Hoe dragen kunst en cultuur bij aan gezondheid en welzijn? Die vraag staat centraal binnen de groeiende landelijke Arts in Health-beweging. In heel Nederland werken kunstenaars, culturele organisaties, zorgprofessionals, welzijnsorganisaties en onderzoekers samen aan initiatieven waarin kunst wordt ingezet voor gezondheid, kwaliteit van leven, ontmoeting en participatie.
De afgelopen periode droeg Kunstloc Brabant aan deze beweging bij met een landelijke inventarisatie van Arts in Health-initiatieven en een analyse van werkzame elementen in kunst, zorg en welzijn.
Uit onderzoek voor de Brabantse cultuurmonitor Waarde van cultuur blijkt al dat samenwerkingen tussen cultuur, zorg en welzijn breed aanwezig zijn. De meerwaarde ervan wordt ook door alle betrokkenen erkend. Tegelijkertijd zijn veel initiatieven nog afhankelijk van bevlogen individuen en tijdelijke financiering.
Zorg en welzijn zijn belangrijke partners voor de culturele sector
Dat cultuur steeds vaker samenwerkt buiten de eigen sector is geen uitzondering meer. Uit onderzoek voor Waarde van cultuur blijkt dat 44% van de Brabantse culturele instellingen samenwerkt met organisaties in welzijn en 35% met organisaties in de zorg. Bij makers liggen deze percentages op respectievelijk 24% en 18%.
De opbrengsten van deze samenwerkingen zijn volgens de Brabantse makers en instellingen duidelijk zichtbaar. Van makers ziet 57% dat maatschappelijke projecten bijdragen aan het welzijn en betrokkenheid van deelnemers, en bij culturele instellingen is dit 40%. Ook 64% van de inwoners van Brabant vinden dat cultuur een bijdrage levert aan het welzijn van mensen in het algemeen.
Tegelijkertijd laat het onderzoek in de Waarde van cultuur zien waar de uitdagingen liggen. Gebrek aan financiële middelen, capaciteit en tijd worden het vaakst genoemd. Veel makers en instellingen geven aan dat juist structurele ondersteuning nodig is om deze samenwerkingen verder te ontwikkelen.
Een rijk palet aan samenwerking, maar weinig borging
Met de Arts in Health-inventarisatie zoomden we verder in op het werkveld van zorg en welzijn. De analyse van 220 initiatieven uit heel Nederland biedt voor het eerst een breed overzicht van een veld dat zich de afgelopen jaren sterk heeft ontwikkeld.
De initiatieven zijn actief in ziekenhuizen, langdurige zorg, het sociaal domein, onderwijs en wijkgerichte netwerken. Kunstenaars werken er samen met zorgorganisaties, welzijnspartners en intermediairs aan vraagstukken rond gezondheid, preventie en kwaliteit van leven.
Wat daarbij vooral opvalt is de diversiteit. Van beeldende kunst en muziek tot theater, dans en social design: uiteenlopende disciplines worden ingezet om mensen te activeren, te verbinden en nieuwe ervaringen mogelijk te maken.
Tegelijkertijd bevestigt de inventarisatie wat veel betrokkenen al langer ervaren. Het merendeel van de projecten draait op tijdelijke financiering. Daardoor gaat veel energie zitten in het ontwikkelen van nieuwe projecten, terwijl er minder ruimte is voor borging en bestendiging.
Interessant is dat initiatieven waarbij een cultuurcoördinator betrokken is vaker beschikken over structurele financiering. Dat wijst op het belang van mensen die verbindingen leggen tussen kunstenaars, organisaties, beleid en financiering.
Nederlands Philharmonisch & Nederlands Kamerorkest in het OLVG
Wat maakt Arts in Health duurzaam?
Naast de inventarisatie werd onderzocht welke factoren bijdragen aan succesvolle en duurzame initiatieven. Daaruit komt een herkenbaar beeld naar voren. Op plekken waar Arts in Health uitgroeit tot meer dan een reeks losse activiteiten, zijn vaak dezelfde ingrediënten aanwezig:
- professionele kunstenaars die hun veranderkunde inzetten in nieuwe contexten;
- langdurige relaties en vertrouwen;
- intermediairs zoals cultuurcoördinatoren die sectoren met elkaar verbinden;
- verankering in beleid en organisaties;
- een mix van financieringsbronnen;
- zichtbare communicatie en kennisdeling;
- ruimte om te experimenteren en te leren.
Een van de meest opvallende conclusies gaat over draagvlak. Uit de gesprekken blijkt dat bestuurders, managers en beleidsmakers vaak pas echt overtuigd raken wanneer zij de praktijk zelf ervaren. Niet een rapport of presentatie, maar het daadwerkelijk meemaken van een initiatief maakt zichtbaar wat kunst kan betekenen voor gezondheid en welzijn.
Van projecten naar een duurzame beweging
Arts in Health laat niet alleen zien wat kunst voor gezondheid kan betekenen. Het laat ook zien hoe cultuur maatschappelijke waarde creëert wanneer we de verbinding aangaan met andere domeinen.
De uitdaging voor de komende jaren is om die waarde minder afhankelijk te maken van tijdelijke projecten en losse financiering. Dat vraagt om duurzame samenwerking tussen culturele partners, zorgorganisaties, gemeenten, fondsen en andere financiers. Maar ook om mensen die verbindingen leggen, kennis delen en de praktijk zichtbaar maken.
Draagvlak ontstaat niet achter een bureau, maar op de plekken waar de impact gemaakt wordt. Door een dansworkshop in een zorginstelling mee te maken. Door een muziekproject in een ziekenhuis te bezoeken. Dus neem vooral bestuurders, beleidsmakers en andere beslissers mee naar de plekken waar kunst mensen samenbrengt.
Wil je meer weten over onze bijdragen aan Arts in Health NL?
Neem contact met ons op.
