming werkt. Omdat ze door de overheid gefinancierd worden, is het vanzelfsprekend dat ze burgers vragen mee te denken over zaken die van belang zijn voor bezoekers.”

Een van de redenen waarom musea, die steeds minder subsidie krijgen, burgerraden omarmen: ze kunnen er een nieuw publiek mee aanboren. Maar het is ook een kwestie van geloofwaardigheid. In tijden van bezuinigingen en toenemende polarisatie moet je als museum meer dan ooit bewijzen dat je oog hebt voor wat er in de samenleving speelt, en dat wat je tentoonstelt op de interesse van een gevarieerd publiek kan rekenen.

De Surinaams-Nederlandse schrijfster Astrid Roemer is op 78-jarige leeftijd in haar woonplaats Paramaribo overleden. Roemer gold als een van de meest invloedrijke auteurs binnen de Nederlandstalige Caribische literatuur. Uitgeverij Prometheus bevestigt haar overlijden.

Astrid Heligonda Roemer werd in 1947 geboren in Paramaribo. Ze brak in Nederland in 1982 door met het boek Over de gekte van een vrouw, een experimentele roman over de complexiteit van het vrouw-zijn. Later volgde onder meer de romantrilogie Onmogelijk moederland over de dekolonisatie van Suriname. In 2016 kreeg Roemer tot haar grote verrassing de P.C. Hooft-prijs voor haar oeuvre. In 2021 werd haar als eerste auteur van Surinaamse afkomst de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend. 

De Machiavelliprijs 2025 gaat naar Het Sinterklaasjournaal. Dat heeft het bestuur van de Stichting Machiavelli bekendgemaakt. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt voor een opmerkelijke prestatie op het gebied van publieke communicatie.

Het programma is volgens de jury al 25 jaar een vaste en verbindende waarde in de Nederlandse samenleving. "Het is uitgegroeid tot een jaarlijks ijkpunt, dat voor jong en oud, kijkers met en kijkers zonder kinderen, dagelijkse magie en gespreksstof oplevert."

Ja, we willen de Vondelkerk ‘in oude luister herstellen’, zegt woordvoerder Stella van Heezik van Stadsherstel Amsterdam, eigenaar van de door brand getroffen Vondelkerk in Amsterdam. De stichting denkt dat dat mogelijk is: de muren staan nog en de stenen van het gebouw vertonen niet veel scheurvorming. Maar of zoiets financieel gaat lukken, is een tweede. 

De Vondelkerk is niet het eerste rijksmonument dat slachtoffer werd van een brand. “Als een gebouw wordt verwoest, dan wordt er in eerste instantie gekeken naar wat de verzekeraar vergoedt”, zegt woordvoerder Dolf Muller van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Daarnaast wordt gezocht naar andere manieren van financiering van de heropbouw. Stadsherstel startte een crowdfunding ‘om de Notre-Dame van Amsterdam weer op te bouwen’. De restauratie gaat zeker nog jaren duren. Maar ten opzichte van andere verwoeste kerken heeft de Vondelkerk een groot voordeel: landelijke bekendheid. 

Nog niet eens zo lang geleden bestond de kunstwereld vooral uit witte mannen. Dat lijkt flink te zijn omgeslagen, en in 2026 zullen grote solotentoonstellingen van vrouwelijke kunstenaars te zien zijn. Maar zijn de scheve verhoudingen nu ook daadwerkelijk rechtgetrokken? 

Kunstenaars, adviesorganen, private cultuurfondsen, belangengroepen en zelfs een bank komen geregeld met hetzelfde pleidooi. Investeer toch eens meer in cultuur. Wat in politiek Den Haag niet door iedereen wordt begrepen, zo stellen belanghebbenden, is dat cultuur meer is dan een uitje. Het maakt de democratie weerbaar, zorgt voor innovatie en verbetert het mentale welzijn van mensen, zegt Cathelijne Broers, de directeur van het Cultuurfonds namens de vier fondsen. Daarom vragen zij de Rijksoverheid om 250 miljoen euro per jaar extra.

Het grote onderliggende probleem, stelt Broers, is dat cultuur altijd wordt gezien als bijzaak. Maar cultuur zorgt voor democratische weerbaarheid, zegt ze. “Daarom pakken autocratische regimes direct de culturele sector aan.” Cultuur zorgt daarnaast voor maatschappelijk welzijn. Broers: “Er zijn enorm veel onderzoeken verschenen over de werking van kunst en cultuur op gezondheid. Voor mensen met alzheimer of parkinson bijvoorbeeld. In Zwitserland zetten artsen cultuur in tegen depressies.”

Wat vier decennia geleden begon als bandwedstrijd tussen Nederland en België, is uitgegroeid tot een ijkpunt voor de Europese muziekindustrie. Tijdens Eurosonic, de Europese tak van het duo-festival Eurosonic-Noorderslag dat woensdag de veertigste editie aftrapt, lijkt de hele stad Groningen om muziek te draaien. Theatercomplex de Oosterpoort is met zijn talloze zalen het epicentrum van de conferentie. Daar worden ontwikkelingen in de muziekindustrie besproken door panels vol professionals. Op de gangen en wordt genetwerkt en pluggen managers hun bands die op het festival optreden.

De ruim 260 artiesten die ’s avonds op het officiële festival staan, proberen overdag zo veel mogelijk gratis optredens te spelen, alles in de hoop opgepikt worden door die ene boeker die internationale deuren opent. Het festival trekt jaarlijks zo’n 40.000 bezoekers en is ook dit jaar weer uitverkocht. Voor de muzikanten is de aanwezigheid van de muziekindustrie nog belangrijker dan het reguliere publiek. Vorig jaar waren er zo’n vierduizend professionals, uit 41 landen. Vooral uit Europa, maar ook vanuit de rest van de wereld komen mensen overgevlogen.

Er is een tijdelijke oplossing voor het huisvestingsprobleem van Podium Boxtel. De komende twee jaar kan de theaterorganisatie terecht in gemeenschapshuis De Walnoot. Wat eraan voorafging: per september dit jaar verliest Podium Boxtel zijn onderkomen in SintLucas, die de ruimte zelf nodig heeft vanwege een flinke toename van het aantal studenten.

Uit zo’n sterke gemeenschap komt de winnaar van de Cultuurprijs 2025: Mirte Brouwers (24).  De Oirschotse Margot Kuijpers werd onthuld als opvolger en tevens laatste Dorpsdichter van de gemeente Oirschot.

Een expo die vanaf de straat te bewonderen is, die kun je vinden bij ateliercomplex Nova Zembla in Den Bosch. In twee grote zogeheten Wonderkabinetten voor de ramen tonen kunstenaars uit het complex afwisselend hun werk. „De Wonderkabinetten in de ramen zijn een ludieke en mooie aanvulling om ons werk te exposeren in het hart van Den Bosch. Zo komen Bosschenaren en mensen van buiten de stad in aanraking met kunst en tonen wij op een laagdrempelige manier ons werk”, vertelt initiatiefnemer en beeldend kunstenaar Carlette Rijcken uit Den Bosch.

Het wetsvoorstel om de subsidietermijn voor rijksgesubsidieerde culturele instellingen vanaf 2029 te verlengen van vier naar maximaal acht jaar is een belangrijke eerste stap naar verdere verbeteringen in het Nederlandse cultuurbestel. Dat schrijft de Raad voor Cultuur in een advies op verzoek van demissionair minister Gouke Moes van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De raad is enthousiast over het wetsvoorstel om de subsidietermijn te verlengen en brengt graag zijn eerdere oproep aan provincies en gemeenten in herinnering om dit voorbeeld waar mogelijk te volgen. 

Door een langere subsidietermijn ontstaan meer mogelijkheden voor de BIS-instellingen om artistiek en inhoudelijk te innoveren en om meer verantwoordelijkheden op zich te nemen binnen het bestel, zoals inzet op talentontwikkeling. Verder wijst de raad erop dat culturele instellingen hierdoor interessanter worden voor cofinanciering door private financiers. 

Het plan was om het eerste kwartaal van dit jaar te beginnen met de bouw van het Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker, maar dat zit er niet in. Door een gat van 1,4 miljoen euro moet eerst nog het mes in het ontwerp worden gezet. Want één ding is duidelijk: het oorspronkelijke ontwerp kan niet gerealiseerd worden. Daar is niet genoeg geld voor. In het nieuwe voorstel heeft één optie de voorkeur. Bij deze optie wordt het zijgebouw naast het centrum weggelaten. Zonder zijgebouw moet het SCC het doen zonder grote repetitieruimte en zonder enkele kantoorruimtes.

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur ’s-Hertogenbosch-Vught heeft in 2025 een recordaantal kinderen in de gemeente ’s-Hertogenbosch geholpen om mee te doen aan sport en cultuur. In ’s-Hertogenbosch ondersteunde het Jeugdfonds bij 1.231 aanvragen, het hoogste aantal tot nu toe. Ter vergelijking: in 2024 ging het om 1.177 aanvragen. Nog nooit konden zoveel Bossche kinderen dankzij het Jeugdfonds meedoen aan sport, muziek, dans of andere culturele activiteiten. De stijging in ’s-Hertogenbosch past in een trend die al meerdere jaren zichtbaar is. 

Een ticket voor het Rijks of het Van Gogh Museum kost 25 euro; de toegang tot het Stedelijk is 22,50. Musea lijken steeds duurder te worden. Hoe komt dat? En waarom zijn de musea in Nederland niet gratis, zoals in Engeland?

Vera Carasso, directeur van de Museumvereniging en Stichting Museumkaart: “Er is prijsperceptie en er is een daadwerkelijke prijs. Wij hebben een analyse van de toegangsprijzen van de afgelopen tien jaar. Je ziet dat deze iets achterlopen op de consumentenprijsindex (CPI). Dus de prijzen van musea lopen in lijn met andere producten. Het probleem met toegangsprijzen van musea zit volgens Carasso nu meer ‘aan de achterkant’. “De kosten zijn meegestegen, maar de subsidies niet. Vooral musea die gemeentelijk gesubsidieerd worden krijgen minder inkomsten. Eigenlijk zouden musea de toegangsprijzen nog meer moeten verhogen om dat te compenseren, maar dat willen ze juist niet." 

Investeren in cultuur is investeren in Nederland. Een nieuwe regeerperiode breekt aan. Dit is hét moment voor politieke partijen om te laten zien hoe zij het culturele en creatieve fundament van onze samenleving willen versterken. 

De culturele en creatieve sector gaf het formatieteam vijf redenen mee waarom investeren in cultuur een investering in Nederland is: Investeren in cultuur is investeren in onze samenleving, in ons verdienvermogen, in onze democratie en weerbaarheid, in gelijke kansen en in oplossingen. Cultuur maakt wie we zijn, waar we vandaan komen, en hoe we vooruit kunnen. Een pamflet van Kunsten '92 presenteert nu tien concrete stappen om tot een bloeiende culturele en creatieve sector te komen. 

De steeds grotere claim van de Amerikaanse president Donald Trump op het Kennedy Center in Washington DC heeft opnieuw tot een conflict geleid. De Nationale Opera van de Verenigde Staten vertrekt uit het Kennedy Center in Washington, wat sinds 1971 de thuisbasis van het Amerikaanse operagezelschap. Reden voor het vertrek is de invloed van president Donald Trump op het cultuurcentrum.

Die beslissing heeft alles te maken met Trumps bemoeienis met de organisatie, die vroeg in zijn tweede presidentstermijn begon. Volgens het bestuur van de WNO liepen de donaties al sinds het begin van Trumps tweede presidentstermijn terug. Ook bleven steeds meer van de 2.364 stoelen van de grote operazaal leeg. Dat een toenemend aantal artiesten weigert op te treden in het culturele centrum sinds Trumps naam op de gevel prijkt, lijkt de druppel.

Steeds meer Zeeuwse kinderen krijgen financiële steun om te kunnen sporten of deel te nemen aan culturele activiteiten. Het gaat om jongens en meisjes uit gezinnen met geldzorgen, voor wie een lidmaatschap bij een sportclub of muziekles vaak te duur is. In 2025 keurde het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zeeland in totaal 2855 aanvragen goed. Daarmee werden contributies, lesgelden en soms ook sportkleding of dansschoenen betaald. In 2022 hielp het fonds nog ‘maar’ 2400 kinderen.

Het fonds spreekt in het recent verschenen jaarverslag van een grote en aanhoudende vraag naar financiële steun. Het doel is om dit jaar ongeveer 4000 kinderen te ondersteunen en dat is een forse uitbreiding. Die groei moet onder meer komen uit intensievere samenwerking met scholen en gemeenten, en uit betere nazorg na kennismakingsprojecten, zodat kinderen daadwerkelijk doorstromen naar structurele deelname.

De culturele instellingen en de bibliotheek in Venlo hebben een succesvol jaar achter de rug. Bij Museum van Bommel van Dam en Bibliotheek Venlo werden er zelfs bezoekersrecords gebroken. Met name Bibliotheek Venlo springt positief in het oog. Met 380.520 bezoekers noteerde de instelling in 2025 het hoogste bezoekersaantal in haar geschiedenis. Dat zijn er ruim 50.000 meer dan in 2024, een groei van ruim vijftien procent.